
अनसूयोपदेशः तथा सीताया स्वयंवरकथा (Anasuya’s Counsel and Sita’s Swayamvara Narrative)
अयोध्याकाण्ड
এই সৰ্গত বন-আশ্ৰমৰ আতিথ্য আৰু শ্ৰদ্ধাৰ পৰিবেশত উপদেশমূলক সংলাপ গঢ় লৈ উঠে। অনসূয়া বৈদেহী (সীতা)ক ধৰ্মৰ কথা কয়; সীতাই বিনয়ে উত্তৰ দিয়ে যে স্বামীহে পত্নীৰ গুৰু, আৰু পতিশুশ্ৰূষা—স্বামীৰ প্ৰতি ভক্তিভাৱে সেবা—স্ত্ৰীৰ মুখ্য তপস্যা। সাৱিত্ৰীৰ পতিব্ৰতা ধৰ্মে স্বৰ্গীয় সন্মান লাভ আৰু ৰোহিণীৰ চন্দ্ৰৰ সৈতে অবিচ্ছেদ্যতা আদি দৃষ্টান্তে স্থিৰ বৈবাহিক ব্ৰতৰ মহিমা প্ৰকাশ পায়। সন্তুষ্ট হৈ অনসূয়াই সীতাক দিব্য অলংকাৰ প্ৰদান কৰে—মালা, বস্ত্ৰ, গহনা, সুগন্ধি লেপ আৰু মূল্যবান অঙ্গৰাগ—যিবোৰ কেতিয়াও ম্লান নহয় আৰু সদায় উপযুক্ত থাকে বুলি কোৱা হয়। সীতাৰ শৃংগাৰক শ্ৰী (লক্ষ্মী)য়ে বিষ্ণুক শোভিত কৰাৰ সৈতে তুলনা কৰি দাম্পত্য-সামঞ্জস্যক পবিত্ৰ ৰূপ দিয়ে। তাৰ পিছত অনসূয়াই সীতাৰ উৎপত্তি আৰু বিবাহৰ বৃত্তান্ত বিচাৰে। সীতাই কয়—জনকৰ যজ্ঞক্ষেত্ৰত হাল চলাওঁতে পৃথিৱীৰ পৰা তেওঁ অযোনিজাভাৱে প্ৰকট হৈছিল; মুখ্য ৰাণীয়ে দত্তক লৈ লালন-পালন কৰে। যোগ্য বৰ বিচাৰি জনক চিন্তিত হৈছিল, সেয়ে বৰুণৰ গধুৰ দিব্য ধনুক কেন্দ্ৰ কৰি স্বয়ংবৰ স্থাপন কৰে; বহু ৰজাই ধনুক তুলিবও নোৱাৰিলে। পিছত বিশ্বামিত্ৰ আৰু লক্ষ্মণসহ ৰাম আহে; ৰামে ধনুক তৎক্ষণাৎ জুৰি ভাঙি পেলায়। সত্যধৰ্ম মানি জনকে সীতাদান স্থিৰ কৰে, কিন্তু ৰামে দাশৰথৰ অনুমতি নাপাওঁতে অপেক্ষা কৰে। এইদৰে বিধিসন্মত বিবাহ সম্পন্ন হয় আৰু সীতাই ৰামৰ প্ৰতি নিজৰ ধৰ্মনিষ্ঠ ভক্তি ঘোষণা কৰে।
Verse 1
सात्वेवमुक्ता वैदेही अनसूयाऽनसूयया। प्रतिपूज्य वचो मन्दं प्रवक्तुमुपचक्रमे।।2.118.1।।
অনসূয়াই এনেদৰে কোৱাৰ পাছত, অনসূয়াৰহিতা বৈদেহী সীতাই তেওঁৰ বাক্যক প্ৰতিপূজন কৰি, মৃদু স্বৰে ক’বলৈ আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 2
नैतदाश्चर्यमार्याया यन्मां त्वमभिभाषसे। विदितन्तु ममाप्येतद्यथा नार्याः पतिर्गुरुः।।2.118.2।।
আৰ্যা নাৰী তুমি মোক এইদৰে উপদেশ দিয়া একো আশ্চৰ্য নহয়। মইও ভালদৰে জানো: নাৰীৰ বাবে স্বামী গুৰুৰ দৰে পূজ্য।
Verse 3
यद्यप्येष भवेद्भर्ता ममाऽर्ये वृत्तवर्जितः।अद्वैधमुपचर्तव्यस्तथाप्येष मया भवेत्।।2.118.3।।
