Sarga 35
रामलक्षणवर्णनम् (Description of Rama and Lakshmana; Alliance Narrative to Sita)
सुन्दरकाण्ड
এই সৰ্গত বৈদেহী (সীতা) হনুমানৰ ৰাম-কথা শুনি মধুৰ আৰু সান্ত্বনাময় বাক্যৰে উত্তৰ দিয়ে, তাৰ পিছত প্ৰমাণযোগ্য বিৱৰণ বিচাৰি সুধে—তুমি ৰামক ক’ত লগ পাইছিলা, লক্ষ্মণক কেনেকৈ চিনিলা, আৰু বানৰ-মানৱৰ মিত্ৰতা কেনেকৈ গঢ় লৈ উঠিল। হনুমানে প্ৰথমে ৰামৰ বিস্তৃত বৰ্ণনা দিয়ে—জগতৰ জীৱসমূহৰ ৰক্ষক, চাতুৰ্বৰ্ণ্য আৰু মৰ্যাদাৰ পালনকৰ্তা, ব্ৰহ্মচৰ্যত সংযমী, ৰাজনীতি-নীতি আৰু বৈদিক বিদ্যাত নিপুণ—আৰু শুভ দেহলক্ষণসমূহ উল্লেখ কৰি বৰ্ণনাৰ দ্বাৰাই প্ৰমাণ প্ৰদান কৰে। তাৰ পাছত তেওঁ মিত্ৰতাৰ উৎপত্তি ক’য়: সীতাৰ সন্ধানত ৰাম-লক্ষ্মণ ঋষ্যমূক পৰ্ব্বতত নিৰ্বাসিত সুগ্ৰীৱক লগ পায়; হনুমানে পৰিচয় কৰাই দিয়ে; সখ্য গঢ়ে; বালীবধ আৰু সীতাসন্ধানৰ বাবে সন্ধি হয়। সুগ্ৰীৱে কিষ্কিন্ধা পুনৰ লাভ কৰি দহ দিশলৈ সন্ধান-দল পঠিয়ায়। শেষত হনুমানে দক্ষিণ দিশৰ সন্ধান—অংগদৰ নেতৃত্ব, হতাশা আৰু প্ৰায়োপৱেশৰ চিন্তা, সম্পাতীৰ প্ৰকাশ যে সীতা ৰাৱণৰ নিবাসত আছে—আৰু নিজৰ সাগৰ লংঘি লংকালৈ যাত্ৰাৰ কথা বৰ্ণনা কৰে। তেওঁ নিজকে ৰামৰ দূত আৰু বায়ুপুত্ৰ বুলি পৰিচয় দি ৰামৰ কুশল সংবাদ দিয়ে আৰু শীঘ্ৰ উদ্ধাৰৰ আশ্বাস দিয়ে; ইয়াৰ ফলত সীতা যুক্তি আৰু চিনাক্তকৰণৰ দ্বাৰা তেওঁক বিশ্বাস কৰি পুনৰ আনন্দ লাভ কৰে।
Shlokas
Verse 1
तां तु रामकथां श्रुत्वा वैदेही वानरर्षभात्।उवाच वचनं सान्त्वमिदं मधुरया गिरा।।।।
বানৰশ্ৰেষ্ঠৰ পৰা ৰামকথা শুনি বৈদেহীয়ে মধুৰ বাণীৰে এই সান্ত্বনাময় বাক্য ক’লে।
Verse 2
क्व ते रामेण संसर्गः कथं जानासि लक्ष्मणम्।वानराणां नराणां च कथमासीत्समागमः।।।।
তোমাৰ ৰামৰ সৈতে ক’ত সংযোগ হৈছিল? তুমি লক্ষ্মণক কেনেকৈ চিনি পোৱা? আৰু বানৰসকল আৰু মানুহসকলৰ মাজত সেই মিত্ৰতা কেনেকৈ গঢ় লৈ উঠিল?
Verse 3
यानि रामस्य लिङ्गानि लक्ष्मणस्य च वानर।तानि भूयस्समाचक्ष्व न मां शोकस्समाविशेत्।।।।
তাৰ পাছত সেই শিখৰত অৱস্থিত বানৰেন্দ্ৰই সেই দুয়োৰ ওচৰলৈ যাবলৈ মোকেই একাকী তৎক্ষণাৎ প্ৰেৰণ কৰিলে।
Verse 4
कीदृशं तस्य संस्थानं रूपं रामस्य कीदृशम्।कथमूरू कथं बाहू लक्ष्मणस्य च शंस मे।।।।
মোক কোৱা—শ্ৰীৰামৰ দেহ-সংস্থান কেনেকুৱা, তেওঁৰ ৰূপ কেনেকুৱা? আৰু লক্ষ্মণৰ ঊৰু আৰু বাহু কেনেকুৱা, সেয়াও বৰ্ণনা কৰা।
Verse 5
एवमुक्तस्तु वैदेह्या हनुमान्मारुतात्मजः।ततो रामं यथातत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे।।।।
বৈদেহীয়ে এইদৰে কোৱাৰ পাছত, মাৰুতাত্মজ হনুমানে তেতিয়া ৰামক যথাতথ্য—যেনেকৈ তেওঁ সত্যতে আছেন তেনেকৈ—বৰ্ণনা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 6
जानन्ती बत दिष्ट्या मां वैदेहि परिपृच्छसि।भर्तुः कमलपत्त्राक्षि संस्थानं लक्ष्मणस्य च।।।।
হে বৈদেহী, কমলপত্ৰ-নয়না! তুমি স্বামী আৰু লক্ষ্মণৰ ৰূপ-লক্ষণ জানো যদিও, তথাপি দেৱকৃপায় তুমি মোক সিহঁতৰ বৰ্ণনা সুধিছা।
Verse 7
यानि रामस्य चिह्नानि लक्ष्मणस्य च यानि वै।लक्षितानि विशालाक्षि वदतश्शृणु तानि मे।।।।
অঙ্গদক আগত ৰাখি সকলো বানৰ সাগৰতীৰৰ সীমান্তলৈ আহিল; তথাপি তোমাৰ দৰ্শনৰ আগ্ৰহ থাকিলেও পুনৰ ভীত হৈ চিন্তাত নিমগ্ন হ’ল।
Verse 8
रामः कमलपत्त्राक्ष स्सर्वसत्त्वमनोहरः।रूपदाक्षिण्यसम्पन्नः प्रसूतो जनकात्मजे।।।।
হে জনকাত্মজে, কমলপত্ৰসদৃশ নয়নবিশিষ্ট, সকলো সত্ত্বৰ মনোহৰ শ্ৰীৰাম ৰূপ, সৌজন্য আৰু সুসংস্কৃত শিষ্টাচাৰে সম্পন্ন হৈ জন্ম গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 9
