Adhyaya 36

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो देवाः प्रयातास्ते विमानैर्बहुभिस्तदा । रामोप्यनुजगामाशु कुंभयोनेस्तपोवनम्

পুলস্ত্য ক’লে: তেতিয়া সেই দেৱতাসকল বহু বিমানেৰে তৎক্ষণাৎ প্ৰস্থান কৰিলে; আৰু ৰামো সোনকালে তেওঁলোকৰ পিছে পিছে কুম্ভযোনি (অগস্ত্য)ৰ তপোবনলৈ গ’ল।

Verse 2

उक्तं भगवता तेन भूयोप्यागमनं क्रियाः । पूर्वमेव सभायां च यो मां द्रष्टुं समागतः

সেই ভগৱানৰ দ্বাৰা পুনৰ আগমনৰ বিধি আৰু কৰ্মও পুনৰ কোৱা হ’ল। আৰু যিজনে আগতেই সভালৈ আহি মোক দৰ্শন কৰিবলৈ উপস্থিত হৈছিল—

Verse 3

तदहं देवतादेशात्तत्कार्यार्थे महामुनिं । पश्यामि तं मुनिं गत्वा देवदानवपूजितम्

সেয়েহে, দেৱতাসকলৰ আদেশত আৰু সেই কাৰ্য সিদ্ধ কৰিবলৈ, মই সেই মহামুনিক দৰ্শন কৰিবলৈ গ’লোঁ—সেই মুনিক, যাক দেৱ আৰু দানৱ উভয়ে পূজা কৰিছিল।

Verse 4

उपदेशं च मे तुष्टः स्वयं दास्यति सत्तमः । दुःखी येन पुनर्मर्त्ये न भवामि कदाचन

মোৰ ওপৰত সন্তুষ্ট হৈ সেই সৎজন নিজেই মোক উপদেশ দিব; যাৰ দ্বাৰা মই মৰ্ত্যলোকত কেতিয়াও পুনৰ দুখী নহ’ম।

Verse 5

पिता दशरथो मह्यं कौसल्या जननी तथा । सूर्यवंशे समुत्पन्नस्तथाप्येवं सुदुःखितः

মোৰ পিতা দশৰথ, আৰু জননী কৌসল্যা; সূৰ্যবংশত জন্মিলোঁ তথাপিও মই এইদৰে অতি দুখে পীড়িত।

Verse 6

राज्यकाले वने वासो भार्यया चानुजेन च । हरणं चापि भार्याया रावणेन कृतं मम

ৰাজ্যকালত মই পত্নী আৰু কনিষ্ঠ ভ্ৰাতাৰ সৈতে বনবাস কৰিলোঁ; আৰু মোৰ পত্নীক ৰাৱণে অপহৰণ কৰিলে।

Verse 7

असहायेन तु मया तीर्त्वा सागरमुत्तमम् । रुद्ध्वा तु तां पुरीं सर्वां कृत्वा तस्य कुलक्षयम्

সহায়বিহীন মই উত্তম সাগৰ পাৰ হৈ, সেই সম্পূৰ্ণ নগৰী অৱৰোধ কৰি, তাৰ বংশৰ বিনাশ ঘটালোঁ।

Verse 8

दृष्टा सीता मया त्यक्ता देवानां तु पुरस्तदा । शुद्धां तां मां तथोचुस्ते मया सीता तथा गृहम्

মই সীতাক শুদ্ধ দেখিলোঁ, তথাপিও দেৱতাসকলৰ সন্মুখতে ত্যাগ কৰিলোঁ। তেতিয়া তেওঁলোকে মোক ক’লে, ‘সীতা পবিত্ৰ।’ এইদৰে মোৰ দ্বাৰাই সীতা আৰু গৃহস্থালিও পৰিত্যক্ত হ’ল।

Verse 9

समानीता प्रीतिमता लोकवाक्याद्विसर्जिता । वने वसति सा देवी पुरे चाहं वसामि वै

প্ৰিয়জনাই তেওঁক পুনৰ আনিলে, তথাপি লোকবাক্যৰ কাৰণে আকৌ বিদায় দিয়া হ’ল। সেই দেৱী বনতে বাস কৰে, আৰু মই নিশ্চয় নগৰত বাস কৰোঁ।

