Yuddha Kanda Sarga 22 - Valmiki Ramayana | Assamese | Vedapath

Valmiki

Yuddha KandaSarga 2287 Verses

Sarga 22

सागरप्रशमनम् / The Pacification of the Ocean and the Building of Nala’s Bridge

युद्धकाण्ड

এই সৰ্গত অচলাবস্থাৰ পৰা উপায়-নির্মিত পথলৈ গতি ঘটে। সাগৰে পথ ৰোধ কৰাত ক্ৰুদ্ধ হৈ শ্ৰী ৰামে ব্ৰহ্মাস্ত্ৰ-সংযুক্ত শক্তিৰে সাগৰক পাতাললৈকে শুকুৱাই পেলাম বুলি প্ৰতিজ্ঞা কৰে। তেতিয়া বতাহ, মেঘ, বিজুলী, অন্ধকাৰ আদি মহাজাগতিক অশান্তি দেখা দিয়ে আৰু দৃশ্য-অদৃশ্য সত্তাসকল আতংকিত হয়। তেতিয়া সাগৰাধিপতি সাগৰ (বৰুণালয়) ৰাজসিক তেজেৰে উদ্ভাসিত হৈ প্ৰকট হয়। তেওঁ পঞ্চ মহাভূতৰ স্বভাৱ অটল বুলি বুজাই দিয়ে আৰু ধৰ্মসঙ্গত বিকল্প আগবঢ়ায়—সেতু নিৰ্মাণ কৰি স্থিৰ পাৰাপাৰ। লগতে তেওঁ অনুৰোধ কৰে যে ৰামৰ অচ্যুত বাণ ড্ৰুমকূল্যত থকা পাপী লুণ্ঠকৰ ওপৰত নিক্ষেপ কৰা হওক। ৰামে সেইমতে বাণ প্ৰেৰণ কৰে; ‘মৰুকান্তাৰ’ নামে খ্যাত মৰুভূমি সদৃশ অঞ্চল সৃষ্টি হয়, লৱণাক্ত উথলি উঠা পানীৰ ‘ব্ৰণ’ কুঁৱা প্ৰকাশ পায়, আৰু বৰদানৰ দ্বাৰা নতুন শুভ পথ স্থাপিত হয়। তাৰ পিছত সাগৰে বিশ্বকৰ্মাৰ পুত্ৰ নলক দিৱ্য যোগ্য স্থপতি বুলি চিনায়; নলে দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। বানৰসেনাই গছ, শিল, পৰ্বত একত্ৰ কৰি কিছুমান দিনৰ ভিতৰতে সেতু দ্ৰুতগতিত গঢ়ে; দেব-ঋষিসকলে তাক প্ৰশংসা কৰি ৰামক আশীৰ্বাদ দিয়ে। এই অধ্যায়ে ক্ৰোধ-সংযম, স্বভাৱ-তত্ত্ব আৰু ধৰ্মময় ৰাষ্ট্ৰকাৰ্যক একসূত্ৰে গাঁথে।

Shlokas

Verse 1

अथोवाचरघुश्रेष्टस्सागरंदारुणंवचः ।अद्यत्वांशोषयिष्यामिसपाताळंमहार्णव: ।।।।

তাৰ পাছত ৰঘুশ্ৰেষ্ঠই সাগৰক দাৰুণ বচন ক’লে: “হে মহাৰ্ণৱ! আজি মই তোমাক পাতাল পৰ্যন্ত শোষাই পেলাম।”

Verse 2

शरनिर्दग्धतोयस्यपरिशुष्कस्यसागर: ।मयाशोषितसत्त्वस्यपांसुरुत्पद्यतेमहान् ।।।।

“হে সাগৰদেৱ! মই মোৰ শৰসমূহেৰে তোমাৰ জল দগ্ধ কৰি সম্পূৰ্ণকৈ শুকুৱাই দিলে, তেতিয়া এক মহান বালুকাময় তল উন্মোচিত হ’ব।”

Verse 3

मत्कार्मुकविसृष्टेवशरवर्षेणसागर ।पारंतेऽद्यगमिष्यन्तिपदभिरेवप्लवङ्गमाः ।।।।

“হে সাগৰ! মোৰ ধনুৰ পৰা নিক্ষিপ্ত শৰবৃষ্টিয়ে তুমি শুকাই যাবা; আৰু আজি প্লৱংগমসকলে পদে পদে তোমাৰ পাৰলৈ যাব।”

Verse 4

विचिन्वन्नाभिजानासिपौरुषंनापिविक्रमम् ।दानवालयसन्तापंमत्तोनाधिगमिष्यसि ।।।।

তুমি যিমানেই বিচাৰ কৰা, মোৰ পুৰুষাৰ্থ বা পৰাক্ৰম সঁচাকৈ বুজিব নোৱাৰিবা; হে দানৱ-নিবাস, মোৰ পৰা আহিবলগীয়া তাপ-যন্ত্ৰণাৰ পৰা তুমি ৰক্ষা নাপাবা।

Verse 5

ब्राह्मेणास्त्रेणसंयोज्यब्रह्मदण्डनिभम् शरम् ।संयोज्यधनुषिश्रेष्ठविचकर्षमहाबलः ।।।।

ব্ৰাহ্মাস্ত্ৰেৰে সংযোজিত কৰি, ব্ৰহ্মদণ্ড সদৃশ শৰক সজ্জিত কৰি, মহাবলী ৰামে তাক শ্ৰেষ্ঠ ধনুত সংযোজি টানি ধৰিলে।

Verse 6

तस्मिन्विविकृष्टेसहसाराघवेणशरासने ।रोदसीसम्पफालेवपर्वताश्चचकम्पिरे ।।।।

ৰাঘৱে হঠাতে ধনু টানি ধৰোঁতে যেন দুয়োটা লোক কঁপি উঠিল; পৰ্বতসমূহো কঁপিবলৈ ধৰিলে।

Verse 7

तमश्चलोकमाव्रतेदिशश्चवचकाशिरे ।प्रतिचुक्षुभिरेचाशुसरांसिसरितस्तथा ।।।।

অন্ধকাৰে সমগ্ৰ লোক আৱৰি ধৰিলে; দিশাসমূহো উজ্জ্বল নাছিল। আৰু সৰোবৰ আৰু নদীসমূহো শীঘ্ৰে উত্তাল হৈ উঠিল।

Verse 8

तिर्यक्चसहानेक्षत्रैस्सङ्गतौचन्द्रभास्करौ ।भास्करांशुभिरादीप्तंतमसाचसमावृतम् ।।।।चकाशेतदाकाशमुल्काशतविदीपितम् ।अन्तरिक्षाच्चनिर्घातानिर्जग्मुरतुलस्वनाः ।।।।

