Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 32, Shloka 17

द्वात्रिंशस्सर्गः

Gifts to Suyajna and the Brahmins; Trijata’s Petition and Rama’s Charity

सूतश्चित्ररथश्चार्य सचिवस्सुचिरोषितः।तोषयैनं महार्हैश्च रत्नैर्वस्त्रैर्धनैस्तथा।।।।पशुकाभिश्च सर्वाभिर्गवां दशशतेन च।

sūtaś citrarathaś cārya sacivaḥ sucirōṣitaḥ |

toṣaya enaṃ mahārhaiś ca ratnair vastrair dhanais tathā ||

paśukābhiś ca sarvābhir gavāṃ daśaśatena ca ||

আৰু সূত চিত্ৰৰথ—মান্য সচিব, যি দীৰ্ঘদিন ধৰি আমাৰ সেৱাত বাস কৰি আহিছে—তেওঁক মহাৰ্ঘ ৰত্ন, বস্ত্ৰ আৰু ধনেৰে, লগতে সকলো প্ৰকাৰৰ পশু আৰু গৱাং দশশত (হাজাৰ) গাই দানেৰে সন্তুষ্ট কৰ।

सूतःcharioteer
सूतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चित्ररथःChitraratha
चित्ररथः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचित्ररथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (proper noun)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
आर्यnoble
आर्य:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootआर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (noble)
सचिवःcounsellor
सचिवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसचिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सुचिरोषितःwho has lived long (with us)
सुचिरोषितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसुचिर + उषित (कृदन्त-प्रातिपदिक; वस्/उष् धातोः क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; समास: सुचिरम् उषितः = having stayed long
तोषयgratify
तोषय:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootतुष् (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; णिच् (Causative): toṣaya = make (him) pleased
एनम्him
एनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अनद्यतन-प्रयोग (enam = him)
महार्हैःwith very valuable (gifts)
महार्हैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootमहार्ह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (as agreeing with implied दानैः/वस्तुभिः), तृतीया, बहुवचन; समास: महत् अर्हम् = very valuable
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
रत्नैःwith jewels
रत्नैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootरत्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
वस्त्रैःwith clothes
वस्त्रैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootवस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
धनैःwith wealth
धनैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootधन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकार-अव्यय (adverb: likewise)
पशुकाभिःwith young female calves
पशुकाभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootपशुका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
सर्वाभिःwith all
सर्वाभिः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषण (all)
गवाम्of cows
गवाम्:
Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
दशशतेनwith ten hundreds (a thousand)
दशशतेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootदश + शत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; द्विगु-समास: दश शतानि (ten hundreds = thousand)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय

Noble counsellor (of our father) and charioteer Chitraratha has been in our service for many years. Gratify him with invaluable jewels, clothes, wealth, with young female calves and a thousand cows.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
C
Citraratha (charioteer)
J
jewels
G
garments
W
wealth
C
cows

FAQs

Kṛtajñatā (gratitude): dharma includes honoring long-serving aides and counselors, not only priests and sages.

Rāma instructs Lakṣmaṇa to reward Citraratha, a trusted charioteer-counselor, with substantial gifts for his long service.

Loyalty-recognition: Rāma acknowledges faithful service and ensures it is repaid with dignity.