Sarga 24

Verse 1

सावीरसमितीराज्ञाविरराजव्यवस्थिता ।शशिनाशुभनक्षत्रापौर्णमासीवशारदी ।।।।

ৰাজাই সুশৃঙ্খলভাৱে স্থাপন কৰা সেই বীৰসমিতি দীপ্তিত বিরাজিল—শৰৎকালৰ পুৰ্ণিমাৰ ৰাতি, চন্দ্ৰ আৰু শুভ নক্ষত্ৰে উজ্জ্বল হোৱা দৰে।

Verse 2

प्रचचालचवेगेनत्रस्ताचैववसुन्धरा ।पीड्यमानाबलौघेनतेनसागरवर्चसा ।।।।

তাৰ পাছত সাগৰ-সদৃশ পৰাক্ৰমী সেই মহাবলৰ দ্ৰুত স্ৰোতে পীড়িত হৈ বসুন্ধৰা যেন ভীত হৈ কঁপি উঠিল আৰু বেগেৰে নড়িবলৈ ধৰিল।

Verse 3

ततश्शुश्रुवुराक्रुष्टंलङ्कायांकाननौकसः ।भेरीमृदङ्गसङ्घुष्टंतुमुलंरोमहर्षणम् ।।।।

তাৰ পিছত লংকাৰ ভিতৰৰ পৰা বনবাসী দলসমূহে এক ভয়ংকৰ, তুমুল আৰ্তনাদ শুনিলে—ভেৰী আৰু মৃদংগৰ ধ্বনিত গুঞ্জৰি উঠা, এনে যে শুনিলেই ৰোমাঞ্চ উঠি যায়.

Verse 4

बभूवुस्तेनघोषेणसंहृष्टाहरियूथपाः ।अमृष्यमाणास्तंघोषंविनेदुर्घोषवत्तरम् ।।।।

সেই ঘোষ শুনি হৰিযূথপসকল উল্লসিত হ’ল; সেই আহ্বান সহিব নোৱাৰি, তাতকৈও অধিক মহাঘোষে প্ৰতিঘোষ কৰি গর্জন কৰিলে।

Verse 5

राक्षसास्तुप्लवङ्गानांशुश्रुवुश्चाऽपिगर्जितम् ।नर्दतामिवदृप्तानांमेघानामम्बरेस्वनम् ।।।।

ৰাক্ষসসকলেও প্লৱংগসকলৰ গর্জন শুনিলে—যেনেকৈ আকাশত দৰ্পিত মেঘসকলৰ গম্ভীৰ গর্জনধ্বনি।

Verse 6

दृष्टवादाशरथिर्लङ्कांचित्रध्वजपताकिनीम् ।जगाममनसासीतंदूयमानेनचेतसा ।।।।

চিত্ৰধ্বজ-পতাকাৰে শোভিত লংকাক দেখি, দাশৰথি ৰামে দুঃখে দগ্ধ চিত্তে মনতে পুনৰ সীতাক স্মৰণ কৰিলে।

Verse 7

अत्रसामृगशाबाक्षीरावणेनोपरुध्यते ।अभिभूताग्रहेणेवलोहिताङ्गेनरोहिणी ।।।।

ইয়াত মৃগশাৱাক্ষী সীতাক ৰাৱণে অবৰুদ্ধ কৰি ৰাখিছে—যেনেকৈ লোহিতবৰ্ণ গ্ৰহে অভিভূত কৰা ৰোহিণী।

Verse 8

दीर्घमुष्णंचनिश्वस्यसमुद्वीक्ष्यचलक्ष्मणम् ।उवाचवचनंवीरस्तत्कालहितमात्मनः ।।।।

দীৰ্ঘ আৰু উষ্ণ নিশ্বাস এৰি, লক্ষ্মণক তীক্ষ্ণ দৃষ্টিৰে চাই, বীৰ ৰামে সেই ক্ষণত উপযুক্ত আৰু আত্মহিতকাৰী বাক্য ক’লে।

