Sarga 44
जम्बुमालिवधः (The Slaying of Jambumali)
सुन्दरकाण्ड
ਸুন্দৰ কাণ্ডৰ ৪৪ তম সৰ্গত লংকাৰ যুদ্ধ তীব্ৰতৰ হৈ পৰে। ৰাৱণৰ নিৰ্দেশত প্ৰহস্তৰ পুত্ৰ তথা শক্তিশালী ধনুৰ্ধৰ জম্বুমালী হনুমানৰ সৈতে যুঁজিবলৈ আহে। ৰঙা মালা আৰু অলংকাৰেৰে সজ্জিত জম্বুমালীয়ে তেওঁৰ ধনুৰ টংকাৰেৰে ৰাক্ষসৰ শক্তি প্ৰদৰ্শন কৰে। তেওঁ তোৰণত (প্ৰৱেশ দ্বাৰ) অৱস্থান গ্ৰহণ কৰা হনুমানক আক্ৰমণ কৰে আৰু তেওঁৰ মুখ, মূৰ আৰু বুকুত বহুতো তীৰ নিক্ষেপ কৰে। আঘাতপ্ৰাপ্ত হোৱাৰ পিছতো হনুমানে প্ৰতিশোধ লয়। তেওঁ এটা বিশাল শিল নিক্ষেপ কৰে, যাক জম্বুমালীয়ে তেওঁৰ তীৰেৰে ধ্বংস কৰি পেলায়। তাৰ পিছত হনুমানে এজোপা শাল গছ উভালি লৈ ঘূৰাই দিয়ে, কিন্তু সেয়াও কাটি পেলোৱা হয়। অৱশেষত, হনুমানে এডাল লোহাৰ পৰিঘ (গদা) তুলি লয় আৰু তাক তীব্ৰ গতিৰে ঘূৰাই জম্বুমালীৰ বুকুত মাৰি পঠায়। এই প্ৰহাৰত জম্বুমালীৰ শৰীৰ, ৰথ আৰু অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ সম্পূৰ্ণৰূপে ধ্বংস হৈ যায়। জম্বুমালীৰ মৃত্যুৰ খবৰ পাই ৰাৱণ ক্ৰোধিত হৈ পৰে আৰু মন্ত্ৰীৰ পুত্ৰসকলক যুদ্ধলৈ প্ৰেৰণ কৰে।
Shlokas
Verse 1
सन्दिष्टो राक्षसेन्द्रेण प्रहस्तस्य सुतो बली।जम्बुमाली महादंष्ट्रो निर्जगाम धनुर्धरः।।।।रक्तमाल्याम्बरधरस्स्रग्वी रुचिरकुण्डलः।महान्विवृत्तनयनश्चण्डस्समरदुर्जयः।।।।धनुश्शक्रधनुः प्रख्यं महद्रुचिरसायकम्।विष्फारयाणो वेगेन वज्राशनिसमस्वनम्।।।।
ৰাক্ষসেন্দ্ৰৰ আদেশত প্ৰহস্তৰ বলৱান পুত্ৰ জম্বুমালী—মহাদংষ্ট্ৰ, ধনুৰ্ধৰ—বাহিৰ ওলাই আহিল। ৰক্তমালা আৰু ৰক্তবস্ত্ৰ ধৰি, স্ৰগ্বী, ৰুচিৰ কুণ্ডলত শোভিত; মহাকায়, বৃত্তনয়ন, চণ্ড, আৰু সমৰত দুৰ্জয়। ইন্দ্ৰধনুৰ দৰে ধনুষখন সি বেগেৰে বিষ্ফাৰ কৰিলে; তাৰ টংকাৰ বজ্ৰ-বিদ্যুৎসম গর্জিল, আৰু তাৰ বাণসমূহ মহৎ আৰু দীপ্তিমান আছিল।
Verse 2
सन्दिष्टो राक्षसेन्द्रेण प्रहस्तस्य सुतो बली।जम्बुमाली महादंष्ट्रो निर्जगाम धनुर्धरः।।5.44.1।।रक्तमाल्याम्बरधरस्स्रग्वी रुचिरकुण्डलः।महान्विवृत्तनयनश्चण्डस्समरदुर्जयः।।5.44.2।।धनुश्शक्रधनुः प्रख्यं महद्रुचिरसायकम्।विष्फारयाणो वेगेन वज्राशनिसमस्वनम्।।5.44.3।।
