Sarga 35
मारीचाश्रमगमनम् (Ravana’s Journey to Maricha’s Hermitage)
अरण्यकाण्ड
এই সৰ্গত ৰাৱণ শূৰ্পণখাৰ ৰোমাঞ্চ-জাগোৱা ভয়ংকৰ বৃত্তান্ত শুনি তৎক্ষণাৎ ক্ৰোধৰ পৰা আঁতৰি পৰিকল্পিত কাৰ্যৰ দিশে আগবাঢ়ে। তেওঁ মন্ত্ৰীসকলক বিদায় দি লাভ-ক্ষতি, গুণ-দোষ আৰু শক্তি-দুৰ্বলতাৰ বিচাৰ কৰে, আৰু গোপনে যানশালালৈ গৈ ৰথ সাজি জোঁতাবলৈ আদেশ দিয়ে। বৰ্ণনাই ৰাৱণৰ ৰাজসিক-ভয়ংকৰ প্ৰতিমূৰ্তি উজ্জ্বল কৰে—দশ মূৰ, বিশ বাহু, শুভ্ৰ ছত্ৰ, চামৰ, স্বৰ্ণ-কুণ্ডল আৰু কামনাবশ ৰথ; মেঘ-বিদ্যুৎ সদৃশ উপমাৰে তেওঁৰ গতি চিহ্নিত হয়। যাত্ৰা যেন উপকূলীয় বনাঞ্চলৰ সমীক্ষা: সাগৰৰ কাষৰ পৰ্বত, পদ্মসৰোবৰ, বেদীসহ আশ্ৰম, চন্দন-অগৰুৰ সুগন্ধি বন, তীৰত শুকাই থকা মুক্তা, শঙ্খ-প্ৰৱাল, স্বৰ্ণ-ৰৌপ্যৰ ঢিপ; লগতে শস্য, নাৰী আৰু যুদ্ধ-পশুৰে সমৃদ্ধ নগৰসমূহ। এটা উপাখ্যানত ‘সুভদ্ৰা’ নামৰ বটবৃক্ষৰ কীৰ্তি কোৱা হয়—গৰুড়ে হাতী আৰু কচ্ছপ বহন কৰি যাওঁতে তাৰ ডাল ভাঙি পৰে, তাতে ঋষিসকল ৰক্ষা পায়; আৰু পিছত গৰুড়ে ইন্দ্ৰৰ ভৱনৰ পৰা অমৃত আনিবলৈ সংকল্প কৰে। সাগৰৰ ওপৰ পাৰ অতিক্ৰম কৰি ৰাৱণ একান্ত পবিত্ৰ আশ্ৰমত উপস্থিত হয় আৰু মাৰীচক তপস্বীৰূপে (মৃগচৰ্ম, বল্কল, নিয়মিত আহাৰ) বাস কৰা দেখে। মাৰীচে বিধিপূৰ্বক আতিথ্য কৰি লংকাৰ কুশল আৰু ৰাৱণৰ তৎকাল উদ্দেশ্য সুধে; ৰাৱণ নিজৰ অভিপ্ৰায় ক’বলৈ উদ্যত হয়, আৰু সৰ্গ পৰামৰ্শ-ষড়যন্ত্ৰৰ দোৱাৰত শেষ হয়।
Shlokas
Verse 1
ततश्शूर्पणखावाक्यं तच्छ्रुत्वा रोमहर्षणम्।सचिवानभ्यनुज्ञाय कार्यं बुद्ध्वा जगाम ह।।।।
তাৰ পাছত শূৰ্পণখাৰ ৰোমহৰ্ষণকাৰী বাক্য শুনি, তেওঁ সচিবসকলক অনুমতি দি, কৰ্তব্য বুজি সেই কাৰ্যৰ চিন্তাত প্ৰস্থান কৰিলে।
Verse 2
तत्कार्यमनुगम्याथ यथावदुपलभ्य च।दोषाणां च गुणानां च सम्प्रधार्य बलाबलम्।।।इति कर्तव्यमित्येव कृत्वा निश्चयमात्मनः।स्थिरबुद्धिस्ततो रम्यां यानशालां जगाम ह।।।।
সন্মুখত থকা কাৰ্যটো যথাৱিধি অনুসৰণ কৰি সঠিকভাৱে উপলব্ধি কৰি, দোষ-গুণ তুলি চাবলৈ আৰু বল-অবল বিচাৰ কৰি, তেওঁ মনতে নিশ্চয় কৰিলে—“এইটোৱেই কৰ্তব্য।” স্থিৰবুদ্ধিৰে তাৰ পিছত তেওঁ মনোৰম যানশালালৈ (ৰথশালালৈ) গ’ল।
