Adhyaya 53
Narrative of the Śūdra’s Renunciation of Greed (with the Tulādhāra Greatness Prelude)
অধ্যায় ৫৩ত এজন দ্বিজে তুলাধাৰৰ সম্পূৰ্ণ জীৱন-কথা আৰু মহিমা শুনিবলৈ বিচাৰে। শ্ৰী ভগৱানে ক’লে—ধৰ্মৰ সৰ্বাধিক গুৰুভাৰ মানদণ্ড হ’ল সত্যবাদিতা আৰু অলোভ; বহু যজ্ঞৰ সংখ্যাতকৈও ই অধিক মহৎ। বিশ্ব-স্থিতি আৰু যুধিষ্ঠিৰ, বলি, হৰিশ্চন্দ্ৰ আদি উদাহৰণেৰে এই কথা প্ৰতিপন্ন কৰা হয়। তাৰ পাছত কাহিনী এজন দৰিদ্ৰ শূদ্ৰৰ নীতিময় জীৱনলৈ ঘূৰে। দুখ-দাৰিদ্ৰ্য থাকিলেও তেওঁ চুৰি নকৰে, আৰু “পোৱা” বস্ত্ৰ আৰু গোপন ধনৰ পৰীক্ষাত লোভ জয় কৰে। ধন যে বন্ধন, মোহ আৰু সমাজ-ভয় জন্মায়—এই বুজি তেওঁ আসক্তি ত্যাগ কৰে। দেবগণে তেওঁক প্ৰশংসা কৰে; এজন তপস্বী/ক্ষপণক পৰীক্ষক ৰূপে আহি শেষত নিজকে বিষ্ণু বুলি প্ৰকাশ কৰি বৰ দিয়ে আৰু স্বৰ্গলৈ গমন কৰায়। অন্তত তুলাধাৰৰ অতুল সত্যনিষ্ঠা আৰু ফলশ্ৰুতি—এই অধ্যায় শ্ৰৱণ/পাঠে পাপ নাশ কৰি যজ্ঞফল দান কৰে।
Shlokas
Verse 1
द्विज उवाच । तुलाधारस्य चरितं प्रभावमतुलं प्रभो । वक्तुमर्हस्यशेषेण यदि मय्यस्त्यनुग्रहः
দ্বিজে ক’লে: হে প্ৰভু! যদি মোৰ ওপৰত তোমাৰ অনুগ্ৰহ থাকে, তেন্তে তুলাধাৰৰ চৰিত্ৰ—তাঁৰ অতুল প্ৰভাৱ আৰু মহিমা—সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰিবলৈ অনুগ্ৰহ কৰা।
Verse 2
श्रीभगवानुवाच । सत्यभावादलोभाच्च दद्याद्यो वै त्वमत्सरात् । नित्यं यज्ञशतं तस्य सुनिष्पन्नं सुदक्षिणम्
শ্ৰীভগৱানে ক’লে: যি জনে সত্যভাৱে, লোভমুক্ত আৰু অমৎসৰতাৰে দান কৰে, তাৰ দান সদায় সুসম্পন্ন আৰু যথোচিত দক্ষিণাসহ শত যজ্ঞ সম্পাদনৰ সমান বুলি গণ্য হয়।
Verse 3
सत्येनोदयते सूरो वाति वातस्तथैव च । न लंघयेत्समुद्रस्तु वेलां कूर्मो धरां तथा
সত্যৰ বলত সূৰ্য উদয় হয়, আৰু তেনেদৰে বায়ুও বয়; সাগৰে নিজৰ তটৰ সীমা অতিক্ৰম নকৰে, আৰু কূৰ্ম (কচ্ছপ) ধৰা ধৰি থকা পৃথিৱী ত্যাগ নকৰে।
Verse 4
सत्येन लोकास्तिष्ठंति सर्वे च वसुधाधराः । सत्याद्भ्रष्टोथ यः सत्वोप्यधोवासी भवेद्ध्रुवम्
সত্যৰ ওপৰতেই সকলো লোক টিকে থাকে, আৰু বসুধাধৰসকল (পৃথিৱীধাৰক)ও দৃঢ়ভাৱে স্থিৰ থাকে। কিন্তু যি জন সত্যৰ পৰা বিচ্যুত হয়—গুণ থাকিলেও—নিশ্চয় অধোলোকৰ বাসিন্দা হয়।
Verse 5
सत्यवाचिरतोथस्तु सत्यकार्यरतः सदा । सशरीरेण स्वर्लोकमागत्याच्युततां व्रजेत्
কিন্তু যি জন সত্যবচনত আনন্দ পায় আৰু সদায় সত্যকাৰ্যত নিবিষ্ট থাকে, সি এই দেহসহ স্বৰ্গলোকত গৈ অচ্যুততা—অপতনীয়, অবিনাশী অৱস্থা—লাভ কৰে।
Verse 6
सत्येन मुनयः सर्वे मां च गत्वा स्थिरं गताः । सत्याद्युधिष्ठिरो राजा सशरीरो दिवं गतः
