Adhyaya 3

Verse 1

ऋषय ऊचुः । नदीनां पर्वतानां च नामधेयानि सर्वशः । तथा जनपदानां च ये चान्ये भूमिमाश्रिताः

ঋষিসকলে ক’লে: “নদী আৰু পৰ্বতৰ নামসমূহ সকলোদিশে, তদুপৰি জনপদসমূহৰ নাম, আৰু পৃথিৱীত অৱস্থিত আন আন স্থানসমূহো বিস্তাৰে কওক।”

Verse 2

प्रमाणं च प्रमाणज्ञ पृथिव्याः किल सर्वतः । निखिलेन समाचक्ष्व काननानि च सत्तम

হে প্ৰমাণ-জ্ঞ মহাত্মা, কৃপা কৰি পৃথিৱীৰ চাৰিওফালে বিস্তাৰ-মাপ সম্পূৰ্ণৰূপে আৰু বিস্তাৰে কওক; আৰু হে সৎতম, ইয়াৰ সকলো কাণন (বন)ো বৰ্ণনা কৰক।

Verse 3

सूत उवाच । पंचेमानि महाप्राज्ञ महाभूतानि संग्रहात् । जगतीस्थानि सर्वाणि समान्याहुर्मनीषिणः

সূত ক’লে: হে মহাপ্ৰাজ্ঞ মুনি, এই পাঁচ মহাভূত একেলগে সংগৃহীত হৈ জগতত সৰ্বত্ৰ বিদ্যমান; মনীষীসকলে কয় যে স্থূল জগতত যি কিছুমান আছে, সিহঁতৰ সাধাৰণ আধাৰ এইয়েই।

Verse 4

भूमिरापस्तथा वायुरग्निराकाशमेव च । गुणोत्तराणि सर्वाणि तेषां भूमिः प्रधानतः

ভূমি, আপ, বায়ু, অগ্নি আৰু আকাশ—এই সকলো তত্ত্ব গুণৰ দিশে ক্ৰমে অধিকতর হয়; তথাপি সিহঁতৰ মাজত ভূমিয়েই প্ৰধান বুলি গণ্য।

Verse 5

शब्दस्पर्शश्च रूपं च रसो गंधश्च पंचमः । भूमेरेतेगुणाः प्रोक्ता ऋषिभिस्तत्त्ववेदिभिः

শব্দ, স্পৰ্শ, ৰূপ, ৰস আৰু পঞ্চম গন্ধ—এইবোৰ ভূমিৰ গুণ বুলি কোৱা হৈছে, তত্ত্ব-বিদ ঋষিসকলে যিদৰে উপদেশ দিছে।

Verse 6

चत्वारोप्सुगुणा विप्रा गंधस्तत्र न विद्यते । शब्दः स्पर्शश्च रूपं च तेजसोथ गुणास्त्रयः

হে বিপ্ৰসকল, পানীত চাৰিটা গুণ আছে; তাত গন্ধ নাথাকে। আৰু শব্দ, স্পৰ্শ, ৰূপ—এই তিনিটাই তেজস (অগ্নি)ৰ গুণ।

Verse 7

शब्दः स्पर्शश्च वायोस्तु आकाशे शब्द एव च । एते पंच गुणा विप्रा महाभूतेषु पंचसु

বায়ুত শব্দ আৰু স্পৰ্শ গুণ আছে; আকাশত কেৱল শব্দেই থাকে। হে বিপ্ৰসকল, পঞ্চ মহাভূতত এই পঞ্চ গুণ বিদ্যমান।

Verse 8

वर्तंते सर्वलोकेषु येषु भूताः प्रतिष्ठिताः । अन्योन्यं नातिवर्तंते साम्यं भवति वै तदा

সকলো লোকত য’ত ভূতসমূহ প্ৰতিষ্ঠিত, সিহঁতে নিজৰ নিৰ্ধাৰিত গতি অনুসৰি চলি থাকে। যেতিয়া সিহঁতে পৰস্পৰৰ সীমা অতিক্ৰম নকৰে, তেতিয়াই সমতা উদ্ভৱ হয়।

Verse 9

यदा तु विषमीभावमाविशंति परस्परम् । तदा देहैर्देहवंतो व्यतिरोहंति नान्यथा

কিন্তু যেতিয়া সিহঁতে পৰস্পৰে বিষম অৱস্থাত প্ৰৱেশ কৰে, তেতিয়া দেহধাৰী জীৱসমূহ দেহৰ দ্বাৰাই একে-আনক সংঘাত কৰে—ইয়াৰ বাহিৰে আন ফল নাই।

