Sarga 38

Verse 1

ततस्स कपिशार्दूलस्तेन वाक्येन तोषितः।सीतामुवाच तच्छृत्वा वाक्यं वाक्यविशारदः।।5.38.1।।

তাৰ পাছত বাক্যত নিপুণ সেই কপিশাৰ্দূল তেওঁৰ কথাত সন্তুষ্ট হ’ল; সেয়া শুনি সীতাক ক’লে।

Verse 2

युक्तरूपं त्वया देवि भाषितं शुभदर्शने।सदृशं स्त्रीस्वभावस्य साध्वीनां विनयस्य च।।5.38.2।।

হে দেৱী, শুভদৰ্শনে! তুমি যি কথা ক’লা সেয়া যুক্তিসংগত আৰু যথাযথ; ই স্ত্ৰীস্বভাৱৰ অনুৰূপ আৰু সাধ্বী নাৰীৰ বিনয়-লজ্জাশীলতাৰ সৈতে সাদৃশ্যপূর্ণ।

Verse 3

स्त्रीत्वं न तु समर्थं हि सागरं व्यतिवर्तितुम्।मामधिष्ठाय विस्तीर्णं शतयोजनमायतम्।।5.38.3।।

তেতিয়া মহাবাহু—মতিমন্তসকলৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ—ক্ৰোধে দৃষ্টি সংকুচিত কৰি, সেই কাকটোৰ বিৰুদ্ধে কঠোৰ সংকল্প স্থিৰ কৰিলে।

Verse 4

द्वितीयं कारणं यच्च ब्रवीषि विनयान्विते।रामादन्यस्य नार्हामि संस्पर्शमिति जानकि ।।5.38.4।।एतत्ते सदृशं देवि पत्न्यास्तस्य महात्मनः।का ह्यन्या त्वामृते देवि ब्रूयाद्वचनमीदृशम्।।5.38.5।।

আৰু দ্বিতীয় কাৰণটো, হে বিনয়ৱতী, তুমি যি কোৱা—‘ৰামৰ বাহিৰে আন কাৰো স্পৰ্শ মই গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰোঁ,’ হে জানকী—এই কথা সেই মহাত্মাৰ পত্নী হিচাপে তোমাৰেই উপযুক্ত। হে দেৱী, তোমাক বাদ দি আন কোনে এনে বাক্য ক’ব পাৰে?

Verse 5

द्वितीयं कारणं यच्च ब्रवीषि विनयान्विते।रामादन्यस्य नार्हामि संस्पर्शमिति जानकि ।।5.38.4।।एतत्ते सदृशं देवि पत्न्यास्तस्य महात्मनः।का ह्यन्या त्वामृते देवि ब्रूयाद्वचनमीदृशम्।।5.38.5।।

আৰু দ্বিতীয় কাৰণটো, হে বিনয়ৱতী, তুমি যি কোৱা—‘ৰামৰ বাহিৰে আন কাৰো স্পৰ্শ মই গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰোঁ,’ হে জানকী—এই কথা সেই মহাত্মাৰ পত্নী হিচাপে তোমাৰেই উপযুক্ত। হে দেৱী, তোমাক বাদ দি আন কোনে এনে বাক্য ক’ব পাৰে?

Verse 6

श्रोष्यते चैव काकुत्स्थ: सर्वं निरवशेषतः।चेष्टितं यत्त्वया देवि भाषितं मम चाग्रतः।।5.38.6।।

হে দেৱী ৰাণী, কাকুৎস্থ ৰামে মোৰ পৰা একো নাছাড়ি সকলো শুনিব—তুমি যি কৰিছা আৰু মোৰ সন্মুখত যি কৈছা, সেই সকলো।

Verse 7

कारणैर्बहुभिर्देवि रामप्रियचिकीर्षया।स्नेहप्रस्कन्नमनसा मयैतत्समुदीरितम्।।5.38.7।।

হে দেৱী, বহু কাৰণত আৰু ৰামৰ প্ৰিয় কাৰ্য সাধন কৰিব বিচাৰি, স্নেহেৰে ভিজা মন লৈ মই এই বাক্যসমূহ উচ্চাৰণ কৰিছোঁ।

Verse 8

लङ्काया दुष्प्रवेशत्वाद्दुस्तरत्वान्महोदधेः।सामर्थ्यादात्मनश्चैव मयैतत्समुदीरितम्।।5.38.8।।

লংকাত প্ৰৱেশ কৰা দুৰ্লভ আৰু মহাসাগৰ পাৰ হোৱা দুঃসাধ্য; তথাপি মোৰ নিজ সামৰ্থ্যৰ বলত মই এই প্ৰস্তাৱ উচ্চাৰণ কৰিছোঁ।

Verse 9

इच्छामि त्वां समानेतुमद्यैव रघुबन्धुना।गुरुस्नेहेन भक्त्या च नान्यथैतदुदाहृतम्।।5.38.9।।

মই আজিেই তোমাক ৰঘুবংশৰ বন্ধু শ্ৰীৰামৰ ওচৰলৈ লৈ যাব বিচাৰোঁ; মোৰ প্ৰভুৰ প্ৰতি গভীৰ স্নেহ আৰু ভক্তিৰ বাবেই মই এই কথা কৈছোঁ—অন্য কোনো উদ্দেশ্য নাই।