Verse 3
तत्कार्यमनुगम्याथ यथावदुपलभ्य च।दोषाणां च गुणानां च सम्प्रधार्य बलाबलम्।3.35.2।।इति कर्तव्यमित्येव कृत्वा निश्चयमात्मनः।स्थिरबुद्धिस्ततो रम्यां यानशालां जगाम ह।।3.35.3।।
‘এইটোই কৰণীয়’ বুলি মনত দৃঢ় নिश्चয় কৰি, স্থিৰবুদ্ধি হৈ তেওঁ তাৰ পিছত মনোৰম যানশালালৈ গ’ল।
Verse 4
यानशालां ततो गत्वा प्रच्छन्नो राक्षसाधिपः।सूतं सञ्चोदयामास रथस्संयोज्यतामिति।।।।
তাৰ পাছত ৰাক্ষসাধিপতি গোপনে যানশালালৈ গৈ, সূতক আদেশ দিলে— “ৰথ সংযোজিত কৰা।”
Verse 5
एवमुक्तः क्षेणेनैव सारथिर्लघुविक्रमः।रथं संयोजयामास तस्याभिमतमुत्तमम्।।।।
এনেদৰে আদেশ পায়, লঘুবিক্ৰমী সাৰথিয়ে ক্ষণমাত্ৰতে স্বামীৰ অভিমত উত্তম ৰথখন সংযোজিত কৰিলে।
Verse 6
काञ्चनं रथमास्थाय कामगं रत्नभूषितम्।पिशाचवदनैर्युक्तं खरैः काञ्चनभूषणैः।।।।मेघप्रतिमनादेन स तेन धनदानुजः।राक्षसाधिपतिश्श्रीमान्ययौ नदनदीपतिम्।।।।
ইচ্ছামতে গমনশীল, ৰত্নভূষিত কাঁচন ৰথত আৰোহণ কৰি—পিশাচ-মুখবিশিষ্ট আৰু কাঁচনাভৰণধাৰী খৰসমূহেৰে যুক্ত—মেঘগর্জন সদৃশ নাদ কৰি, ধনদ (কুবেৰ)ৰ অনুজ শ্ৰীমান ৰাক্ষসাধিপতি ৰাৱণ নদীপতি সমুদ্ৰৰ দিশে প্ৰস্থান কৰিলে।
Verse 7
काञ्चनं रथमास्थाय कामगं रत्नभूषितम्।पिशाचवदनैर्युक्तं खरैः काञ्चनभूषणैः।।3.35.6।।मेघप्रतिमनादेन स तेन धनदानुजः।राक्षसाधिपतिश्श्रीमान्ययौ नदनदीपतिम्।।3.35.7।।
ইচ্ছামতে গমনশীল, ৰত্নভূষিত কাঁচন ৰথত আৰোহণ কৰি—পিশাচ-মুখবিশিষ্ট আৰু কাঁচনাভৰণধাৰী খৰসমূহেৰে যুক্ত—মেঘগর্জন সদৃশ নাদ কৰি, ধনদ (কুবেৰ)ৰ অনুজ শ্ৰীমান ৰাক্ষসাধিপতি ৰাৱণ নদীপতি সমুদ্ৰৰ দিশে প্ৰস্থান কৰিলে।
Verse 8
स श्वेतवालव्यजनः श्वेतच्छत्रो दशाननः।स्निग्धवैदूर्यसंकाश स्तप्तकाञ्चनकुण्डलः।।।।विंशद्भुजो दशग्रीवो दर्शनीयपरिच्छदः।त्रिदशारिर्मुनीन्द्रघ्नो दशशीर्ष इवाद्रिराट्।।।।कामगं रथमास्थाय शुशुभे राक्षसेश्वरः।विद्युन्मण्डलवान्मेघस्सबलाक इवाम्बरे।।।।