Verse 10

आनुपूर्व्या विनश्यंति जायंते चानुपूर्वशः । सर्वाण्यपरिमेयाणि तदेषां रूपमैश्वरम्

ক্ৰম অনুসৰি সিহঁতে বিনাশ পায় আৰু ক্ৰম অনুসৰি জন্মো হয়। সিহঁত সকলো অপৰিমেয়; এইয়াই সিহঁতৰ দিব্য ঐশ্বৰ্যৰূপ।

Verse 11

यत्रयत्र हि दृश्यंते धावंति पांचभौतिकाः । तेषां मनुष्यास्तर्केण प्रमाणानि प्रचक्षते

য’ত য’ত পঞ্চভৌতিক বস্তুসমূহ চলমান দেখা যায়, ত’ত মানুহে তৰ্কৰ সহায়ত সিহঁতৰ বাবে প্ৰমাণসমূহক সাক্ষ্য বুলি ঘোষণা কৰে।

Verse 12

अचिंत्याः खलु ये भावास्तान्न तर्केण साधयेत् । सुदर्शनं प्रवक्ष्यामि द्वीपं तु मुनिपुंगवाः

নিশ্চয় যিসকল ভাব অচিন্ত্য, সিহঁতক কেৱল তৰ্কেৰে স্থাপন কৰিব নালাগে। হে মুনিপুঙ্গৱসকল, এতিয়া মই ‘সুদৰ্শন’ নামৰ দ্বীপৰ বৰ্ণনা কৰিম।

Verse 13

परिमंडलो महाभागा द्वीपोऽसौ चक्रसंस्थितः । नदीजलपरिच्छिन्नः पर्वतैश्चाब्धिसन्निभैः

হে মহাভাগ, সেই দ্বীপখণ্ড পৰিমণ্ডল, অৰ্থাৎ বৃত্তাকাৰ, আৰু চকাৰ দৰে স্থিত। ই নদীৰ জলেৰে পৰিচ্ছিন্ন, আৰু সাগৰৰ সমান বিস্তৃত পৰ্বতেৰে সীমাবদ্ধ।

Verse 14

पुरैश्च विविधाकारै रम्यैर्जनपदैस्तथा । वृक्षैः पुष्पफलोपेतैः संपन्नो धनधान्यवान्

সেই দ্বীপ নানাবিধ আকাৰৰ মনোৰম নগৰেৰে, আৰু সুহৃদ জনপদেৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল। ফুল-ফলভৰা বৃক্ষৰে সমৃদ্ধ, ধনসম্পদে ঐশ্বৰ্যবান আৰু ধান্যত প্ৰচুৰ আছিল।

Verse 15

लवणेन समुद्रेण समंतात्परिवारितः । यथा हि पुरुषः पश्येदादर्शे मुखमात्मनः

সেই দ্বীপ চাৰিওফালে লৱণ-সমুদ্ৰেৰে বেষ্টিত আছিল—যেনেকৈ মানুহে দৰ্পণত নিজৰ মুখ দেখে।

Verse 16

एवं सुदर्शनो द्वीपो दृश्यते चक्रमंडलः । द्विरंशे पिप्पलस्तस्य द्विरंशे च शशो महान्

এইদৰে ‘সুদৰ্শন’ দ্বীপ চক্র-মণ্ডলৰ দৰে বৃত্তাকাৰ দেখা যায়। তাৰ দুটা ভাগৰ এক ভাগত পিপ্পল (অশ্বত্থ) পবিত্ৰ বৃক্ষ আছে, আৰু আন ভাগত এক মহান শশক আছে।

Verse 17

सर्वौषधिं समादाय सर्वतः परिवारितः । आपस्ततोन्या विज्ञेयाः शेषः संक्षेप उच्यते

সকলো ঔষধি-লতা সংগ্ৰহ কৰি চাৰিওফালে পৰিবেষ্টিত হৈ, যি কোৱা হৈছে তাৰ পৰাই বাকী কথাও বুজিব লাগে; এতিয়া অৱশিষ্ট অংশ সংক্ষেপে কোৱা হ’ল।

Verse 18

ऋषय ऊचुः । उक्तो यस्य च संक्षेपो बुद्धिमन्विधिवत्त्वया । तत्त्वज्ञश्चासि सर्वस्य विस्तरं सूत नो वद

ঋষিসকলে ক’লে: “তুমি বুদ্ধিমত্তাৰে আৰু বিধিবদ্ধভাৱে ইয়াৰ সংক্ষেপ ক’লা। আৰু তুমি সকলো বিষয়ৰ তত্ত্বজ্ঞ; হে সূত, আমাক ইয়াৰ বিস্তাৰো কোৱা।”

Verse 19

यावान्भूम्यवकाशोयं दृश्यते शशलक्षणे । तस्य प्रमाणं प्रब्रूहि ततो वक्ष्यसि पिप्पलम्