ৰাক্ষসেন্দ্ৰৰ আদেশত প্ৰহস্তৰ বলৱান পুত্ৰ—মহাদংষ্ট্ৰ, ধনুৰ্ধৰ জম্বুমালী—বাহিৰ ওলাই আহিল। ৰক্তমালা আৰু ৰক্তবস্ত্ৰ ধৰি, স্ৰগ্বী হৈ ৰুচিৰ কুণ্ডলৰে শোভিত, ডাঙৰ ঘূৰ্ণিত নয়নযুক্ত, ভয়ংকৰ আৰু সমৰত দুৰ্জয় ৰূপে সি আগবাঢ়িল। ইন্দ্ৰধনুৰ দৰে দীপ্তিমান তাৰ মহাধনুখন সি বেগেৰে বিষ্ফাৰ কৰি তুলিলে; বজ্ৰাশনি-সম ঘোৰ শব্দ উঠিল, আৰু তাৰ মহান শৰসমূহ জ্যোতিৰে ঝলমল কৰিলে।
Verse 3
सन्दिष्टो राक्षसेन्द्रेण प्रहस्तस्य सुतो बली।जम्बुमाली महादंष्ट्रो निर्जगाम धनुर्धरः।।5.44.1।।रक्तमाल्याम्बरधरस्स्रग्वी रुचिरकुण्डलः।महान्विवृत्तनयनश्चण्डस्समरदुर्जयः।।5.44.2।।धनुश्शक्रधनुः प्रख्यं महद्रुचिरसायकम्।विष्फारयाणो वेगेन वज्राशनिसमस्वनम्।।5.44.3।।
ৰাক্ষসেন্দ্ৰৰ আদেশত প্ৰহস্তৰ বলৱান পুত্ৰ—মহাদংষ্ট্ৰ, ধনুৰ্ধৰ জম্বুমালী—বাহিৰ ওলাই আহিল। ৰক্তমালা আৰু ৰক্তবস্ত্ৰ ধৰি, স্ৰগ্বী হৈ ৰুচিৰ কুণ্ডলৰে শোভিত, ডাঙৰ ঘূৰ্ণিত নয়নযুক্ত, ভয়ংকৰ আৰু সমৰত দুৰ্জয় ৰূপে সি আগবাঢ়িল। ইন্দ্ৰধনুৰ দৰে দীপ্তিমান তাৰ মহাধনুখন সি বেগেৰে বিষ্ফাৰ কৰি তুলিলে; বজ্ৰাশনি-সম ঘোৰ শব্দ উঠিল, আৰু তাৰ মহান শৰসমূহ জ্যোতিৰে ঝলমল কৰিলে।
Verse 4
तस्य विष्फारघोषेण धनुषो महता दिशः।प्रदिशश्च नभश्चैव सहसा समपूर्यत।।।।
তাৰ ধনুৰ মহা বিষ্ফাৰ-ঘোষে দিশা, প্ৰদিশা আৰু আকাশো সহসাই পৰিপূৰ্ণ হৈ উঠিল।
Verse 5
रथेन खरयुक्तेन तमागतमुदीक्ष्य सः।हनुमान्वेगसम्पन्नो जहर्ष च ननाद च।।।।
খৰ-যুক্ত ৰথেৰে তাক আহি থকা দেখি, বেগসম্পন্ন হনুমান আনন্দিত হৈ উঠিল আৰু উচ্চস্বৰে গর্জন কৰিলে।
Verse 6
तं तोरणविटङ्कस्थं हनुमन्तं महाकपिम्।जम्बुमाली महाबाहुर्विव्याध निशितैश्शरैः।।।।
তোৰণৰ বাহিৰলৈ ওলাই থকা শিখৰত অৱস্থিত মহাকপি হনুমানক মহাবাহু জম্বুমালী তীক্ষ্ণ শৰৰে বিদ্ধ কৰিলে।
Verse 7
अर्धचन्द्रेण वदने शिरस्येकेन कर्णिना।बाह्वोर्विव्याध नाराचैर्दशभिस्तं कपीश्वरम्।।।।
অৰ্ধচন্দ্ৰাকাৰ শৰৰে মুখত, এক কৰ্ণী শৰৰে শিৰত, আৰু দহ নাৰাচ শৰৰে বাহুদ্বয়ত—সেই কপীশ্বৰক বিদ্ধ কৰিলে।
Verse 8
तस्य तच्छुशुभे ताम्रं शरेणाभिहतं मुखम्।शरदीवाम्बुजं फुल्लं विद्धं भास्कररश्मिना।।।।
