Sarga 57
सप्तपञ्चाशः सर्गः — Hanumān’s Return, Roar of Success, and the Announcement “Sītā Seen”
सुन्दरकाण्ड
সৰ্গ ৫৭ত হনুমান লংকাৰ পৰা উত্তৰ তীৰলৈ উভতি উৰা মাৰে। আকাশক এক দীঘল জ্যোতিৰ্বৈজ্ঞানিক-সমুদ্ৰীয় উপমাৰে ‘সমুদ্ৰ’ৰ দৰে বৰ্ণনা কৰা হৈছে—চন্দ্ৰ-সূৰ্য কমল আৰু জলচৰ পখীৰ দৰে, নক্ষত্ৰসমূহ জলজ প্ৰাণীৰ দৰে, মেঘ তীৰৰ উদ্ভিদৰ দৰে, আৰু বতাহে তোলা ঢৌ সমুদ্ৰ-তৰংগৰ দৰে দেখা যায়। মেঘপুঞ্জৰ মাজত হনুমান কেতিয়াবা অদৃশ্য, কেতিয়াবা দৃশ্য হয়—যেন মেঘে ঢাকি থোৱা চন্দ্ৰ পুনৰ প্ৰকাশ পায়। তেওঁৰ গর্জন—বজ্ৰধ্বনি সদৃশ—দূৰৰ পৰাই সফলতাৰ সংকেত দিয়ে। অপেক্ষাৰত বানৰসকলৰ হতাশা উচ্ছ্বাসময় আশালৈ পৰিণত হয়। জাম্বৱান ধ্বনিৰ গুণ শুনিয়েই কাৰ্য সিদ্ধ হোৱা বুলি অনুমান কৰে; এনে বিজয়-নাদ ব্যৰ্থতাৰ পৰা উদ্ভৱ নহয় বুলি তেওঁ যুক্তি প্ৰকাশ কৰে। হনুমান মহেন্দ্ৰ পৰ্বতত অৱতৰণ কৰে; বানৰসকলে অৰ্ঘ্য-আদি নিবেদন আৰু নমস্কাৰে তেওঁক আদৰণি জনায়। তেতিয়া হনুমানে সংক্ষিপ্ত কিন্তু নিৰ্ণায়ক সংবাদ দিয়ে—“দৃষ্টা সীতা”—সীতাদেৱীক দেখা হৈছে; আৰু অশোকবাটিকাত ৰাক্ষসী প্ৰহৰাৰ মাজত তেওঁৰ অৱস্থাৰ কিছুমান লক্ষণো উল্লেখ কৰে। সৰ্গৰ অন্তত সকলোৱে আনন্দোৎসৱ কৰে আৰু লংকা, সীতা আৰু ৰাৱণ সম্পৰ্কে সম্পূৰ্ণ বিৱৰণ শুনিবলৈ সাজু হয়।
Shlokas
Verse 1
स चन्द्रकुमुदं रम्यं सार्ककारण्डवं शुभम्।तिष्यश्रवणकादम्बमभ्रशैवालशाद्वलम्।।।।पुनर्वसुमहामीनं लोहिताङ्गमहाग्रहम्।ऐरावतमहाद्वीपं स्वातिहंसविलोलितम्।।।।वातसङ्घातजातोर्मि चन्द्रांशुशिशिराम्बुमत्।भुजङ्गयक्षगन्धर्वप्रबुद्धकमलोत्पलम्।।।।हनुमान्मारुतगतिर्महानौरिव सागरम्।अपारमपरिश्रान्तः पुप्लुवे गगनार्णवम् ।।।।
চন্দ্ৰ কুমুদৰ দৰে ৰম্য, সূৰ্য কাৰণ্ডৱৰ দৰে শুভ, তিষ্য-শ্ৰৱণ নক্ষত্ৰ কাদম্বৰ দৰে, মেঘ শৈৱাল-শাদ্বলৰ দৰে; পুনৰ্বসু মহামীনৰ দৰে, লোহিতাঙ্গ মহাগ্ৰহৰ দৰে, ঐৰাৱত মহাদ্বীপৰ দৰে, স্বাতি-হংসে যি দৰে দোলাই; বায়ুসংঘাতজাত ঊৰ্মিৰে ভৰা, চন্দ্ৰাংশুৰে শীতল জলময়, ভুজঙ্গ-যক্ষ-গন্ধৰ্বসমূহে প্ৰবুদ্ধ পূৰ্ণবিকসিত কমল-উত্পলৰ দৰে দীপ্ত—এনে অপাৰ গগনাৰ্ণৱক মাৰুতগতি হনুমানে মহানৌকাৰ দৰে, অપરিশ্ৰান্ত হৈ, লংঘি গ’ল।
Verse 2
स चन्द्रकुमुदं रम्यं सार्ककारण्डवं शुभम्।तिष्यश्रवणकादम्बमभ्रशैवालशाद्वलम्।।5.57.1।।पुनर्वसुमहामीनं लोहिताङ्गमहाग्रहम्।ऐरावतमहाद्वीपं स्वातिहंसविलोलितम्।।5.57.2।।वातसङ्घातजातोर्मि चन्द्रांशुशिशिराम्बुमत्।भुजङ्गयक्षगन्धर्वप्रबुद्धकमलोत्पलम्।।5.57.3।।हनुमान्मारुतगतिर्महानौरिव सागरम्।अपारमपरिश्रान्तः पुप्लुवे गगनार्णवम् ।।5.57.4।।