শ্বেত চামৰ-ব্যজন আৰু শ্বেত ছত্ৰেৰে শোভিত দশানন ৰাৱণ—স্নিগ্ধ বৈদূৰ্য্যমণিৰ দৰে দীপ্ত, তপ্ত কাঞ্চন কুণ্ডলধাৰী—বিশ ভুজা-সমন্বিত দশগ্ৰীৱ, দৰ্শনীয় পৰিচ্ছদে অলংকৃত, ত্ৰিদশ-শত্ৰু আৰু মুনীন্দ্ৰঘ্ন, দশ শিখৰযুক্ত পৰ্বতৰাজৰ দৰে; কামগম ৰথত আৰূঢ় হৈ ৰাক্ষসেশ্বৰ আকাশত বিদ্যুৎ-মণ্ডলবতী, বকসমূহসহ মেঘৰ দৰে শোভা পালে।
Verse 9
स श्वेतवालव्यजनः श्वेतच्छत्रो दशाननः।स्निग्धवैदूर्यसंकाश स्तप्तकाञ्चनकुण्डलः।।3.35.8।।विंशद्भुजो दशग्रीवो दर्शनीयपरिच्छदः।त्रिदशारिर्मुनीन्द्रघ्नो दशशीर्ष इवाद्रिराट्।।3.35.9।।कामगं रथमास्थाय शुशुभे राक्षसेश्वरः।विद्युन्मण्डलवान्मेघस्सबलाक इवाम्बरे।।3.35.10।।
শ্বেত চামৰ-ব্যজন আৰু শ্বেত ছত্ৰেৰে শোভিত দশানন ৰাৱণ—স্নিগ্ধ বৈদূৰ্য্যমণিৰ দৰে দীপ্ত, তপ্ত কাঞ্চন কুণ্ডলধাৰী—বিশ ভুজা-সমন্বিত দশগ্ৰীৱ, দৰ্শনীয় পৰিচ্ছদে অলংকৃত, ত্ৰিদশ-শত্ৰু আৰু মুনীন্দ্ৰঘ্ন, দশ শিখৰযুক্ত পৰ্বতৰাজৰ দৰে; কামগম ৰথত আৰূঢ় হৈ ৰাক্ষসেশ্বৰ আকাশত বিদ্যুৎ-মণ্ডলবতী, বকসমূহসহ মেঘৰ দৰে শোভা পালে।
Verse 10
स श्वेतवालव्यजनः श्वेतच्छत्रो दशाननः।स्निग्धवैदूर्यसंकाश स्तप्तकाञ्चनकुण्डलः।।3.35.8।।विंशद्भुजो दशग्रीवो दर्शनीयपरिच्छदः।त्रिदशारिर्मुनीन्द्रघ्नो दशशीर्ष इवाद्रिराट्।।3.35.9।।कामगं रथमास्थाय शुशुभे राक्षसेश्वरः।विद्युन्मण्डलवान्मेघस्सबलाक इवाम्बरे।।3.35.10।।
কামগ ৰথত আৰোহণ কৰি ৰাক্ষসেশ্বৰ দ্যুতিমান হৈ শোভা পালে; আকাশত বিদ্যুৎ-মণ্ডলেৰে বেষ্টিত, বকসমূহসহ মেঘ যেন।
Verse 11
स शैलं सागरानूपं वीर्यवानवलोकयन्।नानापुष्पफलैर्वृक्षैरनुकीर्णं सहस्रशः।।।।
সেই বীৰ্যৱান বীৰে সাগৰৰ আর্দ্ৰ-তীৰৱৰ্তী শৈলখনলৈ দৃষ্টি দিলে; তাত সহস্ৰশঃ নানাবিধ পুষ্প-ফলধাৰী বৃক্ষৰে সৰ্বত্ৰ আচ্ছাদিত আছিল।
Verse 12
शीतमङ्गलतोयाभिः पद्मिनीभिस्समन्ततः।विशालैराश्रमपदैर्वेदिमद्भिस्समावृतम्।।।।
চাৰিওফালে শীতল মঙ্গলজলেৰে পৰিপূৰ্ণ পদ্মিনীবোৰে আৰু বিস্তৃত আশ্ৰমস্থানসমূহে—বেদীসহ—তাক আৱৃত কৰি ৰাখিছিল।
Verse 13
कदल्याढकिसम्बाधं नारिकेलोपशोभितम्।सालैस्तालैस्तमालैश्च पुष्पितैस्तरुभिर्वृतम्।।।।