তেওঁৰ তাম্ৰবৰ্ণ ৰঙা মুখখন শৰবিদ্ধ হৈও অতি শোভনভাৱে দীপ্ত হ’ল—যেন শৰত্কালৰ পূৰ্ণ বিকশিত পদ্ম সূৰ্যৰ কিৰণত বিদ্ধ হৈও জ্যোতিৰ্ময় হৈ উঠে।
Verse 9
तत्तस्य रक्तं रक्तेन रञ्जितं शुशुभे मुखम्।यथाकाशे महापद्मं सिक्तं चन्दनबिन्दुभिः।।।।
তেওঁৰ মুখখন ৰঙা আছিল, আৰু ৰক্তে অধিক ৰঞ্জিত হৈও দীপ্তিময় শোভা পাইছিল—যেন আকাশত থকা মহাপদ্ম ৰক্তচন্দনৰ বিন্দুৰে সিঞ্চিত হৈ জ্বলজ্বল কৰে।
Verse 10
चुकोप बाणाभिहतो राक्षसस्य महाकपिः।ततः पार्श्वेऽतिविपुलां ददर्श महतीं शिलाम्।।।।
ৰাক্ষসৰ বাণে আঘাত পেয়ে মহাকপি ক্ৰোধিত হ’ল; তাৰ পাছত নিজৰ কাষতে অতি বিশাল এক মহাশিলা দেখিলে।
Verse 11
तरसा तां समुत्पाट्य चिक्षेप बलवद्भली।तां शरैर्दशभिः क्रुद्धस्ताडयामास राक्षसः।।।।
তৰাসে সেই শিলাখন উপাড়ি বলৱানে নিক্ষেপ কৰিলে; কিন্তু ক্ৰুদ্ধ ৰাক্ষসে দহটা বাণেৰে তাক বিদ্ধ কৰি চূৰ্ণ কৰিলে।
Verse 12
विपन्नं कर्म तद्दृष्ट्वा हनुमांश्चण्डविक्रमः।सालं विपुलमुत्पाट्य भ्रामयामास वीर्यवान्।।।।
নিজৰ প্ৰয়াস বিফল হোৱা দেখি, চণ্ড বিক্ৰমী হনুমানে বৃহৎ শাল গছটো মূলসহ উভালি লৈ, বীৰ্যবান হৈ বীৰবলৰে তাক ঘূৰাবলৈ ধৰিলে।
Verse 13
भ्रामयन्तं कपिं दृष्ट्वा सालवृक्षं महाबलम्।चिक्षेप सुबहून्बाणान्जम्बुमाली महाबलः।।।।
শাল গছটো ঘূৰাই থকা মহাবলী কপিক দেখি, মহাবল জাম্বুমালীয়ে তেওঁৰ ওপৰত অগণিত বাণ নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 14
सालं चतुर्भिश्चिच्छेद वानरं पञ्चभिर्भुजे।उरस्येकेन बाणेन दशभिस्तु स्तनान्तरे।।।।
চাৰি বাণে সি শাল গছটো কাটি পেলালে; পাঁচ বাণে বানৰৰ ভুজাত আঘাত কৰিলে; এটা বাণে উৰস ভেদ কৰিলে; আৰু দহ বাণে স্তনদ্বয়ৰ মাজৰ খাঁজত প্ৰহাৰ কৰিলে।
Verse 15
स शरैः पूरिततनु: क्रोधेन महता वृतः।तमेव परिघं गृह्य भ्रामयामास वेगितः।।।।
শৰেৰে দেহ পূৰ্ণ হৈ আৰু মহাক্ৰোধে আৱৃত হৈ, তেওঁ সেই একে পৰিঘ (লোহদণ্ড) ধৰি বেগেৰে তাক ঘূৰাবলৈ ধৰিলে।
Verse 16
अतिवेगोऽतिवेगेन भ्रामयित्वा बलोत्कटः।परिघं पातयामास जम्बुमालेर्महोरसि।।।।
বলে অপ্রতিহত বলোৎকট হনুমানে তাক অতিবেগে ঘূৰাই, পৰিঘখন জাম্বুমালীৰ বিস্তৃত উৰসত আনি পতাৰিলে।
Verse 17
तस्य चैव शिरो नास्ति न बाहू न च जानुनी।न धनुर्न रथो नाश्वास्तत्रादृश्यन्त नेषवः।।।।