সত্যৰ বলত সকলো মুনিয়ে মোৰ ওচৰলৈ গৈ স্থিৰ গতি লাভ কৰিলে। সত্যৰ বলতেই যুধিষ্ঠিৰ ৰজাও এই দেহসহ দিৱ্যলোকলৈ গ’ল।
Verse 7
सर्वशत्रुगणं जित्वा लोको धर्मेण पालितः । अकरोच्च मखं शुद्धं राजसूयं सुदुर्लभम्
সকলো শত্রুসেনা জয় কৰি তেওঁ ধৰ্মমতে লোকক পালন কৰিলে; তাৰ পাছত তেওঁ অতি দুষ্প্ৰাপ্য, শুদ্ধ ৰাজসূয় যজ্ঞ সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 8
चतुरशीतिसहस्राणि ब्राह्मणानां च नित्यशः । भोजयेद्रुक्मपात्रेषु राजोपकरणेषु च
প্ৰতিদিন চৌৰাশী হাজাৰ ব্ৰাহ্মণক ভোজন কৰাব লাগে—সোনাৰ পাত্ৰত আৰু ৰাজকীয় উপকৰণেৰে সেবা কৰি।
Verse 9
भोजयित्वोपकरणांस्तेभ्यो दत्वा विसर्जयेत् । यदभीष्टं द्विजातीनामतोन्यद्दापयेद्धनम्
তেওঁলোকক ভোজন কৰাই প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী দান কৰি আদৰেৰে বিদায় দিব লাগে; তাৰ পাছত দ্বিজসকলৰ ইচ্ছামতে অধিক ধনো দান কৰিব লাগে।
Verse 10
अदरिद्रं ततो ज्ञात्वा द्विजव्यूहं परित्यजेत् । तथैव स्नातकानां तु सहस्राणि तु षोडश । नित्यं संभोजयेद्राजा सत्येनैव विमत्सरः
তাৰ পাছত কোন ব্ৰাহ্মণ দৰিদ্ৰ নহয় সেয়া জানি, কেৱল সমাবেশৰূপে অহা ব্ৰাহ্মণ-দলক আঁতৰাই ৰাখিব লাগে। তদ্ৰূপে ৰজা—সত্যবাদী আৰু ঈৰ্ষামুক্ত—প্ৰতিদিন ষোল হাজাৰ স্নাতকক ভোজন কৰাব লাগে।
Verse 11
अतिष्ठंत गृहे पूर्वं चिरं तस्य जिगीषया । जितं तेन जगत्सर्वं प्राणानुग्रहकारणात्
পূৰ্বে তেওঁ জয়লাভৰ অভিলাষে বহুদিন গৃহতে অৱস্থান কৰিছিল। প্ৰাণীসকলৰ অনুগ্ৰহ লাভ কৰাৰ কাৰণেই তেওঁ সমগ্ৰ জগত জয় কৰিলে।
Verse 12
सत्येन चासुरो राजा बलिरिंद्रो भविष्यति । पातालस्थस्य तस्यैव भूयस्तिष्ठामि वेश्मनि
নিজৰ সত্যনিষ্ঠাৰ বলত অসুৰ-ৰাজা বলি ইন্দ্ৰ হ’ব; আৰু পাতালত বাস কৰা সেই বলিৰ একেই গৃহত মই পুনৰ বাস কৰিম।
Verse 13
निरंतरं च तिष्ठामि स्वांते पुण्यैककर्मणः । यद्वा पुरा मया बद्धो दैत्ययोनेर्विमोक्षणात्
পুণ্য একমাত্ৰ কৰ্ম কৰা জনৰ হৃদয়ত মই নিৰন্তৰ বাস কৰোঁ; অথবা, কাৰণ বহু আগতে দৈত্য-যোনিত জন্ম লোৱা এজনৰ মুক্তিৰ বাবে মই ব্ৰতে আবদ্ধ হৈছিলোঁ।
Verse 14
तलं चैवामरत्वं हि शक्रत्वं प्रददाम्यहम् । हरिश्चंद्रो नृपस्सत्यात्सवाहनपरिच्छदः
“মই নিশ্চয় তোমাক তাল-লোকৰ ৰাজ্য, অমৰত্ব, আৰু শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ অধিপত্য দিম। সত্যনিষ্ঠাৰ বলত ৰজা হৰিশ্চন্দ্ৰ বাহন আৰু ৰাজচিহ্নসহ সন্মানিত হ’ব।”
Verse 15
स्वशरीरेण शुद्धेन सत्यलोके प्रतिष्ठितः । राजानो बहवश्चान्ये ये च सिद्धा महर्षयः
নিজৰেই শুদ্ধ দেহসহ সত্যলোকত প্ৰতিষ্ঠিত হৈ, তাত বহু ৰজা আৰু আন বহুজন আছে—সিদ্ধসকল আৰু মহাৰ্ষিসকল।
Verse 16