Verse 10

जातोहमुत्तमे वंशे उत्तमोहं धनुष्मताम् । उत्तमं दुःखमापन्नो हृदयं नैव भिद्यते

মই উত্তম বংশত জন্ম লৈছোঁ; ধনুৰ্ধৰসকলৰ মাজত মই শ্ৰেষ্ঠ। তথাপি অতি ভয়ংকৰ দুখত পৰিলেও মোৰ হৃদয় একেবাৰে নাভাঙে।

Verse 11

वज्रसारस्य सारेण धात्राहं निर्मितो ध्रुवम् । इदानीं ब्राह्मणादेशाद्भ्रमामि धरणीतले

নিশ্চয় বিধাতাই মোক বজ্ৰসাৰৰ সাৰেৰে গঢ়ি তুলিছে। কিন্তু এতিয়া ব্ৰাহ্মণৰ আদেশত মই ধৰণীতলে ঘূৰি ফুৰিছোঁ।

Verse 12

तपः स्थितस्तु शूद्रोसौ मया पापो निपातितः । देववाक्यात्तु मे भूयः प्राणो मे हृदि संस्थितः

সেই শূদ্ৰ তপস্যাত স্থিত আছিল, তথাপি মই তাক পাপী বুলি নিপাতিত কৰিলোঁ। কিন্তু দেৱবাণীৰ বলত মোৰ প্ৰাণ পুনৰ স্থাপিত হ’ল আৰু এতিয়া মোৰ হৃদয়ত অৱস্থিত।

Verse 13

पश्यामि तं मुनिं वंद्यं जगतोस्य हिते रतम् । दृष्टेन मे तथा दुःखं नाशमेष्यति सत्वरम्

মই সেই বন্দনীয় মুনিক দেখা পাইছোঁ, যি জগতৰ হিতত ৰত। তেওঁৰ দৰ্শনমাত্ৰে মোৰ দুখ সোনকালে নাশ হ’ব।

Verse 14

उदयेन सहस्रांशोर्हिमं यद्वद्विलीयते । तद्वन्मे दुःखसंप्राप्तिः सर्वथा नाशमेष्यति

সহস্ৰ-কিৰণ সূৰ্য উদয় হ’লে যেন হিম গলি যায়, তেনেদৰে মোৰ দুখ-অনুভৱো সকলো প্ৰকাৰেই অন্তলৈ যাব।

Verse 15

दृष्ट्वा च देवान्संप्राप्तानगस्त्यो भगवानृषिः । अर्घ्यमादाय सुप्रीतः सर्वांस्तानभ्यपूजयत्

দেৱতাসকল আহি উপস্থিত হোৱা দেখি, ভগৱান ঋষি অগস্ত্য আনন্দিত হ’ল; অৰ্ঘ্য গ্ৰহণ কৰি তেওঁ সকলোকে বিধিমতে পূজা কৰিলে।

Verse 16

ते तु गृह्य ततः पूजां संभाष्य च महामुनिं । जग्मुस्तेन तदा हृष्टा नाकपृष्ठं सहानुगाः

তাৰ পাছত তেওঁলোকে সেই পূজা গ্ৰহণ কৰি আৰু মহামুনিৰ সৈতে কথোপকথন কৰি, অনুচৰসহ আনন্দিত হৈ তেতিয়াই স্বৰ্গলোকলৈ গ’ল।

Verse 17

गतेषु तेषु काकुत्स्थः पुष्पकादवरुह्य च । अभिवादयितुं प्राप्तः सोगस्त्यमृषिमुत्तमम्

তেওঁলোক গ’ল পাছত কাকুৎস্থ (ৰাম) পুষ্পক বিমানৰ পৰা নামি, উত্তম ঋষি অগস্ত্যক প্ৰণাম কৰিবলৈ আগবাঢ়ি আহিল।