तेजसाऽदित्य सङ्काशः क्षमया पृथिवीसमः।बृहस्पतिसमो बुद्ध्या यशसा वासवोपमः।।।।
তেজত তেওঁ আদিত্য সদৃশ; ক্ষমাত পৃথিৱীৰ সমান; বুদ্ধিত বृहস্পতিসদৃশ; আৰু যশত বাসৱ (ইন্দ্ৰ)ৰ তুল্য।
Verse 10
रक्षिता जीवलोकस्य स्वजनस्याभिरक्षिता।रक्षिता स्वस्य वृत्तस्य धर्मस्य च परन्तपः।।।।
সেই জীৱলোকৰ ৰক্ষক; তেন্তে নিজৰ স্বজনৰ ৰক্ষা তাতোকৈ অধিক। পৰন্তপ তেওঁ নিজৰ বংশ-মৰ্যাদা আৰু ধৰ্মকো সুৰক্ষিত ৰাখে।
Verse 11
रामो भामिनि लोकस्य चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता।मर्यादानां च लोकस्य कर्ता कारयिता च सः।।।।
হে সুন্দৰী, ৰাম লোকত চাতুৰ্বৰ্ণ্যৰ ৰক্ষক। লোক-মৰ্যাদাৰ স্থাপক আৰু সেইবোৰ পালন কৰোৱাওঁতা সেয়েই।
Verse 12
अर्चिष्मानर्चितोऽत्यर्थं ब्रह्मचर्यव्रते स्थितः।साधूनामुपकारज्ञः प्रचारज्ञश्च कर्मणाम्।।।।
সেই তেজস্বী আৰু অতি পূজিত; ব্ৰহ্মচৰ্য-ব্ৰতত দৃঢ়। সাধুসকলৰ উপকাৰ চিনে আৰু কৰ্ম-কাণ্ডৰ যথাবিধি আচৰণ জানে।
Verse 13
राजविद्याविनीतश्च ब्राह्मणानामुपासिता।श्रुतवान्शीलसम्पन्नो विनीतश्च परन्तपः।।।।
সেই ৰাজবিদ্যাত বিনীত আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ উপাসক। শ্ৰুতৱান, শীলসম্পন্ন, বিনয়ী—পৰন্তপ, শত্রুদমনকাৰী।
Verse 14
यजुर्वेदविनीतश्च वेदविद्भिस्सुपूजितः।धनुर्वेदे च वेदेषु वेदाङ्गेषु च निष्ठितः।।।।
তেওঁ যজুৰ্বেদত সু-প্ৰশিক্ষিত আৰু বেদবিদসকলৰ দ্বাৰা অতি সন্মানিত। ধনুৰ্বেদত, বেদসমূহত আৰু বেদাঙ্গসমূহতো তেওঁ নিষ্ঠিত আৰু পাণ্ডিত্যসম্পন্ন।
Verse 15
विपुलांसो महाबाहुः कम्बुग्रीवश्शुभाननः।गूढजत्रुस्सुताम्राक्षो रामो देवि जनै श्श्रुतः।।।।
হে দেৱী, ৰাম বিশাল কাঁধৰ মহাবাহু; শঙ্খসদৃশ গ্ৰীৱা আৰু শুভ মুখধাৰী; গূঢ় জত্ৰু আৰু তাম্ৰাভ নেত্ৰযুক্ত—জনসমাজত সুপ্ৰসিদ্ধ।
Verse 16
दुन्दुभिस्वननिर्घोष स्स्निग्धवर्णः प्रतापवान्।सम स्समविभक्ताङ्गो वर्णं श्यामं समाश्रितः।।।।
তেওঁৰ কণ্ঠধ্বনি দুন্দুভিৰ গম্ভীৰ নিনাদৰ দৰে গুঞ্জে; তেওঁৰ বৰ্ণ স্নিগ্ধ আৰু মনোহৰ। তেওঁ প্ৰতাপশালী, সম উচ্চতাৰ, সুসম বিভক্ত অঙ্গযুক্ত আৰু শ্যামবৰ্ণ সৌন্দৰ্যধাৰী।
Verse 17
त्रिस्थिरस्त्रिप्रलम्बश्च त्रिसमस्त्रिषु चोन्नतः।त्रिताम्रस्त्रिषु च स्निग्धो गम्भीरस्त्रिषु नित्यशः।।।।
তেওঁৰ দেহত আদৰ্শ পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত লক্ষণ বিদ্যমান—তিনিটা স্থানে দৃঢ়তা, তিনিটা স্থানে দীৰ্ঘতা, তিনিটা স্থানে সমতা আৰু তিনিটা স্থানে উন্নতি। তিনিটা স্থানে তাম্ৰাভ দীপ্তি দেখা যায়, আৰু তিনিটা দিশত তেওঁ সদায় গাম্ভীৰ্য আৰু মহিমাৰে নিত্যযুক্ত।
Verse 18
त्रिवलीवांस्त्र्यवनतश्चतुर्व्यङ्गस्त्रिशीर्षवान्।चतुष्कलश्चतुर्लेखश्चतुष्किष्कुश्चतु स्समः।।।।
তেওঁৰ দেহত তিনিটা ভাঁজ, তিনিটা কোমল অৱনতি আৰু চাৰিটা সূক্ষ্ম গহ্বৰ আছে; মূৰত তিনিটা আৱৰ্ত-চিহ্ন শোভা পায়। বুঢ়া আঙুলিৰ তলত চাৰিটা ৰেখা আৰু ললাটতো চাৰিটা ৰেখা দেখা যায়; তেওঁৰ উচ্চতা চাৰি হাত, আৰু চাৰি ভাগ সমান অনুপাতত বিন্যস্ত।
Verse 19
चतुर्दशसमद्वन्द्वश्चतुर्दंष्ट्रश्चतुर्गतिः।महोष्ठहनुनासश्च पञ्चस्निग्धोऽष्टवंशवान्।।।।
চৌদটা যোৰা লক্ষণত তেওঁ সমতুল; তেওঁৰ চাৰিটা প্ৰখৰ দংশ্ট্ৰা আছে আৰু পৰিস্থিতি অনুসাৰে চাৰিটা শ্ৰেষ্ঠ গতিত চলিব পাৰে। তেওঁৰ ওঁঠ, হনু আৰু নাসিকা বিশেষ দ্যুতিময়; পাঁচটা অংগ স্নিগ্ধ- কান্তিময় আৰু আঠটা অংগ দীৰ্ঘ।