নক্ষত্ৰসমূহৰ সৈতে তিৰ্যক গতিৰে চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্য একেলগে চলিল; সূৰ্যৰ কিৰণে দীপ্ত হ’লেও ঘোৰ তমসে সকলো আৱৰি ধৰিলে। তথাপি শত শত উল্কাৰ দীপ্তিত আকাশ ঝলমল কৰি উঠিল; আৰু অন্তৰীক্ষৰ পৰা অতুল স্বৰৰ ভয়ংকৰ নিৰ্ঘাত ফুটি ওলাল।

Verse 9

तिर्यक्चसहानेक्षत्रैस्सङ्गतौचन्द्रभास्करौ ।भास्करांशुभिरादीप्तंतमसाचसमावृतम् ।।6.22.8।।चकाशेतदाकाशमुल्काशतविदीपितम् ।अन्तरिक्षाच्चनिर्घातानिर्जग्मुरतुलस्वनाः ।।6.22.9।।

নক্ষত্ৰসমূহৰ সৈতে চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্য তিৰ্যক গতিৰে চলিল; তমসাই ছাই সূৰ্যৰ কিৰণো আৱৃত হ’ল। শত শত উল্কাৰ দীপ্তিত আকাশ উজ্জ্বল হৈ উঠিল, আৰু অন্তৰীক্ষৰ পৰা অতুল ধ্বনিৰ ভয়ংকৰ নিৰ্ঘাত ফুটি ওলাই আহিল।

Verse 10

वपुस्फुरुश्चघनादिव्यादिविमारुतपङ् ख्कयः ।बभञ्जचतदावृक्षान्जलदानुद्वहन्नपिः ।।।।

তেতিয়া যেন ঘনসমূহৰ মাজৰ পৰা ফাটি ওলাই অহা এক প্ৰচণ্ড দিৱ্য বতাহ বেগে উঠিল; সি জলধৰ মেঘবোৰ উচলাই নিলে আৰু গছবোৰো ভাঙি পেলালে।

Verse 11

अरुजंश्चैनशैलाग्राशनिखराणिबभञ्जनः ।दिविस्पृशोमहमेघास्सङ्गतास्समहास्वनाः ।।।।मुमुचुर्वैद्युताननगींस्तेमहाशनयस्तदा ।

সেই ঘোৰ কোলাহলে পৰ্বতৰ শিখৰ আৰু শিলাখণ্ডৰ কগাৰবোৰ চিৰি ভাঙি পেলালে। আকাশস্পৰ্শী মহামেঘবোৰ মহাগর্জনাৰ সৈতে একত্ৰিত হৈ, তাৰপিছত ভয়ংকৰ কড়কণিৰে বিদ্যুৎ-অগ্নি নিক্ষেপ কৰিলে।

Verse 12

यानिभूतानिदृश्यानिचुक्रुशुश्चाशनेसमम् ।।।।अदृश्यानिचभूतानिमुमुचुर्भैरवस्वनम् ।शिशियरेचाभिभूतानिसन्त्रस्ताम्यद्विजन्तिच ।।।।सम्प्रविव्यथिरेचापिवचपस्पन्दिरेभयात् ।

দেখা পোৱা জীৱবোৰ গর্জনৰ দৰে চিঞৰি উঠি, যেন বজ্ৰাঘাতত স্তম্ভিত হৈ থমকি ৰ’ল; আৰু অদৃশ্য ভূতসত্তাবোৰেও ভয়ংকৰ, আতংকজনক নাদ মুকলি কৰিলে।

Verse 13

यानिभूतानिदृश्यानिचुक्रुशुश्चाशनेसमम् ।।6.22.12।।अदृश्यानिचभूतानिमुमुचुर्भैरवस्वनम् ।शिशियरेचाभिभूतानिसन्त्रस्ताम्यद्विजन्तिच ।।6.22.13।।सम्प्रविव्यथिरेचापिवचपस्पन्दिरेभयात् ।

বিপদে অভিভূত হৈ তেওঁলোকে কঁপি উঠিল; ভয়ত সন্ত্রস্ত হৈ চমকি উঠি লাফ দিলে। একেলগে থকা সকলোৱে কঁপিল—কিন্তু ভয়ৰ কাৰণে সৰিবও নোৱাৰিলে।

Verse 14

सहाभूतैस्सतोयोर्मिस्सनागस्सहराक्षसः ।।।।सहसाऽभूत्ततोवेगाबदीमवेगोमहोदधिः ।योजनंव्यतिचक्रामवेलामन्यत्रसम्ल्पवात् ।।।।

তেতিয়া মহাসাগৰ—তাৰ ঢৌৰ সৈতে থকা সকলো জীৱ, নাগ আৰু ৰাক্ষসসহ—হঠাৎ ভয়ংকৰ আৰু অভূতপূৰ্ব বেগে উথলি উঠিল; সেই উচ্ছ্বাসত তট অতিক্ৰম কৰি এক যোজন পৰ্যন্ত আগবাঢ়ি ববলৈ ধৰিলে আৰু অন্য স্থানতো উপচি পৰিল।

Verse 15

सहाभूतैस्सतोयोर्मिस्सनागस्सहराक्षसः ।।6.22.14।।सहसाऽभूत्ततोवेगाबदीमवेगोमहोदधिः ।योजनंव्यतिचक्रामवेलामन्यत्रसम्ल्पवात् ।।6.22.15।।

তৰংগ আৰু সকলো জীৱসহ মহাসাগৰ—নাগ আৰু ৰাক্ষসসহ—হঠাৎ ভয়ংকৰ বেগে উথলি উঠিল; আৰু সেই উফানত এক যোজন পৰ্যন্ত তীৰ অতিক্ৰম কৰি আন আন স্থানসমূহো জলমগ্ন কৰিলে।

Verse 16

तंतदासमतिक्रान्तंनातिचक्रामराघवः ।समुद्धतममित्रघ्नोरामोनदनदीपतिम् ।।।।

কিন্তু তেতিয়া ৰাঘৱ—শত্ৰুঘ্ন শ্ৰীৰাম—উদ্ধত হৈ সীমা অতিক্ৰম কৰা নদীপতি সমুদ্ৰক অধিক আগবঢ়াই দমন নকৰিলে; তাতেই থমকি ৰ’ল।

Verse 17

ततोमथ्यात्समुद्रस्यसागरस्स्वयमुत्थितः ।उदयन् हिमहाशैलान्मेरोरिवदिवाकरः ।।।।

তাৰ পাছত সমুদ্ৰৰ মাজৰ পৰা সাগৰ—সমুদ্ৰাধিপতি—স্বয়ং উঠি আহিল; যেন মহামেৰুৰ হিমশৈলসমূহৰ ওপৰেৰে দিবাকৰ সূৰ্য উদয় হয়।