ज्ञानिनो यतयश्चैव सर्वे सत्येऽच्युताऽभवन् । तस्मात्सत्यरतो लोके संसारोद्धरणक्षमः
জ্ঞানী আৰু যতি—সকলোৱে সত্যনিষ্ঠাৰ দ্বাৰা অচ্যুত, অটল হ’ল। সেয়েহে এই জগতত সত্যত ৰত জনে সংসাৰ-বন্ধনৰ পৰা আনকো পাৰ কৰাবলৈ সক্ষম।
Verse 17
तुलाधारो महात्मा वै सत्यवाक्ये प्रतिष्ठितः । लोके तत्सदृशो नास्ति सत्यवाक्यस्य कारणात्
তুলাধাৰ নিশ্চয়েই মহাত্মা, সত্যবাক্যত দৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত। জগতত তেওঁৰ সদৃশ কোনো নাই, কিয়নো সত্য কোৱা প্ৰতিজ্ঞাই তেওঁক অনন্য কৰিছে।
Verse 18
अश्वमेधसहस्रेण सत्यं तु तुलया धृतम् । अश्वमेधसहस्राद्धि सत्यमेव विशिष्यते
সহস্ৰ অশ্বমেধ যজ্ঞৰ সৈতে তুলাত সত্যক তোলিলে, সত্যই অধিক ভাৰৱান ধৰে। নিশ্চয়েই সহস্ৰ অশ্বমেধতকৈও সত্যই শ্ৰেষ্ঠ।
Verse 19
सर्वं सत्याद्भवेत्साध्यं सत्यो हि दुरतिक्रमः । सत्यवाक्येन सा धेनुर्बहुला स्वर्गगामिनी
সত্যৰ দ্বাৰাই সকলো সাধ্য সিদ্ধ হয়, কিয়নো সত্য অতিক্ৰম কৰা দুষ্কৰ। সত্যবাক্যৰ বলতেই ধেনু বহুলা স্বৰ্গগামিনী হ’ল।
Verse 20
सर्वं राष्ट्रं समाधाय पुनरावृत्तिदुर्लभा । तथायं सर्वदा साक्षी मृषा नास्ति कदाचन
সমগ্ৰ ৰাজ্য সুসংগঠিত কৰি, এনে সুযোগ পুনৰ লাভ কৰা দুষ্কৰ। ই সদায় সাক্ষীস্বৰূপ; ইয়াৰ সন্মুখত মিথ্যা কেতিয়াও নাথাকে।
Verse 21
बह्वर्घमल्पमर्घं च क्रयविक्रयणे सुधीः । सत्यवाक्यं प्रशस्तं च विशेषात्साक्षिणो भवेत्
ক্ৰয়-বিক্ৰয়ৰ লেনদেনত—দাম বেছি হওক বা কম—সুধীজন বিশেষকৈ সত্যবাক্য কোৱা, প্ৰশংসিত আৰু সাক্ষীস্বৰূপ হোৱা উচিত।
Verse 22
साक्षिणः सत्यमुक्त्वा च अक्षयं स्वर्गमाययुः । वावदूकः सभां प्राप्य सत्यं वदति वाक्पतिः
সাক্ষীসকলে সত্য ক’লে অক্ষয় স্বৰ্গ লাভ কৰিলে। আৰু বাৱদূক সভালৈ আহি সত্যই কয়—বাক্পতি, বাক্যৰ অধিপতি।
Verse 23
स याति ब्रह्मणो गेहं यज्ञैरन्यैश्च दुर्लभम् । सभायां यो वदेत्सत्यमश्वमेधफलं लभेत्
সেয়া ব্ৰহ্মাৰ ধামলৈ যায়—যি অন্য যজ্ঞেৰেো দুষ্প্ৰাপ্য। আৰু যিয়ে সভাত সত্য কয়, সি অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে।
Verse 24
लोभाद्द्वेषान्मृषोक्त्वा च रौरवं नरकं व्रजेत् । सर्वसाक्षी तुलाधारो जनानां शूर एव च
লোভ আৰু দ্বেষে প্ৰেৰিত হৈ মিছা ক’লে ৰৌৰৱ নৰকলৈ যায়। তেওঁ সকলোৰে সাক্ষী, ন্যায়ৰ তুলা ধাৰণকাৰী, আৰু জনসমাজত সত্য বীৰ।
Verse 25
विशेषाल्लोभसंत्यागान्नाके निर्जरतां व्रजेत् । कश्चिच्छूद्रो महाभागो न लोभे वर्तते क्वचित्
বিশেষকৈ লোভ ত্যাগ কৰিলে স্বৰ্গত অমৰত্বৰ অৱস্থা লাভ হয়। অতি দুৰ্লভ সেই মহাভাগ শূদ্ৰ, যি কেতিয়াও লোভত নপৰে।
Verse 26