Verse 20
दशपद्मो दशबृहत्त्रिभिर्व्याप्तो द्विशुक्लवान्।षडुन्नतो नवतनुस्त्रिभिर्व्याप्नोति राघवः।।।।
ৰাঘৱৰ দহটা পদ্মসদৃশ লক্ষণ আৰু দহটা বিস্তৃত, সুগঠিত অংগ আছে; তেওঁ তিনিটা উৎকৃষ্টতাৰে ব্যাপ্ত—তেজ, যশ আৰু মহিমা। দুটা লক্ষণ শুভ্ৰ—নেত্ৰ আৰু দন্ত; ছটা অংগ উন্নত; নটা সূক্ষ্ম আৰু তীক্ষ্ণ। আৰু জীৱনৰ তিনিটা বিভাগত তেওঁ ধৰ্মপথেই অনুসৰে।
Verse 21
सत्यधर्मपरश्श्रीमान् सङ्ग्रहानुग्रहे रतः।देशकालविभागज्ञस्सर्वलोकप्रियंवदः।।।।
তেওঁ সত্য আৰু ধৰ্মত পৰায়ণ, শ্ৰীসম্পন্ন। সঞ্চয় আৰু অনুগ্ৰহত ৰত হৈ, অৰ্জিত সম্পদেৰে আনক আশ্ৰয়-সহায় দিয়ে; দেশ-কালৰ বিভাগ জানে আৰু সকলো লোকৰ প্ৰিয় হোৱাকৈ মধুৰ বাণী কয়।
Verse 22
भ्राता तस्य च द्वैमात्रस्सौमित्रिरपराजितः।अनुरागेण रूपेण गुणैश्चैव तथाविधः।।।।
আৰু তেওঁৰ ভ্ৰাতা সৌমিত্ৰি—ভিন্ন মাতৃৰ পৰা জন্মা, কেতিয়াও অপৰাজিত—অনুৰাগত, ৰূপলাবণ্যত আৰু গুণতেও তেওঁকেই সমান।
Verse 23
तावुभौ नरशार्दूलौ त्वद्दर्शनसमुत्सुकौ।विचिन्वन्तौ महीं कृत्स्नामस्माभिरभिसङ्गतौ।।।।
সেই দুয়ো নৰশাৰ্দূল, তোমাৰ দৰ্শনৰ বাবে অতিশয় উৎসুক হৈ, সমগ্ৰ পৃথিৱী বিচাৰি ফুৰোঁতে আমাৰ সৈতে মিলিত হ’ল।
Verse 24
त्वामेव मार्गमाणौ तौ विचरन्तौ वसुन्धराम्।ददर्शतुर्मृगपतिं पूर्वजेनावरोपितम्।।।।ऋश्यमूकस्य पृष्ठे तु बहुपादपसङ्कुले।भ्रातुर्भयार्तमासीनं सुग्रीवं प्रियदर्शनम्।।।।
তোমাকেই বিচাৰি পৃথিৱীজুৰি বিচৰণ কৰা সেই দুয়ো জনে, জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতৃয়ে পদচ্যুত কৰা মৃগপতি সুগ্ৰীৱক দেখিলে। বহু বৃক্ষৰে ঘন ঋষ্যমূক পৰ্বতৰ ঢালত, ভ্ৰাতৃভয়ত আৰ্ত হৈ বহি থকা—তথাপি দৰ্শনমাত্ৰে মনোহৰ—সুগ্ৰীৱ তেওঁলোকৰ দৃষ্টিগোচৰ হ’ল।
Verse 25
त्वामेव मार्गमाणौ तौ विचरन्तौ वसुन्धराम्।ददर्शतुर्मृगपतिं पूर्वजेनावरोपितम्।।5.35.24।।ऋश्यमूकस्य पृष्ठे तु बहुपादपसङ्कुले।भ्रातुर्भयार्तमासीनं सुग्रीवं प्रियदर्शनम्।।5.35.25।।
আৰু বহু বৃক্ষৰে ঘন ঋষ্যমূক পৰ্বতৰ ঢালত, ভ্ৰাতৃভয়ত আৰ্ত হৈ বহি থকা—দৰ্শনমাত্ৰে প্ৰিয়—সুগ্ৰীৱক তেওঁলোকে দেখিলে।
Verse 26
वयं तु हरिराजं तं सुग्रीवं सत्यसङ्गरम्।परिचर्यामहे राज्यात्पूर्वजेनावरोपितम्।।।।
আমি সকলোৱে সেই বানৰরাজ সুগ্ৰীৱৰ সেৱা কৰোঁ—সত্যসঙ্গৰত অচল—যাক জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতৃয়ে ৰাজ্যৰ পৰা পদচ্যুত কৰিছিল।
Verse 27
ततस्तौ चीरवसनौ धनुः प्रवरपाणिनौ।ऋश्यमूकस्य शैलस्य रम्यं देशमुपागतौ।।।।
তেতিয়া চীৰবস্ত্ৰ পৰিধান কৰা, উৎকৃষ্ট ধনু হাতত ধৰা সেই দুয়ো জন ঋষ্যমূক পৰ্বতৰ মনোৰম দেশত উপনীত হ’ল।
Verse 28
स तौ दृष्ट्वा नरव्याघ्रौ धन्विनौ वानरर्षभः।अवप्लुतो गिरेस्तस्य शिखरं भयमोहितः।।।।
সেই দুজন ধনুৰ্ধৰ নৰব্যাঘ্ৰক দেখি, বানৰসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ সেই বানৰর্ষভ ভয়মোহিত হৈ সেই পৰ্বতৰ পৰা লম্ফ দি শিখৰৰ দিশে গ’ল।
Verse 29
ततस्स शिखरे तस्मिन्वानरेन्द्रो व्यवस्थितः।तयोस्समीपं मामेव प्रेषयामास सत्वरम्।।।।
তাৰ পাছত সেই শিখৰত অৱস্থিত বানৰেন্দ্ৰই সেই দুয়োৰ ওচৰলৈ যাবলৈ মোকেই একাকী তৎক্ষণাৎ প্ৰেৰণ কৰিলে।
Verse 30
तावहं पुरुषव्याघ्रौ सुग्रीववचनात्प्रभू।रूपलक्षणसम्पन्नौ कृताञ्जलिरुपस्थितः।।5.35.30।।
সুগ্ৰীৱৰ বচন অনুসৰি মই সেই দুজন পুৰুষব্যাঘ্ৰ প্ৰভুৰ ওচৰলৈ গ’লোঁ; উত্তম ৰূপ আৰু শুভ লক্ষণে সম্পন্ন তেওঁলোকৰ সন্মুখত কৃতাঞ্জলি হৈ ভক্তিভাৱে উপস্থিত হ’লোঁ।
Verse 31