হে আৰ্যে, মোৰ স্বামী সৎবৃত্তিৰ পৰা বঞ্চিত হলেও, তথাপি মই দ্বিধাহীনভাৱে অচল মনৰে তেওঁৰ শুশ্ৰূষা কৰিবই লাগিব।
Verse 4
किं पुनर्यो गुणश्लाघ्य स्सानुक्रोशो जितेन्द्रियः।स्थिरानुरागो धर्मात्मा मातृवत्पितृवत्प्रियः।।2.118.4।।
তেন্তে গুণে প্ৰশংসনীয়, কৰুণাময়, ইন্দ্ৰিয়জিত, স্নেহত স্থিৰ, ধৰ্মাত্মা আৰু মাতৃ-পিতৃৰ দৰে প্ৰিয় স্বামী কিমানেই বা অধিক শ্ৰেষ্ঠ নহ’ব!
Verse 5
यां वृत्तिं वर्तते रामः कौसल्यायां महाबलः।तामेव नृपनारीणामन्यासामपि वर्तते।।2.118.5।।
মহাবলী শ্ৰীৰামে কৌসল্যাৰ প্ৰতি যেনেদৰে আচৰণ কৰে, তেনেদৰেই ৰজাৰ আন ৰাণীসকলৰ প্ৰতিও আচৰণ কৰে।
Verse 6
सकृद्दृष्टास्वपि स्त्रिषु नृपेण नृपवत्सलः।मातृवद्वर्तते वीरो मानमुत्सृज्य धर्मवित्।।2.118.6।।
ৰজাৰ প্ৰতি স্নেহশীল আৰু ধৰ্মজ্ঞানী বীৰ শ্ৰীৰামে অহংকাৰ ত্যাগ কৰি, ৰজাই মাত্ৰ এবাৰ দৃষ্টিপাত কৰা নাৰীৰ প্ৰতিও মাতৃসম আচৰণ কৰে।
Verse 7
आगच्छन्त्याश्च विजनं वनमेवं भयावहम्।समाहितं मे श्वश्र्वा च हृदये तद्धृतं महत्।।2.118.7।।
এই ভয়ংকৰ নিৰ্জন বনলৈ মই আগবাঢ়োঁতে, মোৰ শ্বশ্ৰূয়ে দিয়া মহান উপদেশ মই হৃদয়ত স্থিৰ কৰি দঢ়ভাৱে ধৰি ৰাখিছোঁ।
Verse 8
पाणिप्रदानकाले च यत्पुरात्वग्नि सन्निधौ।अनुशिष्टा जनन्याऽस्मि वाक्यं तदपि मे धृतम्।।2.118.8।।
আৰু পবিত্ৰ অগ্নিৰ সন্নিধিত, বিবাহৰ পাণিপ্ৰদান সময়ত মোৰ জননীয়ে যি উপদেশবচন কৈছিল, সেই বচনসমূহো মই হৃদয়ত দঢ়ভাৱে ধৰি ৰাখিছোঁ।
Verse 9
नवीकृतं तु तत्सर्वं वाक्यैस्ते धर्मचारिणि।पतिशुश्रूषणान्नार्यास्तपो नान्यद्विधीयते।।2.118.9।।
হে ধৰ্মচাৰিণী, তোমাৰ বচনে সেই সকলো উপদেশ মোৰ বাবে পুনৰ নবীকৃত কৰি তুলিছে; কিয়নো নাৰীৰ বাবে পতি-শুশ্ৰূষাৰ বাহিৰে আন কোনো তপস্যা বিধেয় নহয়।
Verse 10
सावित्री पतिशुश्रूषां कृत्वा स्वर्गे महीयते।तथावृत्तिश्च याता त्वं पतिशुश्रूषया दिवम्।।2.118.10।।
সাৱিত্ৰীয়ে পতি-শুশ্ৰূষা কৰি স্বৰ্গত মহিমা লাভ কৰে; তেনেদৰে তুমিও পতি-শুশ্ৰূষাৰ সেই একে আচৰণ অনুসৰি দিৱ্যলোক প্ৰাপ্ত হ’বা।
Verse 11
वरिष्ठा सर्वनारीणामेषा च दिवि देवता।रोहिणी न विनाचन्द्रं मुहूर्तमपि दृश्यते।।2.118.11।।
ৰোহিণী সকলো নাৰীৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠা আৰু দিৱ্যলোকত দেৱীসম; চন্দ্ৰ নাথাকিলে আকাশত তাই এক মুহূৰ্তও দেখা নাযায়।