হে শশ-লক্ষণধাৰী (চন্দ্ৰচিহ্নিত), যি ভূমিখণ্ডৰ এই বিস্তাৰ দেখা যায়, তাৰ পৰিমাণ ক’বা; তাৰ পাছত তুমি পিপ্পল (অশ্বত্থ) গছৰ কথা ক’বা।

Verse 20

एवं तैः किल पृष्टः स सूतो वाक्यमथाब्रवीत् । सूत उवाच । प्रागायता महाप्राज्ञाः षडेते रत्नपर्वताः

এইদৰে তেওঁলোকে সুধিলে, সূতে তেতিয়া এই বাক্য ক’লে। সূত ক’লে: “হে মহাপ্ৰাজ্ঞসকল, পূব দিশে এই ছয়টা ৰত্নসম পৰ্বত দীঘলকৈ বিস্তৃত।”

Verse 21

अवगाढा ह्युभयतः समुद्रौ पूर्वपश्चिमौ । हिमवान्हिमकूटश्च निषधश्च नगोत्तमः

দুয়োফালে—পূব আৰু পশ্চিম—সাগৰ দুটা গভীৰকৈ বিস্তৃত। (তাত) হিমৱান, হিমকূট আৰু নিষধ—এইসকল শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বত।

Verse 22

नीलश्च वैडूर्यमयः श्वेतश्च शशिसन्निभः । सर्वधातुपिनद्धश्च शृंगवान्नामपर्वतः

‘শৃংগৱান’ নামে এটা পৰ্বত আছে—নীল বৰ্ণৰ, বৈডূৰ্য (বিলাই-চকু মণি)ময়; আৰু শ্বেত, চন্দ্ৰসম কান্তিযুক্ত, সকলো ধাতুৰ আৱৰণে আচ্ছাদিত।

Verse 23

एते वै पर्वता विप्राः सिद्धचारणसेविताः । तेषामंतरविष्कुंभौ योजनानि सहस्रशः

হে বিপ্ৰসকল, এইবোৰেই সেই পৰ্বত, য’ত সিদ্ধ আৰু চাৰণসকলে সদা গমন-সেৱা কৰে; সিহঁতৰ মাজৰ দূৰত্ব হাজাৰ হাজাৰ যোজনালৈ বিস্তৃত।

Verse 24

तत्र पुण्या जनपदास्तानि वर्षाणि सत्तमाः । वसंति तेषां सत्त्वानि नानाजातीनि सर्वशः

তাত পবিত্ৰ জনপদ আৰু দেশসমূহ আছে—সেইবোৰ সৰ্বোত্তম বৰ্ষ। তাত সৰ্বত্র নানা জাতিৰ জীৱসত্তা বাস কৰে।

Verse 25

इदं तु भारतं वर्षं ततो हैमवतं परम् । हेमकूटात्परं चैव हरिवर्षं प्रचक्षते

এইটোৱেই ভাৰত-বৰ্ষ; ইয়াৰ ওপৰে আছে হৈমৱত। আৰু হেমকূটৰ ওপৰে, বুলিয়া কোৱা হয়, হৰি-বৰ্ষ অৱস্থিত।

Verse 26

दक्षिणेन तु नीलस्य निषधस्योत्तरेण च । प्रागायतो महाभागा माल्यवान्नाम पर्वतः

নীল পৰ্বতৰ দক্ষিণে আৰু নিষধৰ উত্তৰে, পূব দিশলৈ বিস্তৃত হৈ, ভাগ্যৱান ‘মাল্যৱান’ নামে পৰ্বত অৱস্থিত।

Verse 27

ततः परं माल्यवतः पर्वतो गंधमादनः । परिमंडलस्तयोर्मध्ये मेरुः कनकपर्वतः

তাৰ পিছত মাল্যৱত পৰ্বত আৰু তাৰ পাছত গন্ধমাদন পৰ্বত আছে। সেই দুয়োৰ মাজত বৃত্তাকাৰ স্বৰূপে কনক-পৰ্বত মেরু স্থিত।

Verse 28

आदित्यतरुणाभासो विधूम इव पावकः । योजनानां सहस्राणि चतुरशीतिरुच्छ्रितः

সেয়া সূৰ্যৰ তৰুণ দীপ্তিৰ দৰে জ্বলে, ধোঁৱাহীন অগ্নিৰ ন্যায়। তাৰ উচ্চতা চৌৰাশি হাজাৰ যোজন।

Verse 29

अधस्ताच्चतुरशीतिर्योजनानां द्विजोत्तमाः । ऊर्ध्वमधश्च तिर्यक्च लोकानावृत्य तिष्ठति