तौ परिज्ञाततत्त्वार्थौ मया प्रीतिसमन्वितौ।पृष्ठमारोप्य तं देशं प्रापितौ पुरुषर्षभौ।।।।
তেওঁলোকৰ তত্ত্ব আৰু মহিমা পৰিচিত হৈ, প্ৰীতিত পৰিপূৰ্ণ হৈ, মই সেই দুয়ো পুৰুষর্ষভক মোৰ পিঠিত আৰোহণ কৰাই সেই দেশলৈ প্ৰাপিত কৰিলোঁ।
Verse 32
निवेदितौ च तत्त्वेन सुग्रीवाय महात्मने।तयोरन्योन्यसल्लापाद्भृशं प्रीतिरजायत।।।।
মই মহাত্মা সুগ্ৰীৱৰ ওচৰত সেই দুজনৰ কথা তত্ত্বসহ সত্যভাৱে নিবেদন কৰিলোঁ। আৰু তেওঁলোকৰ পৰস্পৰ স্নিগ্ধ আলাপৰ পৰা দুয়োৰ মাজত অতি গভীৰ প্ৰীতি জন্মিল।
Verse 33
ततस्तौ प्रीतिसम्पन्नौ हरीश्वरनरेश्वरौ।परस्परकृताश्वासौ कथया पूर्ववृत्तया।।5.35.33।।
তাৰ পাছত প্ৰীতিসম্পন্ন হৰীশ্বৰ আৰু নৰেশ্বৰ—সেই দুয়ো ৰজা—পূৰ্ববৃত্তান্তৰ কথা ক’ই পৰস্পৰক আশ্বাস দিলে।
Verse 34
ततस्स सान्त्वयामास सुग्रीवं लक्ष्मणाग्रजः।स्त्रीहेतोर्वालिना भ्रात्रा निरस्तमुरुतेजसा।।।।
তাৰ পাছত লক্ষ্মণৰ অগ্ৰজ শ্ৰীৰামে সুগ্ৰীৱক সান্ত্বনা দিলে—স্ত্ৰীহেতুৰ বাবে মহাতেজস্বী নিজ ভ্ৰাতা বালীয়ে তাক নিৰস্ত কৰি বহিষ্কৃত কৰিছিল।
Verse 35
ततस्त्वन्नाशजं शोकं रामस्याक्लिष्टकर्मणः।लक्ष्मणो वानरेन्द्राय सुग्रीवाय न्यवेदयत्।।।।
তাৰ পাছত লক্ষ্মণে বানৰেন্দ্ৰ সুগ্ৰীৱৰ ওচৰত, অক্লিষ্টকৰ্মা শ্ৰীৰামৰ অন্তৰত তোমাৰ নাশ/বিয়োগৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা শোক নিবেদন কৰিলে।
Verse 36
स श्रुत्वा वानरेन्द्रस्तु लक्ष्मणेनेरितं वचः।तदासीन्निष्प्रभोऽत्यर्थं ग्रहग्रस्त इवांशुमान्।।।।
লক্ষ্মণৰ কোৱা বাক্য শুনি বানৰেন্দ্ৰ সুগ্ৰীৱ অতি নি:প্ৰভ হৈ পৰিল—যেন গ্ৰহগ্ৰস্ত অংশুমান (সূৰ্য)৷
Verse 37
ततस्त्वद्गात्रशोभीनि रक्षसा ह्रियमाणया।यान्याभरणजालानि पातितानि महीतले।।5.35.37।।तानि सर्वाणि रामाय आनीय हरियूथपाः।संहृष्टा दर्शयामासुर्गतिं तु न विदुस्तव।।5.35.38।।
তাৰ পিছত ৰাক্ষসে তোমাক অপহৰণ কৰি লৈ যোৱা সময়ত, তোমাৰ অঙ্গ-শোভা বঢ়োৱা বহু অলংকাৰ মাটিত পৰি গ’ল। বানৰসেনাৰ যূথপতিসকলে সেই সকলো সংগ্ৰহ কৰি আনন্দেৰে ৰামৰ ওচৰলৈ আনি দেখুৱালে; কিন্তু তোমাৰ গতি-ঠিকনা তেওঁলোকে নাজানিলে।
Verse 38
ततस्त्वद्गात्रशोभीनि रक्षसा ह्रियमाणया।यान्याभरणजालानि पातितानि महीतले।।5.35.37।।तानि सर्वाणि रामाय आनीय हरियूथपाः।संहृष्टा दर्शयामासुर्गतिं तु न विदुस्तव।।5.35.38।।
তাৰ পিছত ৰাক্ষসে তোমাক অপহৰণ কৰি লৈ যোৱা সময়ত, তোমাৰ অঙ্গ-শোভা বঢ়োৱা বহু অলংকাৰ মাটিত পৰি গ’ল। বানৰসেনাৰ যূথপতিসকলে সেই সকলো সংগ্ৰহ কৰি আনন্দেৰে ৰামৰ ওচৰলৈ আনি দেখুৱালে; কিন্তু তোমাৰ গতি-ঠিকনা তেওঁলোকে নাজানিলে।
Verse 39
तानि रामाय दत्तानि मयैवोपहृतानि च।स्वनवन्त्यवकीर्णानि तस्मिन्विगतचेतसि।।।।
সেই অলংকাৰবোৰ মই নিজেই সংগ্ৰহ কৰি ৰামক অৰ্পণ কৰিছিলোঁ। ঝংকাৰ তুলি চিতৰি থকা সেইবোৰ দেখি তেওঁ মনৰ স্থিৰতা হেৰুৱালে।
Verse 40
तान्यङ्के दर्शनीयानि कृत्वा बहुविधं तव।तेन देवप्रकाशेन देवेन परिदेवितम्।।।।
সেই দৰ্শনীয় অলংকাৰবোৰ কোলাত ৰাখি, দেৱপ্ৰকাশ সদৃশ দীপ্তিমান দেৱসম সেই পুৰুষে তোমাৰ বাবে নানা প্ৰকাৰে বিলাপ কৰিলে।
Verse 41
पश्यतस्तानि रुदतस्ताम्यतश्च पुनः पुनः।प्रादीपयन्दाशरथेस्तानि शोकहुताशनम्।।।।
দশৰথপুত্ৰ ৰামে সেইবোৰ চাই চাই কান্দি উঠিল আৰু পুনঃপুনঃ ব্যথাত ক্লান্ত হৈ পৰিল; সেই অলংকাৰবোৰে তেওঁৰ শোক-অগ্নিক অধিক প্ৰজ্বলিত কৰিলে।
Verse 42
शयितं च चिरं तेन दुःखार्तेन महात्मना।मयापि विविधैर्वाक्यैः कृच्छ्रादुत्थापितः पुनः।।।।