Verse 18

राजोवाच । सुतो दशरथस्याहं भवंतमभिवादितुम् । आगतो वै मुनिश्रेष्ठ सौम्येनेक्षस्व चक्षुषा

ৰাজাই ক’লে: “মই দশৰথৰ পুত্ৰ। হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, আপোনাক অভিবাদন কৰিবলৈ আহিছোঁ। কৃপা কৰি সৌম্য দৃষ্টিৰে মোক চাওক।”

Verse 19

निर्धूतपापस्त्वां दृष्ट्वा भवामीह न संशयः । एतावदुक्त्वा स मुनिमभिवाद्य पुनः पुनः

আপোনাক দৰ্শন কৰিলেই মোৰ পাপ ধুই যায়—ইয়াত একো সন্দেহ নাই। এইদৰে কৈ তেওঁ মুনিক পুনঃ পুনঃ প্ৰণাম কৰিলে।

Verse 20

कुशलं भृत्यवर्गस्य मृगाणां तनयस्य च । भगवद्दर्शनाकांक्षी शूद्रं हत्वा त्विहागतः

ভৃত্যবৰ্গ, মৃগসমূহ আৰু তোমাৰ পুত্ৰ—সকলো কুশলনে? ভগৱানৰ দৰ্শনৰ আকাঙ্ক্ষাৰে তুমি ইয়ালৈ আহিছা, এজন শূদ্ৰক বধ কৰি।

Verse 21

अगस्त्य उवाच । स्वागतं ते रघुश्रेष्ठ जगद्वंद्य सनातन । दर्शनात्तव काकुत्स्थ पूतोहं मुनिभिः सह

অগস্ত্য ক’লে: স্বাগতম তোমাক, ৰঘুবংশৰ শ্ৰেষ্ঠ, জগতবন্দিত সনাতন। হে কাকুত্স্থ, তোমাৰ দৰ্শনে মই মুনিসকলৰ সৈতে পবিত্ৰ হ’লোঁ।

Verse 22

त्वत्कृते रघुशार्दूल गृहाणार्घं महाद्युते । स्वागतं नरशार्दूल दिष्ट्या प्राप्तोसि शत्रुहन्

হে ৰঘুশাৰ্দূল, হে মহাতেজস্বী, তোমাৰ নিমিত্তে এই অৰ্ঘ্য—স্বাগত নিবেদন—গ্ৰহণ কৰা। স্বাগতম, হে নৰশাৰ্দূল; ভাগ্যবশত তুমি আহি উপস্থিত হ’লা, হে শত্রুহন্তা।

Verse 23

त्वं हि नित्यं बहुमतो गुणैर्बहुभिरुत्तमैः । अतस्त्वं पूजनीयो वै मम नित्यं हृदिस्थितः

তুমি সদায় বহু উত্তম গুণে অতি মান্য। সেয়ে তুমি নিশ্চয় পূজনীয়, আৰু মোৰ হৃদয়ত সদা অধিষ্ঠিত।

Verse 24

सुरा हि कथयंति त्वां शूद्रघातिनमागतं । ब्राह्मणस्य च धर्मेण त्वया वै जीवितः सुतः

দেৱতাসকলে নিশ্চয় তোমাক এইদৰে ক’য় যে তুমি শূদ্ৰ-ঘাতী ৰূপে ইয়ালৈ আহিছিলা; তথাপি ব্ৰাহ্মণৰ ধৰ্ম-নীতি অনুসৰি, তোমাৰ দ্বাৰাই তোমাৰ পুত্ৰ সত্যই পুনৰ জীৱিত হ’ল।

Verse 25

उष्यतां चेह भगवः सकाशे मम राघव । प्रभाते पुष्पकेणासि गंतायोध्यां महामते

হে ভগৱান ৰাঘৱ, মোৰ ওচৰত ইয়াতে থাকক। প্ৰভাত হ’লে, হে মহামতি, তুমি পুষ্পক বিমানেৰে অযোধ্যালৈ যাবা।