Verse 18

पन्नगैस्सहदीप्तास्यैस्समुद्रःप्रत्यदृश्यत ।स्निग्धवैढूर्यसङ्काशोजाम्बूनदविभूषणः ।।।।

দীপ্ত মুখবিশিষ্ট নাগসমূহৰ সৈতে সমুদ্ৰদেৱ প্ৰত্যক্ষ হ’ল; মসৃণ বৈডূৰ্য্যমণিৰ দৰে দীপ্তিমান আৰু শুদ্ধ জাম্বূনদ সোণৰ অলংকাৰৰে ভূষিত।

Verse 19

रक्तमाल्याम्बरधरःपद्मपत्रनिभेक्षणः ।सर्वपुष्पमयींदिव्यांशिरसाधारयन् स्रजम् ।।।।जातरूपमयैश्चैवतपनीयविभूषितैः ।आत्मजानांचरत्नानांभूषितोभूषणोत्तमैः ।।।।धातुभिर्मण्डितश्शैलोविविधैर्हिमवानिव ।एकावलीमध्यगतंतरलंपाटलप्रभम् ।।।।विपुलेनोरसा बिभ्रत्कौस्तुभस्य सहोदरम् ।अघूर्णिततरङ्गौघःकालिकानिलसङ्गुलः ।।।।गङ्गासिन्दुप्रधाननाभिरापगाभिस्समावृतः ।देवतानांसरूपाभिर्नानारूपाभिरीश्वरः ।।।।सागरस्समुपक्रम्यपूर्वमाम्नत्यरवीर्यवान् ।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यंराघवंशरपाणिनम् ।।।।

ৰক্তমালা আৰু ৰক্তবস্ত্ৰ ধাৰণ কৰা, পদ্মপত্ৰসদৃশ নয়নযুক্ত, সকলো ফুলেৰে গঠিত দিৱ্য স্ৰজ শিৰত ধাৰণ কৰা; জাতৰূপসম দীপ্ত স্বৰ্ণ আৰু তপনীয় অলংকাৰৰে, সমুদ্ৰজ ৰত্নেৰে জড়িত উত্তম ভূষণেৰে ভূষিত—বিবিধ ধাতুৰে মণ্ডিত হিমৱান পৰ্বতৰ দৰে দীপ্তিমান; বিশাল বক্ষস্থলত একাৱলীৰ মধ্যত স্থিত, পাটল প্ৰভাৰে ঝলমল কৰা চঞ্চল মণি লটকি, কৌস্তুভমণিৰ সহোদৰসম ৰত্ন বহন কৰা; অঘূৰ্ণিত তৰঙ্গসমূহৰ গর্জনে ভৰা আৰু কালিকা-মেঘবাহিনী বায়ুৰে ঘেৰাও; গঙ্গা-সিন্ধু প্ৰধান নদীসমূহেৰে আৱৃত আৰু নানা ৰূপৰ দেৱগণেৰে সেবিত—এনেদৰে সাগৰ আগবাঢ়ি আহি, পূৰ্বে নমস্কাৰ কৰি, অঞ্জলি বদ্ধ কৰি, শৰপাণি ৰাঘৱৰ আগত বচন ক’লে।

Verse 20

रक्तमाल्याम्बरधरःपद्मपत्रनिभेक्षणः ।सर्वपुष्पमयींदिव्यांशिरसाधारयन् स्रजम् ।।6.22.19।।जातरूपमयैश्चैवतपनीयविभूषितैः ।आत्मजानांचरत्नानांभूषितोभूषणोत्तमैः ।।6.22.20।।धातुभिर्मण्डितश्शैलोविविधैर्हिमवानिव ।एकावलीमध्यगतंतरलंपाटलप्रभम् ।।6.22.21।।विपुलेनोरसा बिभ्रत्कौस्तुभस्य सहोदरम् ।अघूर्णिततरङ्गौघःकालिकानिलसङ्गुलः ।।6.22.22।।गङ्गासिन्दुप्रधाननाभिरापगाभिस्समावृतः ।देवतानांसरूपाभिर्नानारूपाभिरीश्वरः ।।6.22.23।।सागरस्समुपक्रम्यपूर्वमाम्नत्यरवीर्यवान् ।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यंराघवंशरपाणिनम् ।।6.22.24।।

হে সৌম্য ৰাঘৱ! পৃথিৱী, বায়ু, আকাশ, জল আৰু জ্যোতি (অগ্নি)—এই সকলোয়ে নিজৰ নিজৰ স্বভাৱত স্থিত হৈ, শাশ্বত মাৰ্গক আশ্ৰয় কৰি থাকে।

Verse 21

বিবিধ ধাতুৰে মণ্ডিত হিমৱান পৰ্বতৰ দৰে সি দীপ্তিমান দেখাইছিল; আৰু তাৰ বক্ষস্থলত একাৱলীৰ মধ্যত পাটল প্ৰভাৰে ঝলমল কৰা লটকণ উজ্জ্বল হৈ আছিল।

Verse 22

বিশাল বক্ষস্থলত সি কৌস্তুভমণিৰ সহোদৰসম ৰত্ন বহন কৰিছিল; আৰু তাৰ চাৰিওফালে অঘূৰ্ণিত তৰঙ্গসমূহ উথলি উঠি গর্জন কৰিছিল, কালিকা-মেঘবাহিনী বায়ু ঘন হৈ ব’ব ধৰিছিল।

Verse 23

গঙ্গা আৰু সিন্ধু প্ৰধান নদীসমূহেৰে আৱৃত, দেৱতাসদৃশ আৰু নানা ৰূপধাৰী দিৱ্যগণেৰে সেবিত—সমুদ্ৰাধিপ ঈশ্বৰ তাত দণ্ডায়মান আছিল।

Verse 24

তেতিয়া মহাবীৰ্যৱান সাগৰ, সমুদ্ৰৰ অধিপতি, প্ৰথমে ৰাঘৱৰ ওচৰলৈ গৈ বিনয়ে প্ৰণাম কৰিলে; হাত জোৰ কৰি, শৰধাৰী শ্ৰীৰামক বচন ক’লে।

Verse 25

पृथिवीवायुराकाशमापोज्योतिश्चराघव: ।स्वभावेसौम्य तिष्ठन्तिशाश्वतंमार्गमाश्रिताः ।।।।

Verse 26

तत्स्वभावोममाप्येषयदगाधोऽहमप्लवः ।विकारस्तुभवेद्गाधएतत्तेप्रवदाम्यहम् ।।।।

এইয়াই মোৰো স্থিৰ স্বভাৱ—মই অগাধ, সাঁতুৰি পাৰ হ’বলৈ উপযুক্ত নহয়। যদি মই গাধ (উতৰণীয়) হৈ পৰোঁ, তেন্তে সেয়া নিয়ম-ব্যৱস্থাৰ বিকাৰ হ’ব; সেয়ে কৰণীয় কথা মই তোমাক কওঁ।