মাৰুতসম বেগবান আৰু অশ্ৰান্ত হনুমান, যেন মহা নৌকাৰ দৰে, গগন-সাগৰ অতিক্ৰম কৰি গ’ল। সেই আকাশ-সমুদ্ৰত চন্দ্ৰ কুমুদফুলৰ দৰে শুভ্ৰ, সূৰ্য কাৰণ্ডৱৰ দৰে জলপক্ষী, মঙ্গলনক্ষত্ৰসমূহ হাঁহৰ দৰে; মেঘ শৈৱাল আৰু সেউজ তীৰৰ দৰে; পুনৰ্বসু মহামীনৰ দৰে, লোহিতাংগ (মঙ্গল) মহাগ্ৰাহৰ দৰে, ঐৰাৱত মহাদ্বীপৰ দৰে, স্বাতী হাঁহৰ দৰে ললিতভাৱে ভাসিছিল। বতাহৰ ঝাপটাত উঠা ঢৌ, চন্দ্ৰকিৰণসম শীতল জল, আৰু নাগ-যক্ষ-গন্ধৰ্বসদৃশ জাগ্ৰত কমল-উৎপলৰে সেই গগনাৰ্ণৱ শোভিত আছিল।
Verse 3
स चन्द्रकुमुदं रम्यं सार्ककारण्डवं शुभम्।तिष्यश्रवणकादम्बमभ्रशैवालशाद्वलम्।।5.57.1।।पुनर्वसुमहामीनं लोहिताङ्गमहाग्रहम्।ऐरावतमहाद्वीपं स्वातिहंसविलोलितम्।।5.57.2।।वातसङ्घातजातोर्मि चन्द्रांशुशिशिराम्बुमत्।भुजङ्गयक्षगन्धर्वप्रबुद्धकमलोत्पलम्।।5.57.3।।हनुमान्मारुतगतिर्महानौरिव सागरम्।अपारमपरिश्रान्तः पुप्लुवे गगनार्णवम् ।।5.57.4।।
বাতৰ ঝোঁকাত উঠা ঢৌসমূহেৰে ভৰা, চন্দ্ৰকিৰণৰ শীতল জলৰ দৰে সেই গগন-সমুদ্ৰ দেখা দিছিল; তাত নাগ, যক্ষ আৰু গন্ধৰ্বসকল জাগ্ৰত কমল-উৎপলৰ দৰে দীপ্ত হৈছিল। মাৰুতগতিসম্পন্ন মহাবীৰ হনুমান মহা নাওৰ দৰে, অপাৰ আৰু অপৰিশ্ৰান্ত হৈ, সেই গগনাৰ্ণৱ অতিক্ৰম কৰি উৰি গ’ল।
Verse 4
स चन्द्रकुमुदं रम्यं सार्ककारण्डवं शुभम्।तिष्यश्रवणकादम्बमभ्रशैवालशाद्वलम्।।5.57.1।।पुनर्वसुमहामीनं लोहिताङ्गमहाग्रहम्।ऐरावतमहाद्वीपं स्वातिहंसविलोलितम्।।5.57.2।।वातसङ्घातजातोर्मि चन्द्रांशुशिशिराम्बुमत्।भुजङ्गयक्षगन्धर्वप्रबुद्धकमलोत्पलम्।।5.57.3।।हनुमान्मारुतगतिर्महानौरिव सागरम्।अपारमपरिश्रान्तः पुप्लुवे गगनार्णवम् ।।5.57.4।।
বায়ুবেগী হনুমান মহা নাও যেন সাগৰ পাৰ কৰে, তেনেকৈ অপাৰ গগন-সাগৰ অশ্ৰান্তভাৱে অতিক্ৰম কৰিলে।
Verse 5
ग्रसमान इवाकाशं ताराधिपमिवोल्लिखन्।हरन्निव सनक्षत्रं गगनं सार्कमण्डलम्।।।।मारुतस्यात्मजः श्रीमान्कपिर्व्योमचरो महान्।हनुमान्मेघजालानि विकर्षन्निव गच्छति।।।।
যেন আকাশকেই গিলি পেলায়, যেন চন্দ্ৰমাক খুঁচি তোলে, যেন নক্ষত্ৰসহ সূৰ্যমণ্ডলযুক্ত গগনক হৰণ কৰে, আৰু যেন মেঘজাল টানি লৈ যায়—মাৰুতিনন্দন শ্ৰীমান মহাকপি, ব্যোমচৰ হনুমান আগবাঢ়ি গ’ল।
Verse 6
ग्रसमान इवाकाशं ताराधिपमिवोल्लिखन्।हरन्निव सनक्षत्रं गगनं सार्कमण्डलम्।।5.57.5।।मारुतस्यात्मजः श्रीमान्कपिर्व्योमचरो महान्।हनुमान्मेघजालानि विकर्षन्निव गच्छति।।5.57.6।।