Verse 12
एवंविधाश्च प्रवराः स्त्रियो भर्तृदृढव्रताः।देवलोके महीयन्ते पुण्येन स्वेन कर्मणा।।2.118.12।।
এনেধৰণৰ প্ৰৱৰ স্ৰীয়ে—যিসকল ভৰ্তাৰ প্ৰতি দৃঢ় ব্ৰতধাৰী—নিজ পুণ্যকৰ্মৰ ফলত দেৱলোকত সন্মান লাভ কৰে।
Verse 13
ततोऽनसूया संहृष्टा श्रुत्वोक्तं सीतया वचः।शिरस्याघ्राय चोवाच मैथिलीं हर्षयन्त्युत।।2.118.13।।
তেতিয়া সীতাৰ বাক্য শুনি আনন্দিত অনসূয়াই সীতাৰ ললাটত চুম্বন কৰি, মিথিলাৰ ৰাজকুমাৰীক হৰ্ষিত কৰিবলৈ উদ্দেশ্য কৰি ক’লে।
Verse 14
नियमैर्विविधैराप्तं तपो हि महदस्ति मे।तत्संश्रित्य बलं सीते छन्दये त्वां शुचिव्रते।।2.118.14।।
হে সীতে, শুচিব্ৰতে! নানা নিয়মে লাভ কৰা মোৰ মহৎ তপোবল আছে; সেই বলৰ আশ্ৰয় লৈ তোমাৰ সন্তোষৰ বাবে তুমি যি ইচ্ছা কৰা, সেয়া পূৰণ কৰিম।
Verse 15
उपपन्नं मनोज्ञं च वचनं तव मैथिलि।प्रीता चास्म्युचितं किं ते करवाणि ब्रवीहि मे।।2.118.15।।
হে মৈথিলী! তোমাৰ বাক্য যথোচিত আৰু মনোহৰ। মই প্ৰসন্ন; কোৱা, তোমাৰ বাবে মই কি কৰা উচিত, মোক জনোৱা।
Verse 16
तस्यास्तद् वचनं श्रूत्वा विस्मिता मन्दविस्मया। कृतमित्यब्रवीत् सीता तपोबलसमन्विताम्।।2.118.16।।
সেই বাক্য শুনি, বিস্ময়ত মন্দ হাসি হঁহি সীতাই তপোবলসমন্বিতা অনসূয়াক ক’লে: “ইতিমধ্যে ইহা সম্পন্ন হৈছে।”
Verse 17
सा त्वेवमुक्ता धर्मज्ञा तया प्रीततराऽभवत्।सफलं च प्रहर्षं ते हन्त सीते करोम्यहम्।।2.118.17।।
এইদৰে কোৱা শুনি ধৰ্মজ্ঞা অনসূয়া সীতাৰ প্ৰতি অধিক প্ৰসন্ন হৈ ক’লে: “হঁা সীতে, তোমাৰ প্ৰতি মোৰ এই হৰ্ষ মই নিশ্চয় ফলৱন্ত কৰিম।”
Verse 18
इदं दिव्यं वरं माल्यं वस्त्रमाभरणानि च।अङ्गरागं च वैदेहि महार्हं चानुलेपनम्।।2.118.18।।मया दत्तमिदं सीते तव गात्राणि शोभयेत्।अनुरूपमसंक्लिष्टं नित्यमेव भविष्यति।।2.118.19।।
হে বৈদেহী, এই দিৱ্য শ্ৰেষ্ঠ মালা, বস্ত্ৰ আৰু অলংকাৰ, লগতে সুগন্ধি অঙ্গৰাগ আৰু অমূল্য অনুলেপন গ্ৰহণ কৰা। হে সীতে, মোৰ দান এইবোৰে তোমাৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ শোভিত কৰিব; ই যথাযথ, কলুষৰহিত আৰু সদায় নৱীন হৈ থাকিব।
Verse 19
इदं दिव्यं वरं माल्यं वस्त्रमाभरणानि च।अङ्गरागं च वैदेहि महार्हं चानुलेपनम्।।2.118.18।।मया दत्तमिदं सीते तव गात्राणि शोभयेत्।अनुरूपमसंक्लिष्टं नित्यमेव भविष्यति।।2.118.19।।