Verse 27

नकामान्नचलोभाद्वानभयातत्सापार्थिवात्मज: ।ग्राहनकाकुलजलंस्तम्बयेयंकथञ्जन ।।।।

হে তাত, পাৰ্থিৱাত্মজ (ৰাজপুত্ৰ)! ন কামনাৰ পৰা, ন লোভৰ পৰা, ন ভয়ৰ পৰা—গ্ৰাহ আদি জীৱেৰে ব্যাকুল এই জলক মই কোনোভাবেই স্থম্ভিত কৰিব নোৱাৰোঁ।

Verse 28

विधास्येराम: येनापिविषहिष्येह्यहंतथा ।नग्राहाप्रहरिष्यन्तियावत्सेनातरिष्यति ।।।।हरीणांतरणेरामकरिष्यामियथास्थलम् ।

হে ৰাম! মই কোনো উপায়ে ব্যৱস্থা কৰিম; এই হানিকাৰক জীৱসমূহক মই দমন কৰি ৰাখিম, যাতে তোমাৰ সেনা পাৰ হোৱালৈকে গ্ৰাহসমূহে আক্রমণ নকৰে। হে ৰাম, হৰি (বানৰ)সকলৰ তৰণৰ বাবে মই ইয়াক যেন স্থলভূমি তেনেকৈ কৰি দিম।

Verse 29

तमब्रवीत्तदारामःउद्यतोहिनदीपते ।अमोघोऽयंमहाबाणःकस्मिन् देशेनिपात्यताम् ।।।।

তেতিয়া উদ্‌যত ৰামে নদীপতি সমুদ্ৰক ক’লে: “এই মহাবাণ অমোঘ; ইয়াক কোন দেশত পতিত কৰিম?”

Verse 30

रामस्यवचनंश्रुत्वातंचदृष्टवामहाशरम् ।महोदधिर्महातेजाराघवंवाक्यमब्रवीत् ।।।।

ৰামৰ বাক্য শুনি আৰু সেই মহাশৰ দেখি, তেজস্বী মহোদধিয়ে ৰাঘৱক বাক্য ক’লে।

Verse 31

उत्तरेणावकाशोऽस्तिकश्चित्पुण्यतमोमम ।द्रुमकुल्यइतिख्यातोलोकेयथाभवान् ।।।।

“মোৰ উত্তৰ দিশে এক অতি পুণ্যতম অঞ্চল আছে; সেয়া লোকত ‘দ্ৰুমকুল্যা’ বুলি খ্যাত—যেনেকৈ আপুনি খ্যাত।”

Verse 32

उग्रदर्शनकर्माणोबहवस्तत्रदस्यवः ।आभीरप्रमुखाःपापाःपिबन्तिसलिलंमम ।।।।

“তাত উগ্ৰ দৰ্শন আৰু ক্ৰূৰ কৰ্মৰ বহু দস্যু বাস কৰে; আভীৰসকলক আগুৱাই থকা সেই পাপীসকলে মোৰ জল পান কৰে।”

Verse 33

तैस्तुसंस्पर्शनंपापैर्नसहेपापकर्मभिः ।अमोघःक्रियतांराम: तत्रतेषुशरोत्तमः ।।।।

সেই পাপকর্মী পাপীসকলৰ স্পৰ্শ মই সহিব নোৱাৰোঁ। সেয়ে, হে ৰাম, তোমাৰ শ্ৰেষ্ঠ অমোঘ শৰ তাতেই—সিহঁতৰ ওপৰত—নিক্ষেপ কৰা।

Verse 34

तस्यतद्वचनंश्रुत्वासागरस्यराघवः ।मुमोचतंशरंदीप्तंवीरस्सागरदर्शनात् ।।।।

সাগৰৰ সেই বাক্য শুনি, বীৰ ৰাঘৱে সমুদ্ৰদৰ্শনৰ পৰা দৃষ্টি আঁতৰাই, সেই দীপ্ত জ্বলন্ত শৰ মুকলি কৰিলে—সুচিত লক্ষ্যৰ দিশে চালিত কৰি।

Verse 35

तेनतन्मरुकान्तारंपृथिव्याखलुविश्रुतम् ।निपातितश्शरोयत्रवज्राशनिसमप्रभः ।।।।

ইন্দ্ৰৰ বজ্ৰাশনি সদৃশ দীপ্তিময় সেই শৰ য’ত পতিত হ’ল, তাৰ ফলত পৃথিৱীৰ সেই ভূমিখণ্ড ‘মৰুকান্তাৰ’ নামে খ্যাত হ’ল।

Verse 36

ननादचतदातत्रवसुधाशल्यपीडिता ।तस्माद्ब्राणमुखात्तोयमुत्पपातरसातलात् ।।।।

তেতিয়া তাত, শৰবিদ্ধ হৈ বেদনাতুৰ পৃথিৱী গম্ভীৰ ধ্বনি কৰিলে; আৰু বাণমুখৰ পৰা ৰসাতলৰ গভীৰতাৰ পৰা জল উফৰি উঠিল।

Verse 37

सबभूवतदाकूपोव्रणइत्येभिविश्रुतः ।सततंचोत्थितंतोयंसमुद्रस्येनदृश्यते ।।।।

তেতিয়া সেই গহ্বৰ ‘ব্ৰণ’ (ঘা) নামে প্ৰসিদ্ধ হ’ল। তাতৰ পৰা সদায় উঠি থকা জল সমুদ্ৰৰ জলৰ দৰেই দেখা গৈছিল।

Verse 38

अवधारणशब्दश्चदारुणस्समपद्यत ।तस्मात्तद्बाणनिपातेनत्वपःकुक्षिष्वशोषयत् ।।।।

এটা ভয়ংকৰ ফাটনি-ধ্বনি উঠিল; আৰু সেই বাণৰ পতনতেই পৃথিৱীৰ কুহৰসমূহৰ ভিতৰৰ জল শুকাই গ’ল।

Verse 39

विख्यातंत्रिषुलोकेषुमधुकान्तारमेवतत् ।।।।मोक्षयित्वाततःकुक्षिंरामोदशरथात्मजः ।वरंतस्मैददौविद्वान्मरवेऽमरविक्रमः ।।।।

তিনিও লোকত খ্যাত সেই অঞ্চল ‘মধুকান্তাৰ’ নামে প্ৰসিদ্ধ আছিল। তাৰ পাছত দশৰথনন্দন, বিদ্বান আৰু দেৱসম বিক্ৰমী শ্ৰীৰামে ভূমিৰ কুহৰসমূহ মুক্ত কৰি শূন্য কৰি মৰুক এক বৰ দান কৰিলে।