Verse 9

आलिखन्तीमिवाकाशमुत्थितांपश्यलक्ष्मण ।मनसेवकृतांलङ्कांनगाग्रेविश्वकर्मणा ।।।।

“চা, লক্ষ্মণ! পৰ্বতশিখৰত উঠি থকা লংকা যেন আকাশক খোঁচ মাৰি উঠিছে; যেন বিশ্বকৰ্মাই মনতেই গঢ়ি তুলিছে।”

Verse 10

विमानैर्बहुभिर्लङ्कासङ्कीर्णाभुविराजते ।विष्णोःपदमिवाकाशंछादितंपाण्डुभिर्घनैः ।।।।

বহু বিমানেৰে ভৰপূৰ লংকা পৃথিৱীত দীপ্তিময় হৈ ৰাজে—যেন ‘বিষ্ণুৰ পদ’ সদৃশ আকাশ পাণ্ডু-শ্বেত মেঘে আৱৃত।

Verse 11

पुष्पितैश्शोभितालङ्कावनैश्चत्ररथोपमैः ।नानापतगसङ्घुष्टै: फलपुष्पोपगैश्शुभैः ।।।।

পুষ্পিত বনৰে শোভিত লংকা চিত্ৰৰথৰ অপূৰ্ব উদ্যানৰ দৰে দিশে; ফল-পুষ্পে সমৃদ্ধ শুভ বনসমূহত নানাবিধ পক্ষীৰ কলৰৱ গুঞ্জৰি উঠে।

Verse 12

पश्यमत्तविहाङ्गानिप्रलीनभ्रमराणिच ।कोकिलाकुलषण्डानिदोधवीतिशिवोऽनिलः ।।।।

চোৱা—মত্ত বিহংগ আৰু পুষ্পত লীন ভ্ৰমৰৰ ঝাঁক দেখা যায়; কোকিলভৰা গুচ্ছসমূহক শিৱ, সুমধুৰ বায়ুৱে মৃদুভাৱে দোলাইছে।

Verse 13

इतिदाशरथीरामोलक्ष्मणंसमभाषत ।बलंचतद्वैविभजन् शास्त्रदृष्टेनकर्मणा ।।।।

এইদৰে দাশৰথি শ্ৰীৰামে লক্ষ্মণক সম্বোধন কৰিলে; তাৰ পাছত শাস্ত্ৰদৃষ্ট কৰ্মবিধি অনুসাৰে সেই সেনাবলক ভাগ কৰি কৰ্তব্যৰ বাবে সুশৃঙ্খল কৰিলে।

Verse 14

शशासकपिसेनायांबलमादायवीर्यवान् ।अङ्गदस्सहनीलेनतिष्ठेदुरसिदुर्जयः ।।।।

বীৰ্যৱান, দুৰ্জয় অঙ্গদে নীলৰ সৈতে কপি-সেনাৰ বল লৈ, সেনাৰ মধ্যভাগত দৃঢ়ভাৱে অৱস্থান কৰক—শত্ৰুসকলৰ বাবে ভয়ংকৰ হৈ।

Verse 15

तिष्ठेद्वानरवाहिन्यावानरौघसमावृतः ।आश्रित्यदक्षिणंपार्श्वमृषभोवानरर्षभ:।। ।।

বানৰর্ষভ ঋষভে নিজৰ বানৰদলৰে আৱৃত হৈ, বানৰবাহিনীৰ দক্ষিণ পাৰ্শ্ব আশ্ৰয় কৰি তাত দৃঢ়ভাৱে অৱস্থান কৰক।

Verse 16

गन्धहस्तीवदुर्धर्षस्तरस्वीगन्धमादनः ।तिष्ठेद्वानरवाहिन्यास्सव्यंपार्श्वंसमाश्रित:।। ।।

গন্ধহস্তীৰ দৰে দুৰ্ধর্ষ আৰু প্ৰবল গন্ধমাদনে বানৰবাহিনীৰ সৱ্য (বাওঁ) পাৰ্শ্ব আশ্ৰয় কৰি তাত অচলভাৱে থিয় হওক।

Verse 17

मूर्ध्निस्थास्याम्यहंयुक्तोलक्ष्मणेनसमन्वितः ।जाम्बवांश्चसुषेणश्चवेगदर्शीचवानरः ।।।।ऋक्षमुख्यामहात्मानःकुक्षिंरक्षन्तुतेत्रयः ।