হে দ্বিজোত্তমাসকল, ইহা চৌৰাশি যোজন তললৈ বিস্তৃত। ওপৰলৈ, তললৈ আৰু চাৰিওফালে প্ৰসাৰিত হৈ ই লোকসমূহক আৱৰি স্থিৰ থাকে।

Verse 30

तस्य पार्श्वेष्वमी द्वीपाश्चत्वारः संस्थिता द्विजाः । भद्राश्वः केतुमालश्च जंबूद्वीपश्च सत्तमाः

হে দ্বিজাসকল, ইয়াৰ পাৰ্শ্বত এই চাৰিটা দ্বীপ স্থিত: ভদ্ৰাশ্ব, কেতুমাল আৰু জম্বুদ্বীপ—হে সত্তমাসকল।

Verse 31

उत्तराश्चैव कुरुवः कृतपुण्य प्रतिश्रयाः । विहंगसुमुखो यस्तु सुपार्श्वस्यात्मजः किल

আৰু উত্তৰ কুৰুসকলো সঞ্চিত পুণ্যৰ আশ্ৰয়স্থান। তাত কোৱা হয়, ‘বিহঙ্গসুমুখ’ নামৰ এজন আছে, যি নিশ্চয়েই সুপাৰ্শ্বৰ পুত্ৰ।

Verse 32

स वै विचिंतयामास सौवर्णान्प्रेक्ष्य वायसान् । मेरुरुत्तममध्यानामधमानां च पक्षिणाम्

সো সুৱৰ্ণবৰ্ণ কাকবোৰ দেখি মনতে চিন্তা কৰিলে: “পক্ষীৰ মাজত উত্তম, মধ্যম আৰু অধম আছে—যেনেকৈ মেরু পৰ্বত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ।”

Verse 33

अविशेषकरो यस्मात्तस्मादेनं त्यजाम्यहम् । तमादित्योनुपर्येति सततं ज्योतिषां वरः

“যিহেতু সি উচিত ভেদ-বিচাৰ নকৰে, সেয়ে মই তাক ত্যাগ কৰোঁ। সূৰ্য—জ্যোতিষ্কসমূহৰ শ্ৰেষ্ঠ—সদায় তাক অনুসৰণ কৰে।”

Verse 34

चंद्रमाश्च सनक्षत्रो वायुश्चैव प्रदक्षिणः । स पर्वतो महाप्राज्ञा दिव्यपुष्पसमन्वितः

চন্দ্ৰমা নক্ষত্ৰসহ আৰু বায়ুও মঙ্গলময় প্ৰদক্ষিণা কৰে। হে মহাপ্ৰাজ্ঞ! সেই পৰ্বত দিৱ্য পুষ্পেৰে বিভূষিত।

Verse 35

भवनैरावृतैः सर्वैः र्जांबूनदमयैः शुभैः । तत्र देवगणा विप्रा गंधर्वासुरराक्षसाः

চাৰিওফালে জাঁবূনদ (শুদ্ধ সোণ)ৰ শুভ প্ৰাসাদেৰে আৱৃত আছিল। তাত, হে বিপ্ৰসকল, দেৱগণৰ সৈতে গন্ধৰ্ব, অসুৰ আৰু ৰাক্ষসো উপস্থিত আছিল।

Verse 36

अप्सरोगणसंयुक्ताः शैले क्रीडंति सर्वदा । तत्र ब्रह्मा च रुद्रश्च शक्रश्चापि सुरेश्वरः

অপ্সৰাগণৰ সৈতে যুক্ত হৈ তেওঁলোকে সদায় সেই শৈলত ক্ৰীড়া কৰে। তাতেই ব্ৰহ্মা, ৰুদ্ৰ আৰু শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ও আছেন—সুৰলোকৰ অধিপতি।

Verse 37

समेत्य विविधैर्यज्ञैर्यजंतेऽनेक दक्षिणैः । तुंबुरुर्नारदश्चैव विश्वावसुर्हाहा हूहूः

একেলগে সমবেত হৈ তেওঁলোকে নানা যজ্ঞেৰে যজন কৰে, আৰু বহু প্ৰকাৰ দক্ষিণা (যজ্ঞ-দান) সহিত অৰ্ঘ্য অৰ্পণ কৰে—তুম্বুরু, নাৰদ, লগতে বিশ্বাৱসু, হাহা আৰু হূহূ।

Verse 38

अभिगम्यामरश्रेष्ठं स्तुवंति विविधैः स्तवैः । सप्तर्षयो महात्मानः कश्यपश्च प्रजापतिः

দেৱশ্ৰেষ্ঠৰ ওচৰলৈ গৈ, মহাত্মা সপ্তঋষিসকল—আৰু প্ৰজাপতি কশ্যপসহ—বিভিন্ন স্তৱ-স্তোত্ৰেৰে তেওঁৰ গুণগান কৰে।