Verse 10

यदि नोत्सहसे यातुं मया सार्थमनिन्दिते।अभिज्ञानं प्रयच्छ त्वं जानीयाद्राघवो हि यत्।।5.38.10।।

হে অনিন্দিতে! যদি তুমি মোৰ সৈতে যাবলৈ ইচ্ছা নকৰা, তেন্তে এটা অভিজ্ঞান দিয়া; যাতে ৰাঘৱে নিশ্চিতভাৱে জানে (যে মই তোমাক দেখা পাইছোঁ)।

Verse 11

एवमुक्ता हनुमता सीता सुरसुतोपमा।उवाच वचनं मन्दं बाष्पप्रग्रथिताक्षरम्।।5.38.11।।इदं श्रेष्ठमभिज्ञानं ब्रूयास्त्वं तु मम प्रियम्।

হনুমানে এনেদৰে কোৱাত, দেৱকন্যাৰ দৰে সীতা মৃদুস্বৰে ক’লে; অশ্ৰুৰে ভাঙি যোৱা অক্ষৰেৰে: “মোৰ প্ৰিয়জনক ক’বা—এইয়েই শ্ৰেষ্ঠ অভিজ্ঞান।”

Verse 12

शैलस्य चित्रकूटस्य पादे पूर्वोत्तरे पुरा।।5.38.12।।तापसाश्रमवासिन्याः प्राज्यमूलफलोदके।तस्मिन्सिद्धाश्रमे देशे मन्दाकिन्या विदूरतः।।5.38.13।।तस्योपवनषण्डेषु नानापुष्पसुगन्धिषु।विहृत्य सलिले क्लिन्ना ममाङ्के समुपाविशमः।।5.38.14।।

পূৰ্বে চিত্ৰকূট পৰ্বতৰ উত্তৰ-পূৰ্ব পাদদেশত, মন্দাকিনীৰ পৰা দূৰ নহোৱা সিদ্ধাশ্ৰম নামৰ সেই পবিত্ৰ দেশত—তপস্বীৰ আশ্ৰমবাসে শোভিত, মূল-ফল আৰু জলে সমৃদ্ধ—নানাবিধ পুষ্পৰ সুগন্ধে ভৰা উপবন-গুচ্ছসমূহত আমি দুয়ো বিহাৰ কৰিছিলোঁ; জলে ক্ৰীড়া কৰি ভিজি উঠাৰ পাছত মই তোমাৰ অংকত আহি বহিছিলোঁ।

Verse 13

शैलस्य चित्रकूटस्य पादे पूर्वोत्तरे पुरा।।5.38.12।।तापसाश्रमवासिन्याः प्राज्यमूलफलोदके।तस्मिन्सिद्धाश्रमे देशे मन्दाकिन्या विदूरतः।।5.38.13।।तस्योपवनषण्डेषु नानापुष्पसुगन्धिषु।विहृत्य सलिले क्लिन्ना ममाङ्के समुपाविशमः।।5.38.14।।

বহু আগতে মন্দাকিনীৰ পৰা দূৰ নহোৱা সিদ্ধাশ্ৰম নামৰ সেই দেশত—তপস্বীৰ আশ্ৰমবাসে পবিত্ৰ, মূল-ফল আৰু জলে সমৃদ্ধ—আমি বাস কৰিছিলোঁ।

Verse 14

शैलस्य चित्रकूटस्य पादे पूर्वोत्तरे पुरा।।5.38.12।।तापसाश्रमवासिन्याः प्राज्यमूलफलोदके।तस्मिन्सिद्धाश्रमे देशे मन्दाकिन्या विदूरतः।।5.38.13।।तस्योपवनषण्डेषु नानापुष्पसुगन्धिषु।विहृत्य सलिले क्लिन्ना ममाङ्के समुपाविशमः।।5.38.14।।

নানাবিধ পুষ্পৰ সুগন্ধে ভৰা সেই উপবন-গুচ্ছসমূহত বিহাৰ কৰি, জলে ক্ৰীড়া কৰি ভিজি উঠাৰ পাছত, তুমি মোৰ অংকত আহি বহিছিলা।

Verse 15

ततो मांससमायुक्तो वायसः पर्यतुण्डयत्।तमहं लोष्टमुद्यम्य वारयामिस्म वायसम्।।5.38.15।।

তেতিয়া মাংসলোভী কাকটোৱে মোক ঠোঁট মাৰি খুঁচিবলৈ ধৰিলে; আৰু মই মাটিৰ ঢেলা তুলি সেই কাকটোক খেদাবলৈ চেষ্টা কৰিলোঁ।

Verse 16

दारयन्स च मां काकस्तत्त्रैव परिलीयते।न चाप्युपारमन्मांसाद्भक्षार्थि बलिभोजनः।।5.38.16।।

কাকটোৱে মোক ফালি ফালি সেয়াতেই লুকাই-লুকাই থাকিল; আহাৰলোভী, বলিভোজনকাৰী সি মাংসৰ বাবে খোঁজ বন্ধ নকৰিলে।