মই নিজে সম্পূৰ্ণ সজ্জিত হৈ লক্ষ্মণসহ অগ্ৰভাগত স্থিৰ হৈ থাকিম। জাম্বৱান, সুষেণ আৰু বেগদৰ্শী—এই মহাত্মা ঋক্ষ-মুখ্য ত্ৰয়েই সেনাৰ মধ্যভাগ ৰক্ষা কৰক।

Verse 18

जघनंकपिसेनायाःकपिराजोऽभिरक्षतु ।पश्चार्धमिवलोकस्यप्रचेतास्तेजसावृतः ।।।।

কপিসেনাৰ পশ্চাৎভাগ কপিৰাজে ৰক্ষা কৰক; যেনেকৈ তেজেৰে আৱৃত প্ৰচেতস (বৰুণ) লোকেৰ পশ্চিম দিশ ৰক্ষা কৰে।

Verse 19

सुविभक्तमहाव्यूहामहावानररक्षिता ।अनीकिनीसाविबभौयथाद्यौस्साभ्रसम्प्लवा ।।।।

মহাব্যূহত সু-বিভক্ত হৈ মহাবানৰসকলে ৰক্ষা কৰা সেই সেনা, উথলি উঠা মেঘসমূহেৰে ভৰা আকাশৰ দৰে দীপ্তিময় হৈ উজ্জ্বলিল।

Verse 20

प्रगृह्यगिरिशृङ्गाणिमहातश्चमहीरुहन् ।लङ्कांविमर्दयिषवोरणे ।।।।

পৰ্বতশিখৰ আৰু মহাবৃক্ষ ধৰি, বানৰসকলে ৰণত লংকাক চূর্ণ-বিচূর্ণ কৰিবলৈ উদ্যমী হৈ উঠিল।

Verse 21

शिखरैर्विकिरामैनांलङ्कांमुष्टभिरेववा ।इतिस्मदधिरेसर्वेमनांसिहरिपुङ्गवाः ।।।।

তেতিয়া হৰিপুঙ্গৱ—বানৰশ্ৰেষ্ঠ নেতাসকল—সকলো মনে দৃঢ় সংকল্প কৰিলে: “পৰ্বতৰ শিখৰেৰে হওক বা কেৱল আমাৰ মুষ্টিপ্ৰহাৰেৰে, লংকাক চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ কৰি পেলাম।”

Verse 22

ततोरामोमहातेजास्सुग्रीवमिदमब्रवीत् ।सुविभक्तानिसैन्यानिशुकएषविमुच्यताम् ।।।।

তাৰ পাছত মহাতেজস্বী ৰামে সুগ্ৰীৱক ক’লে: “সেনাবাহিনীসমূহ সু-বিভক্ত হৈ সুশৃঙ্খলভাৱে সাজি উঠিছে; এই শুকক মুক্ত কৰি দিয়া হওক।”

Verse 23

रामस्यतुवचश्श्रुत्वावानरेन्द्रोमहाबलः ।मोचयामासतंदूतंशुकंरामस्यशासनात् ।।।।

ৰামৰ বচন শুনি মহাবলী বানৰেন্দ্ৰ সুগ্ৰীৱে, ৰামৰ শাসন অনুসৰি, সেই দূত শুকক মুক্ত কৰিলে।

Verse 24

मोचितोरामवाक्येनवानरैश्चनिपीडितः ।शुकःपरमसन्त्रस्तोरक्षोधिपमुपागमत् ।।।।

ৰামৰ বচনে মুক্ত হ’লেও বানৰসকলে নিপীড়ন কৰাত শুক পৰম সন্ত্রস্ত হৈ ৰক্ষোধিপ (ৰাৱণ)ৰ ওচৰলৈ উভতি গ’ল।

Verse 25

रावणःप्रहसन्नेवशुकंवाक्यमुवाचह ।।।।किमिमौतेसितौपक्षौलूनपक्षश्चदृश्यसे ।कच्चिन्नानेकचित्तानांतेषांत्वंवशमागतः ।।।।

ৰাৱণে হাঁহি মাৰি শুকক ক’লে: “তোৰ এই শ্বেত পাখিদ্বয় কিয় এনেদৰে বান্ধা? তই যেন কটা পাখিৰ দৰে দেখা গৈছ। ক’তো সেই চঞ্চলচিত্ত বানৰসকলৰ বশত পৰি নাযাস নেকি?”