वृत्तिश्शाकेन दुःखेन तथा शिलोंछतो भृशम् । जर्जरं वस्त्रयुग्मं च करौ पात्रे च सर्वदा
সেয়া কেৱল শাক-পাতেৰে দুখেৰে জীৱিকা চলাইছিল, আৰু মাটিত পৰা শস্যকণা কুড়োৱা মানুহৰ দৰে অতিশয় কষ্ট পাইছিল। তাৰ দুটা জীৰ্ণ বস্ত্ৰ আছিল, আৰু হাতত সদায় ভিক্ষাপাত্ৰ।
Verse 27
सदापि लाभविरहो न परस्वं गृहीतवान् । तस्य जिज्ञासयैवाहं गृहीत्वा वस्त्रयुग्मकम्
সদায় লাভবিহীন হৈ থাকিলেও তেওঁ কেতিয়াও আনৰ বস্তু গ্ৰহণ নকৰিলে। তেওঁৰ পৰীক্ষা আৰু জিজ্ঞাসাৰ বাবে মই নিজেই এক জোৰ বস্ত্ৰ লৈ ল’লোঁ।
Verse 28
अवकोटे नदीतीरे स्थितस्संस्थाप्य सादरम् । स दृष्ट्वा वस्त्रयुग्मं तन्न लोभे कुरते मनः
অৱকোটা নদীৰ তীৰত সাদৰে স্থিত হৈ থাকোঁতে তেওঁ এক জোৰ বস্ত্ৰ দেখিলে; তথাপি সেইবোৰৰ প্ৰতি তেওঁৰ মন লোভত নঢলিল।
Verse 29
इतरस्य परिज्ञाय तत्क्षांत्या स्वगृहं ययौ । ततो विचिंतयित्वा तु हृदा स्वल्पमिति द्विज
আনজনৰ অৱস্থা বুজি তেওঁ ক্ষমা কৰি নিজৰ ঘৰলৈ গ’ল। তাৰপিছত হৃদয়ে চিন্তা কৰি ক’লে, “হে দ্বিজ, ই তেনেই সৰু কথা।”
Verse 30
उदुंबरं हेमगर्भं मया तत्रैव पातितम् । किंकरे च नदीतीरे विकोणे जनवर्जिते
সেই ঠাইতেই মই সোনাৰ গৰ্ভধাৰী উদুম্বৰ গছখন পতিত কৰিলোঁ—কিঙ্কৰা নদীৰ তীৰত, এক নিৰ্জন বাঁকত, জনশূন্য স্থানে।
Verse 31
तस्य यातस्य देशे तु दृष्टं तेन तदद्भुतम् । अलं विधानमेतत्तु कृत्रिमं चोपलक्ष्यते
সেই দেশলৈ যেতিয়া তেওঁ গ’ল, তেতিয়া তাতে তেওঁ এক আশ্চৰ্য বস্তু দেখিলে। তথাপি এই ব্যৱস্থা কেৱল কৃত্ৰিম কৌশল বুলিয়েই বুজা যায়।
Verse 32
ग्रहणे वाधुना चास्य अलोभं नष्टमेव मे । अस्यैव रक्षणे कष्टमहंकारपदं त्विदम्
ইয়াক গ্ৰহণ কৰোঁতে, আৰু এতিয়াও, মোৰ লোভ-ৰহিত অৱস্থা নিশ্চয় নষ্ট হ’ল। আৰু এই বস্তুটোকেই ৰক্ষা কৰোঁতে কষ্ট—ই সঁচাকৈ অহংকাৰৰ পদ।
Verse 33
यतो लोभस्ततो लाभो लाभाल्लोभः प्रवर्तते । लोभग्रस्तस्य पुंसश्च शाश्वतो निरयो भवेत्
য’ত লোভ, ত’ত লাভ জন্মে; লাভৰ পৰা লোভ পুনৰ বাঢ়ে। লোভে গ্ৰস্ত মানুহৰ বাবে চিৰস্থায়ী নৰকেই ভাগ্য হয়।
Verse 34
यदि नो विगुणं वित्तं यदा वेश्मनि तिष्ठति । तदा मे दारपुत्राणामुन्मादो ह्युपपद्यते
যেতিয়া দোষযুক্ত, অধৰ্মীয় ধন আমাৰ ঘৰত ৰৈ যায়, তেতিয়া মোৰ স্ত্ৰী আৰু পুত্ৰসকলৰ ওপৰত উন্মাদনা আৰু দুঃখ নামি আহে।
Verse 35
उन्मादात्कामसंजात विकारान्मतिविभ्रमः । भ्रमान्मोहोप्यहंकारः क्रोधलोभावतः परं
উন্মাদনাৰ পৰা কাম-জনিত বিকাৰ উঠে; সেই বিকাৰৰ পৰা বুদ্ধিৰ বিভ্ৰম হয়। বিভ্ৰমৰ পৰা মোহ, মোহৰ পৰা অহংকাৰ; আৰু তাৰ পৰে ক্ৰোধ আৰু লোভ জন্মে।
Verse 36
एषां प्रचुरभावाच्च तपः क्षयं गमिष्यति । क्षीणे तपसि वर्तंते पंकाश्चित्तप्रमोहकाः