হে বৈদেহী, এই দিৱ্য শ্ৰেষ্ঠ মালা, বস্ত্ৰ আৰু অলংকাৰ, লগতে সুগন্ধি অঙ্গৰাগ আৰু অমূল্য অনুলেপন গ্ৰহণ কৰা। হে সীতে, মোৰ দান এইবোৰে তোমাৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ শোভিত কৰিব; ই যথাযথ, কলুষৰহিত আৰু সদায় নৱীন হৈ থাকিব।
Verse 20
अङ्गरागेण दिव्येन लिप्ताङ्गी जनकात्मजे।शोभयिष्यसि भर्तारं यथा श्रीर्विष्णुमव्ययम्।।2.118.20।।
হে জনকনন্দিনী, এই দিৱ্য অঙ্গৰাগে লিপ্ত হৈ তুমি তোমাৰ ভৰ্তাৰক শোভিত কৰিবা; যেনেকৈ শ্ৰীলক্ষ্মীয়ে অব্যয় বিষ্ণুক অলংকৃত কৰে।
Verse 21
सा वस्त्रमङ्गरागं च भूषणानि स्रजस्तथा।मैथिली प्रतिजग्राह प्रीतिदानमनुत्तमम्।।2.118.21।।
মৈথিলীয়ে বস্ত্ৰ, অঙ্গৰাগ, অলংকাৰ আৰু মালা—এই অনুত্তম প্ৰীতি-দান আনন্দেৰে গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 22
प्रतिगृह्य च तत्सीता प्रीतिदानं यशस्विनी।श्लिष्टाञ्जलिपुटा तत्र समुपास्त तपोधनाम्।।2.118.22।।
যশস্বিনী সীতাই সেই প্ৰীতি-দান গ্ৰহণ কৰি, তাৰ পাছত অঞ্জলিবদ্ধ হাতে নমস্কাৰ জনাই, তপোধনা তপস্বিনী নাৰীৰ ওচৰত সন্মুখে উপবিষ্ট হৈ থাকিল।
Verse 23
तथा सीतामुपासीनामनसूया दृढव्रता।वचनं प्रष्टुमारेभे काञ्चित्प्रियकथामनु।।2.118.23।।
এইদৰে আসীন সীতাক দেখি, দৃঢ়ব্ৰতা অনসূয়া দেৱীয়ে প্ৰিয় কাহিনী শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰি তাইক কিছুমান প্ৰশ্ন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 24
स्वयं वरे किल प्राप्ता त्वमनेन यशस्विना।राघवेणेति मे सिते कथा श्रुतिमुपागता।।2.118.24।।
“হে সীতে, স্বয়ংবৰত তুমি এই যশস্বী ৰাঘৱে (ৰামে) তোমাক লাভ কৰিছিল বুলি মই শুনিছোঁ; সেই কথাই মোৰ কাণলৈ আহিছে।”
Verse 25
तां कथां श्रोतुमिच्छामि विस्तरेण च मैथिलि।यथाऽनुभूतं कार्त्स्न्येन तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि।।2.118.25।।
“হে মৈথিলী, সেই কাহিনী মই বিস্তাৰে শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ; তুমি যিদৰে অনুভৱ কৰিছা, তেনেদৰেই সম্পূৰ্ণকৈ মোক ক’বলৈ তুমি যোগ্য।”
Verse 26
एवमुक्ता तु सा सीता तां ततो धर्मचारिणीम्।श्रूयतामिति चोक्त्वा वै कथयामास तां कथाम्।।2.118.26।।