সেই স্থান কলাগছৰ ঘন জোপাৰে অতি সম্বাধ আছিল, নাৰিকেল গছৰ শোভাৰে সুশোভিত হৈছিল; আৰু পুষ্পিত শাল, তাল আৰু তমাল বৃক্ষসমূহে বৃত্তাকাৰে চাৰিওফালে ঘেৰি ৰাখিছিল।
Verse 14
नागैस्सुपर्णैर्गन्धैर्वैः किन्नरैश्च सहस्रशः।अजैर्वैखानसैर्माषैर्वालखिल्यैर्मरीचिपैः।।।।अत्यन्तनियताहारैश्शोभितं परमर्षिभिः।जितकामैश्च सिद्धैश्च चारणैरुपशोभितम्।।।।
তাত সহস্ৰ সহস্ৰ নাগ, সুপৰ্ণ, গন্ধৰ্ব আৰু কিন্নৰে ভিৰ কৰিছিল; আৰু অজ, বৈখানস, মাষ, বালখিল্য আৰু মৰীচিপ আদি তপোবংশৰ পৰমৰ্ষিসকল—অত্যন্ত নিয়ত আহাৰী, কামজয়ী—সিদ্ধ আৰু চাৰণসকলৰ সৈতে সেই অঞ্চলক পুণ্যতেজে দীপ্ত কৰি শোভিত কৰিছিল।
Verse 15
नागैस्सुपर्णैर्गन्धैर्वैः किन्नरैश्च सहस्रशः।अजैर्वैखानसैर्माषैर्वालखिल्यैर्मरीचिपैः।।3.35.14।।अत्यन्तनियताहारैश्शोभितं परमर्षिभिः।जितकामैश्च सिद्धैश्च चारणैरुपशोभितम्।।3.35.15।।
তাত সহস্ৰ সহস্ৰ নাগ, সুপৰ্ণ, গন্ধৰ্ব আৰু কিন্নৰে ভিৰ কৰিছিল; আৰু অজ, বৈখানস, মাষ, বালখিল্য আৰু মৰীচিপ আদি তপোবংশৰ পৰমৰ্ষিসকল—অত্যন্ত নিয়ত আহাৰী, কামজয়ী—সিদ্ধ আৰু চাৰণসকলৰ সৈতে সেই অঞ্চলক পুণ্যতেজে দীপ্ত কৰি শোভিত কৰিছিল।
Verse 16
दिव्याभरणमाल्याभिर्दिव्यरूपाभिरावृतम्।क्रीडारतिविधिज्ञाभिरप्सरोभिस्सहस्रशः।।।।
সেই স্থান সহস্ৰ সহস্ৰ অপ্সৰাৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল—দিব্য ৰূপৱতী, স্বৰ্গীয় অলংকাৰ আৰু মালাৰে অলংকৃত; ক্ৰীড়া আৰু ৰতিৰ কলা-বিধিত নিপুণ তেওঁলোকে তাত সর্বত্র বিহাৰ কৰিছিল।
Verse 17
सेवितं देवपन्तीभिश्श्रीमतीभिश्श्रियाऽऽवृतम्।देवदानवसङ्घैश्च चरितं त्वमृताशिभिः।।।।
সেই স্থান শ্ৰীমতী, তেজস্বিনী দেবপত্নীসকলৰ দ্বাৰা সেবিত আছিল, শ্ৰীয়ে আৱৃত আছিল; আৰু অমৃতাশী দেৱ আৰু দানৱসকলৰ দলে তাত সর্বত্র বিচৰণ কৰিছিল।
Verse 18
हंसक्रौञ्चप्लवाकीर्णं सारसैस्सम्प्रणादितम्।वैढूर्यप्रस्तरं रम्यं स्निग्धं सागरतेजसा।।।।
সেই স্থান হাঁহ, ক্ৰৌঞ্চ আৰু প্লৱ পক্ষীৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল; সাৰসৰ মধুৰ ধ্বনিত গুঞ্জৰিত হৈছিল; বৈডূৰ্য শিলাৰ ৰম্য বিস্তাৰে মনোহৰ আৰু সাগৰৰ তেজে স্নিগ্ধভাৱে দীপ্তিমান আছিল।