আকাশক যেন গিলি পেলোৱা দৰে, তাৰাধিপক যেন উলিয়াই টানি লোৱা দৰে, নক্ষত্ৰসহ গগন আৰু সূৰ্যমণ্ডলক যেন হৰি নিয়া দৰে—মাৰুতাত্মজ শ্ৰীমান মহাবীৰ ব্যোমচৰ কপি হনুমান মেঘজাল টানি নিয়া যেন দ্ৰুতগতিত আগবাঢ়ে।
Verse 7
पाण्डुरारुणवर्णानि नीलमाञ्जिष्ठकानि च।हरितारुणवर्णानि महाभ्राणि चकाशिरे।।।।
মহামেঘবোৰ পাণ্ডুৰ-অৰুণ, নীল আৰু মঞ্জিষ্ঠা-গাঢ় ৰঙা, লগতে হৰিত-অৰুণ বৰ্ণত দীপ্তিময় হৈ জিলিকিল; নিজৰ ৰঙবোৰ উজ্জ্বলভাৱে প্ৰকাশ কৰিলে।
Verse 8
प्रविशन्नभ्रजालानि निष्पतंश्च पुनः पुनः।प्रच्छन्नश्च प्रकाशश्च चन्द्रमा इव लक्ष्यते।।।।
সেই পুণঃপুণঃ মেঘজালত প্ৰৱেশ কৰি আকৌ আকৌ বাহিৰ ওলাই আহিছিল; কেতিয়াবা আৱৃত, কেতিয়াবা দীপ্ত—আকাশত চন্দ্ৰমাৰ দৰে লক্ষ্য হৈছিল।
Verse 9
विविधाभ्रघनापन्नगोचरो धवलाम्बरः।दृश्यादृश्यतनुर्वीरस्तदा चन्द्रायतेऽम्बरे।।।।
বিভিন্ন ঘন মেঘপুঞ্জৰ মাজেৰে গতি কৰি, ধৱল আকাশত—বীৰজনৰ দেহ কেতিয়াবা দৃশ্য, কেতিয়াবা অদৃশ্য হৈছিল; তেতিয়া তেওঁ গগনত চন্দ্ৰমাৰ দৰে লাগিছিল।
Verse 10
तार्क्ष्यायमाणो गगने बभासे वायुनन्दनः।दारयन्मेघबृन्दानि निष्पतंश्च पुनः पुनः।।।।नदन्नादेन महता मेघस्वनमहास्वनः।
গগনত তাৰ্ক্ষ্যৰ দৰে দীপ্তিমান বায়ুনন্দন হনুমানে মেঘবৃন্দ ভেদি, পুনঃ পুনঃ অদৃশ্য হৈ আকৌ প্ৰকাশ পালে; আৰু মহা নাদে মেঘগর্জনৰ দৰে গম্ভীৰ ধ্বনি তুলিলে।
Verse 11
प्रवरान्राक्षसान् हत्वा नाम विश्राव्य चात्मनः।।।।आकुलां नगरीं कृत्वा व्यथयित्वा च रावणम्।अर्दयित्वा बलं घोरं वैदेहीमभिवाद्य च।।।।आजगाम महातेजाः पुनर्मध्येन सागरम्।
প্ৰৱৰ ৰাক্ষসসকলক বধ কৰি আৰু নিজৰ নামৰ কীৰ্তি বিস্তাৰ কৰি, নগৰীক আকুল কৰি, ৰাৱণক ব্যথিত কৰি, তাৰ ঘোৰ ব’ল দমন কৰি; বৈদেহীক প্ৰণাম জনাই মহাতেজস্বী হনুমান পুনৰ সাগৰৰ মধ্যপথে গমন কৰিলে।
Verse 12
प्रवरान्राक्षसान् हत्वा नाम विश्राव्य चात्मनः।।5.57.11।।आकुलां नगरीं कृत्वा व्यथयित्वा च रावणम्।अर्दयित्वा बलं घोरं वैदेहीमभिवाद्य च।।5.57.12।।आजगाम महातेजाः पुनर्मध्येन सागरम्।
প্ৰৱৰ ৰাক্ষসসকলক বধ কৰি আৰু নিজৰ নামৰ কীৰ্তি বিস্তাৰ কৰি, নগৰীক বিভ্ৰান্ত কৰি, ৰাৱণক ব্যথিত কৰি, তাৰ ভয়ংকৰ ব’ল চূৰ্ণ কৰি; বৈদেহীক প্ৰণাম জনাই দীপ্তিমান হনুমান পুনৰ সাগৰৰ মধ্যপথে আগবাঢ়িল।
Verse 13
पर्वतेन्द्रं सुनाभं च समुपस्पृश्य वीर्यवान्।।।।ज्यामुक्त इव नाराचो महावेगोऽभ्युपागतः।
বীৰ্যৱান হনুমানে পৰ্বতেন্দ্ৰ সুনাভক স্পৰ্শ কৰি অতিক্ৰম কৰিলে; আৰু ধনুৰ জ্যাৰ পৰা মুক্ত শৰৰ দৰে মহাবেগে আগলৈ ধাৱিত হ’ল।