এনেদৰে কোৱা হ’লে, ধৰ্মচাৰিণী সীতাই সেই সাধ্বীক “শুনা” বুলি কৈ, তাৰ পিছত সেই সম্পূৰ্ণ কাহিনী বৰ্ণনা কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 27
मिथिलाधिपतिर्वीरो जनको नाम धर्मवित्।क्षत्रधर्मे ह्यभिरतो न्यायतश्शास्ति मेदिनीम्।।2.118.27।।
“মিথিলাত জনক নামৰ এজন বীৰ ৰজা আছিল, ধৰ্মবিত; ক্ষত্ৰধৰ্মত নিৰত হৈ তেওঁ ন্যায় অনুসাৰে পৃথিৱী শাসন কৰিছিল।”
Verse 28
तस्य लाङ्गलहस्तन्य कर्षतः क्षेत्रमण्डलम्।अहं किलोत्थिता भित्वा जगतीं नृपतेस्सुता।।2.118.28।।
তেওঁ লাঙল হাতত লৈ যজ্ঞক্ষেত্ৰৰ মণ্ডল খেতি কৰি আছিল; তেতিয়া মই পৃথিৱী ভেদি উঠি আহিলোঁ বুলি কোৱা হয়—এইদৰে মই নৃপতিৰ কন্যা হ’লোঁ।
Verse 29
स मां दृष्ट्वा नरपतिर्मुष्टिविक्षेपतत्परः।पांसुकुण्ठितसर्वाङ्गीं जनको विस्मितोऽभवत्।।2.118.29।।
মুঠিভৰ (বীজ) ছটিয়াবলৈ তৎপৰ নৰপতি জনকে ধূলিত ঢকা সৰ্বাঙ্গিণী মোক দেখি গভীৰ বিস্মিত হ’ল।
Verse 30
अनपत्येन च स्नेहादङ्कमारोप्य च स्वयम्।ममेयं तनयेत्युक्त्वा स्नेहो मयि निपातितः।।2.118.30।।
সন্তান নথকাৰ বাবে স্নেহবশতঃ তেওঁ নিজে মোক অঙ্কত তুলি ল’লে; ‘এই মোৰ কন্যা’ বুলি কৈ মোৰ ওপৰত নিজৰ স্নেহ ঢালি দিলে।
Verse 31
अन्तरिक्षे च वागुक्ताऽप्रतिमाऽमानुषी किल।एवमेतन्नरपते धर्मेण तनया तव।।2.118.31।।
তাৰ পিছত আকাশৰ পৰা অপ্রতিম, অমানুষী এক বাণী শুনা গ’ল: ‘হে নৰপতি, এইদৰেই সত্য; ধৰ্মানুসাৰে ই তোমাৰ কন্যা।’
Verse 32
ततः प्रहृष्टो धर्मात्मा पिता मे मिथिलाधिपः।अवाप्तो विपुलां बुद्धिं मामवाप्य नराधिपः।।2.118.32।।
তাৰ পিছত মোৰ পিতা—ধৰ্মাত্মা মিথিলাধিপ ৰজা—অতিশয় আনন্দিত হ’ল; আৰু মোক লাভ কৰি সেই নৰাধিপে বিশাল আৰু উদাত্ত বুদ্ধি প্ৰাপ্ত কৰিলে।
Verse 33
दत्ता चास्मीष्टवद्देव्यै ज्येष्ठायै पुण्यकर्मणा।तया सम्भाविता चास्मि स्निग्धया मातृसौहृदात्।।2.118.33।।
আৰু সেই পুণ্যকর্মা ৰজাই মোক অতি প্ৰিয় দানৰ দৰে জ্যেষ্ঠা দেৱীক অৰ্পণ কৰিলে; মাতৃসৌহৃদেৰে স্নিগ্ধা সেই দেৱীয়ে মোক মায়াৰ মমতাৰে লালন-পালন কৰিলে।
Verse 34
पतिसंयोगसुलभं वयो दृष्ट्वा तु मे पिता।चिन्तामभ्यगमद्धीनो वित्तनाशादिवाधनः।।2.118.34।।
কিন্তু পতি-সংযোগৰ যোগ্য মোৰ বয়স দেখি মোৰ পিতা দীন হৈ চিন্তাত পৰিল; যেন ধন নষ্ট হ’লে দৰিদ্ৰ মানুহ নিৰাশ হয়।
Verse 35