দুখে পীড়িত সেই মহাত্মা বহু সময় ধৰি শুইয়ে থাকিল; আৰু মইও নানা বাক্যৰে বহু কষ্টে তেওঁক পুনৰ উঠাই আনিলোঁ।
Verse 43
तानि दृष्ट्वा महाबाहुर्दर्शयित्वा मुहुर्मुहुः।राघवस्सह सौमित्रिस्सुग्रीवे स न्यवेदयत्।।।।
সেই চিহ্নসমূহ পুনঃপুনঃ চাই আৰু বাৰে বাৰে দেখুৱাই, মহাবাহু ৰাঘৱে—সৌমিত্ৰিসহ—সুগ্ৰীৱক সেই বিষয় জনালে।
Verse 44
स तवादर्शनादार्ये राघवः परितप्यते।महता ज्वलता नित्यमग्निनेवाग्निपर्वतः।।।।
হে আৰ্যে, তোমাৰ দৰ্শন নোহোৱাৰ বাবে ৰাঘৱ অতি পৰিতপ্ত হৈছে; মহা জ্বালাৰে সদায় জ্বলি থকা অগ্নিপৰ্বতৰ দৰে তেওঁ নিত্য দহি আছে।
Verse 45
त्वत्कृते तमनिद्रा च शोकश्चिन्ता च राघवम्।तापयन्ति महात्मानमग्न्यगारमिवाग्नयः।।।।
তোমাৰ কাৰণে অনিদ্ৰা, শোক আৰু চিন্তাই সেই মহাত্মা ৰাঘৱক তপাই তুলিছে; যেনেকৈ অগ্নিসমূহে অগ্ন্যাগাৰক তাপিত কৰে।
Verse 46
तवादर्शनशोकेन राघवः प्रविचाल्यते।महता भूमिकम्पेन महानिव शिलोच्चयः।।।।
তোমাৰ দৰ্শন নোহোৱাৰ শোকে ৰাঘৱ কঁপি উঠে—যেন মহাভূমিকম্পত মহাশিলোচ্চয় সদৃশ বৃহৎ পৰ্বত থৰথৰাই কঁপে তেনেকৈ।।
Verse 47
काननानि सुरम्याणि नदीः प्रस्रवणानि च।चरन्न रतिमाप्नोति त्वामपश्यन्नृपात्मजे।।।।
হে নৃপাত্মজে, অতি সুৰম্য কাণন, নদী আৰু প্ৰস্ৰৱণৰ মাজেৰে বিচৰণ কৰিলেও, তোমাক নেদেখি সি ৰতি—আনন্দ—নাপায়।।
Verse 48
स त्वां मनुजशार्दूलः क्षिप्रं प्राप्स्यति राघवः।समित्रबान्धवं हत्वा रावणं जनकात्मजे।।।।
হে জনকাত্মজে, মনুজশাৰ্দূল ৰাঘৱ শীঘ্ৰেই তোমাক প্ৰাপ্ত কৰিব; মিত্ৰ আৰু বান্ধৱসহ ৰাৱণক সংহাৰ কৰি।।
Verse 49
सहितौ रामसुग्रीवावुभावकुरुतां तदा।समयं वालिनं हन्तुं तव चान्वेषणं तथा।।।।
তেতিয়া একত্ৰিত ৰাম আৰু সুগ্ৰীৱে সময় স্থিৰ কৰিলে—বালিক বধ কৰা আৰু তদ্ৰূপ তোমাৰ অন্বেষণ কৰা।।
Verse 50
ततस्ताभ्यां कुमाराभ्यां वीराभ्यां स हरीश्वरः।किष्किन्धां समुपागम्य वाली युद्धे निपातितः।।।।
তাৰ পাছত সেই দুজন বীৰ কুমাৰৰ সৈতে হৰীশ্বৰ সুগ্ৰীৱ কিষ্কিন্ধালৈ উপনীত হ’ল; আৰু যুদ্ধত বালি পাতিত হ’ল।।
Verse 51
ततो निहत्य तरसा रामो वालिनमाहवे।सर्वर्क्षहरिसङ्घानां सुग्रीवमकरोत्पतिम्।।।।
তাৰ পাছত ৰামে ৰণক্ষেত্ৰত ত্বৰিতভাৱে বালিক বধ কৰি, সকলো ঋক্ষ-হৰি (ভালুক আৰু বানৰ) সেনাদলৰ ওপৰত সুগ্ৰীৱক অধিপতি নিযুক্ত কৰিলে।
Verse 52
रामसुग्रीवयोरैक्यं देव्येवं समजायत।हनुमन्तं च मां विद्धि तयोर्दूतमिहागतम्।।।।
হে দেৱী, এইদৰে ৰাম আৰু সুগ্ৰীৱৰ মাজত এক্য (মৈত্ৰী) স্থাপিত হ’ল। আৰু মোক হনুমান বুলি জানিবা—তেওঁলোক দুয়োৰ দূত হৈ মই ইয়ালৈ আহিছোঁ।
Verse 53
स्वराज्यं प्राप्य सुग्रीवस्समानीय हरीश्वरान्।त्वदर्थं प्रेषयामास दिशो दश महाबलान्।।।।
নিজৰ স্বৰাজ্য পুনৰ লাভ কৰি, সুগ্ৰীৱে বানৰেশ্বৰসকলক একত্ৰ কৰি, তোমাৰ কাৰণে মহাবলীসকলক দহো দিশে সন্ধান কৰিবলৈ পঠিয়ালে।
Verse 54
आदिष्टा वानरेन्द्रेण सुग्रीवेण महौजसा।अद्रिराजप्रतीकाशास्सर्वतः प्रस्थितौ महीम्।।।।
মহৌজস্বী সুগ্ৰীৱৰ আদেশত, অদ্ৰিৰাজ সদৃশ প্ৰতীয়মান বানৰ-নেতাসকল পৃথিৱীৰ সৰ্বদিশে প্ৰস্থান কৰিলে।
Verse 55
ततस्ते मार्गमाणा वै सुग्रीववचनातुराः।चरन्ति वसुधां कृत्स्नां वयमन्ये च वानराः।।।।
তাৰ পাছত সুগ্ৰীৱৰ আজ্ঞা পালন কৰিবলৈ ব্যাকুল হৈ তেওঁলোক আৰু আমি অন্য বানৰসকলেও, সন্ধান কৰি কৰি সমগ্ৰ পৃথিৱী জুৰি বিচৰণ কৰি থাকিলোঁ।
Verse 56
अङ्गदो नाम लक्ष्मीवान्वालिसूनुर्महाबलः।प्रस्थितः कपिशार्दूलस्त्रिभागबलसंवृतः।।5.35.56।।
