Sarga 64

Verse 1

सुग्रीवेणैवमुक्तस्तु हृष्टो दधिमुखः कपिः।राघवं लक्ष्मणं चैव सुग्रीवं चाभ्यवादयत्।।।।

সুগ্ৰীৱৰ এই বাক্য শুনি হৃষ্ট হোৱা কপি দধিমুখে ৰাঘৱ শ্ৰীৰামক, লক্ষ্মণক আৰু সুগ্ৰীৱকো ভক্তিভাৱে প্ৰণাম জনালে।

Verse 2

स प्रणम्य च सुग्रीवं राघवौ च महाबलौ।वानरैः सहितः शूरैर्दिवमेवोत्पपात ह।।।।

সুগ্ৰীৱক আৰু মহাবলী দুজন ৰাঘৱক প্ৰণাম কৰি, বীৰ বানৰসকলৰ সৈতে সি আকাশলৈ উৰি উঠিল।

Verse 3

स यथैवाऽगतः पूर्वं तथैव त्वरितं गतः।निपत्य गगनाद्भूमौतद्वनं प्रविवेश ह।।।।स प्रविष्टो मधुवनं ददर्श हरियूथपान्।विमदानुत्थितान्सर्वान् मेहमानान्मधूदकम्।।।।

যেনেকৈ সি আগতে আহিছিল, তেনেকৈয়ে সি পুনৰ ত্বৰিতে গ’ল। আকাশৰ পৰা ভূমিত নামি সেই বনলৈ প্ৰৱেশ কৰিলে। মধুবনত সোমাই সি বানৰ-যূথপতিসকলক দেখিলে—সকলো মদমুক্ত হৈ উঠা, আৰু মধুমিশ্ৰিত জল বাহিৰ কৰি আছিল।

Verse 4

स यथैवाऽगतः पूर्वं तथैव त्वरितं गतः।निपत्य गगनाद्भूमौतद्वनं प्रविवेश ह।।5.64.3।।स प्रविष्टो मधुवनं ददर्श हरियूथपान्।विमदानुत्थितान्सर्वान् मेहमानान्मधूदकम्।।5.64.4।।

মধুবনত প্ৰৱেশ কৰি সি দেখিলে—মদ নোহোৱা সকলো বানৰ-যূথপতি উঠি থিয় হৈ আছে, আৰু মধুমিশ্ৰিত জল বাহিৰ কৰি আছে (মদ শমি যোৱাত)।

Verse 5

स तानुपागमद्वीरो बद्ध्वा करपुटाञ्जलिम्।उवाच वचनं श्लक्ष्णमिदं हृष्टवदङ्गदम्।।।।

সেই বীৰ পুৰুষে কৰপুট অঞ্জলি বদ্ধ কৰি তেওঁলোকৰ ওচৰলৈ গৈ, হর্ষে ভৰা অঙ্গদক মৃদু, মধুৰ আৰু সমাধানকাৰী বাক্য ক’লে।

Verse 6

सौम्य रोषो न कर्तव्यो यदेतत्परिवारितम्।अज्ञानाद्रक्षिभिः क्रोधाद्भवन्तः प्रतिषेधिताः।।।।

হে সৌম্য, এই বাধাৰ বাবে ৰোষ কৰা উচিত নহয়; অজ্ঞান আৰু ক্ৰোধবশত ৰক্ষীবিলাকে আপোনালোকক প্ৰতিষেধ কৰিছে।

Verse 7

युवराजस्त्वमीशश्च वनस्यास्य महाबल।मौर्ख्यात्पूर्वं कृतो दोषस्तं भवान् क्षन्तुमर्हति।।।।

হে মহাবল অঙ্গদ, আপুনি যুবৰাজ আৰু এই বনখনৰো ন্যায়সঙ্গত অধিপতি। মূৰ্খতাৰ বশত মই আগতে দোষ কৰিছোঁ; সেই অপৰাধ আপুনি ক্ষমা কৰা উচিত।

Verse 8

आख्यातं हि मया गत्वा पितृव्यस्य तवानघ।इहोपयातं सर्वेषामेतेषां वनचारिणाम्।।।।

হে অনঘ ৰাজকুমাৰ, মই গৈ আপোনাৰ পিতৃব্যক আৰু এই সকলো বনচাৰীকো আপুনি ইয়ালৈ আহিছে বুলি নিশ্চয়কৈ জনাইছোঁ।