Verse 26

रावणःप्रहसन्नेवशुकंवाक्यमुवाचह ।।6.24.25।।किमिमौतेसितौपक्षौलूनपक्षश्चदृश्यसे ।कच्चिन्नानेकचित्तानांतेषांत्वंवशमागतः ।।6.24.26।।

ৰাৱণে হাঁহি হাঁহি শুকক ক’লে: “তোমাৰ এই দুটা শুভ্ৰ পাখি কিয় বান্ধি থোৱা? তুমি যেন পাখি কাটি দিয়া মানুহৰ দৰে দেখা যায়। ক’তাও সেই চঞ্চলচিত্ত বানৰসকলৰ বশত তুমি পৰি যোৱা নাইতো?”

Verse 27

ततस्सभयसंविग्नस्तदाराज्ञाभिचोदितः ।वचनंप्रत्युवाचेदंराक्षसाधिपमुत्तमम् ।।।।सागरस्योत्तरेतीरेऽब्रवंतेवचनंतथा ।यथासन्धेशमक्लिष्टंसान्त्वयन् श्लक्ष्णयागिरा ।।।।

তাৰ পিছত ভয়ত উদ্বিগ্ন আৰু কঁপনি ধৰা শুকে, ৰজাৰ প্ৰেৰণা পাই, উত্তম ৰাক্ষসাধিপক এইদৰে উত্তৰ দিলে: “সমুদ্ৰৰ উত্তৰ তীৰত মই আপোনাৰ বাণী যিদৰে দিয়া হৈছিল ঠিক সেইদৰে—কোনো ক্লেশ নোহোৱাকৈ—মৃদু, সান্ত্বনাময় বাক্যৰে ক’লোঁ।”

Verse 28

ततस्सभयसंविग्नस्तदाराज्ञाभिचोदितः ।वचनंप्रत्युवाचेदंराक्षसाधिपमुत्तमम् ।।6.24.27।।सागरस्योत्तरेतीरेऽब्रवंतेवचनंतथा ।यथासन्धेशमक्लिष्टंसान्त्वयन् श्लक्ष्णयागिरा ।।6.24.28।।

সেই সময়ত ভয়ত কঁপনি ধৰা আৰু বিচলিত শুকে, ৰজাৰ আদেশত প্ৰেৰিত হৈ, ৰাক্ষসাধিপক ক’লে: “সমুদ্ৰৰ উত্তৰ তীৰত যিদৰে দিয়া হৈছিল ঠিক সেইদৰে আপোনাৰ বাৰ্তা মই ক’লোঁ—মৃদু, শান্তিদায়ক বাক্যৰে, একো সলনি নকৰাকৈ।”

Verse 29

क्रुद्धैस्सैरहमुत्प्लुतदृष्टमात्रःप्लवङ्गमैः ।गृहीतोऽस्म्यपिचारब्दोहन्तुंलोप्तुंचमुष्टिभि ।।।।

ক্ৰোধিত সেই বানৰসকলে মোক দেখা মাত্ৰেই জঁপিয়াই উঠিল; মোক ধৰি পেলালে আৰু মুঠিৰে মাৰিবলৈও আৰম্ভ কৰিলে—মোক মাৰি পেলাব বা অঙ্গভঙ্গ কৰিবলৈ মন কৰি.