Verse 17

उत्कर्षन्त्यां च रशनां क्रुद्धायां मयि पक्षिणि।स्रस्यमाने च वसने ततो दृष्टा त्वया ह्यहम्।।5.38.17।।

সেই পক্ষীৰ বাবে ক্ৰুদ্ধ হৈ মই কঁকালৰ ৰছনা টানি তুলিছিলোঁ, আৰু বস্ত্ৰ সৰি পৰিছিল; তেতিয়াই তুমি মোক দেখিছিলা।

Verse 18

त्वयाऽपहसिता चाहं क्रुद्धा संलज्जिता तदा।भक्षगृध्नेन काकेन दारिता त्वामुपागता।।5.38.18।।

তুমি তেতিয়া মোক উপহাস কৰিছিলা; মই ক্ৰুদ্ধ আৰু লাজত পৰিছিলোঁ। ভক্ষলোভী কাকে ফালি দিয়া মই শৰণ ল’বলৈ তোমাৰ ওচৰলৈ আহিলোঁ।

Verse 19

आसीनस्य च ते श्रान्ता पुनरुत्सङ्गमाविशम्।क्रुध्यन्ती च प्रहृष्टेन त्वयाऽहं परिसान्त्विता।।5.38.19।।

তুমি বহি থকা অৱস্থাত মই ক্লান্ত হৈ পুনৰ তোমাৰ অঙ্কলৈ আশ্ৰয় ল’লোঁ; আৰু মই ক্ৰুদ্ধ হৈ থাকিলেও, আনন্দিত হৃদয়ে তুমি মোক সম্পূৰ্ণৰূপে সান্ত্বনা দিলে।

Verse 20

बाष्पपूर्णमुखी मन्दं चक्षुषी परिमार्जती।लक्षिताऽहं त्वया नाथ वायसेन प्रकोपिता।।5.38.20।।

হে নাথ! বায়সে মোক প্ৰকোপিত কৰি মোৰ মুখ অশ্ৰুৰে ভৰি উঠোঁতে, মই মৃদুভাৱে চকু দুটা মচি আছিলোঁ; তেতিয়া তুমি মোক লক্ষ্য কৰি চিনিলে।

Verse 21

परिश्रमात्प्रसुप्ता च राघवाङ्केऽप्यहं चिरम्।पर्यायेण प्रसुप्तश्च ममाङ्के भरताग्रजः।।5.38.21।।

হে দেৱী, শুভদৰ্শনে! তুমি যি কথা ক’লা সেয়া যুক্তিসংগত আৰু যথাযথ; ই স্ত্ৰীস্বভাৱৰ অনুৰূপ আৰু সাধ্বী নাৰীৰ বিনয়-লজ্জাশীলতাৰ সৈতে সাদৃশ্যপূর্ণ।

Verse 22

स तत्र पुनरेवाथ वायसस्समुपागमत्।ततस्सुप्तप्रबुद्धां मां रामस्याङ्कात्समुत्थिताम्।।5.38.22।।वायसस्सहसागम्य विददार स्तनान्तरे।पुनः पुनरथोत्पत्य विददार स मां भृशम्।।5.38.23।।

তাৰ পাছত সেই বায়স তাত পুনৰ আহিল। মই নিদ্ৰাৰ পৰা জাগি ৰামৰ অংকৰ পৰা উঠোঁতেই, সি আকৌ মোৰ ফালে ধাৱিত হৈ আহিল।

Verse 23

स तत्र पुनरेवाथ वायसस्समुपागमत्।ततस्सुप्तप्रबुद्धां मां रामस्याङ्कात्समुत्थिताम्।।5.38.22।।वायसस्सहसागम्य विददार स्तनान्तरे।पुनः पुनरथोत्पत्य विददार स मां भृशम्।।5.38.23।।

বায়সে হঠাতে আহি মোৰ স্তনদ্বয়ৰ মাজত চিৰি দিলে; পুনঃ পুনঃ উৰি উঠি আকৌ আহি, মোক অতি ভীষণভাৱে ছিঙি আঘাত কৰিছিল।

Verse 24

ततस्समुक्षितो रामो मुक्तैश्शोणितबिन्दुभिः। वायसेन ततस्तेन बलवत्क्लिश्यमानया।।5.38.24।। स मया बोधितश्श्रीमान्सुखसुप्तः परन्तपः।

তেতিয়া ঝৰি পৰা ৰক্তবিন্দুবোৰে ৰামক ছিটাই দিলে। সেই বায়সে মোক বলৱৎভাৱে কষ্ট দিছিল; সেয়ে সুখনিদ্ৰাত থকা শ্ৰীমান পৰন্তপ ৰামক মই জগাই তুলিলোঁ।

Verse 25

स मां दृष्ट्वा महाबाहुर्वितुन्नां स्तनयोस्तदा।।5.38.25।।आशीविष इव क्रुद्धश्वसन्वाक्यमभाषत।

মোক তেতিয়া স্তনদ্বয়ত আঘাতপ্ৰাপ্ত দেখি মহাবাহু শ্ৰীৰামে ক্ৰুদ্ধ আশীবিষ সাপৰ দৰে ফোঁচফোঁচাই, গম্ভীৰ বাক্য ক’লে।

Verse 26

केन ते नागनासोरु विक्षतं वै स्तनान्तरम्।।5.38.26।।कः क्रीडति सरोषेण पञ्चवक्त्रेण भोगिना।

“হে নাগনাসোৰু (হাতী-উৰুৱতী), তোৰ স্তনান্তৰ কোনে আঘাত কৰিলে? ক্ৰুদ্ধ পঞ্চবক্ত্ৰ ভোগী সাপৰ সৈতে এনেদৰে বেপৰোৱা ক্ৰীড়া কোনে কৰে?”