सदृशाच्चापकृष्टाच्च लोके कन्यापिता जनात्।प्रधर्षणामवाप्नोति शक्रेणापि समो भुवि।।2.118.35।।
কাৰণ এই লোকত কন্যাৰ পিতাই—সমান হওক বা নীচ—লোকৰ পৰা অপমান ভোগ কৰে; যদিও তেওঁ পৃথিৱীত শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) সমান মহান হয়।
Verse 36
तां धर्षणामदूरस्थां दृष्ट्वा चात्मनि पार्थिवः।चिन्तार्णवगतः पारं नाससादाप्लवो यथा।।2.118.36।।
নিজৰ বাবে সেই অপমান ওচৰতেই আছে বুলি দেখি সেই পাৰ্থিৱ ৰজা চিন্তাৰ সাগৰত ডুব গ’ল; যেন ভাসনি নথকা মানুহে দূৰৰ পাৰ পোৱা নোৱাৰে।
Verse 37
अयोनिजां हि मां ज्ञात्वा नाध्यगच्छद्विचिन्तयन्।सदृशं चानुरूपं च महीपालः पतिं मम।।2.118.37।।
মই অয়োনিজা (গৰ্ভজন্ম নহয়) বুলি জানি, পৃথিৱীপাল ৰজাই বহু চিন্তা কৰিলেও মোৰ বাবে সমান আৰু সম্পূৰ্ণ অনুৰূপ স্বামী বিচাৰি নাপালে।
Verse 38
तस्य बुद्धिरियं जाता चिन्तयानस्य सन्ततम्।स्वयंवरं तनूजायाः करिष्यामीति धीमतः।।2.118.38।।
নিৰন্তৰ চিন্তা কৰি থকা সেই ধীমন্ত ৰজাৰ বুদ্ধিত এই সিদ্ধান্ত উদয় হ’ল— “মোৰ কন্যাৰ বাবে মই স্বয়ংৱৰ আয়োজন কৰিম।”
Verse 39
महायज्ञे तदा तस्य वरुणेन महात्मना।दत्तं धनुर्वरं प्रीत्या तूणी चाक्षयसायकौ।।2.118.39।।
সেই সময়ত তেওঁৰ মহাযজ্ঞত মহাত্মা বৰুণে প্ৰীতিপূৰ্বক তেওঁক শ্ৰেষ্ঠ ধনু, লগতে তূণী আৰু দুটা অক্ষয় বাণ দান কৰিলে।
Verse 40
असञ्चाल्यं मनुष्यैश्च यत्नेनापि च गौरवात्।तन्न शक्ता नमयितुं स्वप्नेष्वपि नराधिपाः।।2.118.40।।
সেই ধনু ইমান গম্ভীৰ-ভাৰী আছিল যে মহা প্ৰচেষ্টাতো মানুহে তাক নড়াবলৈও নোৱাৰিলে; নৰাধিপ ৰজাসকল ত তাক নমাবলৈ স্বপ্নতো সক্ষম নাছিল।
Verse 41
तद्धनुः प्राप्य मे पित्रा व्याहृतं सत्यवादिना।समवाये नरेन्द्राणां पूर्वमामन्त्र्य पार्थिवान्।।2.118.41।।
সেই ধনু লাভ কৰি, সত্যবাদী মোৰ পিতাই প্ৰথমে নৰেন্দ্ৰসকলৰ সমাৱেশত পৃথিৱীপতি ৰজাসকলক আমন্ত্ৰণ কৰি, তাত নিজৰ ঘোষণা উচ্চাৰণ কৰিলে।
Verse 42
इदं च धनुरुद्यम्य सज्यं यः कुरुते नरः।तस्य मे दुहिता भार्या भविष्यति न संशयः।।2.118.42।।
‘এই ধনু উঠাই তাত জ্যা চঢ়াবলৈ যি পুৰুষ সক্ষম, মোৰ কন্যা তেওঁৰেই পত্নী হ’ব—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।’
Verse 43
तच्च दृष्ट्वा धनुश्श्रेष्ठं गौरवाद्गिरिसन्निभम्। अभिवाद्य नृपा जग्मुरशक्तास्तस्य तोलने।।2.118.43।।