এইবোৰৰ অত্যধিক প্ৰাবল্যৰ বাবে তপস্যা ক্ষয়লৈ যাব। তপস্যা ক্ষীণ হ’লে, কাদাৰ দৰে মলিনতা মনক মোহিত কৰি আঁকোৱালি লয়।
Verse 37
तैश्च शृंखलयोगैश्च बद्धो नैवोद्धृतिं व्रजेत् । एतद्विमृश्य शूद्रोऽसौ परित्यज्य गृहं गतः
সেই একে শৃংখলা আৰু মোহ-আসক্তিৰ বন্ধনত আবদ্ধ হৈ তেওঁ কেতিয়াও মুক্তিলাভ নকৰিব। এই কথা বিবেচনা কৰি সেই শূদ্ৰে ঘৰ ত্যাগ কৰি প্ৰস্থান কৰিলে।
Verse 38
स्वस्था देवा मुदा तत्र साधुसाध्विति चाब्रुवन् । निर्ग्रंथिरूपमादाय तस्यांतिक गृहं तथा
তাত দেৱতাসকল নিশ্চিন্ত হৈ আনন্দে ক’লে, “সাধু! সাধু!” তাৰ পাছত সংসাৰ-বন্ধনহীন সন্ন্যাসীৰ ৰূপ ধৰি তেওঁলোকে তাইৰ ওচৰৰ এটা ঘৰত গ’ল।
Verse 39
गत्वाहं दैवसंवादमवदं भूतवर्तनम् । ततोभ्यासप्रसंगाच्च जनानां च परिप्लवात्
তাত গৈ মই দেৱ-সংবাদ বৰ্ণনা কৰিলোঁ আৰু যি ঘটিছিল তাৰ কাহিনী ক’লোঁ। তাৰ পাছত পুনঃপুন আলোচনা চলি থাকিল আৰু লোকসকল বিভ্ৰান্ত হোৱাত বিষয়টো আগবাঢ়িল।
Verse 40
तस्य योषा तदागत्य पप्रच्छ दैवकारणम् । ततोहमवदं तस्य यद्वा चेतोगतं द्रुतम्
তেতিয়া তেওঁৰ পত্নী আহি দেৱীয় কাৰণ সুধিলে। তাতে মই তৎক্ষণাৎ মোৰ মনত যি উঠিছিল সেয়াই তাইক ক’লোঁ।
Verse 41
निभृतोथ निनादस्य कारणं कथितं मया । हृद्गतं पतिना तेद्य विधिना दत्तमज्ञवत्
সেই মৃদু ধ্বনিৰ কাৰণ মই তোমাক গোপনে ক’লোঁ। আজি তোমাৰ স্বামীয়ে যেন অজ্ঞাতে, বিধিৰ দানস্বৰূপে, তোমাৰ হৃদয়ত স্থিত হোৱা এক দান তোমাক দিলে।
Verse 42
परित्यक्तं महाभागे पुनर्नास्तीह ते वसु । यावज्जीवति दौर्विध्यं तस्य भोक्ता न संशयः
হে মহাভাগে নাৰী, তুমি যি ধন ত্যাগ কৰিলা, সেয়া ইয়াত এতিয়া তোমাৰ নহয়। যিমান দিন সেই অযোগ্য দুঃভাগ্যবান জীয়াই থাকে, সি সেই ধন ভোগ কৰিব—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 43
गच्छ मातर्गृहं शून्यमलब्धं तत्प्रपृच्छतम् । श्रुत्वा तद्वै शिवं सा च वचनं पत्युरंतिके
“মাতৃগৃহলৈ যোৱা; যদি সেই ঘৰ শূন্য হয় আৰু তাত একো নাপোৱা, তেন্তে তাক এই বিষয়ে সুধিবা।” সেই সত্যই শিৱ-মঙ্গল বাক্য শুনি, তাই স্বামীৰ কাষতে ক’লে।
Verse 44
गत्वा प्रोवाच दुर्वृत्तं तच्छ्रुत्वा विस्मयं गतः । स विचिंत्य तया सार्धमागतोसौ ममांतिकम्
সি গৈ তাৰ দুষ্ট আচৰণ জনালে; সেয়া শুনি তেওঁ বিস্মিত হ’ল। তাৰ পাছত চিন্তা কৰি, তাইৰ সৈতে একেলগে মোৰ ওচৰলৈ আহিল।
Verse 45
निभृतं मामुवाचेदं क्षपणत्वं च कीर्तय । क्षपणक उवाच । चाक्षुषं चिरसंशुद्धं हेलया तृणवत्कथम्
তেওঁ গোপনে মোক ক’লে: “ক্ষপণকত্বৰ অৱস্থাও বৰ্ণনা কৰা।” ক্ষপণকে ক’লে: “দীৰ্ঘকাল শুদ্ধ হোৱা চাক্ষুষ মন্বন্তৰক হেলাৰে তৃণসম কেনেকৈ গণ্য কৰিব পাৰি?”