Verse 27

वीक्षमाणस्ततस्तं वै वायसं समुदैक्षत।।5.38.27।।नखैस्सरुधिरैस्तीक्ष्णैर्मामेवाभिमुखं स्थितम्।

তাৰ পাছত চাৰিওফালে চাই তেওঁ সেই কাকটোক দেখিলে—মোৰ সন্মুখত, মোক মুখামুখি হৈ থিয়; তাৰ তীক্ষ্ণ নখ ৰক্তে ৰঞ্জিত আছিল।

Verse 28

पुत्त्रः किल स शक्रस्य वायसः पततां वरः।।5.38.28।।धरान्तरगतश्शीघ्रं पवनस्य गतौ समः।

কথিত আছে, সেই কাক শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ পুত্ৰ, পততামৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ; পৱনৰ গতি সম, শীঘ্ৰে দূৰ-দূৰান্ত দেশান্তৰ অতিক্ৰম কৰিব পৰা।

Verse 29

ततस्तस्मिन्महाबाहुः कोपसंवर्तितेक्षणः।।5.38.29।।वायसे कृतवान्क्रूरां मतिं मतिमतां वरः।

তেতিয়া মহাবাহু—মতিমন্তসকলৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ—ক্ৰোধে দৃষ্টি সংকুচিত কৰি, সেই কাকটোৰ বিৰুদ্ধে কঠোৰ সংকল্প স্থিৰ কৰিলে।

Verse 30

स दर्भं संस्तराद्गृह्य ब्राह्मेणास्त्रेण योजयत्।।5.38.30।।स दीप्त इव कालाग्निर्जज्वालाभिमुखो द्विजम्।

সি আসনৰ পৰা দৰ্ভ তৃণ লৈ ব্ৰহ্মাস্ত্ৰেৰে তাক সংযোজিত কৰিলে; কালাগ্নিৰ দৰে দীপ্ত হৈ ই দ্বিজ (কাক)ৰ অভিমুখে জ্বলি উঠিল।

Verse 31

स तं प्रदीप्तं चिक्षेप दर्भं तं वायसं प्रति।।5.38.31।।ततस्तं वायसं दर्भस्सोम्बरेऽनुजगाम ह।

সি সেই প্ৰদীপ্ত দৰ্ভ কাকৰ প্ৰতি নিক্ষেপ কৰিলে; তাৰ পাছত দৰ্ভখনে আকাশত কাকটোক অনুসৰণ কৰিলে।

Verse 32

अनुसृष्टस्तदा काको जगाम विविधां गतिम्।।5.38.32।।लोककाम इमं लोकं सर्वं वै विचचार ह।

তেতিয়া অনুসৃত কাকটোৱে নানা দিশলৈ পলাই গ’ল; আশ্ৰয়ৰ কামনাৰে সি সমগ্ৰ লোকখন ঘূৰি ফুৰিল।

Verse 33

स पित्रा च परित्यक्तस्सुरैश्च समहर्षिभिः।।5.38.33।।त्रीन्लोकान्सम्परिक्रम्य तमेव शरणं गतः।

পিতৃৰ দ্বাৰাও পৰিত্যক্ত আৰু দেৱতা তথা মহর্ষিসকলৰ দ্বাৰাও ত্যাজ্য হৈ, সি ত্ৰিলোক পৰিক্ৰমা কৰি শেষত তেওঁকেই শৰণ ল’লে।

Verse 34

स तं निपतितं भूमौ शरण्यश्शरणागतम्।।5.38.34।।वधार्हमपि काकुत्स्थ: कृपया पर्यपालयत्।

ভূমিত পতিত শৰণাগতক দেখি, শৰণ্য কাকুৎস্থই—বধাৰ্হ হ’লেও—কৃপাৰে তাক ৰক্ষা কৰিলে।

Verse 35

परिद्यूनं विषण्णं च स तमायान्तमब्रवीत्।।5.38.35।।मोघं कर्तुं न शक्यं तु ब्राह्ममस्त्रं तदुच्यताम्।

তেওঁক অতি খিন্ন আৰু বিষণ্ণ হৈ উভতি আহোঁতে দেখি ৰামে ক’লে: “ব্ৰহ্মাস্ত্ৰক নিষ্ফল কৰা নাযায়; সেয়ে এতিয়া কি কৰা উচিত সেয়া কোৱা।”

Verse 36

हिनस्तु दक्षिणाक्षि त्वच्छर इत्यथ सोऽब्रवीत्।।5.38.36।।ततस्तस्याक्षि काकस्य हिनस्ति स्म स दक्षिणम्।दत्त्वा स दक्षिणं नेत्रं प्राणेभ्यः परिरक्षितः।।5.38.37।।