পৰ্বতৰ দৰে ভাৰীয়া সেই শ্ৰেষ্ঠ ধনু দেখি, তাক তোলাতো অক্ষম ৰজাসকলে গৌৰৱেৰে প্ৰণাম কৰি প্ৰস্থান কৰিলে।
Verse 44
सुदीर्घस्य तु कालस्य राघवोऽयं महाद्युतिः।विश्वामित्रेण सहितो यज्ञं द्रष्टुं समागतः।।2.118.44।।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा राम स्सत्यपराक्रमः।
দীৰ্ঘ সময়ৰ পাছত, মহাদ্যুতিমান এই ৰাঘৱ—সত্যপৰাক্ৰমী শ্ৰীৰাম—ভ্ৰাতা লক্ষ্মণসহ আৰু বিশ্বামিত্ৰৰ সৈতে যজ্ঞ দৰ্শন কৰিবলৈ আহিল।
Verse 45
विश्वामित्रस्तु धर्मात्मा मम पित्रा सुपूजितः।।2.118.45।।प्रोवाच पितरं तत्र भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।
তাত ধৰ্মাত্মা বিশ্বামিত্ৰক মোৰ পিতাই যথাবিধি সপূজিত কৰিলে; তাৰ পাছত বিশ্বামিত্ৰে তাত মোৰ পিতাক ৰাম আৰু লক্ষ্মণ—সেই দুজন ভ্ৰাতাৰ বিষয়ে ক’লে।
Verse 46
सुतौ दशरथस्येमौ धनुर्दर्शकाङ्क्षिणौ।धनुर्दर्शय रामाय राजपुत्राय दैविकम्।।2.118.46।।
এই দুয়ো দশৰথৰ পুত্ৰ; ধনুৰ দৰ্শন কৰিবলৈ আকাঙ্ক্ষী। হে বিপ্ৰ, ৰাজপুত্ৰ শ্ৰীৰামক সেই দিৱ্য ধনু দৰ্শন কৰাওক।
Verse 47
इत्युक्तस्तेन विप्रेण तद्धनुस्समुपानयत्।।2.118.47।।निमेषान्तरमात्रेण तदाऽनम्य महाबलः।ज्यां समारोप्य झडिति पूरयामास वीर्यवान्।।2.118.48।।
সেই বিপ্ৰৰ বাক্য শুনি মোৰ পিতাই সেই ধনু আনি দিলে। তেতিয়া মহাবলী, বীৰ্যৱান শ্ৰীৰামে নিমেষমাত্ৰতে তাক নমাই, তৎক্ষণাৎ জ্যা আৰোপ কৰি বেগেৰে টানি পূৰণ কৰিলে।
Verse 48
इत्युक्तस्तेन विप्रेण तद्धनुस्समुपानयत्।।2.118.47।।निमेषान्तरमात्रेण तदाऽनम्य महाबलः।ज्यां समारोप्य झडिति पूरयामास वीर्यवान्।।2.118.48।।
সেই বিপ্ৰৰ বাক্য শুনি মোৰ পিতাই সেই ধনু আনি দিলে। তেতিয়া মহাবলী, বীৰ্যৱান শ্ৰীৰামে নিমেষমাত্ৰতে তাক নমাই, তৎক্ষণাৎ জ্যা আৰোপ কৰি বেগেৰে টানি পূৰণ কৰিলে।
Verse 49
तेन पूरयता वेगान्मध्ये भग्नं द्विधा धनुः।तस्य शब्दो भवद्भीमः पतितस्याशनेरिव।।2.118.49।।
তেওঁ বেগেৰে টানি পূৰণ কৰোঁতেই ধনুটি মাজতে ভাঙি দু’ভাগ হ’ল; আৰু পতিত বজ্ৰৰ গর্জনৰ দৰে ভয়ংকৰ শব্দ উঠিল।
Verse 50
ततोऽहं तत्र रामाय पित्रा सत्याभिसन्धिना।निश्चिता दातुमुद्यम्य जलभाजनमुत्तमम्।।2.118.50।।
তাৰ পাছত তাত, সত্যত দঢ় সংকল্প থকা মোৰ পিতাই, মোক ৰামক দান কৰিবলৈ নিশ্চিত হৈ, উত্তম জলপাত্ৰ উঠালে।