Verse 39

तत्र गच्छंति भद्रं वः सदा पर्वणि पर्वणि । तस्यैव मूर्द्धन्युशना काव्यो दैत्यैर्महीयते

তোমালোকৰ মঙ্গল হওক—তেওঁলোকে তাত যায়, প্ৰতিটো পবিত্ৰ পৰ্বত পুনৰ পুনৰ। সেই একে শিখৰত উশনা কাব্য (শুক্ৰ)ক দৈত্যসকলে মহিমা দিয়ে।

Verse 40

तस्य हैमानि रत्नानि तस्यैते रत्नपर्वताः । तस्मात्कुबेरो भगवांश्चतुर्थं भागमश्नुते

তাঁৰেই সোনালী ৰত্নসমূহ; তাঁৰেই এই ৰত্ন-পৰ্বতসমূহ। সেইহেতু ভগৱান কুবেৰ সেই ধনৰ চতুৰ্থাংশ ভাগ ভোগ কৰে।

Verse 41

ततः कलांशं वित्तस्य मनुष्येभ्यः प्रयच्छति । पर्वतस्यांतरे दिव्यं सर्वर्तुकुसुमैश्चितम्

তাৰ পাছত তেওঁ নিজৰ ধনৰ একাংশ মানুহলৈ দান কৰে। পৰ্বতৰ ফাঁকৰ ভিতৰত এক দিৱ্য স্থান আছে, যি সকলো ঋতুৰ ফুলেৰে সুশোভিত।

Verse 42

कर्णिकारवनं रम्यं शिलाजालसमुच्छ्रितम् । तत्र साक्षात्पशुपतिर्दिव्यभूतैः समावृतः

তাত কৰ্ণিকাৰ গছৰ মনোৰম বন আছিল, শিলাৰ জালৰ মাজত উচ্চ শিখৰে উঠি থকা। তাত পশ্যুপতি শিৱ স্বয়ং দিৱ্য ভূত-গণৰে আৱৃত হৈ উপস্থিত আছিল।

Verse 43

उमासहायोभगवान्रमते भूतभावनः । कर्णिकारमयीं मालां बिभ्रदापादलंबिनीम्

উমাৰ সহচৰ ভগৱান ভূতভাবন আনন্দে ৰমে; কৰ্ণিকাৰ ফুলৰ মালা ধৰি আছে, যি পাদ পৰ্যন্ত লম্বিত।

Verse 44

त्रिभिर्नेत्रैः कृतोद्द्योतस्त्रिभिः सूर्यैरिवोदितैः । तमुग्रतपसः सिद्धाः सुव्रताः सत्यवादिनः

তিন নেত্ৰৰ দীপ্তিৰে তেওঁ উদ্ভাসিত, যেন তিনিটা সূৰ্য উদিত। উগ্ৰ তপস্যাসিদ্ধ, সু-ব্ৰতধাৰী আৰু সত্যবাদী ঋষিসকলে তেওঁক দৰ্শন/অভিগমন কৰিলে।

Verse 45

पश्यंति नहि दुर्वृत्तैः शक्यो द्रष्टुं महेश्वरः । तस्य शैलस्य शिखरात्क्षीरधारा द्विजोत्तमाः

দুৰ্বৃত্তসকলে দৰ্শন নকৰে; দুষ্টৰ পক্ষে মহেশ্বৰক দেখা সম্ভৱ নহয়। সেই পৰ্বতৰ শিখৰৰ পৰা, হে দ্বিজোত্তম, ক্ষীৰধাৰা প্ৰবাহিত হয়।

Verse 46

विश्वरूपात्परमिता भीमनिर्घातनिस्वना । पुण्यापुण्यतमैर्जुष्टा गंगा भागीरथी शुभा

শুভ গঙ্গা ভাগীৰথী, বিশ্বৰূপতাত সৰ্বোত্তম, ভয়ংকৰ বজ্ৰনিনাদৰ দৰে গর্জে। সৰ্বাধিক পুণ্যবান আৰু সৰ্বাধিক পাপী—উভয়েই তাত স্নান-সেৱা কৰে।

Verse 47

प्लवंती च प्रवेगेन ह्रदे चंद्रमसः शुभे । तया ह्युत्पादितः पुण्यः स ह्रदः सागरोपमः

তেতিয়া সি তীব্ৰ বেগেৰে চন্দ্ৰমাৰ শুভ হ্ৰদত ঢৌ তুলিলে; তাইৰ দ্বাৰাই সেই পুণ্যময় হ্ৰদ উদ্ভৱ হ’ল—সাগৰৰ দৰে বিশাল আৰু মহিমাময়।