Verse 19
पाण्डुराणि विशालानि दिव्यमाल्ययुतानि च।तूर्यगीताभिजुष्टानि विमानानि समन्ततः।।।।तपसा जितलोकानां कामगान्यभिसम्पतन्।गन्धर्वाप्सरसश्चैव ददर्श धनदानुजः।।।।
আগলৈ দ্ৰুতগতিত আগবাঢ়ি গৈ থকা ধনদন (কুবেৰ)ৰ কনিষ্ঠ ভ্ৰাতাই চাৰিওফালে পাণ্ডুৰবৰ্ণ, বিশাল, দিৱ্য মালাৰে অলংকৃত আৰু তূৰ্য-গীতৰ নাদেৰে মুখৰিত বিমানসমূহ দেখিলে। তপস্যাৰে উচ্চ লোক জয় কৰা লোকসকলৰ ইচ্ছানুসাৰে গমন কৰা সেই বিমানসমূহ আকাশত বেগেৰে ধাৱমান আছিল; লগতে তেওঁ গন্ধৰ্ব আৰু অপ্সৰাসকলকো দৰ্শন কৰিলে।
Verse 20
पाण्डुराणि विशालानि दिव्यमाल्ययुतानि च।तूर्यगीताभिजुष्टानि विमानानि समन्ततः।।3.35.19।।तपसा जितलोकानां कामगान्यभिसम्पतन्।गन्धर्वाप्सरसश्चैव ददर्श धनदानुजः।।3.35.20।।
আগলৈ দ্ৰুতগতিত আগবাঢ়ি গৈ থকা ধনদন (কুবেৰ)ৰ কনিষ্ঠ ভ্ৰাতাই চাৰিওফালে পাণ্ডুৰবৰ্ণ, বিশাল, দিৱ্য মালাৰে অলংকৃত আৰু তূৰ্য-গীতৰ নাদেৰে মুখৰিত বিমানসমূহ দেখিলে। তপস্যাৰে উচ্চ লোক জয় কৰা লোকসকলৰ ইচ্ছানুসাৰে গমন কৰা সেই বিমানসমূহ আকাশত বেগেৰে ধাৱমান আছিল; লগতে তেওঁ গন্ধৰ্ব আৰু অপ্সৰাসকলকো দৰ্শন কৰিলে।
Verse 21
निर्यासरसमूलानां चन्दनानां सहस्रशः।वनानि पश्यन्सौम्यानि घ्राणतृप्तिकराणि च।।।।
তেওঁ হাজাৰ হাজাৰ চন্দনবন দেখিলে—যাৰ কাণ্ডৰ পৰা সুগন্ধিত নিৰ্যাসৰস নিঃসৃত হৈছিল; সেয়া সৌম্য আৰু মনোহৰ, আৰু ঘ্ৰাণেন্দ্ৰিয়ক তৃপ্তি দানকাৰী আছিল।
Verse 22
अगरूणां च मुख्यानां वनान्युपवनानि च।तक्कोलानां च जात्यानां फलानां च सुगन्धिनाम्।।।।
তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ আগৰু গছৰ বন আৰু মনোহৰ উপবনসমূহ দেখিলে; লগতে সুগন্ধিত তক্কোল ফল আৰু সুবাসিত জাতি (মল্লিকা)ৰ উৎপন্নও নিহাৰিলে।
Verse 23
पुष्पाणि च तमालस्य गुल्मानि मरिचस्य च।मुक्तानां च समूहानि शुष्यमाणानि तीरतः।।।।
তেওঁ তমালৰ পুষ্প, মৰিচৰ ঝোপঝাড়, আৰু তীৰৰ কাষত শুকাবলৈ পসাৰা মুক্তা (মোতি)ৰ ঢিপসমূহ দেখিলে।
Verse 24