অঙ্গদ নামৰ শ্ৰীসম্পন্ন, মহাবলী, বালিৰ পুত্ৰ—বানৰসকলৰ মাজত ব্যাঘ্ৰসম—সেনাৰ তৃতীয়াংশ বলেৰে পৰিবেষ্টিত হৈ প্ৰস্থান কৰিলে।
Verse 57
तेषां नो विप्रणष्टानां विन्ध्ये पर्वतसत्तमे।भृशं शोकपरीतानामहोरात्रगणा गताः।।।।
বিন্ধ্য নামৰ শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতত আমি পথ হেৰুৱাই পেলোঁ; গভীৰ শোকে আচ্ছন্ন হৈ আমাৰ বহু দিন-ৰাতি পাৰ হৈ গ’ল।
Verse 58
ते वयं कार्यनैराश्यात्कालस्यातिक्रमेण च।भयाच्च कपिराजस्य प्राणांस्त्यक्तुं व्यवस्थिताः।।।।
তাৰ পাছত কাৰ্য সিদ্ধ নোহোৱাৰ নিৰাশা, নিৰ্ধাৰিত সময় অতিক্ৰম হোৱাৰ কাৰণ, আৰু বানৰৰাজৰ ভয়—এই সকলোৰে বাবে আমি প্ৰাণ ত্যাগ কৰিবলৈ স্থিৰ সিদ্ধান্ত ল’লোঁ।
Verse 59
विचित्य वनदुर्गाणि गिरिप्रस्रवणानि च।अनासाद्य पदं देव्याः प्राणांस्त्यक्तुं समुद्यताः।।।।
দুৰ্গম বনদুৰ্গ আৰু পৰ্বতৰ প্ৰস্ৰৱণসমূহ বিচাৰি চাবলৈও, দেৱীৰ কোনো সন্ধান নাপাই আমি প্ৰাণ ত্যাগ কৰিবলৈ উদ্যত হ’লোঁ।
Verse 60
दृष्ट्वा प्रायोपविष्टांश्च सर्वान्वानरपुङ्गवान्।भृशं शोकार्णवे मग्नः पर्यदेवयदङ्गदः।।5.35.60।।तव नाशं च वैदेहि वालिनश्च वधं तथा।प्रायोपवेशमस्माकं मरणं च जटायुषः।।5.35.61।।
সকলো বানৰপুঙ্গৱক প্ৰায়োপৱেশ-ব্ৰতত বহি থকা দেখি, শোকসাগৰত নিমগ্ন অঙ্গদে অতি তীব্ৰভাৱে বিলাপ কৰিলে। হে বৈদেহী, তোমাৰ অন্তৰ্ধান, বালিৰ বধ, আমাৰ প্ৰায়োপৱেশৰ সংকল্প আৰু জটায়ুৰ মৃত্যু স্মৰণ কৰি সি কৰুণ ক্ৰন্দন কৰিলে।
Verse 61
दृष्ट्वा प्रायोपविष्टांश्च सर्वान्वानरपुङ्गवान्।भृशं शोकार्णवे मग्नः पर्यदेवयदङ्गदः।।5.35.60।।तव नाशं च वैदेहि वालिनश्च वधं तथा।प्रायोपवेशमस्माकं मरणं च जटायुषः।।5.35.61।।
‘হে বৈদেহী, তোমাৰ অন্তৰ্ধান, বালিৰ বধ, আমাৰ প্ৰায়োপৱেশৰ সংকল্প আৰু জটায়ুৰ মৃত্যু’—এই কাৰণসমূহেই অঙ্গদৰ বিলাপৰ মূল হ’ল।
Verse 62
तेषां नस्वामिसन्देशान्निराशानां मुमूर्षताम्।कार्यहेतोरिवायातश्शकुनिर्वीर्यवान्महान्।।।।
স্বামীৰ আদেশ-সন্দেশ মনত লৈ নিৰাশ হৈ মৃত্যুৰ বাবে প্ৰস্তুত হোৱা আমি যেতিয়া তেনে সংকল্প কৰিলোঁ, তেতিয়া যেন কাৰ্যসিদ্ধিৰ নিমিত্তেই আহিছে—এনে এক মহৎ, পৰাক্ৰমী পক্ষী প্ৰত্যক্ষ হ’ল।
Verse 63
गृध्रराजस्य सोदर्यः सम्पातिर्नाम गृध्रराट्।श्रुत्वा भ्रातृवधं कोपादिदं वचनमब्रवीत्।।।।
গৃধ্ৰৰাজৰ সহোদৰ ‘সম্পাতি’ নামৰ গৃধ্ৰৰাট আছিল। ভাতৃবধৰ কথা শুনি ক্ৰোধে তেওঁ এই বাক্য ক’লে।
Verse 64
यवीयान्केन मे भ्राता हतः क्व च निपातितः।एतदाख्यातुमिच्छामि भवद्भिर्वानरोत्तमाः।।।।
মোৰ কনিষ্ঠ ভাতৃক কোনে হত্যা কৰিলে? আৰু সি ক’ত পতিত হ’ল? হে বানৰোত্তমসকল, আপোনালোকৰ পৰা এই কথা শুনিবলৈ মই ইচ্ছা কৰোঁ।
Verse 65
अङ्गदोऽकथयत्तस्य जनस्थाने महद्वधम्।रक्षसा भीमरूपेण त्वामुद्दिश्य यथातथम्।।5.35.65।।
অঙ্গদে জনস্থানত হোৱা মহাবধৰ কথা তেওঁক ক’লে—ভীমৰূপী ৰাক্ষসে তোমাক লক্ষ্য কৰি, যিদৰে ঘটিছিল তিদৰে সঁচাকৈ বৰ্ণনা কৰি, তাক বধ কৰিছিল।
Verse 66
जटायुषो वधं श्रुत्वा दुःखितस्सोऽरुणात्मजः।त्वां शशंस वरारोहे वसन्तीं रावणालये।।।।
জটায়ুৰ বধৰ কথা শুনি অৰুণপুত্ৰ সেই (সম্পাতি) দুঃখিত হ’ল; আৰু হে সুৱৰ্ণ-নিতম্বিনী দেৱী, তুমি ৰাৱণৰ আলয়ত বাস কৰিছা বুলি তেওঁ আমাক জনালে।
Verse 67
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सम्पातेः प्रीतिवर्धनम्।अङ्गदप्रमुखास्तूर्णं ततस्सम्प्रस्थिता वयम्।।।।
সম্পাতিৰ সেই প্ৰীতিবৰ্ধক বাক্য শুনি, অঙ্গদপ্ৰমুখ আমি সকলোৱে তাতৰ পৰা তৎক্ষণাৎ প্ৰস্থান কৰিলোঁ।