Verse 30

नैवसम्भाषितुंशक्यास्सम्प्रश्नोऽत्रनलभ्यते ।प्रकृत्याकोपनास्तीक्ष्णानानराराक्षसाधिप ।।।।

হে ৰাক্ষসাধিপ! তাত কথা-বতৰা কৰা সম্ভৱ নহ’ল; মই তেওঁলোকক প্ৰশ্নোত্তৰো কৰিব নোৱাৰিলোঁ। স্বভাৱতে বানৰসকল ক্ষিপ্ৰকোপী আৰু তীক্ষ্ণ-উগ্ৰ।

Verse 31

सचहन्ताविराधस्यकबन्धस्यखरस्यच ।सुग्रीवसहितोरामस्सीताया: पदमागतः ।।।।

বিৰাধ, কবন্ধ আৰু খৰৰ সংহাৰক সেই ৰাম, সুগ্ৰীৱৰ সৈতে, সীতাৰ নিমিত্তে এই অভিযানত ইয়াত পদাৰ্পণ কৰিছে।

Verse 32

सकृत्वासागरेसेतुंतीर्त्वाचलवणोदधिम् ।एषरक्षांसिनिर्दूयधन्वीतिष्ठतिराघवः ।।।।

সাগৰত সেতু নিৰ্মাণ কৰি লৱণোদধি পাৰ হৈ, ধনুৰ্ধাৰী ৰাঘৱে ৰাক্ষসসকলক পিছুৱাই দিয়া অৱস্থাত এতিয়া ইয়াত দণ্ডায়মান।

Verse 33

ऋक्षवानरसङ्घानामनीकानिसहस्रशः ।गिरिमेघनिकाशानांछादयन्तिवसुन्धराम् ।।।।

ঋক্ষ আৰু বানৰসঙ্ঘৰ সহস্ৰ সহস্ৰ যুদ্ধবিউহ, পৰ্বত-মেঘ সদৃশ, বসুন্ধৰাক আৱৰি পেলাইছে।

Verse 34

राक्षसानांबलौघस्यवानरेन्द्रबलस्यच ।नैतयोर्विद्यतेसन्धिर्देवदानवयोरिव ।।।।

ৰাক্ষসসকলৰ বলৌঘ আৰু বানৰেন্দ্ৰৰ নেতৃত্বাধীন বলৰ মাজত কোনো সন্ধি নাই—যেনেকৈ দেৱ আৰু দানৱৰ মাজতো নাই।

Verse 35

पुराप्राकारमायान्तिक्षिप्रमेकतरंकुरु ।सीतांवास्मैप्रयच्छाशुसुयुद्धंवापिप्रदीयताम् ।।।।

সিহঁতে প্ৰাচীৰলৈ পোৱাৰ আগতেই, তুমি শীঘ্ৰে দুটাৰ মাজৰ এটা পথ স্থিৰ কৰা: হয় সীতাক তৎক্ষণাৎ তেওঁলৈ উভতাই দিয়া, নহয় উপযুক্ত যুদ্ধ দিয়া।

Verse 36

शुकस्यवचनंश्रुत्वारावणोवाक्यमब्रवीत् ।रोषसंरक्तनयनोनिर्दहन्निनचक्षुषा ।।।।

শুকৰ বাক্য শুনি ৰাৱণে উত্তৰ দিলে; ক্ৰোধে তাৰ চকু ৰঙা হৈ উঠিছিল, যেন দৃষ্টিমাত্ৰে দহি পেলাব।

Verse 37

यदिमांप्रतियुध्येरन् देवगन्धर्वदानवाः ।नैवसीतांप्रदास्यामिसर्वलोकभयादपि ।।।।

দেৱ, গন্ধৰ্ব আৰু দানৱসকলেও যদি মোৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ আহে, তথাপি—সৰ্বলোকৰ ভয় থাকিলেও—মই সীতাক কেতিয়াও উভতাই নিদিম।

Verse 38

कदासमभिधावन्तिराघवंमामकाश्शराः ।वसन्तेपुष्पितंमत्ताभ्रमराइवपादपम् ।।।।

বসন্তত ফুলেৰে ভৰা গছত মত্ত ভ্ৰমৰাসকল যিদৰে জাক জাককৈ ধাৱিত হয়, তেনেদৰে মোৰ শৰবোৰ কেতিয়া ৰাঘৱৰ ওপৰত ধাৱিত হ’ব?

Verse 39

कदातूणीयशैर्दीप्तैर्गणश: कार्मुकच्युतैः ।शरैरादीपयाम्येनमुल्काभिरिवकुञ्जरम् ।।।।

ধনুৰ পৰা জাক জাককৈ ওলোৱা দীপ্ত শৰবৃষ্টিৰে মই তাক কেতিয়া দহাই পেলাম—জ্বলা অগ্নিশলাকাৰে পীড়িত কুঞ্জৰৰ দৰে?