Verse 48

तां धारयामास तदा दुर्द्धरां पर्वतैरपि । शतं वर्षसहस्राणि शिरसैव पिनाकधृक्

তেতিয়া পিনাকধাৰী শিৱে সেই অতি দুৰ্ধৰ ভাৰ—যি পৰ্বতেও ধাৰণ কৰিব নোৱাৰে—কেৱল নিজৰ শিৰত ধৰি এক লক্ষ বছৰ ধৰি ৰাখিলে।

Verse 49

मेरोस्तु पश्चिमे पार्श्वे केतुमालो द्विजोत्तमाः । जंबूखंडे तु तत्रैव महाजनपदो द्विजाः

হে দ্বিজোত্তম, মেৰু পৰ্বতৰ পশ্চিম পাৰ্শ্বত কেতুমাল অৱস্থিত; আৰু তাতেই জম্বূখণ্ডৰ ভিতৰত, হে ব্ৰাহ্মণসকল, সেই মহাজনপদ আছে।

Verse 50

आयुर्दशसहस्राणि वर्षाणां तत्र सत्तमाः । सुवर्णवर्णाश्च नरा स्त्रियश्चाप्सरसां समाः

হে সত্তম, তাত আয়ু দহ হাজাৰ বছৰৰ; পুৰুষসকল সোণালী বৰ্ণৰ, আৰু নাৰীসকল অপ্সৰাৰ সমান।

Verse 51

अनामया वीतशोका नित्यं मुदितमानसाः । जायंते मानवास्तत्र निस्तप्तकनकप्रभाः

তাত মানুহ অনাময়, শোকবিহীন হৈ জন্মে, সদায় আনন্দিত মন; উত্তপ্ত কৰি শোধিত সোণৰ কান্তিৰ দৰে তেওঁলোক দীপ্তিমান।

Verse 52

गंधमादनशृंगेषु कुबेरः सह राक्षसैः । संवृतोप्सरसां संघैर्मोदते गुह्यकाधिपः

গন্ধমাদন পৰ্বতৰ শৃংগত গুহ্যকাধিপতি কুবেৰ ৰাক্ষসসকলৰ সৈতে, অপ্সৰাসকলৰ দলে দলে বেষ্টিত হৈ আনন্দত মগ্ন থাকে।

Verse 53

गंधमादनपार्श्वे तु परे विगतपातकाः । एकादशसहस्राणि वर्षाणां परमायुषः

কিন্তু গন্ধমাদনৰ ওচৰৰ সেই দূৰ পাৰত পাপমুক্ত লোকসকল বাস কৰে; তেওঁলোকৰ পৰম আয়ু একাদশ সহস্ৰ বছৰ।

Verse 54

तत्र कृष्णा नरा विप्रास्तेजोयुक्ता महाबलाः । स्त्रियश्चोत्पलपत्राभाः सर्वाः सुप्रियदर्शनाः

তাত কৃষ্ণবৰ্ণ নৰ-বিপ্ৰসকল তেজেৰে যুক্ত আৰু মহাবলী আছিল; আৰু স্ত্ৰীসকল উৎপল-পত্ৰ সদৃশ ৰূপৱতী, সকলোৱে অতি মনোহৰ দৰ্শনীয়া আছিল।

Verse 55

नीलोत्पलधरं श्वेतं श्वेताद्धैरण्यकं वरम् । वर्षमैरावतं विप्रा नानाजनपदावृतम्

হে বিপ্ৰসকল, ঐৰাৱত-বৰ্ষ নীলোৎপলধাৰী, শুভ্ৰবৰ্ণ; আৰু সেই শুভ্ৰতাৰ ওপৰতো উত্তম, স্বৰ্ণময় তেজে দীপ্তিমান—বহু জনপদ আৰু দেশদ্বাৰা বেষ্টিত।

Verse 56

धनुखंडेः महाभागा द्वे वर्षे दक्षिणोत्तरे । इलावृत्तं मध्यगं तु पंचवर्षाणि चैव हि

হে মহাভাগসকল, ধনুখণ্ডত দুটা বৰ্ষ আছে—দক্ষিণ আৰু উত্তৰ; কিন্তু মধ্যস্থিত ইলাবৃত্ত নিশ্চয়েই পাঁচ বৰ্ষে গঠিত।

Verse 57

उत्तरोत्तरमेतेभ्यो वर्षमुद्रिच्यते गुणैः । आयुः प्रमाणमारोग्यं धर्मतः कामतोऽर्थतः

ইয়াৰ পাছৰ প্ৰতিটো উত্তৰোত্তৰ দেশত ভূমি গুণে গুণে অধিক উৎকৃষ্ট হয়; তাত আয়ু বৃদ্ধি পায়, দেহ-প্ৰমাণ আৰু জীৱনীশক্তি যথাযথ হয়, ৰোগমুক্তি লাভ হয়, আৰু ধৰ্ম, কাম, অৰ্থৰ সিদ্ধি ঘটে।