Verse 68
विन्ध्यादुत्थाय सम्प्राप्ता स्सागरस्यान्तमुत्तरम्।त्वद्धर्शनकृतोत्साहा हृष्टास्तुष्टाः प्लवङ्गमाः।।।।
বিন্ধ্য পৰ্বতৰ পৰা উঠি বানৰবীৰসকল সাগৰৰ উত্তৰ তীৰান্তলৈ উপস্থিত হ’ল; তোমাৰ দৰ্শনৰ আশাই তেওঁলোকক উৎসাহিত কৰি হৰ্ষিত আৰু সন্তুষ্ট কৰিলে।
Verse 69
अङ्गदप्रमुखास्सर्वे वेलोपान्तमुपस्थिताः।चिन्तां जग्मुः पुनर्भीतास्त्वद्दर्शनसमुत्सुकाः।।5.35.69।।
অঙ্গদক আগত ৰাখি সকলো বানৰ সাগৰতীৰৰ সীমান্তলৈ আহিল; তথাপি তোমাৰ দৰ্শনৰ আগ্ৰহ থাকিলেও পুনৰ ভীত হৈ চিন্তাত নিমগ্ন হ’ল।
Verse 70
अथाहं हरिसैन्यस्य सागरं प्रेक्ष्य सीदतः।व्यवधूय भयं तीव्रं योजनानां शतं प्लुतः।।।।
তাৰ পাছত সাগৰ দেখি আৰু নিৰাশাত ভাঙি পৰি থকা বানৰসেনাক দেখি, মই তীব্ৰ ভয় দূৰ কৰি শত যোজন দূৰলৈ লম্ফ দিলোঁ।
Verse 71
लङ्का चापि मया रात्रौ प्रविष्टा राक्षसाकुला।रावणश्च मया दृष्टस्त्वं च शोकपरिप्लुता।।।।
আৰু মই ৰাতিৰে ৰাক্ষসসমূহেৰে ভৰপূৰ লংকাত প্ৰৱেশ কৰিলোঁ; মই ৰাৱণক দেখিলোঁ, আৰু শোকত পৰিপ্লুত তোমাকো দেখিলোঁ।
Verse 72
एतत्ते सर्वमाख्यातं यथावृत्तमनन्दिते।अभिभाषस्व मां देवि दूतो दाशरथेरहम्।।।।
হে অনিন্দিতে, যি দৰে ঘটনা ঘটিছিল সেই সকলো মই তোমাক যথাৱৃত্ত কৈ দিলোঁ। এতিয়া কোৱা, হে দেৱী—মই দাশৰথিৰ দূত।
Verse 73
तं मां रामकृतोद्योगं त्वन्निमित्तमिहागतम्।सुग्रीवसचिवं देवि बुद्ध्यस्व पवनात्मजम्।।।।
হে দেৱী, ৰামকৃত কাৰ্যত উদ্যোগী হৈ তোমাৰ নিমিত্তে ইয়ালৈ অহা মই—সুগ্ৰীৱৰ সচিব, পৱনাত্মজ—বুলি চিনাকি দিয়া।
Verse 74
कुशली तव काकुत्स्थस्सर्वशस्त्रभृतां वरः।गुरोराराधने युक्तो लक्ष्मणश्च सुलक्षणः।।।।
তোমাৰ কাকুৎস্থ বংশীয় ৰাম—সৰ্ব শস্ত্ৰধাৰীৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ—কুশল আছে; আৰু সুলক্ষণ লক্ষ্মণো গুৰু-সেৱাত যুক্ত হৈ ভক্তিভাৱে আৰাধনাত নিৰত আছে।
Verse 75
तस्य वीर्यवतो देवि भर्तुस्तव हिते रतः।अहमेकस्तु सम्प्राप्त स्सुग्रीववचनादिह।।।।
হে দেৱী, তোমাৰ বীৰ স্বামীৰ হিতত নিৰত হৈ, সুগ্ৰীৱৰ বচন অনুসাৰে মই একাই ইয়ালৈ উপস্থিত হৈছোঁ।
Verse 76
मयेयमसहायेन चरता कामरूपिणा।दक्षिणा दिगनुक्रान्ता त्वन्मार्गविचयैषिणा।।।।
সহায় নথকা অৱস্থাত, ইচ্ছামতে ৰূপ ধাৰণ কৰিব পৰা মই, তোমাৰ পথচিহ্ন আৰু সংবাদ বিচাৰি দক্ষিণ দিশ সৰ্বত্র অতিক্ৰম কৰি আহিছোঁ।
Verse 77
दिष्ट्याहं हरिसैन्यानां त्वन्नाशमनुशोचताम्।अपनेष्यामि सन्तापं तवाभिगमशंसनात्।।।।
দেৱকৃপায়, মই তোমালৈ আহি তোমাক বিচাৰি পোৱা বুলি সংবাদ জনাই, তোমাৰ বিৰহত শোকাতুৰ বানৰসেনাৰ সন্তাপ মই দূৰ কৰিম।
Verse 78
दिष्ट्या हि मम न व्यर्थं देवि सागरलङ्घनम्।प्राप्स्याम्यहमिदं दिष्ट्या त्वद्दर्शनकृतं यशः।।।।
দেৱী, দেৱকৃপাৰে মোৰ সাগৰলংঘন ব্যৰ্থ নহ’ল। তোমাৰ দৰ্শনৰ পুণ্যফলত এই সিদ্ধিৰ যোগ্য যশ মই নিশ্চয় লাভ কৰিম।
Verse 79
राघवश्च महावीर्यः क्षिप्रं त्वामभिपत्स्यते।समित्रबान्धवं हत्वा रावणं राक्षसाधिपम्।।।।
মহাবীৰ্য ৰাঘৱ শীঘ্ৰেই তোমাক প্ৰাপ্ত হ’ব; মিত্ৰ আৰু বান্ধৱসকলসহ ৰাক্ষসাধিপতি ৰাৱণক বধ কৰি।
Verse 80
माल्यवान्नाम वैदेहि गिरीणामुत्तमो गिरिः।ततो गच्छति गोकर्णं पर्वतं केसरी हरिः।।।।
হে বৈদেহী, ‘মাল্যৱান’ নামৰ এক প্ৰসিদ্ধ পৰ্বত আছে, যি পৰ্বতসমূহৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ। তাতৰ পৰা বানৰ কেশৰী গোকৰ্ণ পৰ্বতলৈ গ’ল।
Verse 81
स च देवर्षिभिर्दिष्टः पिता मम महाकपिः।तीर्थे नदीपतेः पुण्ये शम्बसादनमुद्धरत्।।।।