Verse 46
त्वया त्यक्तं यतस्तात नास्ति भाग्यमकंटकम् । ऐश्वर्यमतुलं शौर्यं शीर्यते भावुकं पुनः
হে তাত, তুমি যিহেতু তাক ত্যাগ কৰিলা, কাঁটামুক্ত ভাগ্য ক’তো নাই। অতুল ঐশ্বৰ্য আৰু শৌৰ্যও, ভাবুক-অস্থিৰ মনৰ লোকত, পুনৰ শুকাই যায়।
Verse 47
स्वबंधूनां महद्दुःखमाजन्ममरणांतिकम् । द्रक्ष्यसे चात्मना नित्यं मृतानां या गतिर्ध्रुवम्
তুমি নিজৰেই স্বজনসকলৰ মহাদুখ দেখিবা, যি জন্মৰ পৰা মৰণৰ অন্তলৈকে বিস্তৃত; আৰু তুমি নিজে সদায় মৃতসকলৰ ওপৰত পতিত হোৱা নিশ্চিত, অটল গতি প্রত্যক্ষ কৰিবা।
Verse 48
तस्मात्तद्गृह्यतां तूर्णं भुंक्ष्व भोग्यमकंटकम् । ऐश्वर्यमतुलं शौर्यं लोकानां विस्मयं वरम्
সেয়ে, এইটো তৎক্ষণাৎ গ্ৰহণ কৰা—শীঘ্ৰে। বাধাহীন, কণ্টকমুক্ত ভোগ উপভোগ কৰা; অতুল ঐশ্বৰ্য আৰু শৌৰ্য, যি লোকসমূহৰ দৃষ্টিত পৰম বিস্ময়।
Verse 49
शूद्र उवाच । न मे वित्ते स्पृहा चास्ति धनं संसार वागुरा । तद्विधौ पतितो मर्त्यो न पुनर्मोक्षकं व्रजेत्
শূদ্ৰে ক’লে: “মোৰ ধনৰ প্ৰতি কোনো লোভ নাই। ধন সংসাৰৰ ফাঁদ। যি মর্ত্য সেই অনুসন্ধানৰ জালত পৰে, সি পুনৰ মোক্ষলৈ যোৱা পথ নাপায়।”
Verse 50
शृणु वित्तस्य यद्दोषमिहलोके परत्र च । भयं चोराच्च ज्ञातिभ्यो राजभ्यस्तत्करादपि
ধনৰ দোষ শুনা—ইহলোকে আৰু পৰলোকে দুয়োতে। ই ভয় আনে—চোৰৰ পৰা, নিজৰ জ্ঞাতি-স্বজনৰ পৰা, ৰজাসকলৰ পৰা, আৰু তেওঁলোকৰ কৰ্মচাৰীৰ পৰাও।
Verse 51
सर्वे जिघांसवो मर्त्याः पशुमत्स्यविविष्किराः । तथा धनवतां नित्यं कथमर्थास्सुखावहाः
সকলো মর্ত্যেই হত্যাৰ প্ৰবৃত্তিত চালিত—পশু, মাছ আৰু পক্ষী বধ কৰে। তেন্তে ধনৱানসকলৰ বাবে ধন কেনেকৈ সদায় সত্যই সুখদায়ক হ’ব?
Verse 52
प्राणस्यांतकरो ह्यर्थस्साधको दुरितस्य च । कालादीनां प्रियं गेहं निदानं दुर्गतेः परम्
ধনেই প্ৰাণৰ অন্ত ঘটায় আৰু পাপকো বঢ়ায়; ই কাল আদি শক্তিসকলৰ প্ৰিয় নিবাস, আৰু দুৰ্গতিৰ পৰম কাৰণ।
Verse 53
इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे शूद्रस्यालोभाख्यानं नाम त्रिपंचाशत्तमोऽध्यायः
এইদৰে পৱিত্ৰ শ্ৰী পদ্মপুৰাণৰ প্ৰথম ভাগ সৃষ্টিখণ্ডত “শূদ্ৰৰ অলোভাখ্যান” নামৰ ত্ৰিপঞ্চাশত্তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 54
धनेन तु विहीनस्य पुत्रदारोज्झितस्य च । कथं मित्रं कथं धर्मं दीनानां जन्मनः कथं
ধনহীন আৰু পুত্ৰ-দাৰা দ্বাৰা পৰিত্যক্ত জনৰ বাবে—মিত্ৰ ক’ত, ধৰ্ম ক’ত? দীনজনৰ বাবে জন্মই বা কিহৰ?