তেতিয়া সি ক’লে: “তোমাৰ শৰ মোৰ সোঁ চকুটো নাশ কৰক।” তাৰ পাছত ৰামে কাকটোৰ সোঁ চকুত আঘাত কৰিলে; সোঁ চকু অৰ্পণ কৰি কাকটোৱে প্ৰাণ ৰক্ষা পালে।

Verse 37

हिनस्तु दक्षिणाक्षि त्वच्छर इत्यथ सोऽब्रवीत्।।5.38.36।।ततस्तस्याक्षि काकस्य हिनस्ति स्म स दक्षिणम्।दत्त्वा स दक्षिणं नेत्रं प्राणेभ्यः परिरक्षितः।।5.38.37।।

তেতিয়া সি ক’লে: “তোমাৰ শৰ মোৰ সোঁ চকুটো নাশ কৰক।” তাৰ পাছত ৰামে কাকটোৰ সোঁ চকুত আঘাত কৰিলে; সোঁ চকু অৰ্পণ কৰি কাকটোৱে প্ৰাণ ৰক্ষা পালে।

Verse 38

स रामाय नमस्कृत्य राज्ञे दशरथाय च।विसृष्टस्तेन वीरेण प्रतिपेदे स्वमालयम्।।5.38.38।।

তাৰ পাছত সি ৰামক আৰু ৰজা দশৰথক নমস্কাৰ কৰিলে; সেই বীৰে মুক্ত কৰি দিয়াত কাকটোৱে নিজৰ আলয়লৈ উভতি গ’ল।

Verse 39

मत्कृते काकमात्रे तु ब्रह्मास्त्रं समुदीरितम्।कस्माद्यो मां हरेत्त्वत्तः क्षमसे तं महीपते।।5.38.39।।

মোৰ কাৰণে তুমি এটা মাত্ৰ কাকৰ ওপৰতো ব্ৰহ্মাস্ত্ৰ নিক্ষেপ কৰিছিলা; তেন্তে, হে মহীপতে, যিয়ে মোক তোমাৰ পৰা হৰণ কৰি লৈ গ’ল, তাক তুমি কিয় সহ্য কৰিছা?

Verse 40

स कुरुष्व महोत्साहः कृपां मयि नरर्षभ।त्वया नाथवती नाथ ह्यनाथा इव दृश्यते।।5.38.40।।

সেয়ে হেতু, হে মহোৎসাহী নৰশ্ৰেষ্ঠ! মোৰ ওপৰত কৃপা কৰা। হে নাথ, তুমি মোৰ ৰক্ষক হৈ থাকিলেও মই অনাথাৰ দৰে দেখা দিছোঁ।

Verse 41

आनृशंस्यं परो धर्मस्तवत्त्त ऐव मया श्रुतः।जानामि त्वां महावीर्यं महोत्साहं महाबलम्।।5.38.41।।अपारपारमक्षोभ्यं गाम्भीर्यात्सागरोपमम्।भर्तारं ससमुद्राया धरण्या वासवोपमम्।।5.38.42।।

আনৃশংস্য়—কৰুণা—এইয়েই পৰম ধৰ্ম, এই কথা মই কেৱল তোমাৰ পৰাই শুনিছোঁ। মই তোমাক মহাবীৰ্য, মহোৎসাহ আৰু মহাবলৱান বুলি জানো।

Verse 42

आनृशंस्यं परो धर्मस्तवत्त्त ऐव मया श्रुतः।जानामि त्वां महावीर्यं महोत्साहं महाबलम्।।5.38.41।।अपारपारमक्षोभ्यं गाम्भीर्यात्सागरोपमम्।भर्तारं ससमुद्राया धरण्या वासवोपमम्।।5.38.42।।

দুয়ো পাৰতে অপাৰ, অক্ষোভ্য, সাগৰৰ দৰে গম্ভীৰ—এনেদৰে মই তেওঁক জানো। সসমুদ্ৰা ধৰণীৰ ভৰ্তা, বাসৱ (ইন্দ্ৰ) সদৃশ তেওঁ।

Verse 43

एवमस्त्रविदां श्रेष्ठस्सत्यवान्बलवानपि।किमर्थमस्त्रं रक्षस्सु न योजयसि राघव।।5.38.43।।

এনেদৰে তুমি অস্ত্ৰবিদ্যাত শ্ৰেষ্ঠ, সত্যৱান আৰু বলৱান হৈও—হে ৰাঘৱ! ৰাক্ষসসকলৰ ওপৰত অস্ত্ৰ কিয় প্ৰয়োগ নকৰা?

Verse 44

न नागा नाऽपि गन्धर्वा नासुरा न मरुद्गणाः।रामस्य समरे वेगं शक्ताः प्रतिसमाधितुं।।5.38.44।।

নাগ নহয়, গন্ধৰ্ব নহয়, অসুৰ নহয়, মৰুদগণো নহয়—সমৰত শ্ৰীৰামৰ আক্রমণ-ৱেগক ৰোধ কৰি প্ৰতিসমাধান কৰিবলৈ কাকো শক্তি নাই।

Verse 45

तस्य वीर्यवतः कश्चिद्यद्यस्ति मयि सम्भ्रमः।किमर्थं न शरैस्तीक्ष्णै: क्षयं नयति राक्षसान्।।5.38.45।।

যদি সেই মহাবীৰৰ মোৰ বিষয়ে অলপো উদ্বেগ থাকে, তেন্তে তীক্ষ্ণ শৰবাণে ৰাক্ষসসকলক কিয় ধ্বংসলৈ ননিয়ায়?