शङ्खानां प्रसरं चैव प्रवालनिचयं तथा।काञ्चनानि च शैलानि राजतानि च सर्वशः।।।।
তেওঁ শঙ্খৰ বিস্তৃত প্ৰসাৰ, প্ৰৱালৰ ৰাশি, আৰু সৰ্বত্ৰ কাঁচন (সোণ) আৰু ৰাজত (ৰূপা)ৰ টিলা-টিলা ঢিপ দেখিলে।
Verse 25
प्रस्रवाणि मनोज्ञानि प्रसन्नानि ह्रदानि च।धनधान्योपपन्नानि स्त्रीरत्नैश्शोभितानि च।।।।हस्त्यश्वरथगाढानि नगराण्यवलोकयन्।
তেওঁ মনোহৰ প্ৰস্ৰৱণ (ঝৰ্ণা) আৰু প্ৰসন্ন হ্ৰদসমূহ, আৰু ধন-ধান্যৰে সমৃদ্ধ নগৰসমূহ নিতান্তে নিহাৰি গৈছিল—শ্ৰেষ্ঠ স্ত্ৰী-ৰত্নে শোভিত আৰু হাতী-ঘোঁৰা-ৰথে ঘনভাৱে পৰিপূৰ্ণ।
Verse 26
तं समं सर्वतस्निग्धं मृदुसंस्पर्शमारुतम्।अनूपं सिन्धुराजस्य ददर्श त्रिदिवोपमम्।।।।
তেওঁ সিন্দুৰাজ (সমুদ্ৰ)ৰ অনূপ প্ৰদেশ দেখিলে—সৰ্বদিশে সমতল আৰু স্নিগ্ধ সৌন্দৰ্যৰে ভৰা, মৃদু-স্পৰ্শী বতাহে সুখদ, আৰু ত্ৰিদিৱসম দিৱ্য।
Verse 27
तत्रापश्यत्स मेघाभं न्यग्रोधमृषिभिर्वृतम्।।।।समन्ताद्यस्य ताश्शाखाश्शतयोजनमायताः।
তাত তেওঁ মেঘবৰ্ণ ন্যগ্ৰোধ (বটবৃক্ষ) দেখিলে; ঋষিসকলে চাৰিওফালে ঘেৰি আছিল; যাৰ শাখাসমূহ সকলো দিশে শত যোজন পৰ্যন্ত বিস্তৃত আছিল।
Verse 28
यस्य हस्तिनमादाय महाकायं च कच्छपम्।।।।भक्षार्थं गरुडश्शाखामाजगाम महाबलः।
সেই বটবৃক্ষৰ এক শাখালৈ মহাবলী গৰুড় ভক্ষাৰ্থে আহিছিল; তেওঁ এটা হাতী আৰু মহাকায় কচ্ছপ উঠাই আনিছিল।
Verse 29
तस्य तां सहसा शाखां भारेण पतगोत्तमः।।।।सुपर्णः पर्णबहुलां बभञ्ज च महाबलः।
পক্ষীৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ মহাবলী সুপৰ্ণ (গৰুড়)ৰ ভাৰতে সেই পাত-বহুল শাখা হঠাৎ ভাঙি পৰিল।
Verse 30
तत्र वैखानसा माषा वालखिल्या मरीचिपाः।।।।अजा बभूवुर्धूम्राश्च सङ्गताः परमर्षयः।
তাত বৈখানস, মাষ, বালখিল্য, মৰীচিপ—আৰু অজা আৰু ধূম্ৰ নামৰ পৰমৰ্ষি মহর্ষিসকল একেলগে সমবেত হৈছিল।
Verse 31
तेषां दयार्थं गरुडस्तां शाखां शतयोजनाम्।।।।जगामादाय वेगेन तौ चोभौ गजकच्छपौ।
তেওঁলোকৰ প্ৰতি দয়াৰে গৰুড়ে শতযোজন বিস্তৃত সেই ডালখন বেগেৰে উঠাই লৈ, তাৰ সৈতে হাতী আৰু কচ্ছপ—উভয়কে লৈ গ’ল।
Verse 32