Verse 9

स त्वदागमनं श्रुत्वा सहैभिर्हरियूथपैः।प्रहृष्टो न तु रुष्टोऽसौ वनं श्रुत्वा प्रधर्षितम्।।।।

আপোনাৰ আগমন শুনি তেওঁ, এই বানৰ-যূথপতিসকলৰ সৈতে, অতিশয় প্ৰহৃষ্ট হ’ল; উপবন ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে বুলি শুনিলেও তেওঁ ৰুষ্ট নহ’ল।

Verse 10

प्रहृष्टो मां पितृव्यस्ते सुग्रीवो वानरेश्वरः।शीघ्रं प्रेषय सर्वांस्तानिति होवाच पार्थिवः।।।।

তোৰ পিতৃব্য, বানৰেশ্বৰ সুগ্ৰীৱ অতি হর্ষিত হ’ল; ৰজাই মোক ক’লে— ‘সিহঁত সকলোকে শীঘ্ৰে পঠাই দে।’

Verse 11

श्रुत्वा दधिमुखस्येदं वचनं श्लक्ष्णमङ्गदः।अब्रवीत्तान् हरिश्रेष्ठो वाक्यं वाक्यविशारदः।।।।

দধিমুখৰ এই মধুৰ বাক্য শুনি, বাক্যত নিপুণ হৰিশ্ৰেষ্ঠ অঙ্গদে তেওঁলোকক উত্তৰস্বৰূপে কথা ক’লে।

Verse 12

शङ्के श्रुतोऽयं वृत्तान्तो रामेण हरियूथपाः।तत्क्षमं नेह नः स्थातुं कृते कार्ये परन्तपाः।।।।

‘হৰি-যূথপতিসকল, মোৰ সন্দেহ—এই বৃত্তান্ত শ্ৰীৰামে ইতিমধ্যে শুনি পেলাইছে। কাৰ্য সিদ্ধ হোৱাৰ পিছত, হে পৰন্তপ, ইয়াত দেৰিকৈ থকাটো আমাৰ বাবে উচিত নহয়।’

Verse 13

पीत्वा मधु यथाकामं विश्रान्ता वनचारिणः।किं शेषं गमनं तत्र सुग्रीवो यत्र मे गुरुः।।।।

‘বনত বিচৰণ কৰা বানৰসকলে ইচ্ছামতে মধু পান কৰি বিশ্ৰাম লৈছে। এতিয়া ইয়াত আৰু কি বাকী আছে? য’ত মোৰ গুৰু সুগ্ৰীৱ আছে, তাতেই যাব লাগে।’

Verse 14

सर्वे यथा मां वक्ष्यन्ति समेत्य हरियूथपाः।तथास्मि कर्ता कर्तव्ये भवद्भिः परवानहम्।।।।

সকলো হৰিযূথপতি একেলগে মিলি মোক যিদৰে ক’ব, কৰ্তব্য কাৰ্যত মই তেনেদৰেই কৰিম; এই ধৰ্মকাৰ্যত মই তোমালোকৰ পৰামৰ্শৰ অধীন।

Verse 15

नाज्ञापयितुमीशोऽहं युवराजोऽस्मि यद्यपि।अयुक्तं कृतकर्माणो यूयं धर्षयितुं मया।।।।

মই যুৱৰাজ হ’লেও তোমালোকক আজ্ঞা দিবলৈ মই অধিকাৰী নহঁও; তোমালোক ইতিমধ্যে কাৰ্য সম্পন্ন কৰিছা, সেয়ে তোমালোকক জোৰ কৰা বা আদেশ দিয়া মোৰ বাবে অযুক্ত।

Verse 16

ब्रुवतश्चाङ्गदस्यैवं श्रुत्वा वचनमव्ययम्।प्रहृष्टमनसो वाक्यमिदमूचुर्वनौकसः।।।।

অংগদে এইদৰে কোৱা অক্ষয়-মূল্যবান বচন শুনি, অন্তৰে প্ৰহৃষ্ট বনবাসী বানৰসকলে এইদৰে উত্তৰ দিলে।