Verse 58

समन्वितानि भूतानि तेषु सर्वेषु सत्तमाः । एवमेषा महाभागाः पर्वतैः पृथिवी चिता

সেই সকলোত সকলো প্ৰাণী একত্ৰিত হৈছিল; আৰু সেইসকলৰ মাজত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠসকল উপস্থিত আছিল। এইদৰে, হে মহাভাগ্যৱানসকল, এই পৃথিৱী পৰ্বতে পৰ্বতে যেন গাঁথি তোলা হ’ল।

Verse 59

हेमकूटस्तु सुमहान्कैलासो नाम पर्वतः । तत्र वैश्रवणो देवो गुह्यकैः सह मोदते

হেমকূট নামে এক অতি মহান পৰ্বত আছে, যাক কৈলাস বুলিও কোৱা হয়। তাত দেৱ বৈশ্ৰৱণ গুহ্যকসকলৰ সৈতে আনন্দেৰে বিহাৰ কৰে।

Verse 60

अस्त्युत्तरेण कैलासं मैनाकं पर्वतं प्रति । हिरण्यशृंगः सुमहान्दिव्यो मणिमयो गिरिः

কৈলাসৰ উত্তৰে, মৈনাক পৰ্বতৰ দিশে, হিৰণ্যশৃংগ নামে এক অতি মহান পৰ্বত আছে—দিব্য, আৰু মণিময় গিৰি।

Verse 61

तस्य पार्श्वे महद्दिव्यं शुभ्रं कांचनवालुकम् । रम्यं विष्णुसरो नाम यत्र राजा भगीरथः

তাৰ কাষতে আছে এক বিস্তীৰ্ণ, দিব্য আৰু মনোৰম স্থান, য’ত শুভ্ৰ সুৱৰ্ণবালুকা বিৰাজে—সেই মনোহৰ সৰোবৰ ‘বিষ্ণুসৰস’ নামে খ্যাত, য’ত ৰজা ভগীৰথে বাস কৰিছিল/তপস্যা কৰিছিল।

Verse 62

दृष्ट्वा भागीरथीं गंगामुवास बहुलाः समाः । यूपा मणिमयास्तत्र क्षेत्राश्चापि हिरण्मयाः

ভাগীৰথী গংগাক দৰ্শন কৰি তেওঁ তাত বহু বছৰ বাস কৰিলে; সেই স্থানত যজ্ঞস্তম্ভ (যূপ) মণিময় আছিল আৰু পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰসমূহো সোণময় আছিল।

Verse 63

तत्रेष्ट्वा तु गतः सिद्धिं सहस्राक्षो महायशाः । स्रष्टा भूतिपतिर्यत्र सर्वलोकैः सनातनः

তাত উপাসনা কৰি সহস্ৰাক্ষ, মহাযশস্বী ইন্দ্ৰে সিদ্ধি লাভ কৰিলে; তাতেই সনাতন স্ৰষ্টা—ভূতিপতি আৰু সকলো লোকৰ অধিপতি—প্ৰকাশিত/উপাসিত।

Verse 64

उपास्यते तिग्मतेजा यत्र भूतः समंततः । नरनारायणौ ब्रह्मा मनुः स्थाणुश्च पंचमः

সেই স্থানত তীক্ষ্ণ তেজে দীপ্ত প্ৰভু সৰ্বদিশে ভूतগণে পৰিবেষ্টিত হৈ উপাসিত; তাত নৰ-নাৰায়ণ, ব্ৰহ্মা, মনু আৰু পঞ্চম ৰূপে স্থাণু (শিৱ) আছেন।

Verse 65

तत्र दिव्या त्रिपथगा प्रथमं तु प्रतिष्ठिता । ब्रह्मलोकादपाक्रांता सप्तधा प्रतिपद्यते

সেই স্থানত দিৱ্য ত্ৰিপথগা (গংগা) সৰ্বপ্ৰথমে প্ৰতিষ্ঠিত হ’ল; ব্ৰহ্মলোকৰ পৰা অৱতীৰ্ণ হৈ তেতিয়া তেওঁ সাত ধাৰাত প্ৰকাশ পায়।

Verse 66

वटोदका सा नलिनी पार्वती च सरस्वती । जंबूनदी च सीता च गंगा सिंधुश्च सप्तमी

সেই ধাৰাসমূহ হ’ল—বটোদকা, নলিনী, পাৰ্বতী, সরস্বতী, জম্বূনদী, সীতা, গংগা, আৰু সপ্তম সিন্ধু।