তাত তাৰ শিৰ নাছিল, ন বাহু, ন জানু দেখা গ’ল; ন ধনু, ন ৰথ, ন অশ্ব—সেই ঠাইত শৰসমূহো দৃষ্টিগোচৰ নহ’ল।
Verse 18
स हतस्सहसा तेन जम्बुमाली महाबलः।पपात निहतो भूमौ चूर्णिताङ्गविभूषणः।।।।
সেই আঘাতত সহসাই হত হোৱা মহাবলী জম্বুমালী ভূমিত পৰি নিথৰ হ’ল; তাৰ অঙ্গ-ভূষণসমূহ চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ হৈ গ’ল।
Verse 19
जम्बुमालिं च निहतं किङ्करांश्च महाबलान्।चुक्रोध रावणश्शुत्वा कोपसंरक्तलोचनः।।।।
জম্বুমালী নিহত হোৱা আৰু মহাবলী কিঙ্কৰসকলো বিনষ্ট হোৱা কথা শুনি ৰাৱণ ক্ৰোধে জ্বলি উঠিল; ৰোষে তাৰ চকু ৰক্তিম হৈ উঠিল।
Verse 20
स रोषसंवर्तितताम्रलोचनः प्रहस्तपुत्त्रे निहते महाबले।अमात्यपुत्त्रानतिवीर्यविक्रमान् समादिदेशाशु निशाचरेश्वरः।।।।
প্ৰহস্তৰ মহাবলী পুত্ৰ নিহত হোৱাত, ক্ৰোধে ঘূৰি উঠা তাম্ৰলোচন নিশাচৰেশ্বৰে তৎক্ষণাৎ অতি-বীৰ্য আৰু বিক্ৰমশালী অমাত্য-পুত্ৰ যোদ্ধাসকলক আদেশ দিলে।
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Hanumān’s calibrated escalation: though heavily wounded by arrows, he shifts tactics (rock → sāla tree → parigha) to neutralize a state-dispatched warrior. The ethical emphasis is not indiscriminate violence but mission-protective force directed at an armed aggressor within a hostile military context.
Steadfast purpose can coexist with flexibility: endurance under pain, rapid reassessment after failure, and disciplined anger are portrayed as qualities that convert adversity into effective action without losing moral orientation.
The toraṇa (gateway arch) functions as a tactical landmark—an elevated defensive position and symbolic threshold of Laṅkā’s security. The depiction of the donkey-drawn chariot and the bow’s thunderous twang also encodes cultural-martial signaling: rank, intimidation, and battlefield presence are communicated through mounts, ornaments, and sound.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.