Verse 40

विख्यातंत्रिषुलोकेषुमधुकान्तारमेवतत् ।।6.22.39।।मोक्षयित्वाततःकुक्षिंरामोदशरथात्मजः ।वरंतस्मैददौविद्वान्मरवेऽमरविक्रमः ।।6.22.40।।

Verse 41

पशव्यश्चाल्परोगश्चफलमूलरसायुतः ।बहुस्नेहोबहुक्षीरस्सुगधनिर्विविधौषधः ।।।।एवमेतैर्गुणैरुक्तोबहुभिस्संयुतोमरुः ।रामस्यवरदानाच्चशिवःपन्थाबभूवह ।।।।

শ্ৰীৰামৰ বৰদানত মৰু পশুপালনৰ উপযোগী হ’ল, ৰোগ অল্প হ’ল; ফল-মূল আৰু পোষক ৰসত সমৃদ্ধ হ’ল; ঘিউ আৰু গাখীৰ প্ৰচুৰ হ’ল; সুগন্ধিময় হৈ নানাবিধ ঔষধি উদ্ভিদেৰে পৰিপূৰ্ণ হ’ল। এই বহু গুণেৰে যুক্ত হৈ সি শিৱ তথা নিৰ্ভয় পথ হৈ পৰিল।

Verse 42

पशव्यश्चाल्परोगश्चफलमूलरसायुतः ।बहुस्नेहोबहुक्षीरस्सुगधनिर्विविधौषधः ।।6.22.41।।एवमेतैर्गुणैरुक्तोबहुभिस्संयुतोमरुः ।रामस्यवरदानाच्चशिवःपन्थाबभूवह ।।6.22.42।।

ৰামৰ বৰদানত মৰু দেশ বহু গুণেৰে সমৃদ্ধ হ’ল—উত্তম চৰণভূমি, ৰোগ অল্প, ফল-মূলৰ প্ৰাচুৰ্য, বহু ঘিউ আৰু গাখীৰ, সুগন্ধি আৰু নানাবিধ ঔষধি উদ্ভিদ; এইদৰে সি শুভ পথ হৈ উঠিল।

Verse 43

तस्मिन् दग्धेतदाकुक्षौसमुद्रस्सरितांपतिः ।राघवंसर्वशास्त्रज्ञमिदंवचनमब्रवीत् ।।।।

সেই ভূমিখণ্ড তেতিয়া দগ্ধ হোৱাৰ পাছত, সৰিতাসকলৰ পতি সমুদ্ৰে সৰ্বশাস্ত্ৰজ্ঞ ৰাঘৱক এই বাক্য ক’লে।

Verse 44

अयंसौम्य: नलोनामतनयोविश्वकर्मणः ।पित्रादत्तवरशीमान्प्रतिमोविश्वकर्मणाः ।।।।

হে সৌম্য ৰাম, ‘নল’ নামৰ এই শ্ৰীমান বিশ্বকৰ্মাৰ পুত্ৰ; পিতৃদত্ত বৰসমূহেৰে যুত, নিৰ্মাণকলাত পিতাৰ সমান।

Verse 45

एषसेतुंमहोत्साहःकरोतुमयिवानरः ।तमहंधारयिष्यामियथाह्येषपितातथा ।।।।

এই মহোৎসাহী বানৰে মোৰ ওপৰতে সেতু নিৰ্মাণ কৰক; মই তাক ধাৰণ কৰিম—কাৰণ কৌশলত সি পিতাৰ সমান।

Verse 46

एवमुक्त्वोदधिर्नष्टस्समुत्थायनलस्तदा ।अब्रवीद्वानरश्रेष्ठोवाक्यंरामंमहाबलः ।।।।

এইদৰে কৈ সমুদ্ৰ অদৃশ্য হ’ল। তাৰ পাছত বানৰশ্ৰেষ্ঠ মহাবলী নলে উঠি ৰামক বাক্য ক’লে।

Verse 47

अहंसेतुंकरिष्यामिविस्तीर्णेवरुणालये ।पितुस्सामर्थ्यमास्थायतत्त्वमहामहोदधिः ।।6.22.47।।

“বৰুণদেৱৰ বিস্তীৰ্ণ নিবাসসদৃশ এই মহাসাগৰৰ ওপৰে মই সেতু নিৰ্মাণ কৰিম; পিতৃৰ সামৰ্থ্য আশ্ৰয় কৰি”—এইদৰে নলে নিজৰ সত্য ক্ষমতা প্ৰকাশ কৰিলে।

Verse 48

अयंहिसागरोभीमस्सेतुकर्मदिदृक्ष्याः ।ददौदण्डभयाद्गाधंराघवायमहोदधिः ।।।।

এই ভীম সাগৰে সেতুকৰ্ম চাবলৈ ইচ্ছা কৰিলে; আৰু দণ্ডভয়ৰ কাৰণেও মহোদধিয়ে ৰাঘৱক পাৰ হ’বলৈ গভীৰ পথ দিলে।

Verse 49

मममातुर्वरोदत्तोमन्दरेविश्वकर्मणा ।औरसस्तस्यपुत्रोऽहंसदृशोविश्वकर्मणा ।।।।नचाप्यहमनुक्तोवःप्रब्रूयामात्मनोगुणान् ।समर्थश्चाप्यहंसेतुंकर्तुंवैवरुणालये ।।।।स्मारितोऽस्म्यहमेतेनतत्त्वमहामहोदधिः ।काममद्वैवबध्नन्तुसेतुंवानरपुङ्गवाः ।।।।

“মন্দৰ পৰ্বতত বিশ্বকৰ্মাই মোৰ মাতৃক বৰ দিছিল। মই তেওঁৰ ঔৰস পুত্ৰ; আৰু শিল্পকৌশলতো বিশ্বকৰ্মাৰ সদৃশ।”

Verse 50

मममातुर्वरोदत्तोमन्दरेविश्वकर्मणा ।औरसस्तस्यपुत्रोऽहंसदृशोविश्वकर्मणा ।।6.22.49।।नचाप्यहमनुक्तोवःप्रब्रूयामात्मनोगुणान् ।समर्थश्चाप्यहंसेतुंकर्तुंवैवरुणालये ।।6.22.50।।स्मारितोऽस्म्यहमेतेनतत्त्वमहामहोदधिः ।काममद्वैवबध्नन्तुसेतुंवानरपुङ्गवाः ।।6.22.51।।

“তোমালোকে নোসোধালৈকে মই মোৰ গুণ ক’ব নোৱাৰোঁ; তথাপি বৰুণদেৱৰ নিবাসসদৃশ এই সাগৰৰ ওপৰে সেতু গঢ়িবলৈ মই সম্পূৰ্ণ সমৰ্থ।”