Verse 17

एवं वक्ष्यति को राजन् प्रभुस्सन्वानरर्षभ।ऐश्वर्यमदमत्तो हि सर्वोऽहमिति मन्यते।।।।

হে ৰাজন, বানৰশ্ৰেষ্ঠ! প্ৰভু হৈও এইদৰে কোনে কথা কয়? কিয়নো ঐশ্বৰ্য-মদত মত্ত জনে সাধাৰণতে ‘সৰ্বস্ব মই’ বুলি ভাবে।

Verse 18

तव चेदं सुसदृशं वाक्यं नान्यस्य कस्यचित्।सन्नतिर्हि तवाख्याति भविष्यच्छुभयोग्यताम्।।।।

এনে সুসদৃশ বচন কেৱল তোমাৰেই উপযুক্ত, আন কাৰো নহয়; নিশ্চয় তোমাৰ নম্ৰতাই তোমাৰ শুভ ভৱিষ্যতৰ যোগ্যতা প্ৰকাশ কৰে।

Verse 19

सर्वे वयमपि प्राप्तास्तत्र गन्तुं कृतक्षणाः।स यत्र हरिवीराणां सुग्रीवः पतिरव्ययः।।5.64.19।।

আমিওঁ সকলোৱে তাত যাবলৈ ক্ষণমাত্ৰতে সাজু—য’ত হৰিবীৰসকলৰ অচল অধিপতি সুগ্ৰীৱ আছে।

Verse 20

त्वया ह्यनुक्तैर्हरिभिर्नैव शक्यं पदात्पदम्।क्वचिद्गन्तुं हरिश्रेष्ठ ब्रूमः सत्यमिदं तु ते।।।।

হে হৰিশ্ৰেষ্ঠ! তোমাৰ নিৰ্দেশ নোহোৱাকৈ বানৰসকলে পদে পদে ক’তো আগবাঢ়িব নোৱাৰে; এই কথা আমি তোমাক সত্যকৈ কওঁ।

Verse 21

एवं तु वदतां तेषामङ्गदः प्रत्युवाच ह।बाढं गच्छाम इत्युक्त्वा खमुत्पेतुर्महाबलाः।।।।

তেওঁলোকে এইদৰে কওঁতে অঙ্গদে প্ৰত্যুত্তৰ দিলে: “বাঢং, চলা যাওঁ।” এই বুলি কৈ মহাবলী বানৰসকল আকাশলৈ উৰি উঠিল।

Verse 22

उत्पतन्तमनूत्पेतु स्सर्वे ते हरियूथपाः।कृत्वाकाशं निराकाशं यन्त्रोत्क्षिप्ता इवाचलाः।।।।

তাক অনুসৰি সেই সকলো হৰিযূথপতিও উৰি উঠিল; আকাশক যেন নিৰাকাশ কৰি তুলিলে—যন্ত্ৰে পৰ্বতৰ পৰা নিক্ষিপ্ত শিলাখণ্ডৰ দৰে।

Verse 23

तेऽम्बरं सहसोत्पत्य वेगवन्तः प्लवङ्गमाः।विनदन्तो महानादं घना वातेरिता यथा।।।।

তেতিয়াই বেগৱান প্লৱংগমসকল একেলগে আকাশলৈ উৰি উঠিল; মহা-নাদে গর্জন কৰি—যেনেকৈ বতাহে ঠেলি নিয়া ঘন মেঘ গর্জে তেনেকৈ।

Verse 24

अङ्गदे ह्यननुप्राप्ते सुग्रीवो वानराधिपः।उवाच शोकोपहतं रामं कमललोचनम्।।।।

অঙ্গদ এতিয়াও উপস্থিত নোহোৱাত, বানৰাধিপতি সুগ্ৰীৱে শোকত আঘাতপ্ৰাপ্ত কমললোচন শ্ৰীৰামক ক’লে।

Verse 25

समाश्वसिहि भद्रं ते दृष्टा देवी न संशयः।नागन्तुमिह शक्यं तैरतीते समये हि नः।।।।

ভদ্ৰং তে, ৰাম! তুমি আশ্বস্ত হোৱা; দেৱীক নিশ্চয় দেখা গৈছে—কোনো সন্দেহ নাই। নিৰ্ধাৰিত সময় অতিক্ৰম হোৱাৰ বাবে তেওঁলোকৰ পক্ষে এতিয়া ইয়ালৈ আমাৰ ওচৰলৈ উভতি অহা সম্ভৱ নহয়।