Verse 26

इदं चाभरणं सौम्य सुकृतं विश्वकर्मणा । दिव्यं दिव्येनवपुषा दीप्यमानं स्वतेजसा

আৰু এই অলংকাৰো, হে সৌম্য, বিশ্বকৰ্মাই সুন্দৰকৈ নিৰ্মাণ কৰিছে—দিব্য, দিব্য ৰূপধাৰী, নিজৰ তেজে নিজেই দীপ্তিমান।

Verse 27

प्रतिगृह्णीष्व राजेन्द्र मत्प्रियं कुरु राघव । लब्धस्य हि पुनर्द्दाने सुमहत्फलमुच्यते

হে ৰাজেন্দ্ৰ, হে ৰাঘৱ, এইটো গ্ৰহণ কৰি মোৰ প্ৰিয় কাৰ্য সম্পন্ন কৰা। কোৱা হয়, লাভ কৰা বস্তুৰ পৰা পুনৰ দান কৰিলে অতি মহান ফল লাভ হয়।

Verse 28

त्वं हि शक्तः परित्रातुं सेंद्रानपि सुरोत्तमान् । तस्मात्प्रदास्ये विधिवत्प्रतीच्छस्व नरर्षभ

তুমি ইন্দ্ৰসহ সৰ্বোত্তম দেৱতাসকলকো ৰক্ষা কৰিবলৈ সক্ষম। সেয়ে মই বিধি অনুসৰি এইটো প্ৰদান কৰিম—হে নৰশ্ৰেষ্ঠ, যথাযথভাৱে গ্ৰহণ কৰা।

Verse 29

अथोवाच महाबाहुरिक्ष्वाकूणां महारथः । कृतांजलिर्मुनिश्रेष्ठं स्वं च धर्ममनुस्मरन्

তেতিয়া ইক্ষ্বাকু বংশৰ মহাবাহু মহাৰথীয়ে ক’লে; মুনিশ্ৰেষ্ঠৰ আগত কৰযোৰে নমি, নিজৰ ধৰ্ম স্মৰণ কৰি।

Verse 30

प्रतिग्रहो वै भगवंस्तव मेऽत्र विगर्हितः । क्षत्रियेण कथं विप्र प्रतिग्राह्यं विजानता

হে ভগৱন, মোৰ বোধ মতে ইয়াত দান গ্ৰহণ নিন্দনীয়। হে বিপ্ৰ, যি উচিত জানে, সেই ক্ষত্ৰিয় কেনেকৈ দান গ্ৰহণ কৰিব?

Verse 31

ब्राह्मणेन तु यद्दत्तं तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि । सपुत्रो गृहवानस्मि समर्थोस्मि महामुने

কিন্তু ব্ৰাহ্মণে যি দান কৰিলে, সেয়া তুমি মোক ক’বই লাগিব, হে মহামুনে। মোৰ পুত্ৰ আছে, গৃহস্থালী আছে, আৰু মই সক্ষম।

Verse 32

आपदा चन चाक्रांतः कथं ग्राह्यः प्रतिग्रहः । भार्या मे सुचिरं नष्टा न चान्या मम विद्यते

আপদাই মোক আচ্ছন্ন কৰিছে, তেন্তে মই কেনেকৈ দান গ্ৰহণ কৰোঁ? মোৰ পত্নী বহুদিন ধৰি নিখোঁজ, আৰু তাইৰ বাহিৰে মোৰ আন কোনো নাই।

Verse 33

केवलं दोषभागी च भवामीह न संशयः । कष्टां चैव दशां प्राप्य क्षत्रियोपि प्रतिग्रही

নিঃসন্দেহে ইয়াত দোষৰ ভাগী কেৱল মইহে হ’ম। কঠিন অৱস্থালৈ পৰিলে, ক্ষত্ৰিয়ো দান গ্ৰহণকাৰী (আশ্ৰিত) হৈ পৰে।

Verse 34

कुर्वन्न दोषमाप्नोति मनुरेवात्र कारणम् । वृद्धौ च मातापितरौ साध्वी भार्या शिशुः सुतः