Verse 55
सत्वादिक्रतुकार्यं च पुष्करिण्युपकारकं । दानं नाकस्य सोपानं निःस्वस्य च न सिद्ध्यति
দান সৎকর্ম আৰু যজ্ঞ-কৰ্মক সহায় কৰে, আৰু পুষ্কৰিণী আদি পৱিত্ৰ সৰোবৰ তথা লোকহিত কাৰ্যত উপকাৰ কৰে। দান স্বৰ্গলৈ উঠাৰ সোপান; কিন্তু নিঃস্বজনৰ বাবে ই সিদ্ধ নহয়।
Verse 56
व्रतकार्यस्य रक्षा च धर्मादिश्रवणं भृशम् । पितृयज्ञादितीर्थं च निर्वित्तस्य न सिद्ध्यति
ধনবিহীন জনৰ বাবে ন ব্ৰত-কৰ্মৰ ৰক্ষা সিদ্ধ হয়, ন ধৰ্ম আদি উপদেশ বিস্তাৰে শুনা; ন পিতৃযজ্ঞ আদি পৱিত্ৰ অনুষ্ঠান আৰু তীৰ্থযাত্ৰাও সফল হয়।
Verse 57
तथा रोगप्रतीकारः पथ्यमौषधसंचयं । रक्षणं विग्रहश्चैव शत्रूणां विजयो ध्रुवम्
তদ্ৰূপে ৰোগৰ প্ৰতিকাৰ পাথ্য আৰু ঔষধৰ সঞ্চয়েৰে হয়; ৰক্ষা হয়, আৰু সংঘাতো ঘটে—যাৰ দ্বাৰা শত্ৰুৰ ওপৰত নিশ্চিত বিজয় লাভ হয়।
Verse 58
स्त्रीणां च जन्मना वार्ता वसुयोगेन लभ्यते । भूतभव्यप्रवृत्तानां सुकृतं दुष्कृतं च यत्
আৰু স্ত্ৰীসকলৰ জন্মৰ বৃত্তান্ত বসুসকলৰ যোগে লাভ হয়; তদ্ৰূপে যিসকলৰ গতি অতীত আৰু ভবিষ্যৎলৈ বিস্তৃত, তেওঁলোকৰ পুণ্য-পাপৰ জ্ঞানো উপলব্ধ হয়।
Verse 59
तस्माद्बहुधनं यस्य तस्य भोग्यं यदृच्छया । स्वर्गं वितरणादेव लप्स्यसे ह्यचिरादितः
সেয়ে যাৰ বহুধন আছে, সি যি আপনা-আপুনি আহে তাকেই ভোগ্য বুলি জানক; দান কৰিলেই তুমি নিশ্চয় অচিৰে স্বৰ্গ লাভ কৰিবা।
Verse 60
शूद्र उवाच । अकामाच्च व्रतं सर्वमक्रोधात्तीर्थसेवनम् । दया जप्यसमा शुद्धं संतोषो धनमेव च
শূদ্ৰে ক’লে: “আকাংক্ষাহীনতাতেই সকলো ব্ৰত সিদ্ধ হয়; ক্ৰোধশূন্যতাতেই তীৰ্থসেৱা সম্পন্ন হয়। দয়া জপৰ সমান; শুদ্ধতাই সত্য পবিত্ৰতা; আৰু সন্তোষেই ধন।”
Verse 61
अहिंसा परमा सिद्धिः शिलोंछवृत्तिरुत्तमा । शाकाहारः सुधातुल्य उपवासः परंतप
অহিংসাই পৰম সিদ্ধি; শিলোঞ্ছ-বৃত্তিৰে জীৱন উত্তম। শাকাহাৰ অমৃতসম; আৰু উপবাস—হে শত্ৰুতাপক—সৰ্বোচ্চ তপ।
Verse 62
संतोषो मे महाभोग्यं महादानं वराटकम् । मातृवत्परदाराश्च परद्रव्याणि लोष्ठवत्
সন্তোষেই মোৰ সৰ্বোচ্চ ভোগ; কৌড়ি-শঙ্খ মাত্ৰেই মোৰ মহাদান। পৰৰ স্ত্ৰীসকল মোৰ বাবে মাতৃসম, আৰু পৰৰ ধন মাটিৰ ঢেলা সদৃশ।
Verse 63
परदारा भुजंगाभाः सर्वयज्ञ इदं मम । तस्मादेनं न गृह्णामि सत्यं सत्यं गुणाकर
পৰৰ স্ত্ৰী মোৰ বাবে সাপৰ দৰে; সকলো যজ্ঞ-ক্ৰিয়াত এইয়েই মোৰ ব্ৰত। সেয়ে মই তাক গ্ৰহণ নকৰোঁ—ই সত্য, সত্য, হে গুণসাগৰ।
Verse 64
प्रक्षालनाद्धि पंकस्य दूरादस्पर्शनं वरं । इत्युक्ते तु नरश्रेष्ठ पुष्पवर्षं पपात ह
“পংক ধুই আঁতৰোৱাতকৈ দূৰৰ পৰা তাক নাছোঁৱাই থাকাই উত্তম।” এই কথা কোৱা মাত্ৰে, হে নৰশ্ৰেষ্ঠ, ফুলৰ বৰষুণ পৰিল।
Verse 65
मूर्ध्रिदेशे तनौ तस्य सर्वदेवेरितं द्विज । देवदुंदुभयो नेदुर्नृत्यंत्यप्सरसां गणाः
হে দ্বিজ, তেওঁৰ মূৰ্ধাস্থানত—সকলো দেৱতাৰ প্ৰেৰণা মতে—দেৱদুন্দুভি বাজিল, আৰু অপ্সৰাসকলৰ দলে দলে নৃত্য আৰম্ভ হ’ল।
Verse 66
जगुर्गंधर्वपतयो विमानं चापतद्दिवः । ऊचुर्देवगणास्तत्र विमानमिदमारुह
গন্ধৰ্বপতিসকলে গীত গাইলে, আৰু আকাশৰ পৰা এক দিৱ্য বিমান নামি আহিল। তাত সমবেত দেৱগণে ক’লে: “এই বিমানে আৰোহণ কৰা।”
Verse 67
सत्यलोकं समासाद्य भुंक्ष्व भोग्यं महेंद्रवत् । संख्या तेनापि वर्तेत भोग्यकालस्य धार्मिक
সত্যলোকত উপনীত হৈ, মহেন্দ্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ দৰে ভোগ্য সুখসমূহ ভোগ কৰা। হে ধৰ্মিষ্ঠ! ভোগভোগৰ কাল-সীমাৰ গণনা তেওঁও ৰাখে।
Verse 68
इत्युक्तेषु च देवेषु शूद्रो वचनमब्रवीत् । कथं निर्ग्रंथकस्यास्य ज्ञानं चेष्टास्य भाषणम्
দেৱতাসকলে এইদৰে কোৱাৰ পাছত, শূদ্ৰে ক’লে— “এই নিৰ্গ্ৰন্থ (শাস্ত্ৰ-আশ্ৰয়হীন/আসক্তিহীন) জনৰ এনে জ্ঞান, এনে আচৰণ আৰু এনে বাক্য কেনেকৈ?”