Verse 14
स किञ्चिदनुसम्प्राप्तः समालोक्य महागिरिम्।।।।महेन्द्रं मेघसङ्काशं ननाद हरिपुङ्गवः।
অলপ আগবাঢ়ি মেঘসদৃশ মহাগিৰি মহেন্দ্ৰক দেখি, হৰিপুঙ্গৱ হনুমানে উচ্চ গর্জন কৰিলে।
Verse 15
स पूरयामास कपिर्दिशो दश समन्ततः।।।।नदन्नादेन महता मेघस्वनमहास्वनः।
মেঘগর্জনৰ দৰে মহানাদে গর্জি উঠি সেই কপিয়ে চাৰিওফালে দহো দিশা পূৰ্ণ কৰি তুলিলে।
Verse 16
स तं देशमनुप्राप्तः सुहृद्धर्शनलालसः।।।।ननाद हरिशार्दूलो लाङ्गूलं चाप्यकम्पयत्।
সেই স্থানত উপনীত হৈ, সুহৃদসকলৰ দৰ্শনৰ বাবে ব্যাকুল বানৰশাৰ্দূল হনুমানে উচ্চ গর্জন কৰিলে আৰু নিজৰ লেঙুৰো কঁপাই তুলিলে।
Verse 17
तस्य नानद्यमानस्य सुपर्णचरिते पथि।।।।फलतीवास्य घोषेण गगनं सार्कमण्डलम्।
সুপৰ্ণ (গৰুড়) চলিত পথত তেওঁ গর্জন কৰোঁতে, সেই ঘোষে সূৰ্যমণ্ডলসহ আকাশ যেন ফাটি যাব বুলি বোধ হ’ল।
Verse 18
ये तु तत्रोत्तरे तीरे समुद्रस्य महाबलाः।।।।पूर्वं संविष्ठिताश्शूरा वायुपुत्रदिदृक्षवः।महतो वातनुन्नस्य तोयदस्येव गर्जितम्।।।।शुश्रुवुस्ते तदा घोषमूरुवेगं हनूमतः।
তেতিয়া সমুদ্ৰৰ উত্তৰ তীৰত আগতেই অৱস্থান কৰা মহাবলী শূৰ বানৰসকল—বায়ুপুত্ৰৰ দৰ্শনৰ বাবে আকুল—হনুমানৰ ঘোষ শুনিলে; বতাহে ঠেলি নিয়া মহামেঘৰ গর্জনৰ দৰে, তেওঁৰ উৰুৰ প্ৰচণ্ড বেগৰ পৰা উদ্ভূত সেই নাদ আছিল।
Verse 19
ये तु तत्रोत्तरे तीरे समुद्रस्य महाबलाः।।5.57.18।।पूर्वं संविष्ठिताश्शूरा वायुपुत्रदिदृक्षवः।महतो वातनुन्नस्य तोयदस्येव गर्जितम्।।5.57.19।।शुश्रुवुस्ते तदा घोषमूरुवेगं हनूमतः।
সমুদ্ৰৰ উত্তৰ পাৰত আগতেই স্থিত মহাবলী বীৰ বানৰসকল—বায়ুপুত্ৰৰ দৰ্শনৰ বাবে ব্যাকুল—সেই মুহূর্ততে হনুমানৰ মহাঘোষ শুনিলে; বতাহে চালিত বৰষুণীয়া মেঘৰ গর্জনৰ দৰে, দৌৰি থকা অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গৰ বল আৰু বেগৰ পৰা জন্মা সেই নাদ আছিল।
Verse 20
ते दीनमनसस्सर्वे शुश्रुवुः काननौकसः।।।।वानरेन्द्रस्य निर्घोषं पर्जन्यनिनदोपमम्।
কাননত বাস কৰা সেই সকলো বানৰ দীনমন হৈ বানৰেন্দ্ৰৰ মহা নিৰ্ঘোষ শুনিলে—যি গৰ্জন কৰা মেঘনাদৰ সদৃশ আছিল।
Verse 21
निशम्य नदतो नादं वानरास्ते समन्ततः।।।।बभूवुरुत्सुकास्सर्वे सुहृद्धर्शनकाङ्क्षिणः।
সেই গৰ্জনময় নাদ শুনি, চাৰিওফালে থকা বানৰসকল সকলো উত্সুক হ’ল, সুহৃদৰ দৰ্শন কামনা কৰিলে।
Verse 22
जाम्बवान् स हरिश्रेष्ठः प्रीतिसंहृष्टमानसः।।।।उपामन्त्र्य हरीन् सर्वानिदं वचनमब्रवीत्।