एकपादेन धर्मात्मा भक्षयित्वा तदामिषम्।।।।निषादविषयं हत्वा शाखया पतगोत्तमः।प्रहर्षमतुलं लेभे मोक्षयित्वा महामुनीन्।।।।
এটা ভৰিৰ ওপৰত থিয় হৈ ধৰ্মাত্মা পক্ষিশ্ৰেষ্ঠই সেই মাংস ভক্ষণ কৰিলে; তাৰ পাছত সেই ডালৰ দ্বাৰাই নিষাদসকলৰ বসতি ধ্বংস কৰিলে; আৰু মহামুনিসকলক মুক্ত কৰি তেওঁ অতুল আনন্দ লাভ কৰিলে।
Verse 33
एकपादेन धर्मात्मा भक्षयित्वा तदामिषम्।।3.35.32।।निषादविषयं हत्वा शाखया पतगोत्तमः।प्रहर्षमतुलं लेभे मोक्षयित्वा महामुनीन्।।3.35.33।।
এটা ভৰিৰ ওপৰত থিয় হৈ ধৰ্মাত্মা পক্ষিশ্ৰেষ্ঠই সেই মাংস ভক্ষণ কৰিলে; তাৰ পাছত সেই ডালৰ দ্বাৰাই নিষাদসকলৰ বসতি ধ্বংস কৰিলে; আৰু মহামুনিসকলক মুক্ত কৰি তেওঁ অতুল আনন্দ লাভ কৰিলে।
Verse 34
स तेनैव प्रहर्षेण द्विगुणीकृतविक्रमः।अमृतानयनार्थं वै चकार मतिमान्मतिम्।।।।
সেই প্ৰহৰ্ষতেই উদ্দীপ্ত হৈ তেওঁৰ বিক্ৰম দ্বিগুণ হ’ল; আৰু বুদ্ধিমানজন অমৃত আনিবলৈ মনত দৃঢ় সংকল্প কৰিলে।
Verse 35
अयोजालानि निर्मथ्य भित्वा रत्नमयं गृहम्।महेन्द्रभवनाद्गुप्तमाजहारामृतं ततः।।।।
লোহাৰ জালিবোৰ মথি ছিঙি, ৰত্নময় গৃহ ভেদ কৰি, তাৰ পাছত মহেন্দ্ৰৰ ভৱনৰ পৰা গোপনে সেই অমৃত কঢ়িয়াই নিলে।
Verse 36
तं महर्षिगणैर्जुष्टं सुपर्णकृतलक्षणम्।नाम्ना सुभद्रं न्यग्रोधं ददर्श धनदानुजः।।।।
সুপৰ্ণ (গৰুড়) কৃত চিহ্নে চিহ্নিত, মহর্ষিগণৰ দ্বাৰা সেৱিত ‘সুভদ্ৰ’ নামৰ সেই ন্যগ্ৰোধ (বট) গছখন ধনদানোজ (ৰাৱণ)ে দেখিলে।
Verse 37
तं तु गत्वा परं पारं समुद्रस्य नदीपतेः।ददर्शाश्रममेकान्ते रम्ये पुण्ये वनान्तरे।।।।
নদীপতি সমুদ্ৰৰ পৰ পাৰলৈ গৈ, সি বনান্তৰৰ একান্তত ৰম্য আৰু পুণ্যময় এক আশ্ৰম দৰ্শন কৰিলে।
Verse 38
तत्र कृष्णाजिनधरं जटावल्कलधारिणम्।ददर्श नियताहारं मारीचं नाम राक्षसाम्।।।।
তাত তেওঁ ‘মাৰীচ’ নামৰ ৰাক্ষসক দেখিলে—কৃষ্ণাজিনধাৰী, জটা আৰু বল্কলবস্ত্ৰধাৰী, নিয়ত আহাৰে জীৱন যাপন কৰা।
Verse 39
स रावणस्समागम्य विधिवत्तेन रक्षसा।मारीचेनार्चितो राजा सर्वकामैरमानुषैः।।।।
ৰাজা ৰাৱণ তাত উপস্থিত হোৱাত, ৰাক্ষস মাৰীচে বিধিমতে তেওঁক আদৰ-সন্মান কৰি পূজা কৰিলে আৰু সকলো কামনা পূৰণ কৰা মানৱাতীত ভোগ-ঐশ্বৰ্য অৰ্ঘ্যৰূপে আগবঢ়ালে।