এনেদৰে কৰিলে কোনো দোষ নালাগে—ইয়াত মনুৱেই একমাত্ৰ প্ৰমাণ। বিশেষকৈ বৃদ্ধ মাতৃ-পিতৃ, সাধ্বী পত্নী আৰু নিজৰ সন্তান—দুধমুখা শিশু আৰু পুত্ৰ—ক ৰক্ষা-পালন কৰা উচিত।

Verse 35

अप्यकार्यशतं कृत्वा भर्तव्या मनुरब्रवीत् । नाहं प्रतीच्छे विप्रर्षे त्वया दत्तं प्रतिग्रहं

মনুৱে ক’লে: “সেয়ে শত অপকাৰ কৰিলেও তাক পালন-পোষণ কৰিবই লাগে। কিন্তু হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠ, তোমাৰ দিয়া এই দান মই প্ৰতিগ্ৰহণ নকৰোঁ।”

Verse 36

न च मे भवता कोपः कार्यो वै सुरपूजित

আৰু হে দেৱতাসকলৰ দ্বাৰা পূজিত মহাপুৰুষ, মোৰ ওপৰত ক্ৰোধ নকৰিব।

Verse 37

अगस्त्य उवाच । न च प्रतिग्रहे दोषो गृहीते पार्थिवैर्नृप । भवान्वै तारणे शक्तस्त्रैलोक्यस्यापि राघव

অগস্ত্য ক’লে: “হে নৃপ, ৰজাসকলে গ্ৰহণ কৰা দান গ্ৰহণ কৰাত কোনো দোষ নাই। হে ৰাঘৱ, তুমি ত্ৰিলোককো তৰণ কৰিবলৈ সক্ষম।”

Verse 38

तारय ब्राह्मणं राम विशेषेण तपस्विनं । तस्मात्प्रदास्ये विधिवत्प्रतीच्छस्व नराघिप

হে ৰাম, এই ব্ৰাহ্মণক—বিশেষকৈ এই তপস্বীক—উদ্ধাৰ কৰা। সেয়ে মই বিধি অনুসাৰে দান কৰিম; হে নৰাধিপ, তুমি যথাবিধি গ্ৰহণ কৰা।

Verse 39

राम उवाच । क्षत्रियेण कथं विप्र प्रतिग्राह्यं विजानता । ब्राह्मणेन तु यद्दत्तं तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि

ৰামে ক’লে: “হে ব্ৰাহ্মণ, ধৰ্ম বুজি থকা ক্ষত্ৰিয়ে কেনেকৈ দান গ্ৰহণ কৰিব? আৰু ব্ৰাহ্মণে যি দান দিয়ে, তাৰ ভিতৰত কোনটো গ্ৰহণযোগ্য—সেয়া অনুগ্ৰহ কৰি মোক ক’ব।”

Verse 40

अगस्त्य उवाच । आसीत्कृतयुगे राम ब्रह्मपूते पुरातने । अपार्थिवाः प्रजाः सर्वाः सुराणां च शतक्रतुः

অগস্ত্য ক’লে: “হে ৰাম, প্ৰাচীন কৃতযুগত—যেতিয়া ব্ৰহ্মাৰ পবিত্ৰ বিধান সুদৃঢ় আছিল—সকলো প্ৰজা অপাৰ্থিৱ স্বভাৱৰ আছিল, আৰু দেৱলোকত শতক্ৰতু ইন্দ্ৰৰ আধিপত্য আছিল।”

Verse 41

ताः प्रजा देवदेवेशं राजार्थं समुपागमन् । सुराणां विद्यते राजा देवदेवः शतक्रतुः

সেই প্ৰজাসকল ৰজাৰ উদ্দেশ্যে দেৱদেৱেশ্বৰক সমীপত গ’ল। দেৱলোকত ৰজা আছে—দেৱদেৱ শতক্ৰতু ইন্দ্ৰ, যি শত যজ্ঞ সম্পন্ন কৰে।

Verse 42

श्रेयसेस्मासु लोकेश पार्थिवं कुरु सांप्रतं । यस्मिन्पूजां प्रयुंजानाः पुरुषा भुंजते महीम्