Verse 26

न मत्सकाशमागच्छेत्कृत्ये हि विनिपातिते।युवराजो महाबाहुः प्लवतां प्रवरोऽङ्गदः।।।।

যদি কাৰ্য সঁচাকৈয়ে বিফল হ’লহেঁতেন, তেন্তে মহাবাহু যুবৰাজ, প্লৱতাসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ অঙ্গদ মোৰ ওচৰলৈ একেবাৰে নাহিলেহেঁতেন।

Verse 27

यद्यप्यकृतकृत्यानामीदृश स्स्यादुपक्रमः।भवेत्स दीनवदनो भ्रान्तविप्लुतमानसः।।।।

যদি কৰ্ম অসম্পন্নসকলেও এইদৰে উভতি আহিলেহেঁতেন, তেন্তে সি দীন-মুখীয়া, বিভ্ৰান্ত আৰু অস্থিৰ মানসিকতাৰে দেখা পৰিলেহেঁতেন।

Verse 28

पितृपैतामहं चैतत्पूर्वकैरभिरक्षितम्।न मे मधुवनं हन्यादहृष्टः प्लवगेश्वरः।।।।कौसल्यासुप्रजा राम समाश्वसिहि सुव्रत।

এই মধুবন পিতৃ-পৈতামহ কালৰ পৰা পূৰ্বজসকলে ৰক্ষা কৰি আহিছে। প্লৱগেশ্বৰ অংগদ যদি হৃষ্ট নহ’লেহেঁতেন, মোৰ মধুবন নষ্ট নকৰিলেহেঁতেন। হে কৌসল্যা-সুপুত্ৰ ৰাম, হে সুব্ৰত, আশ্বস্ত হোৱা।

Verse 29

दृष्टा देवी न सन्देहो न चान्येन हनूमता।।।।न ह्यन्यः कर्मणो हेतुस्साधनेऽस्य हनूमतः।

দেৱীৰ দৰ্শন হৈছে—কোনো সন্দেহ নাই; আৰু সেয়া হনুমানৰ বাহিৰে আন কোনোবাই কৰা নহয়। কিয়নো এই কাৰ্য সিদ্ধ কৰিবলৈ হনুমানৰ বাহিৰে আন কোনো হেতু সমৰ্থ নহয়।

Verse 30

हनूमति हि सिद्धिश्च मतिश्च मतिसत्तमः।।।।व्यवसायश्च वीर्यं च सूर्ये तेज इव ध्रुवम्।

হে মতিসত্তম, হনুমানত সিদ্ধি আৰু শ্ৰেষ্ঠ বুদ্ধি, লগতে উদ্যোগ আৰু বীৰ্য—সূৰ্যত তেজ যেনেকৈ ধ্ৰুৱভাৱে থাকে, তেনেকৈ অচলভাৱে নিবাস কৰে।

Verse 31

जाम्बवान्यत्र नेता स्यादङ्गदश्च बलेश्वरः।हनुमांश्चाप्यधिष्ठाता न तस्य गतिरन्यथा।।।।

য’ত জাম্বৱান নেতা, অংগদ বলেশ্বৰ, আৰু হনুমান অধিষ্ঠাতা-দিশানিৰ্দেশক, ত’ত গতি অন্যথা হ’ব নোৱাৰে (সিদ্ধি নিশ্চিত)।

Verse 32

मा भूश्चिन्तासमायुक्तस्सम्प्रत्यमितविक्रमः।।।।ततः किलकिलाशब्दं शुश्रावासन्नमम्बरे।हनुमत्कर्मदृप्तानां नार्धतां काननौकसाम्।।।।किष्किन्धामुपयातानां सिद्धिं कथयतामिव।

হে অমিতবিক্ৰম, এতিয়া চিন্তাৰে আৱদ্ধ নহ’বা। তাৰ পাছত সি ওচৰৰ আকাশত কিলকিলা ধ্বনি শুনিলে—হনুমানৰ কৰ্মত দৰ্পিত কাননবাসী বানৰসকলে গর্জন কৰি, কিষ্কিন্ধালৈ আহোঁতে আহোঁতে যেন সিদ্ধিৰ কথা ঘোষণা কৰি আছিল।