Verse 67

अचिंत्या दिव्यसंज्ञा सा प्रभावैश्च समन्विता । उपास्यते यत्र सत्रं सहस्रयुगपर्यये

সা অচিন্ত্যা, দিব্য-সঞ্জ্ঞাৰে পৰিচিতা আৰু আশ্চৰ্য প্ৰভাৱসমূহে সমন্বিতা; সেই স্থানত সহস্ৰ যুগ পৰ্যন্ত ভক্তিভাৱে সত্র-যজ্ঞ অবিৰতভাবে পালন আৰু পূজিত হয়।

Verse 68

दृश्यादृश्या च भवति तत्रतत्र सरस्वती । एता दिव्याः सप्तगंगास्त्रिषुलोकेषु विश्रुताः

তাত তাত সৰস্বতী কেতিয়াবা দৃশ্য, কেতিয়াবা অদৃশ্য হয়। এইবোৰেই দিব্য ‘সপ্ত গঙ্গা’, যি ত্ৰিলোকত সুপ্ৰসিদ্ধ।

Verse 69

रक्षांसि वै हिमवती हेमकूटे च गुह्यकाः । सर्पा नागाश्च निषधे गोकर्णं च तपोवनम्

হিমৱত পৰ্বতে ৰাক্ষসসকল বাস কৰে, আৰু হেমকূটত গুহ্যকসকল। নিষধত সৰ্প আৰু নাগসকল আছে; আৰু গোকৰ্ণ হৈছে তপস্যাৰ পবিত্ৰ তপোবন।

Verse 70

देवासुराणां सर्वेषां श्वेतः पर्वतमुच्यते । गंधर्वा निषधे नित्यं नीले ब्रह्मर्षयस्तथा

দেৱ আৰু অসুৰ সকলোৰে বাবে ‘শ্বেত পৰ্বত’ বুলি কোৱা হয়। নিষধত গন্ধৰ্বসকল নিত্য বাস কৰে, আৰু নীল পৰ্বতত তদ্ৰূপ ব্ৰহ্মর্ষিসকল।

Verse 71

शृंगवांस्तु महाभागा देवानां प्रतिसंचरः । इत्येतानि महाभागाः सप्तवर्षाणि भागशः

আৰু শৃঙ্গৱান—হে মহাভাগসকল—দেৱসকলৰ গমন-পথৰ অঞ্চল। এইদৰে, হে মহিমান্বিতসকল, এইবোৰেই ভাগে ভাগে বিভক্ত সাতটা বৰ্ষ, প্ৰত্যেকেই নিজ নিজ অংশে বিশেষ।

Verse 72

भूतान्युपनिविष्टानि गतिमंति ध्रुवाणि च । तेषामृद्धिर्बहुविधा दृश्यते देवमानुषा

ভূতসমূহ নিজ নিজ অৱস্থাত প্ৰতিষ্ঠিত হয়; কিছুমান গতি কৰে, কিছুমান ধ্ৰুৱৰ দৰে স্থিৰ। তেওঁলোকৰ সমৃদ্ধি বহু প্ৰকাৰৰ—দেৱ আৰু মানুহ উভয়ৰ মাজত দেখা যায়।

Verse 73

अशक्यं परिसंख्यातुं श्रद्धे या तु विभूषिता । यां तु पृच्छथ मां विप्रा दिव्यमेनां शशाकृतिम्

হে শ্রদ্ধা, দ্যুতিময় অলংকাৰে বিভূষিতা, তোমাক গণনা কৰা অসম্ভৱ। হে বিপ্ৰসকল, তোমালোকে মোক চন্দ্ৰসদৃশ ৰূপধাৰী সেই দিৱ্যাৰ বিষয়ে সুধিছা।

Verse 74

पार्श्वे शशस्य द्वे वर्षे उक्ते ये दक्षिणोत्तरे । कर्णे तु नागद्वीपश्च काश्यपद्वीप एव च

শশ (খৰগোশ-চিহ্ন)ৰ দুয়ো কাষত দুটা বৰ্ষ কোৱা হৈছে—দক্ষিণ আৰু উত্তৰ। আৰু তাৰ কাণত আছে নাগদ্বীপ আৰু তদ্ৰূপ কাশ্যপদ্বীপ।

Verse 75

कर्णद्वीपशिलो विप्राः श्रीमान्मलयपर्वतः । एतद्द्वितीयं द्वीपस्य दृश्यते शशिसंस्थितम्

হে বিপ্ৰসকল, কৰ্ণদ্বীপৰ শিলাময় উচ্চতা হ’ল শ্ৰীমান মলয়পৰ্বত। এইটো দ্বীপৰ দ্বিতীয় লক্ষণ, যি চন্দ্ৰৰ দৰে স্থিত দেখা যায়।