“হে লোকেশ্বৰ, এই লোকসমূহৰ মঙ্গলৰ বাবে এতিয়া পাৰ্থিৱ ৰাজত্ব স্থাপন কৰক; য’ত মানুহে পূজা কৰি পৃথিৱী ভোগ আৰু পালন কৰিব পাৰে।”

Verse 43

ततो ब्रह्मा सुरश्रेष्ठो लोकपालान्सवासवान् । समाहूयाब्रवीत्सर्वांस्तेजोभागोऽत्र युज्यताम्

তেতিয়া দেৱশ্ৰেষ্ঠ ব্ৰহ্মাই ইন্দ্ৰসহ লোকপালসকলক আহ্বান কৰি সকলোকে ক’লে: “ইয়াত প্ৰত্যেকে নিজৰ দিৱ্য তেজৰ অংশ যোগ কৰক।”

Verse 44

ततो ददुर्लोकपालाश्चतुर्भागं स्वतेजसा । अक्षयश्च ततो ब्रह्मा यतो जातोऽक्षयो नृपः

তেতিয়া লোকপালসকলে নিজৰ তেজেৰে চাৰিভাগ অংশ দান কৰিলে। সেই অংশৰ পৰা ব্ৰহ্মা ‘অক্ষয়’—অবিনাশী—হ’ল; আৰু হে নৃপ, তেওঁৰ পৰা ‘অক্ষয়’ নামৰ সন্তান জন্মিল।

Verse 45

तं ब्रह्मा लोकपालानामंशं पुंसामयोजयत् । ततो नृपस्तदा तासां प्रजानां क्षेमपंडितः

তাৰ পাছত ব্ৰহ্মাই লোকপালসকলৰ দিৱ্য শক্তিৰ এক অংশ তেওঁক অৰ্পণ কৰিলে। তেতিয়া সেই নৃপ তেওঁৰ প্ৰজাসকলৰ কল্যাণ আৰু নিৰাপত্তাৰ জ্ঞানী ৰক্ষক হ’ল।

Verse 46

तत्रैंद्रेण तु भागेन सर्वानाज्ञापयेन्नृपः । वारुणेन च भागेन सर्वान्पुष्णाति देहिनः

তাত ইন্দ্ৰ-সদৃশ অংশেৰে নৃপে সকলোকে আদেশ দিব লাগে; আৰু বৰুণ-সদৃশ অংশেৰে সকলো দেহধাৰী জীৱক পোষণ আৰু ধাৰণ কৰে।

Verse 47

कौबेरेण तथांशेन त्वर्थान्दिशति पार्थिवः । यश्च याम्यो नृपे भागस्तेन शास्ति च वै प्रजाः

কুবেৰ-সদৃশ অংশেৰে পাৰ্থিৱে ধন-সম্পদ বণ্টন কৰে। আৰু যম-সদৃশ যি নৃপৰ অংশ, তাৰে তেওঁ প্ৰজাক শাসন কৰি শৃঙ্খলাত ৰাখে।

Verse 48

तत्र चैंद्रेण भागेन नरेन्द्रोसि रघूत्तम । प्रतिगृह्णीष्वाभरणं तारणार्थे मम प्रभो

আৰু তাত ইন্দ্ৰৰ নিৰ্ধাৰিত অংশেৰে তুমি নৃপ, হে ৰঘুবংশৰ শ্ৰেষ্ঠ। হে প্ৰভু, মোৰ তৰণৰ নিমিত্তে এই অলংকাৰ কৃপা কৰি গ্ৰহণ কৰা।

Verse 49

ततो रामः प्रजग्राह मुनेर्हस्तान्महात्मनः । दिव्यमाभरणं चित्रं प्रदीप्तमिव भास्करं

তেতিয়া ৰামে সেই মহাত্মা মুনিৰ হাতৰ পৰা আশ্চৰ্য দিৱ্য অলংকাৰ গ্ৰহণ কৰিলে, যি সূৰ্যৰ দৰে দীপ্তিময় আছিল।