দেৱৰ্ষিসকলে পূৰ্বেই নিৰ্দিষ্ট কৰা মোৰ পিতৃ সেই মহাকপিয়ে, নদীপতি (সমুদ্ৰ)ৰ পৱিত্ৰ তীৰ্থত শম্বসাদনক উদ্ধাৰ কৰি জয় লাভ কৰিলে।
Verse 82
तस्याहं हरिणः क्षेत्रे जातो वातेन मैथिलि।हनुमानिति विख्यातो लोके स्वेनैव कर्मणा।।।।
হে মৈথিলী, সেই বানৰৰ অঞ্চলতেই মই বায়ুদেৱৰ দ্বাৰা জন্ম লাভ কৰিছিলোঁ। নিজৰ কৰ্মবলেৰে লোকত ‘হনুমান’ নামে খ্যাতি লাভ কৰিলোঁ।
Verse 83
विश्वासार्थं तु वैदेहि भर्तुरुक्ता मया गुणाः।अचिराद्राघवो देवि त्वामितो नयिताऽनघे।।।।
হে বৈদেহী, তোমাৰ বিশ্বাস লাভ কৰিবলৈ মই তোমাৰ ভৰ্তাৰ গুণসমূহ ক’লোঁ। হে নিৰ্দোষ দেৱী, অচিৰেই ৰাঘৱে তোমাক ইয়াৰ পৰা লৈ যাব।
Verse 84
एवं विश्वासिता सीता हेतुभिश्शोककर्शिता।उपपन्नैरभिज्ञानैर्दूतं तमवगच्छति।।।।
এইদৰে শোকে ক্ষীণ সীতাক যুক্তিসংগত কাৰণ আৰু উপযুক্ত পৰিচয়-চিহ্নেৰে বিশ্বাসী কৰা হ’ল; তাই তেওঁক সত্য দূত বুলি বুজিলে।
Verse 85
अतुलं च गता हर्षं प्रहर्षेण च जानकी।नेत्राभ्यां वक्रपक्ष्माभ्यां मुमोचानन्दजं जलम्।।।।
জানকীৰ অন্তৰত অতুল হৰ্ষ জাগিল; সেই প্ৰহৰ্ষত বেঁকা পাপৰি থকা চকুৰে আনন্দজনিত অশ্ৰু ঝৰিল।
Verse 86
चारु तद्वदनं तस्यास्ताम्रशुक्लायतेक्षणम्।अशोभत विशालाक्ष्या राहुमुक्त इवोडुराट्।।।।
বিশালাক্ষী সীতাৰ মনোৰম মুখ—কোণত ৰক্তিম আভা মিশ্ৰিত শুভ্ৰ দীপ্তিময় নয়নসহ—ৰাহুৰ পৰা মুক্ত চন্দ্ৰমাৰ দৰে উজ্জ্বল হৈ উঠিল।
Verse 87
हनुमन्तं कपिं व्यक्तं मन्यते नान्यथेति सा।अथोवाच हनूमांस्तामुत्तरं प्रियदर्शनाम्।।।।
তাই স্পষ্টকৈ বুজিলে যে সেই কপি অন্য কোনো নহয়, হনুমানেই। তাৰ পাছত হনুমানে সেই প্ৰিয়দৰ্শিনী দেৱীক পুনৰ উত্তৰ ক’লে।
Verse 88
एतत्ते सर्वमाख्यातं समाश्वसिहि मैथिलि।किं करोमि कथं वा ते रोचते प्रतियाम्यहम्।।।।
হে মৈথিলী, এই সকলো কথা মই তোমাক ক’লোঁ; এতিয়া তুমি আশ্বস্ত হৈ শান্ত হওঁ। এতিয়া মই কি কৰোঁ? তোমাৰ যি ৰুচে সেয়া কোৱা—সেইমতে মই প্ৰত্যাবৰ্তন কৰিম।
Verse 89
हतेऽसुरे संयति शम्बसादने कपिप्रवीरेण महर्षिचोदनात्।ततोऽस्मि वायुप्रभवो हि मैथिलि प्रभावतस्तत्प्रतिमश्च वानरः।।।।
হে মৈথিলী, মহর্ষিৰ প্ৰেৰণা মতে কপিপ্ৰবীৰে যুঁজত শম্বসাদন নামৰ অসুৰক বধ কৰিলে; তাৰ পাছত মই বায়ুদেৱৰ সন্তান ৰূপে জন্মিলোঁ। প্ৰভাৱ-পরাক্ৰমত মইও তেওঁৰ সমান বানৰ।
Frequently Asked Questions
The pivotal action is epistemic-ethical verification: Sita demands confirmatory markers (liṅga/cihna) and alliance history before accepting Hanuman, and Hanuman responds with disciplined, truthful, evidence-based narration consistent with dūta-dharma.
Trust is established through accountable speech and recognizable signs: righteous persuasion combines character-description (guṇa), factual chain-of-events (yathāvṛtta), and verifiable identifications (abhijñāna), transforming grief into grounded hope and coordinated duty.
Key landmarks include Ṛśyamūka (Sugriva’s refuge), Kiṣkindhā (restored kingship), Vindhya (search hardship), the ocean crossing (100 yojanas), and Laṅkā (Rāvaṇa’s seat); culturally, the sarga highlights cāturvarṇya–maryādā, Vedic learning (Yajurveda, Vedāṅgas), and the ritualized protocol of alliances and messengers.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.