তেতিয়া হৰিশ্ৰেষ্ঠ জাম্বৱান, প্ৰীতিত হৰ্ষিত মন লৈ, সকলো বানৰক মাতি এই বাক্য ক’লে।
Verse 23
सर्वथा कृतकार्योऽसौ हनुमान्नात्र संशयः।।।।न ह्यस्याकृतकार्यस्य नाद एवंविधो भवेत्।
‘হনুমান নিশ্চয়েই সৰ্বথা কৃতকাৰ্য হৈছে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। কিয়নো যদি তেওঁৰ কাৰ্য অসম্পূৰ্ণ থাকিলেহেঁতেন, তেন্তে তেনেকুৱা নাদ তেওঁৰ পৰা উদ্ভৱ নহ’লেহেঁতেন।’
Verse 24
तस्य बाहूरुवेगं च निनादं च महात्मनः।।।।निशम्य हरयो हृष्टाः समुत्पेतुस्ततस्ततः।
মহাত্মাৰ বাহু আৰু ঊৰুৰ প্ৰবল বেগ আৰু তেওঁৰ গৰ্জননাদ শুনি, হৃষ্ট বানৰসকল আনন্দত তাত-ইয়াত জঁপিয়াই উঠিল।
Verse 25
ते नगाग्रान्नगाग्राणि शिखराच्छिखराणि च।।।।प्रहृष्टाः समपद्यन्त हनूमन्तं दिदृक्षवः।
আনন্দিত হৈ হনুমানৰ দৰ্শন কৰিবলৈ ব্যাকুল হৈ তেওঁলোকে গছৰ শীৰ্ষৰ পৰা গছৰ শীৰ্ষলৈ আৰু পৰ্বতৰ শিখৰৰ পৰা পৰ্বতৰ শিখৰলৈ জঁপিয়াই গ’ল।
Verse 26
ते प्रीताः पादपाग्रेषु गृह्य शाखाः सुविष्ठिताः।।।।वासांसीव प्रशाखाश्च समाविध्यन्त वानराः।
প্ৰীতচিত্তে বানৰসকলে গছৰ শীৰ্ষত সুদৃঢ়ভাৱে অৱস্থান কৰি ডাল-শাখা ধৰি, বিস্তৃত শাখাবোৰক স্বাগতৰ্থে বস্ত্ৰ নাচুৱাৰ দৰে জোকাৰি তুলিলে।
Verse 27
गिरिगह्वरसंलीनो यथा गर्जति मारुतः।।।।एवं जगर्ज बलवान् हनुमान्मारुतात्मजः।
পৰ্বতৰ গুহাৰ ভিতৰত আবদ্ধ বতাহ যেনেকৈ গর্জে, তেনেকৈ বায়ুদেৱৰ পুত্ৰ বলৱান হনুমানে গর্জন কৰিলে।
Verse 28
तमभ्रघनसङ्काशमापतन्तं महाकपिम्।।।।दृष्ट्वा ते वानरास्सर्वे तस्थुः प्राञ्जलयस्तदा।
ঘন মেঘৰ পিণ্ড সদৃশ ধাৱি অহা মহাকপি হনুমানক দেখি, সকলো বানৰ তেতিয়া হাত জোৰ কৰি থিয় হৈ ৰ’ল।
Verse 29
ततस्तु वेगवांस्तस्य गिरेर्गिरिनिभः कपिः।।।।निपपात महेन्द्रस्य शिखरे पादपाकुले।
তাৰ পাছত বেগৱান, পৰ্বতসদৃশ দেহধাৰী সেই কপি মহেন্দ্ৰ পৰ্বতৰ গছ-ঘন শিখৰত অৱতৰণ কৰিলে।
Verse 30
हर्षेणापूर्यमाणोऽसौ रम्ये पर्वतनिर्झरे।।।।छिन्नपक्ष इवाऽकाशात्पपात धरणीधरः।
হৰ্ষেৰে পূৰ্ণ হৈ সি আকাশৰ পৰা ৰম্য পৰ্বত-নিৰ্ঝৰৰ তীৰত নামি পৰিল—যেন ছিন্ন পাখ থকা পৰ্বত আকাশৰ পৰা তললৈ পতিত হয়।
Verse 31
ततस्ते प्रीतमनसस्सर्वे वानरपुङ्गवाः।।।।हनुमन्तं महात्मानं परिवार्योपतस्थिरे।परिवार्य च ते सर्वे परां प्रीतिमुपागताः।।।।
তাৰ পাছত প্ৰীতিমন সকলো বানৰপুঙ্গৱে মহাত্মা হনুমানক ঘেৰি তেওঁৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ থিয় দিলে; এইদৰে ঘেৰি থাকি তেওঁলোকে সকলোৱে পৰম প্ৰীতি লাভ কৰিলে।
Verse 32