Verse 40

तच्चास्यबलमादास्येबलेनमहतावृतः ।ज्योतिषामिवसर्वेषांप्रभामुद्यन्दिवाकरः ।।।।

মহাবলৰে আৱৃত হৈ মই মোৰ বলেৰে তাৰ শক্তি কেঢ়ি লৈ ঢাকি দিম—যেনেকৈ উদীয়মান দিৱাকৰে সকলো তৰাৰ প্ৰভা ম্লান কৰে।

Verse 41

सागरस्येवमेवेगोमारुतस्येवमेगति: ।नहिदाशरथिर्वेदतेनमांयोद्धुमिच्छति ।।।।

“মোৰ বেগ সাগৰৰ উথাল-পাথাল ঢৌৰ দৰে, আৰু মোৰ গতি মাৰুতৰ দৰে। দাশৰথিয়ে এই কথা নাজানে—সেইবাবেই মোৰ সৈতে যুঁজিব খোজে।”

Verse 42

नमेतूणीशयान्बाणान् सविषानिवपन्नगान् ।रामःपश्यतिसङ्ग्रामेतेनमांयोध्दुमिच्छति ।।।।

“যুদ্ধত ৰামে মোৰ তূণীত শুই থকা বাণবোৰ—বিষধৰ সাপৰ দৰে—এতিয়াও দেখা নাই; সেইবাবেই মোৰ সৈতে যুঁজিব খোজে।”

Verse 43

नजानातिपुरावीर्यममयुद्धेसराघवः ।ममचापमयींवीणांशरकोणैःप्रवादिताम् ।।।।ज्याशब्दतुमुलांघोरामार्तभीतमहास्वनाम् ।नाराचतलसन्नादांतांममाहितवाहिनीम् ।।।।अवगाह्यमहारङ्गंवादयिष्याम्यहंरणे ।

“ৰাঘৱে আগতে যুদ্ধত মোৰ বীৰ্য নাজানিছিল। শত্রুসেনাৰ মহাৰঙত প্ৰৱেশ কৰি, মই ৰণত মোৰ ধনুৰূপী বীণাখন ‘বাজাম’—শৰৰ কোণে কোণে নাদিত; জ্যাৰ ভয়ংকৰ গর্জনত তুমুল, আৰ্ত-ভীতৰ মহাস্বৰে প্ৰচণ্ড; নাৰাচৰ লোহ-ঘাতৰ সন্নাদৰ দৰে গুঞ্জৰিত—সেই মোৰ অহিতবাহিনী।”

Verse 44

नजानातिपुरावीर्यममयुद्धेसराघवः ।ममचापमयींवीणांशरकोणैःप्रवादिताम् ।।6.24.43।।ज्याशब्दतुमुलांघोरामार्तभीतमहास्वनाम् ।नाराचतलसन्नादांतांममाहितवाहिनीम् ।।6.24.44।।अवगाह्यमहारङ्गंवादयिष्याम्यहंरणे ।

দীৰ্ঘ আৰু উষ্ণ নিশ্বাস এৰি, লক্ষ্মণক তীক্ষ্ণ দৃষ্টিৰে চাই, বীৰ ৰামে সেই ক্ষণত উপযুক্ত আৰু আত্মহিতকাৰী বাক্য ক’লে।

Verse 45

नवासवेनापिसहस्रचक्षुषायथास्मिशक्योवरुणेनवास्वयम् ।यमेनवाधर्षयितुंशराग्निनामहाहवेवैश्रवणेनवापुन: ।। ।।

মহাযুদ্ধত মোৰ শৰাগ্নিসদৃশ অগ্নিময় বাণৰ তেজ সহ্য কৰা সম্ভৱ নহয়—সহস্ৰচক্ষু বাসৱ (ইন্দ্ৰ)ও নহয়, স্বয়ং বৰুণো নহয়, যমো নহয়, আৰু পুনৰ বৈশ্ৰৱণ (কুবেৰ)ো নহয়।