Verse 40
तं स्वयं पूजयित्वा तु भोजनेनोदकेन च।अर्थोपहितया वाचा मारीचो वाक्यमब्रवीत्।।।।
তাৰ পাছত তেওঁ নিজে ভোজন আৰু জল দি সন্মান জনাই, অৰ্থগম্ভীৰ বাক্যৰে মাৰীচে কথা ক’লে।
Verse 41
कच्चित्सुकुशलं राजन्लङ्कायां राक्षसेश्वर।केनार्थेन पुनस्त्वं वै तूर्णमेवमिहागतः।।।।
“হে ৰাজন, হে ৰাক্ষসেশ্বৰ! লংকাত সকলো সুখ-কুশল তো? পুনৰ তুমি ইমান ত্বৰিতে ইয়ালৈ কোন কাৰ্যত আহিছা?”
Verse 42
एवमुक्तो महातेजा मारीचेन स रावणः।ततः पश्चादिदं वाक्यमब्रवीद्वाक्यकोविदः।।।।
মাৰীচে এইদৰে কোৱাৰ পাছত মহাতেজস্বী, বাক্যত নিপুণ ৰাৱণে তাৰ পিছত এই বাক্য ক’লে।
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Ravana’s shift from emotional reaction to intentional strategy: he weighs strengths and weaknesses (balābala), decides on a course, and initiates a covert mission to recruit Maricha. Ethically, the text frames this as calculated adharma—planning harm through deception—contrasted with the surrounding imagery of disciplined ascetic life.
Two instructional contrasts emerge: (1) deliberation can serve either dharma or adharma depending on intent, demonstrating that “intelligence” is morally qualified by purpose; (2) the Garuda exemplum links power with compassion—strength becomes righteous when used to protect sages and restore order, not to exploit it.
Key landmarks include the sea-shore mountain belt and backwaters, lotus-laden ponds, sprawling hermitages with altars, fragrance-rich forests (sandalwood/aguru), and the Subhadra banyan tree associated with Garuda’s mythic act. Culturally, the sarga highlights āśrama institutions, regulated ascetic diets, and formal hospitality (ātithya) extended by Maricha.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.