Verse 50

प्रतिगृह्य ततोगस्त्याद्राघवः परवीरहा । निरीक्ष्य सुचिरं कालं विचार्य च पुनः पुनः

তাৰ পাছত অগস্ত্যৰ পৰা সেইটো গ্ৰহণ কৰি, পৰবীৰহা ৰাঘৱে বহু সময় ধৰি চালে আৰু বাৰে বাৰে মনতে বিচাৰ কৰিলে।

Verse 51

मौक्तिकानि विचित्राणि धात्रीफलसमानि च । जांबूनदनिबद्धानि वज्रविद्रुमनीलकैः

তাত আছিল বিচিত্ৰ মুক্তা, ধাত্ৰীফল (আমলখি) সদৃশ আকাৰৰ; শুদ্ধ জাঁবূনদ সোণত গাঁথা, আৰু হীৰা, প্ৰবাল, নীলমণিৰে অলংকৃত।

Verse 52

पद्मरागैः सगोमेधैर्वैडूर्यैः पुष्परागकैः । सुनिबद्धं सुविभक्तं सुकृतं विश्वकर्मणा

সেয়া পদ্মৰাগ (ৰুবি), গোমেধ, বৈডূৰ্য (কেট্‌স-আই) আৰু পুষ্পৰাগ (টপাজ) ৰে গঠিত; দৃঢ়ভাৱে গাঁথা, সুসম বিভক্ত, আৰু বিশ্বকৰ্মাই অতি নিপুণতাৰে নিৰ্মাণ কৰিছিল।

Verse 53

दृष्ट्वा प्रीतिसमायुक्तो भूयश्चेदं व्यचिंतयत् । नेदृशानि च रत्नानि मया दृष्टानि कानिचित्

সেয়া দেখি তেওঁ আনন্দে পৰিপূৰ্ণ হ’ল আৰু পুনৰ চিন্তা কৰিলে—“এনেধৰণৰ ৰত্ন মই কেতিয়াও দেখা নাই।”

Verse 54

उपशोभानि बद्धानि पृथ्वीमूल्यसमानि च । विभीषणस्य लंकायां न दृष्टानि मया पुरा

এই সুসজ্জিত, বন্ধনী কৰি স্থাপন কৰা বস্তুসমূহ পৃথিৱীৰ মূল্যৰ সমান; বিভীষণৰ লংকাতো মই আগতে কেতিয়াও দেখা নাছিলোঁ।

Verse 55

इति संचित्य मनसा राघवस्तमृषिं पुनः । आगमं तस्य दिव्यस्य प्रष्टुं समुपचक्रमे

এইদৰে মন একাগ্ৰ কৰি ৰাঘৱে পুনৰ সেই ঋষিৰ ওচৰলৈ গৈ, তেওঁৰ দিৱ্য আগম—পবিত্ৰ উপদেশ—সম্পৰ্কে সুধিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 56

अत्यद्भुतमिदं ब्रह्मन्न प्राप्यं च महीक्षिताम् । कथं भगवता प्राप्तं कुतो वा केन निर्मितम्

হে ব্ৰাহ্মণ! ই অতি আশ্চৰ্য, আৰু ৰজাসকলৰ বাবেও অপ্রাপ্য। ভগৱানে ই কেনেকৈ লাভ কৰিলে? ই ক’ৰ পৰা আহিল, বা কোনে নিৰ্মাণ কৰিলে?

Verse 57

कुतूहलवशाच्चैव पृच्छामि त्वां महामते । करतलेस्थिते रत्ने करमध्यं प्रकाशते

কেৱল কৌতূহলবশত, হে মহামতে, মই আপোনাক সুধোঁ: যেতিয়া ৰত্ন হাতৰ তালুত থোৱা হয়, তেতিয়া হাতৰ মধ্যভাগ কিয় আলোকিত দেখা যায়?