ततस्ते प्रीतमनसस्सर्वे वानरपुङ्गवाः।।5.57.31।।हनुमन्तं महात्मानं परिवार्योपतस्थिरे।परिवार्य च ते सर्वे परां प्रीतिमुपागताः।।5.57.32।।
তেতিয়া আনন্দিত হৃদয়ে সকলো বানৰপুঙ্গৱে মহাত্মা হনুমানক চাৰিওফালে ঘেৰি তেওঁৰ ওচৰত থিয় দিলে; আৰু একেলগে ঘেৰি থাকি তেওঁলোকে সকলোৱে পৰম সুখ লাভ কৰিলে।
Verse 33
प्रहृष्टवदना स्सर्वे तमरोगमुपागतम्।उपायनानि चादाय मूलानि च फलानि च।।।।प्रत्यर्चयन् हरिश्रेष्ठं हरयो मारुतात्मजम्।
সকলো হৰিয়ে হৰ্ষেৰে প্ৰফুল্ল মুখে, তেওঁক নিৰোগে উভতি অহা দেখি, মাৰুতাত্মজ হৰিশ্ৰেষ্ঠ হনুমানক সন্মান-আৰাধনা কৰিলে; উপায়ন স্বৰূপে মূল আৰু ফল লৈ অৰ্ঘ্যৰূপে অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 34
हनुमांस्तु गुरून् वृद्धाञ्जाम्बवत्प्रमुखांस्तदा।।।।कुमारमङ्गदं चैव सोऽवन्दत महाकपिः।
তেতিয়া মহাকপি হনুমানে জাম্বৱানক অগ্ৰস্থান দি গুৰুজন আৰু বৃদ্ধসকলক বন্দনা কৰিলে; লগতে কুমাৰ অংগদকো প্ৰণাম জনালে।
Verse 35
स ताभ्यां पूजितः पूज्यः कपिभिश्च प्रसादितः।।।।दृष्टा सीतेति विक्रान्त स्संक्षेपेण न्यवेदयत्।
তেওঁলোকৰ দ্বাৰা পূজিত পূজ্য হনুমানক কপিসকলেও প্ৰসন্ন কৰিলে; তেতিয়া বিক্ৰান্ত হনুমানে সংক্ষেপে নিবেদন কৰিলে— “সীতাক দেখা পাইছোঁ।”
Verse 36
निषसाद च हस्तेन गृहीत्वा वालिनस्सुतम्।।।।रमणीये वनोद्देशे महेन्द्रस्य गिरेस्तदा।
তাৰ পাছত হনুমানে বালিৰ পুত্ৰৰ হাত ধৰি মহেন্দ্ৰ পৰ্বতৰ মনোমোহা বনাঞ্চলত বহিল।
Verse 37
हनुमानब्रवीद्धृष्टस्तदा तान्वानरर्षभान्।।।।अशोकवनिकासंस्था दृष्टा सा जनकात्मजा।रक्षमाणा सुघोराभी राक्षसीभिरनिन्दिता।।।।एकवेणीधरा बाला रामदर्शनलालसा।उपवासपरिश्रान्ता जटिला मलिना कृशा।।।।
তেতিয়া হৰ্ষিত হনুমানে সেই বানৰশ্ৰেষ্ঠসকলক ক’লে— “অশোকবনিকাত জনকনন্দিনী সীতাক মই দেখিলোঁ। তেওঁ নিৰ্দোষা হ’লেও অতি ভয়ংকৰ ৰাক্ষসীসকলে পাহৰা দি আছিল। একেটা বেণী ধৰা যুৱতী, ৰামদৰ্শনৰ বাবে ব্যাকুল; উপবাসে ক্লান্ত— কেশ জটিল, দেহ মলিন আৰু কৃশ হৈ পৰিছিল।”
Verse 38
हनुमानब्रवीद्धृष्टस्तदा तान्वानरर्षभान्।।5.57.37।।अशोकवनिकासंस्था दृष्टा सा जनकात्मजा।रक्षमाणा सुघोराभी राक्षसीभिरनिन्दिता।।5.57.38।।एकवेणीधरा बाला रामदर्शनलालसा।उपवासपरिश्रान्ता जटिला मलिना कृशा।।5.57.39।।
হৰ্ষিত হনুমানে পুনৰ বানৰশ্ৰেষ্ঠসকলক ক’লে— “অশোকবনিকাত জনকনন্দিনী সীতাক মই দেখিলোঁ; তেওঁ নিৰ্দোষা, তথাপি ভয়ংকৰ ৰাক্ষসীসকলে কঠোৰ পাহৰা দি আছিল। এক বেণীধাৰী, যুৱতী, ৰামদৰ্শনৰ বাবে ব্যাকুল; উপবাসে ক্লান্ত, কেশ জটিল, দেহ মলিন আৰু কৃশ।”