Verse 33

मा भूश्चिन्तासमायुक्तस्सम्प्रत्यमितविक्रमः।।5.64.32।।ततः किलकिलाशब्दं शुश्रावासन्नमम्बरे।हनुमत्कर्मदृप्तानां नार्धतां काननौकसाम्।।5.64.33।।किष्किन्धामुपयातानां सिद्धिं कथयतामिव।

হে অমিত বিক্ৰমশালী, এতিয়া চিন্তাত আৱদ্ধ নহ’বাঁ। তাৰ পিছত আকাশত ওচৰৰ পৰা, হনুমানৰ কৰ্মত উল্লসিত বনবাসী বানৰসকলৰ কিলকিলি-ধ্বনি আৰু গর্জন শুনা গ’ল—যেন কিষ্কিন্ধালৈ আগবাঢ়ি আহোঁতে সাফল্যৰ সংবাদ ঘোষণা কৰি আছে।

Verse 34

ततश्श्रुत्वा निनादं तं कपीनां कपिसत्तमः।।।।आयताञ्चितलाङ्गूलस्सोऽभवद्धृष्टमानसः।

কপিসকলৰ সেই নিনাদ শুনি, বানৰসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ সুগ্ৰীৱ হৃষ্টচিত্ত হ’ল; আনন্দত নিজৰ দীঘল লেজ উঠাই কঁপাই দিলে।

Verse 35

आजग्मुस्तेऽपि हरयो रामदर्शनकांक्षिणः।।।।अङ्गदं पुरतः कृत्वा हनूमन्तं च वानरम्।

ৰামদৰ্শনৰ আকাঙ্ক্ষী সেই বানৰসকলও আহি উপস্থিত হ’ল; অঙ্গদক আগত ৰাখি, আৰু বানৰসকলৰ অগ্ৰগণ্য হনুমানকো সৈতে লৈ।

Verse 36

तेऽङ्गदप्रमुखा वीराः प्रहृष्ठाश्च मुदान्विताः।।।।निपेतुर्हरिराजस्य समीपे राघवस्य च।

অঙ্গদপ্ৰমুখ সেই বীৰসকল—হৰ্ষিত আৰু আনন্দে পৰিপূৰ্ণ—বানৰ-ৰাজ সুগ্ৰীৱৰ ওচৰত আৰু ৰাঘৱ (ৰাম)ৰ ওচৰতও নামি আহিল।

Verse 37

हनुमांश्च महाबाहुः प्रणम्य शिरसा ततः।।।।नियतामक्षतां देवीं राघवाय न्यवेदयत्।

তেতিয়া মহাবাহু হনুমানে শিৰ নোৱাই প্ৰণাম কৰি ৰাঘৱক নিবেদন কৰিলে: “দেৱী—পতিব্ৰতাত অচল—অক্ষত আৰু নিৰাপদ আছে।”

Verse 38

दृष्टा देवीति हनुमद्वदनादमृतोपमम्।।।।आकर्ण्य वचनं रामो हर्षमाप सलक्ष्मणः।

হনুমানৰ মুখৰ পৰা ‘দেৱীক দেখা হ’ল’ বুলি অমৃত-সমান বাক্য শুনি, ৰাম লক্ষ্মণসহ আনন্দত পৰিপূৰ্ণ হ’ল।

Verse 39

निश्चितार्थं ततस्तस्मिन् सुग्रीवं पवनात्मजे।।।।लक्ष्मणः प्रीतिमान् प्रीतं बहुमानादवैक्षत।

পৱনপুত্ৰ হনুমানৰ বিষয়ে উদ্দেশ্য নিশ্চিতভাৱে সিদ্ধ হ’ল বুলি জানি, প্ৰীতিমান লক্ষ্মণে বহুমানসহ সুগ্ৰীৱৰ ফালে চালে।

Verse 40

प्रीत्या च रममाणोऽथ राघवः परवीरहा।।।।बहुमानेन महता हनुमन्तमवैक्षत।

তাৰ পিছত পৰবীৰহা ৰাঘৱ প্ৰীতিত আনন্দিত হৈ, মহা বহুমানেৰে হনুমানলৈ দৃষ্টি দিলে।