Verse 46

भ्रातुरादेशमादाय लक्ष्मणो वा परन्तपः।कस्य हेतोर्न मां वीरः परित्राति महाबलः।।5.38.46।।

অথবা ভ্ৰাতাৰ আদেশ লৈ, শত্রুতাপক মহাবলী বীৰ লক্ষ্মণে মোক উদ্ধাৰ কৰিবলৈ কিয় নাহে?

Verse 47

यदि तौ पुरुषव्याघ्रौ वाय्वग्निसमतेजसौ।सुराणामपि दुर्धर्षौ किमर्थं मामुपेक्षतः।।5.38.47।।

যদি সেই দুয়ো পুৰুষব্যাঘ্ৰ বায়ু-অগ্নিৰ সম তেজে দীপ্ত, আৰু সুৰসকলৰো দুৰ্ধৰ্ষ—তেন্তে মোক কিয় উপেক্ষা কৰে?

Verse 48

ममैव दुष्कृतं किञ्चिन्महदस्ति न संशयः।समर्थावपि तौ यन्मां नावेक्षेते परन्तपौ।।5.38.48।।

নিশ্চয় মোৰেই কোনো মহাদুষ্কৃত্য আছে—ইয়াত সন্দেহ নাই—সেইবাবেই সমৰ্থ হ’লেও সেই দুয়ো শত্রুতাপক মোৰ উদ্ধাৰৰ পিনে দৃষ্টি নেদিয়ে।

Verse 49

वैदेह्या वचनं श्रुत्वा करुणं साश्रुभाषितम्।अथाब्रवीन्महातेजा हनुमान्मारुतात्मजः।।5.38.49।।

বৈদেহীৰ কৰুণ, অশ্ৰুসিক্ত বাক্য শুনি, মহাতেজস্বী মাৰুতাত্মজ হনুমানে উত্তৰ দিলে।

Verse 50

त्वच्छोकविमुखो रामो देवि सत्येन ते शपे।रामे दुःखाभिपन्ने च लक्ष्मणः परितप्यते।।5.38.50।।

দেৱী, সত্যৰ শপথ কৰি কওঁ—ৰাম তোমাৰ শোকৰ প্ৰতি উদাসীন নহয়; ৰাম দুঃখত আচ্ছন্ন হোৱাত লক্ষ্মণো ব্যথিত হৈ তপিছে।

Verse 51

कथञ्चिद्भवती दृष्टा न कालः परिदेवितुम्।इमं मुहूर्तं दुःखानां द्रक्ष्यस्यन्तमनिन्दिते।।5.38.51।।

বহু কষ্টে তোমাক দেখা পালোঁ; এতিয়া বিলাপ কৰাৰ সময় নহয়। অনিন্দিতে, এই মুহূৰ্ততেই তুমি দুঃখৰ অন্ত দেখিবা।

Verse 52

तावुभौ पुरुषव्याघ्रौ राजपुत्रौ महाबलौ।त्वद्दर्शनकृतोत्साहौ लङ्कां भस्मीकरिष्यतः।।5.38.52।।

সেই দুয়ো মহাবলী ৰাজপুত্ৰ—পুৰুষব্যাঘ্ৰ—তোমাৰ দৰ্শনৰ আকাঙ্ক্ষাৰে উৎসাহিত হৈ লংকাক ভস্ম কৰি দিব।

Verse 53

हत्त्वा च समरे क्रूरं रावणं सहबान्धवम्।राघवस्त्वां विशालाक्षि नेष्यति स्वां पुरीं प्रति।।5.38.53।।

সমৰত ক্ৰূৰ ৰাৱণক তাৰ বান্ধৱ-বান্ধৱীসকলসহ বধ কৰি, হে বিশালাক্ষি, ৰাঘৱে তোমাক নিজৰ নগৰীলৈ লৈ যাব।

Verse 54

ब्रूहि यद्राघवो वाच्यो लक्ष्मणश्च महाबलः।सुग्रीवो वापि तेजस्वी हरयोऽपि समागताः।।5.38.54।।

কোৱা—ৰাঘৱক আৰু মহাবলী লক্ষ্মণক কি বাৰ্তা ক’ব লাগিব? তেজস্বী সুগ্ৰীৱকো, আৰু সমবেত হৰি-ৱানৰসকলকো।

Verse 55

इत्युक्तवति तस्मिंस्तु सीता सुरसुतोपमा।उवाच शोकसन्तप्ता हनुमन्तं प्लवङ्गमम्।।5.38.55।।

তেওঁ এনেদৰে কোৱাৰ পাছত, দেৱকন্যাৰ সদৃশ সীতা শোকত সন্তপ্ত হৈ, প্লৱংগম হনুমানক ক’লে।

Verse 56

कौसल्या लोकभर्तारं सुषुवे यं मनस्विनी।तं ममार्थे सुखं पृच्छ शिरसा चाभिवादय।।5.38.56।।