Verse 51

“ইয়াৰ দ্বাৰা মহাসাগৰৰ সত্য তত্ত্ব মোৰ মনত পুনৰ সোঁৱৰণ হ’ল। বানৰপুঙ্গৱসকলে আজিেই সেতুৰ বাবে দ্ৰব্য সংগ্ৰহ কৰি বান্ধি দিয়ক।”}]}

Verse 52

ततोविसृष्टारामेणसर्वतोहरियूथपाः ।अभिपेतुर्महारण्यंहृष्टाश्शतसहस्रशः ।।।।

তেতিয়া শ্ৰীৰামে প্ৰেৰণ কৰা বানৰসেনাৰ ইউথপতিসকল, হৰ্ষেৰে শতসহস্ৰৰূপে, সকলো দিশে মহাৰণ্যলৈ ধাৱমান হ’ল।

Verse 53

तेनगान्नगसङ्काशाश्शाखामृगगणर्षभाः ।बभञ्जुःवानरास्तत्रप्रचकर्षुश्चसागरम् ।।।।

তাৰ পাছত পৰ্বতসদৃশ দেহধাৰী, শাখামৃগগণৰ বৃষভসম নেতা বানৰসকলে তাত গছবোৰ (মূলসহ) ভাঙি পেলাই, সিহঁতক টানি সাগৰত পেলালে।

Verse 54

तेसालैश्चाश्वकर्णैश्चधवैशैश्चवानराः ।कुटजैरर्जुनैस्तालैस्तिलकैस्न्तिशैरपि ।।।।बिल्वकैस्सप्तपर्णैश्चकर्णिकारैश्चसुपुष्पितैः ।चूतैश्चाशोकवृक्षैश्चसागरंसमपूरयन् ।।।।

সেই বানৰসকলে শাল, অশ্বকৰ্ণ, ধৱ গছৰ লগতে কুটজ, অৰ্জুন, তাল, তিলক আৰু ত্ৰিশিৰা গছেৰে (সাগৰ) পূৰ্ণ কৰি তুলিলে।

Verse 55

तेसालैश्चाश्वकर्णैश्चधवैशैश्चवानराः ।कुटजैरर्जुनैस्तालैस्तिलकैस्न्तिशैरपि ।।6.22.54।।बिल्वकैस्सप्तपर्णैश्चकर्णिकारैश्चसुपुष्पितैः ।चूतैश्चाशोकवृक्षैश्चसागरंसमपूरयन् ।।6.22.55।।

তেওঁলোকে বিল্ব, সপ্তপৰ্ণ আৰু সুপুষ্পিত কৰ্ণিকাৰ গছেৰে, লগতে চূত (আম) আৰু অশোক বৃক্ষৰে সাগৰ সম্পূৰ্ণকৈ পূৰ্ণ কৰিলে।

Verse 56

समूलांश्चविमूलांश्चपादपान् हरिसत्तमाः ।इन्द्रकेतूनिवोद्यम्यप्रजह्रूर्वानरास्तरून् ।।।।

হৰিশ্ৰেষ্ঠ বানৰসকলে কিছুমান গছ শিপাসহ আৰু কিছুমান শিপাবিহীনভাৱে ইন্দ্ৰধ্বজৰ দণ্ডৰ দৰে উচলাই ধৰি, সেই কাণ্ডবোৰ প্ৰচণ্ড বেগে নিক্ষেপ কৰিলে।

Verse 57

ताळानदाडिमगुल्मांश्चनारिकेळन्विभीतकान् ।वकुलान्कदिरान्निम्बान्समाजह्रुस्समन्ततः ।।।।

চাৰিওফালৰ পৰা তেওঁলোকে তালগছ, দাডিমৰ ঝোপ, নাৰিকল গছ, বিভীতক, বকুল, কদিৰ আৰু নিম গছ আদি সমন্ততঃ সংগ্ৰহ কৰিলে।

Verse 58

हस्तिमतान्महाकायाःपाषाणांश्चमहाबलाः ।पर्वतांश्चसमुत्पाट्ययन्स्सरैःपरिवहन्तिच ।।।।

মহাকায় আৰু মহাবলী বানৰসকলে হাতীৰ সমান ডাঙৰ শিলাবোৰ আৰু পৰ্বতসমূহো উপড়াই, যন্ত্ৰসদৃশ উপায়ে সিহঁতক বহন কৰি লৈ গৈছিল।

Verse 59

प्रक्षिप्यमाणैरचलैस्सहसाजलमुद्दृतम् ।समुत्ससर्पआकाशमवासर्पत्ततस्ततः ।।।।

অচলসমূহ হঠাৎ নিক্ষেপ হোৱাত জল সহসা উথলি উঠিল; সি আকাশমুখী উচ্ছ্বসিত হৈ, তাৰ পাছত পুনঃ পুনঃ চাৰিওফালে বিস্তাৰিত হ’ল।

Verse 60

समुद्रंक्षोभयामासुर्वानराश्चस्समन्ततः ।सूत्राण्यन्येप्रगृह्णान्तिव्यायतंशतयोजनम् ।।।।

বানৰসকলে চাৰিওফালৰ পৰা সমুদ্ৰক ক্ষোভিত কৰিলে; আৰু আন কিছুমানে শ’ যোজনলৈকে টানি ধৰা মাপৰ সূতাবোৰ ধৰি ৰাখিলে, যাতে কামটো সোজা আৰু সমান থাকে।

Verse 61

नलश्चक्रेमहासेतुंमध्येनदनदीपतेः ।सतदाक्रियतेसेतुर्वानरैर्घोरकर्मभिः ।।।।

নদীসমূহৰ অধিপতি সমুদ্ৰৰ মাজত নলে মহাসেতু নিৰ্মাণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে; তেতিয়া ভয়ংকৰ পৰিশ্ৰমী বানৰসকলে সেই সেতু গঢ়ি তুলিলে।

Verse 62

दण्डानन्येप्रगृह्णन्तिविचिन्वन्तितथापरे ।।।।वानरैश्शतशस्तत्ररामस्याज्ञापुरस्सराः ।मेघाभैःपर्वताग्रैश्चतृणैःकाष्ठैर्बबन्धिरे ।।।।

কিছুমানে দণ্ড ধৰি ল’লে, আন কিছুমানে সামগ্ৰী বিচাৰি সংগ্ৰহ কৰিলে; তাত শতশঃ বানৰ—ৰামৰ আজ্ঞাক অগ্ৰে ৰাখি—মেঘসদৃশ আৰু পৰ্বতশিখৰসদৃশ ঢেৰ হোৱা তৃণ আৰু কাঠেৰে সেতু বান্ধিলে।

Verse 63

दण्डानन्येप्रगृह्णन्तिविचिन्वन्तितथापरे ।।6.22.62।।वानरैश्शतशस्तत्ररामस्याज्ञापुरस्सराः ।मेघाभैःपर्वताग्रैश्चतृणैःकाष्ठैर्बबन्धिरे ।।6.22.63।।