Verse 69
किं वा हरिहरौ ब्रह्मा किं वा शक्रो बृहस्पतिः । किं वा मच्छलनादेव साक्षाद्धर्म इहागतः
এইজন হৰি-হৰ (বিষ্ণু-শিৱ) নে? নে ব্ৰহ্মা? নে শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) বृहস্পতিসহ? নে মোৰ প্ৰবঞ্চনাৰ কাৰণে ধৰ্মই সাক্ষাৎ ইয়ালৈ আহিল?
Verse 70
इत्युक्ते क्षपणश्चासौ स्मितो वचनमब्रवीत् । विज्ञातुं चैव वो धर्ममहं विष्णुरिहागतः
এই কথা কোৱা হ’লে, সেই তপস্বী মৃদু হাঁহি মাৰি ক’লে— “তোমালোকৰ ধৰ্ম জানিবলৈহে মই—বিষ্ণু—ইয়ালৈ আহিছোঁ।”
Verse 71
विमानेन दिवं गच्छ सकुटुंबो महामुने । मत्प्रसादाच्च युष्माकं सदैव नवयौवनम्
হে মহামুনি! বিমানযোগে পৰিয়ালসহ স্বৰ্গলৈ যোৱা। মোৰ কৃপাৰে তোমালোকৰ সদায় নবযৌৱন স্থিৰ থাকিব।
Verse 72
भविष्यति महाप्राज्ञ भाग्यानंत्यं प्रलप्स्यथ । दिव्याभरणसंयुक्ता दिव्यवस्त्रोपशोभिताः
হে মহাপ্ৰাজ্ঞ! আগন্তুক কালত তুমি অনন্ত সৌভাগ্যৰ কথা উচ্চাৰণ কৰিবা—দিব্য অলংকাৰৰে বিভূষিত আৰু দিব্য বস্ত্ৰে উজ্জ্বল।
Verse 73
गतास्ते सहसा नाकं सर्वैर्बंधुजनैर्वृताः । एवं द्विजवरश्रेष्ठ लोभत्यागाद्ययुर्दिवम्
তেওঁলোকে সকলো আত্মীয়-স্বজনৰে বেষ্টিত হৈ সহসাই স্বৰ্গলৈ গ’ল। এইদৰে, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, লোভ ত্যাগ কৰি তেওঁলোকে দিব্য লোক লাভ কৰিলে।
Verse 74
तुलाधारस्तथाधीमान्सत्यधर्म प्रतिष्ठितः । ये न जानाति तद्वृत्तं देशांतरसमुद्भवम्
তুলাধাৰ জ্ঞানী আছিল, সত্য আৰু ধৰ্মত দৃঢ়ভাবে প্ৰতিষ্ঠিত; তথাপি লোকসকলে তেওঁৰ কাহিনী নাজানে, কিয়নো সেয়া অন্য দেশত উদ্ভৱ হৈছিল।
Verse 75
तुलाधारसमो नास्ति सुरलोके प्रतिष्ठितः । तस्मात्त्वमपि भूदेव समं गत्वा दिवं व्रज
দেৱলোকত তুলাধাৰৰ সমান কোনো প্ৰতিষ্ঠিত নাই। সেয়ে, হে ভূদেৱ, তুমিও তেওঁৰ সমতা লাভ কৰি স্বৰ্গলৈ গমন কৰা।
Verse 76
य इदं शृणुयान्मर्त्यः सर्वधर्मप्रतिष्ठितः । जन्मजन्मार्जितं पापं तत्क्षणात्तस्य नश्यति
যি মর্ত্যই এই কথা শ্ৰৱণ কৰে আৰু সকলো ধৰ্মত দৃঢ়ভাবে প্ৰতিষ্ঠিত থাকে—তেওঁৰ জন্মে জন্মে সঞ্চিত পাপ সেই ক্ষণতে বিনষ্ট হয়।
Verse 77
सकृत्पठनमात्रेण सर्वयज्ञफलं लभेत् । लोकानां पुरतो विप्र देवानामर्च्यतां व्रजेत्
ইয়াক মাত্ৰ এবাৰ পাঠ কৰিলেই সকলো যজ্ঞৰ ফল লাভ হয়। হে বিপ্ৰ (ব্ৰাহ্মণ), লোকসমূহৰ সম্মুখত গৌৰৱ লাভ কৰি, দেৱলোকত পূজ্য অৱস্থালৈ গমন কৰে।