Verse 51
दीयमानां न तु तदा प्रतिजग्राह राघवः।अविज्ञाय पितुश्छन्दमयोध्याऽधिपतेः प्रभोः।।2.118.51।।
কিন্তু সেই সময়ত, অযোধ্যাৰ অধিপতি প্ৰভু পিতাৰ অভিপ্ৰায় নাজানি, ৰাঘৱে দিয়া হৈ থকা মোকো গ্ৰহণ নকৰিলে।
Verse 52
तत श्श्वशुरमामन्त्र्य वृद्धं दशरथं नृपम्।मम पित्रा त्वहं दत्ता रामाय विदितात्मने।।2.118.52।।
তাৰ পিছত বৃদ্ধ শ্বশুৰ নৃপ দশৰথক আমন্ত্ৰণ কৰি, মোৰ পিতাই বিদিতাত্মা শ্ৰীৰামলৈ মোক অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 53
मम चैवानुजा साध्वी ऊर्मिला प्रियदर्शना।भार्यार्थे लक्ष्मणस्यापि दत्ता पित्रा मम स्वयम्।।2.118.53।।
আৰু মোৰ অনুজা, সাধ্বী আৰু প্ৰিয়দৰ্শনা ঊৰ্মিলাকো মোৰ পিতাই স্বয়ং লক্ষ্মণৰ ভাৰ্য্যা হ’বলৈ অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 54
एवं दत्ताऽस्मि रामाय तदा तस्मिन्स्वयंवरे।अनुरक्ताऽस्मि धर्मेण पतिं वीर्यवतां वरम्।।2.118.54।।
এইদৰে সেই স্বয়ংবৰত মই শ্ৰীৰামলৈ অৰ্পিত হ’লোঁ; আৰু ধৰ্মানুসাৰে বীৰসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ পতি প্ৰতি মই অনুৰক্ত হৈ আছোঁ।
The sarga formalizes a dharma-framework for household life: Sītā articulates unwavering obedience and service to her husband as a normative vow—even hypothetically if the husband lacks good conduct—while also demonstrating restraint and propriety in accepting gifts and narrating her past within a righteous setting.
Patiśuśrūṣā is presented as a central tapas for women in the text’s ethical register, supported by exempla (Sāvitrī, Rohiṇī). The narrative also teaches that legitimacy in marriage and kingship ethics depends on truth-bound procedure and consent (Rāma waits for Daśaratha’s approval).
Cultural institutions include the svayaṃvara and sacrificial ground (the ploughed ritual plot where Sītā emerges). Geographical anchors include Mithilā (Janaka’s realm) and Ayodhyā (Daśaratha’s kingship), with the forest āśrama serving as the dialogic setting for instruction.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.