কিছুমানে দণ্ড উঠালে, আন কিছুমানে ৰসদ-সামগ্ৰী গোটালে; তাত শতশঃ বানৰ—ৰামৰ আজ্ঞাক পথপ্ৰদৰ্শক মানি—তৃণ আৰু কাঠেৰে সেতু দৃঢ়কৈ বান্ধিলে, মেঘ আৰু পৰ্বতশিখৰৰ দৰে উঁচু হৈ দেখা দিলে।

Verse 64

पुष्पिताग्रैश्चतरुभिस्सेतुंबध्नन्तिवानराः ।पाषाणांश्चगिरिप्रख्यागनिरीणांशिखराणिच ।।।।दृश्यन्तेपरिधावन्तोगृह्यदानवसन्निभाः ।

ফুলেৰে শোভিত শীৰ্ষ থকা গছ-গছনিয়ে বানৰসকলে সেতু বান্ধিলে; দানৱসদৃশ পৰাক্ৰমী তেওঁলোক দৌৰি ফুৰি দেখা গ’ল—পৰ্বতসম পাষাণ আৰু পাহাৰৰ শিখৰসমূহো ধৰি আনিছিল।

Verse 65

शिलानांक्षिप्यमाणानांशैलानांनिपात्यताम् ।बभूवतुमुलश्शब्दस्तदातस्मिन्महोदधौ ।।।।

শিলা নিক্ষেপ কৰা আৰু পৰ্বত পতিত কৰোঁতে, সেই মহোদধিত তেতিয়া এক মহা তুমুল গর্জন উঠিল।

Verse 66

कृतानिप्रथमेनाह्नायोजनानिचतुर्दश ।प्रहृष्टैर्गजसङ्काश्चैस्त्वरमाणैःप्लवङ्गमैः ।।।।

প্ৰথম দিনতেই, হৰ্ষিত গজসদৃশ দেহধাৰী আৰু ত্বৰিতভাৱে কৰ্মৰত প্লৱংগমহলে চৌদ যোজন সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 67

द्वितीयेनतथैचाह्नायोजनानितुविंशतिः ।कृतानिप्लवगैस्तूर्णंभीमकायैर्महाबलैः ।।।।

তাৰ পাছত দ্বিতীয় দিনা, ভীমকায় আৰু মহাবলী প্লৱগসকলে তুৰন্তে বিশ যোজন সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 68

अह्नातृतयेनतथायोजनानिकृतानिच ।त्वरमाणैर्महाकायैरेकविंशतिरेवच ।।।।

এইদৰে তৃতীয় দিনাও, ত্বৰিতভাৱে কৰ্মৰত মহাকায় বানৰসকলে একুশ যোজন সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 69

चतुर्थेनतथाचाह्नाद्वाविंशतिरथासिवा ।योजनानिमहावेगैःकृतानित्वरितस्तुतैः ।।।।

তদ্ৰূপ চতুৰ্থ দিনা, মহাবেগী আৰু ত্বৰিত বানৰসকলে বাইশ যোজন সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 70

पञ्चमेनतथाचाह्नाप्लवगैःक्षिप्रकारिभिः ।योजनानित्रयोविंशत्सुवेलमधिकृत्यवै ।।।।

তদ্ৰূপে পঞ্চম দিনাও, ক্ষিপ্ৰকাৰ্যতৎপৰ প্লৱগসকলে সুৱেল পৰ্বত অতিক্ৰম কৰি তেইশ যোজন পথ শীঘ্ৰে সম্পূৰ্ণ কৰিলে।

Verse 71

सवानरवरश्रशीमान्विश्वकर्मात्माजोबली ।बबन्धसागरेसेतुंयथाचाप्यतथापिता ।।।।

শ্ৰীমান বানৰশ্ৰেষ্ঠ, বিশ্বকৰ্মাৰ বলৱান পুত্ৰ নলে—যেনেকৈ তেওঁৰ পিতাও তেনে কৰ্মত প্ৰসিদ্ধ আছিল—সাগৰত সেতু বান্ধিলে।

Verse 72

सनलेनकृतस्सेतुस्सागरेमकरालये ।शुशुभेसुभगश्रशीमान् स्वातीपथइवाम्बरे ।।।।

মকৰালয় সাগৰত নলে নিৰ্মিত সেই সেতু শুভ, সৌভাগ্যশালী আৰু শ্ৰীমন্ত হৈ, আকাশত স্বাতীপথৰ দৰে দীপ্তিময়কৈ শোভা পালে।

Verse 73

ततोदेवस्सगन्धर्वास्सिद्दाश्चपरमर्षयः ।आगम्यगगनेतस्थुर्द्रष्टुकामास्तदद्बुतम् ।।।।

তাৰ পাছত দেৱসকল গন্ধৰ্বসহ, সিদ্ধ আৰু পৰমৰ্ষিসকলো আহি, সেই অদ্ভুত দৃশ্য চাবলৈ আগ্ৰহী হৈ গগনত স্থিৰ হৈ ৰ’ল।

Verse 74

दशयोजनविस्तीर्णंशतयोजनमायतम् ।ददृशुर्देवगन्धर्वानलसेतुंसुदुष्करम् ।।।।

দেৱতা আৰু গন্ধৰ্বসকলে নল-নির্মিত সেতু দেখিলে—দশ যোজন বিস্তৃত আৰু শত যোজন দীঘল—অতি দুৰ্লভ, অতি দুষ্কৰ সিদ্ধিৰূপ মহাকাৰ্য।

Verse 75

आप्लवन्तःप्लवन्तश्चगर्जन्तश्चप्लवङ्गमाः ।।।।तदच्नित्यमसह्यंचह्यद्भुतंरोमहर्षणम् ।ददृशुस्सर्वभूतानिसागरेसेतुबन्धनम् ।।622.76।।

প্লৱংগমসকলে জঁপিয়াই, কুদিয়াই আনন্দে গর্জন কৰিলে; আৰু সাগৰত সেতুবন্ধনক সকলো ভূতে দেখিলে—অচিন্ত্য, অসহ্য যেন অসম্ভৱ, অদ্ভুত আৰু ৰোমহৰ্ষক মহিমাময়।

Verse 76

आप्लवन्तःप्लवन्तश्चगर्जन्तश्चप्लवङ्गमाः ।।6.22.75।।तदच्नित्यमसह्यंचह्यद्भुतंरोमहर्षणम् ।ददृशुस्सर्वभूतानिसागरेसेतुबन्धनम् ।।622.76।।

Verse 77

तानिकोटिसहस्राणिवानराणांमहौजसाम् ।बध्नन्तस्सागरेसेतुंजुग्मुःपारंमहोदधेः ।।।।

কোটি-সহস্ৰ সংখ্যাৰ মহাবলৱান বানৰসকলে সাগৰত সেতু বান্ধি মহোদধিৰ পাৰ তীৰলৈ অতিক্ৰম কৰিলে।