মোৰ তৰফৰ পৰা শিৰ নত কৰি প্ৰণাম জনাবা; আৰু যি লোকভৰ্তা, যাক মনস্বিনী কৌসল্যাই জন্ম দিছিল—তেওঁৰ কুশল-মঙ্গল সুধিবা।

Verse 57

स्रजश्च सर्वरत्नानि प्रिया याश्च वराङ्गनाः।ऐश्वर्यं च विशालायां पृथिव्यामपि दुर्लभम्।।5.38.57।।पितरं मातरं चैव सम्मान्याभिप्रसाद्य च।अनुप्रव्रजितो रामं सुमित्रा येन सुप्रजाः।।5.38.58।।

মালা, সকলো প্ৰকাৰৰ ৰত্ন-মণি, প্ৰিয় সুন্দৰী নাৰীসকল আৰু এই বিশাল পৃথিৱীতেও দুষ্প্ৰাপ্য ঐশ্বৰ্য—এই সকলো তেওঁ ত্যাগ কৰিলে।

Verse 58

स्रजश्च सर्वरत्नानि प्रिया याश्च वराङ्गनाः।ऐश्वर्यं च विशालायां पृथिव्यामपि दुर्लभम्।।5.38.57।।पितरं मातरं चैव सम्मान्याभिप्रसाद्य च।अनुप्रव्रजितो रामं सुमित्रा येन सुप्रजाः।।5.38.58।।

মালা, সকলো প্ৰকাৰৰ ৰত্ন-মণি, প্ৰিয় সুন্দৰী নাৰীসকল আৰু এই বিশাল পৃথিৱীতেও দুষ্প্ৰাপ্য ঐশ্বৰ্য—এই সকলো তেওঁ ত্যাগ কৰিলে।

Verse 59

आनुकूल्येन धर्मात्मा त्यक्त्वा सुखमनुत्तमम्।अनुगच्छति काकुत्स्थं भ्रातरं पालयन्वने।।5.38.59।।

ধৰ্মাত্মা লক্ষ্মণে অনুকূল ভাৱে অনুত্তম সুখ ত্যাগ কৰি, অৰণ্যত কাকুৎস্থ ৰামক অনুসৰণ কৰে—ভক্তিভাৱে সেৱা কৰি ভ্ৰাতৃক পালন আৰু ৰক্ষা কৰে।

Verse 60

सिंहस्कन्धो महाबाहुर्मनस्वी प्रियदर्शिनः।पितृवद्वर्तते रामे मातृवन्मां समाचरन्।।5.38.60।।

সিংহস্কন্ধ, মহাবাহু, মনস্বী আৰু প্ৰিয়দৰ্শী লক্ষ্মণে ৰামক পিতৃসম সেৱা কৰে, আৰু মোক মাতৃসম আদৰে আচৰণ কৰে।

Verse 61

ह्रियमाणां तदा वीरो न तु मां वेद लक्ष्मणः।वृद्धोपसेवी लक्ष्मीवान् शक्तो न बहुभाषिता।।5.38.61।।राजपुत्रः प्रियः श्रेष्ठः सदृशः श्वशुरस्य मे।

যেতিয়া মোক হৰি লৈ যোৱা হৈছিল, তেতিয়া বীৰ লক্ষ্মণে সেই কথা নাজানিছিল। তেওঁ বৃদ্ধসেৱী, গুণ-লক্ষ্মীত সমৃদ্ধ, সক্ষম আৰু অল্পভাষী—মোৰ প্ৰিয় আৰু শ্ৰেষ্ঠ ৰাজপুত্ৰ, স্বভাৱত মোৰ শ্বশুৰৰ সদৃশ।

Verse 62

ममः प्रियतरो नित्यं भ्राता रामस्य लक्ष्मणः।।5.38.62।।नियुक्तो धुरि यस्यां तु तामुद्वहति वीर्यवान्।

ৰামৰ ভ্ৰাতা লক্ষ্মণ মোৰ বাবে সদায় অতি প্ৰিয়। যি কোনো ধৰ্মকৰ্তব্যৰ ভাৰ তেওঁলৈ নিয়োজিত হয়, সেই বীৰে তাক বহি সম্পূৰ্ণকৈ সম্পাদন কৰে।

Verse 63

यं दृष्ट्वा राघवो नैव वृत्तमार्यमनुस्मरेत्।।5.38.63।।स ममार्थाय कुशलं वक्तव्यो वचनान्मम।

তেওঁক দেখি ৰাঘৱে কেতিয়াও আৰ্য পিতৃৰ আশ্ৰয়ৰ অভাৱ অনুভৱ নকৰিলে। মোৰ হিতাৰ্থে লক্ষ্মণক মোৰ বচনেদ্বাৰা তেওঁৰ কুশল-ক্ষেম সুধি জনাবা।

Verse 64

मृदुर्नित्यं शुचिर्दक्षः प्रियो रामस्य लक्ष्मणः।।5.38.64।।यथा हि वानरश्रेष्ठ दुःखक्षयकरो भवेत्।त्वमस्मिन्कार्यनिर्योगे प्रमाणं हरिसत्तमः।।5.38.65।।