Verse 39
हनुमानब्रवीद्धृष्टस्तदा तान्वानरर्षभान्।।5.57.37।।अशोकवनिकासंस्था दृष्टा सा जनकात्मजा।रक्षमाणा सुघोराभी राक्षसीभिरनिन्दिता।।5.57.38।।एकवेणीधरा बाला रामदर्शनलालसा।उपवासपरिश्रान्ता जटिला मलिना कृशा।।5.57.39।।
তাই একেটা বেণী ধৰি থকা যুৱতী আছিল; শ্ৰীৰামৰ দৰ্শনৰ তীব্ৰ আকাঙ্ক্ষাৰে ভৰি আছিল। উপবাসে ক্লান্ত, জটিল কেশধাৰী, মলিন আৰু কৃশ—এনেকুৱাই আছিল তাইৰ অৱস্থা।
Verse 40
ततो दृष्टेति वचनं महार्थममृतोपमम्।निशम्य मारुतेस्सर्वे मुदिता वानराभवन्।।।।
তাৰ পাছত মাৰুতিৰ “তাই দেখা গ’ল” বুলি মহাৰ্থপূৰ্ণ, অমৃতসম বাক্য শুনি, সকলো বানৰ আনন্দিত হ’ল।
Verse 41
क्ष्वेलन्त्यन्ये नदन्त्यन्ये गर्जन्त्यन्ये महाबलाः।चक्रुः किलकिलामन्ये प्रतिगर्जन्ति चापरे।।।।
কিছুমান মহাবলী বানৰে হুংকাৰ দিলে, কিছুমানে চাটচাট কৰিলে, কিছুমানে গর্জন কৰিলে; কিছুমানে কিলকিল ধ্বনি তুলিলে, আন কিছুমানে প্ৰতিগর্জন কৰি উত্তৰ দিলে।
Verse 42
केचिदुच्छ्रितलाङ्गूलाः प्रहृष्टाः कपिकुञ्जराः।आयताञ्चितदीर्घाणि लाङ्गूलानि प्रविव्यधुः।।।।
কিছুমান হর্ষিত কপিকুঞ্জৰে লেজ উঁচাই ধৰি, দীঘল আৰু সুন্দৰভাৱে বাঁকা লেজেৰে মাটিত প্ৰহাৰ কৰিলে।
Verse 43
अपरे च हनूमन्तं वानरा वारणोपमम्।आप्लुत्य गिरिशृङ्गेभ्यस्संस्पृशन्ति स्म हर्षिताः।।।।
আন আন বানৰসকলে হৰ্ষিত হৈ পৰ্বতশিখৰৰ পৰা ঝাঁপ দি নামি, গজোপম পৰাক্ৰমী হনুমানক আলিঙ্গন কৰি স্পৰ্শ কৰিলে।
Verse 44
उक्तवाक्यं हनूमन्तमङ्गदस्तमथाब्रवीत्।सर्वेषां हरिवीराणां मध्ये वचनमुत्तमम्।।।।
তাৰ পিছত অঙ্গদে হনুমানৰ কোৱা বাক্য শুনি, সকলো হৰিবীৰৰ মাজত উত্তম প্ৰত্যুত্তৰ স্বৰূপ বাক্য ক’লে।
Verse 45
सत्त्वे वीर्ये न ते कश्चित्समो वानर विद्यते।यदवप्लुत्य विस्तीर्णं सागरं पुनरागतः।।।।
হে বানৰ! সত্ত্ব আৰু বীৰ্যত তোমাৰ সম কোনো নাই; কিয়নো তুমি বিস্তীৰ্ণ সাগৰ জাঁপ দি পাৰ হৈ পুনৰ উভতি আহিছা।
Verse 46
अहो स्वामिनि ते भक्तिरहो वीर्यमहो धृतिः।दिष्ट्या दृष्टा त्वया देवी रामपत्नी यशस्विनी।।।।दिष्ट्या त्यक्ष्यति काकुत्स्थ श्शोकं सीतावियोगजम्।
আহো! স্বামীৰ প্ৰতি তোমাৰ ভক্তি, আহো তোমাৰ পৰাক্ৰম, আহো তোমাৰ ধৃতি! দেৱকৃপাৰে তুমি যশস্বিনী দেৱী—শ্ৰীৰামৰ পত্নী—ক দেখা পাইছা। সেই একে শুভভাগ্যতে কাকুত্স্থ শ্ৰীৰামে সীতাবিয়োগজনিত শোক ত্যাগ কৰিব।
Verse 47
ततोऽङ्गदं हनूमन्तं जाम्बवन्तं च वानराः।।।।परिवार्य प्रमुदिता भेजिरे विपुलाश्शिलाः।