Verse 78

विशालस्सुकृतश्रशीमान् सुभूमिस्सुसमाहितः ।अशोभतमहान् सेतुस्सीमन्तइवसागरे ।।।।

বিশাল, সু-নির্মিত, শ্ৰীমন্ত, সুভূমি আৰু সুসমাহিত সেই মহান সেতু সাগৰত যেন চুলিৰ সীমান্ত-ৰেখাৰ দৰে শোভা পাই উঠিল।

Verse 79

ततःपारेसमुद्रस्यगदापाणिर्विभीषणः ।परेषामभिघातार्थमतिष्ठत्सचिवैस्सहा ।।।।

তাৰ পাছত সাগৰৰ পাৰ তীৰত গদা-হস্ত বিভীষণে নিজৰ সচিবসকলৰ সৈতে শত্রুনিগ্ৰহৰ উদ্দেশ্যে দৃঢ়ভাৱে থিয় হৈ ৰ’ল।

Verse 80

सुग्रीवस्तुततःप्राहरामंसत्यपराक्रमम् ।हनूमन्तंत्वमारोहअङ्गदंचापिलक्ष्मणः ।।।।अयंहिविपुलोवीरसागरोमकरालयः ।वैहायपौयुवामेतौवानरौतारयिष्यतः ।।।।

তাৰ পাছত সুগ্ৰীৱে সত্যপৰাক্ৰমী শ্ৰীৰামক ক’লে: “আপুনি হনুমানৰ ওপৰত আৰোহণ কৰক; আৰু লক্ষ্মণ অংগদৰ ওপৰত আৰোহণ কৰক।”

Verse 81

सुग्रीवस्तुततःप्राहरामंसत्यपराक्रमम् ।हनूमन्तंत्वमारोहअङ्गदंचापिलक्ष्मणः ।।6.22.80।।अयंहिविपुलोवीरसागरोमकरालयः ।वैहायपौयुवामेतौवानरौतारयिष्यतः ।।6.22.81।।

“হে বীৰ! এই বিশাল সাগৰ মকৰসমূহৰ আলয়; এই দুজন বানৰে আকাশমাৰ্গে আপোনালোক দুয়োকে বহন কৰি পাৰ কৰাই দিব।”

Verse 82

अग्रतस्तस्यसैन्यस्यश्रीमान्रामस्सलक्ष्मणः ।जगामधन्वीधर्मात्मासुग्रीवेणसमन्वितः ।।।।

সেই সেনাৰ অগ্ৰভাগত ধনুৰ্ধাৰী, ধৰ্মাত্মা, শ্ৰীমান শ্ৰীৰাম লক্ষ্মণসহ আগবাঢ়িল; আৰু সুগ্ৰীৱৰ সৈতে সমন্বিত হৈ চলিল।

Verse 83

न्येमध्येनगच्छन्तिपार्श्वतोऽन्येप्लवङ्गमाः ।सलिलंप्रपतन्तन्येमार्गमन्येनलेभिरे ।।।।केचिद्वैहायसगतास्सुपर्णाइवपुप्लुवुः ।

কিছুমান প্লৱংগমে মাজ-মাৰ্গে গ’ল, কিছুমানে কাষেদি; কিছুমানে ভৰ নাপাই পানীত পৰিল, আৰু কিছুমানে আন পথ বিচাৰিলে। কিছুমানে আকাশ-পথ ধৰি সুপৰ্ণৰ দৰে জঁপিয়াই উৰি গ’ল।

Verse 84

घोषेणमहतातस्यसिन्धोर्घोषंसमुच्छ्रितम् ।भीमन्तर्दधेभीमातरन्तीहरिवाहिनी ।।।।

তেওঁলোকৰ মহা-ঘোষে সিন্ধুৰ উচ্ছ্বসিত ঘোষো ম্লান হ’ল; ভয়ংকৰ হৰি-বাহিনী তৰি তৰি সাগৰৰ গর্জনকো ঢাকি পেলালে।

Verse 85

वानराणांहिसातीर्णावाहिनीनलसेतुना ।तीरेनिविविशेराज्ञाबहुमूलफलोदके ।।।।

নল-সেতুৰে পাৰ হোৱা সেই বানৰ-বাহিনী, ৰজাৰ আজ্ঞাত, মূল-ফল আৰু জলে সমৃদ্ধ তীৰত গৈ নিবাস কৰিলে।

Verse 86

तदद्बुतंराघवकर्मदुष्करंसमीक्ष्यदेवास्सहसिद्धचारणैः ।उपेत्यरामसहसामहार्षिभिस्समभ्यषिञ्चन् सुशुभैर्जलैःपृथक् ।।6.2 2.86।।

ৰাঘৱৰ সেই অদ্ভুত, দুষ্কৰ কৰ্ম দেখি, দেৱসকলে সিদ্ধ-চাৰণসকলৰ সৈতে মহর্ষিসকলক লৈ তৎক্ষণাৎ ৰামৰ ওচৰলৈ আহি, পৃথক পৃথক শুভ জলৰে তেওঁৰ অভিষেক কৰিলে।

Verse 87

जयस्वशत्रून्नरदे व:मेदिनींससागरांपालयशाश्वतीस्समाः ।इतीवरामंनरदेवसत्कृ तंशुभैर्वचोभिर्विविधैरपूजयन् ।।।।

“হে নৰদেৱ! শত্ৰুসকলক জয় কৰা, সাগৰসহ মেদিনীখন শাশ্বত বছৰসমূহলৈ পালন কৰা”—এইদৰে কৈ, নৰদেৱৰূপে সন্মানিত ৰামক নানাবিধ শুভ বাক্যৰে তেওঁলোকে পূজা-সন্মান জনালে।

Frequently Asked Questions

What specific ethical dilemma or action is presented in this Sarga?

Rāma’s righteous anger reaches a punitive extreme—drying the ocean with an unfailing Brahmā-astra—yet the narrative pivots to dharmic restraint when the Ocean-lord appears and proposes a lawful solution (a bridge), while redirecting the missile toward confirmed wrongdoers at Drumakūlya.

What is the philosophical takeaway (Upadesha) of this chapter's dialogue?

The Ocean articulates svabhāva: the elements maintain their fixed nature and cannot be coerced without cosmic deviation; therefore, leadership must align power with natural law, choosing engineered, cooperative solutions over indiscriminate destruction.

Which geographical or cultural landmarks are highlighted here?

Drumakūlya (a northern holy region identified for the arrow’s descent), Marukāntāra (the desert tract created/renowned after the missile’s impact), and Vraṇa (the well-like wound with brackish upwelling), along with Suvela and the sea-crossing Setu attributed to Nala.