লক্ষ্মণ সদায় মৃদু, শুচি, দক্ষ আৰু ৰামৰ অতি প্ৰিয়। সেয়ে, হে বানৰশ্ৰেষ্ঠ, এনেদৰে কৰাঁহ যাতে তেওঁ মোৰ দুঃখক্ষয়কাৰী হয়; এই কাৰ্যনিয়োগত, হে হৰিসত্তম, তুমিয়েই প্ৰমাণ।

Verse 65

मृदुर्नित्यं शुचिर्दक्षः प्रियो रामस्य लक्ष्मणः।।5.38.64।।यथा हि वानरश्रेष्ठ दुःखक्षयकरो भवेत्।त्वमस्मिन्कार्यनिर्योगे प्रमाणं हरिसत्तमः।।5.38.65।।

তোমাৰ প্ৰচেষ্টাৰে ৰাঘৱ মোৰ বিষয়ে সম্পূৰ্ণ যৎনপৰ হ’ব। এই কথা মোৰ নাথ, শূৰ ৰামক পুনঃ পুনঃ ক’বাঁ।

Verse 66

राघवस्त्वत्समारम्भान्मयि यत्नपरो भवेत्।इदं ब्रूयाश्च मे नाथं शूरं रामं पुनः पुनः।।5.38.66।।

তোমাৰ প্ৰচেষ্টাৰে ৰাঘৱ মোৰ বিষয়ে সম্পূৰ্ণ যৎনপৰ হ’ব। এই কথা মোৰ নাথ, শূৰ ৰামক পুনঃ পুনঃ ক’বাঁ।

Verse 67

जीवितं धारयिष्यामि मासं दशरथात्मज।ऊर्ध्वं मासान्न जीवेयं सत्येनाहं ब्रवीमि ते।।5.38.67।।

হে দশৰথাত্মজ, মই এটা মাহলৈকে প্ৰাণ ধৰি থাকিম। সেই মাহৰ ওপৰত মই নাজীয়াম—সত্যকৈ তোমাক ক’লোঁ।

Verse 68

रावणेनोपरुद्धां मां निकृत्य पापकर्मणा।त्रातुमर्हसि वीर त्वं पातालादिव कौशिकीम्।।5.38.68।।

পাপকর্মী ৰাৱণে মোক বন্দী কৰি অপমানিত কৰিছে; হে বীৰ, পাতালৰ পৰা কৌশিকী যিদৰে উদ্ধাৰ হৈছিল, তেনেদৰে মোকো উদ্ধাৰ কৰা তোমাৰ উচিত।

Verse 69

ततो वस्त्रगतं मुक्त्वा दिव्यं चूडामणिं शुभम्।प्रदेयो राघवायेति सीता हनुमते ददौ।।5.38.69।।

তেতিয়া সীতাই নিজৰ বস্ত্ৰত গাঁঠি থোৱা শুভ, দিব্য চূড়ামণি খুলি হনুমানক দি ক’লে—“ই ৰাঘৱ (শ্ৰীৰাম)লৈ দিয়া উচিত।”

Verse 70

प्रतिगृह्य ततो वीरो मणिरत्नमनुत्तमम्।अङ्गुल्या योजयामास न ह्यस्य प्राभवद्भुजः।।5.38.70।।

তাৰ পাছত সেই বীৰে অনুত্তম মণিৰত্নটো গ্ৰহণ কৰি আঙুলিত পিন্ধিলে; কিয়নো সেয়া তাৰ ভুজত খাপ নাখাইছিল।

Verse 71

मणिरत्नं कपिवरः प्रतिगृह्याभिवाद्य च।सीतां प्रदक्षिणं कृत्वा प्रणतः पार्व्शतः स्थितः।।5.38.71।।

কপিশ্ৰেষ্ঠ হনুমানে মণিৰত্ন গ্ৰহণ কৰি সীতাক প্ৰণাম জনালে; তাৰ পাছত ভক্তিভাৱে প্ৰদক্ষিণা কৰি বিনীতভাৱে কাষতে থিয় হৈ ৰ’ল।

Verse 72

हर्षेण महता युक्तः सीतादर्शनजेन सः।हृदयेन गतो रामं शरीरेण तु विष्ठितः।।5.38.72।।

সীতাদৰ্শনৰ পৰা জন্মা মহা হৰ্ষেৰে পূৰ্ণ সি দেহেৰে তাতেই স্থিৰ আছিল, কিন্তু হৃদয়েৰে ৰামৰ ওচৰলৈ গৈছিল।

Verse 73

मणिवरमुपगृह्य तं महार्हं जनकनृपात्मजया धृतं प्रभावात्।गिरिरिव पवनावधूतमुक्तः सुखितमनाः प्रतिसङ्क्रमं प्रपेदे।।5.38.73।।

জনকনন্দিনী সীতাই নিজৰ প্ৰভাৱত ধাৰণ কৰা সেই মহাৰ্ঘ মণিবৰ গ্ৰহণ কৰি, হনুমান সুখিত মনেৰে প্ৰস্থান কৰিবলৈ ধৰিলে—যেন পৱনৰ আঘাতত কঁপি বন্ধনমুক্ত হোৱা পৰ্বত।