তাৰ পিছত বানৰসকলে প্ৰমুদিত হৈ অঙ্গদ, হনুমান আৰু জাম্বৱন্তক ঘেৰি ধৰি, হৰ্ষেৰে বিস্তৃত শিলাৰ ওপৰত আসন ল’লে।
Verse 48
श्रोतुकामास्समुद्रस्य लङ्घनं वानरोत्तमाः।।।।दर्शनं चापि लङ्कायास्सीताया रावणस्य च।तस्थुः प्राञ्जलयस्सर्वे हनुमद्वचनोन्मुखाः।।।।
সমুদ্ৰ লংঘনৰ বৃত্তান্ত আৰু লংকাৰ দৰ্শন—সীতা আৰু ৰাৱণকো—শুনিবলৈ আগ্ৰহী সকলো বানৰশ্ৰেষ্ঠে হনুমানৰ বাক্যলৈ মন নিবদ্ধ কৰি, কৰযোৰে থিয় হৈ ৰ’ল।
Verse 49
श्रोतुकामास्समुद्रस्य लङ्घनं वानरोत्तमाः।।5.57.48।।दर्शनं चापि लङ्कायास्सीताया रावणस्य च।तस्थुः प्राञ्जलयस्सर्वे हनुमद्वचनोन्मुखाः।।5.57.49।।
সমুদ্ৰ লংঘন আৰু লংকাত যি দেখা গ’ল—সীতা আৰু ৰাৱণ—এই সকলো শুনিবলৈ আগ্ৰহী অগ্ৰগণ্য বানৰসকলে হনুমানৰ বাক্যলৈ মন নিবদ্ধ কৰি, কৰযোৰে থিয় হৈ ৰ’ল।
Verse 50
तस्थौ तत्राङ्गदः श्रीमान् वानरैर्बहुभिर्वृतः।उपास्यमानो विबुधैर्दिवि देवपतिर्यथा।।।।
তাত শ্ৰীমান অংগদ বহু বানৰেৰে বেষ্টিত হৈ থিয় আছিল; যেন স্বৰ্গত দেবতাসকলে দেবপতিক উপাসনা কৰে, তেনেদৰে তেওঁও সেৱিত হৈছিল।
Verse 51
हनूमता कीर्तिमता यशस्विना तथाङ्गदेनाङ्गदबद्धबाहुना।मुदा तदाऽध्यासितमुन्नतं महन्महीधराग्रं ज्वलितं श्रियाभवत्।।।।
তেতিয়া আনন্দে তাত অধিষ্ঠিত কীৰ্তিমান হনুমান আৰু ভুজবন্ধে শোভিত বাহুযুক্ত যশস্বী অংগদৰ উপস্থিতিত, সেই উচ্চ মহান পৰ্বতশিখৰ শ্ৰীৰে জ্বলি দীপ্তিমান হৈ উঠিল।
Frequently Asked Questions
The pivotal action is truthful, disciplined reporting after a high-risk mission: Hanumān returns without fatigue, signals success without boasting, and delivers a concise, verifiable claim (“Sītā seen”), prioritizing mission integrity over self-display.
Success is communicated through reliable signs and accountable speech: Jāmbavān models inference grounded in observable evidence (the triumphant roar), while Hanumān models pramāṇa by giving the minimal decisive statement that transforms collective doubt into purposeful action.
Mahendra mountain on the northern shore serves as the rendezvous and morale-restoration site; Laṅkā and Aśokavanikā are referenced as operational targets; the ocean and sky are poetically mapped via nakṣatras (Svātī, Tiṣya, Śravaṇa, Punarvasu) and celestial bodies to frame the return journey.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.