Verse 58

अधमं तद्विजानीयात्सर्वशास्त्रेषु गर्हितम् । दिशः प्रकाशयेद्यत्तन्मध्यमं मुनिसत्तम

সেইটোক অধম বুলি জানিবা—সকলো শাস্ত্ৰতে নিন্দিত। কিন্তু যি দিশসমূহ আলোকিত কৰে, অৰ্থাৎ পথপ্ৰদৰ্শন আৰু স্পষ্টতা দিয়ে, সেয়াই মধ্যম, হে মুনিসত্তম।

Verse 59

ऊर्ध्वगं त्रिशिखं यत्स्यादुत्तमं तदुदाहृतम् । एतान्युत्तमजातीनि ऋषिभिः कीर्तितानि तु

যি ওপৰলৈ উঠা আৰু ত্ৰিশিখাযুক্ত, তাকেই উত্তম বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে। এইবোৰেই উত্তম জাতি, যাক ঋষিসকলে কীৰ্তন কৰিছে।

Verse 60

आश्चर्याणां बहूनां हि दिव्यानां भगवान्निधिः । एवं वदति काकुत्स्थे मुनिर्वाक्यमथाब्रवीत्

বহু আশ্চৰ্য দিৱ্য বিস্ময়ৰ নিধান ভগৱান এইদৰে কাকুত্স্থ (ৰাম)ক ক’বলৈ ধৰোঁতেই, মুনিয়ে তেতিয়া এই বাক্য ক’লে।

Verse 61

अगस्त्य उवाच । शृणु राम पुरावृत्तं पुरा त्रेतायुगे महत् । द्वापरे समनुप्राप्ते वने यद्दृष्टवानहम्

অগস্ত্য ক’লে: শুনা, হে ৰাম, এক মহান প্ৰাচীন বৃত্তান্ত—দ্বাপৰ যুগ উপস্থিত হোৱাৰ সময়ত বনাঞ্চলত মই নিজে যি দেখিছিলোঁ, যদিও কাহিনী ত্ৰেতা যুগৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।

Verse 62

आश्चर्यं सुमहाबाहो निबोध रघुनंदन । पुरा त्रेतायुगे ह्यासीदरण्यं बहुविस्तरम्

হে মহাবাহো, হে ৰঘুনন্দন, এই আশ্চৰ্য বুজা: প্ৰাচীন ত্ৰেতা যুগত এক অতি বিস্তৃত অৰণ্য আছিল।

Verse 63

समंताद्योजनशतं मृगव्याघ्रविवर्जितम् । तस्मिन्निष्पुरुषेऽरण्ये चिकीर्षुस्तप उत्तमम्

চাৰিওফালে শত যোজন পৰ্যন্ত সেয়া হৰিণ আৰু বাঘৰ পৰা মুক্ত আছিল। সেই নিৰ্জন অৰণ্যত তেওঁ উত্তম তপস্যা কৰিবলৈ ইচ্ছুক হৈ অৱস্থান কৰিলে।

Verse 64

अहमाक्रमितुं सौम्य तदरण्यमुपागतः । तस्यारण्यस्य मध्यं तु युक्तं मूलफलैः सदा

হে সৌম্য, সেই অৰণ্য অতিক্ৰম কৰিবলৈ মই তাত উপনীত হ’লোঁ; আৰু সেই অৰণ্যৰ মধ্যভাগ সদায়ে মূল-ফলৰে সুসজ্জিত আছিল।

Verse 65

शाकैर्बहुविधाकारैर्नानारूपैः सुकाननैः । तस्यारण्यस्य मध्ये तु पंचयोजनमायतम्

বহুবিধ শাক-পত্ৰ, নানাৰূপে সুশোভিত হৈ, সেয়া এক মনোহৰ কাণন আছিল; আৰু সেই অৰণ্যৰ মধ্যত পঞ্চ যোজন বিস্তৃত এক অঞ্চল প্ৰসাৰিত আছিল।

Verse 66

हंसकारंडवाकीर्णं चक्रवाकोपशोभितम् । तत्राश्चर्यं मया दृष्टं सरः परमशोभितम्

তাত মই এক আশ্চৰ্য্য সৰোবৰ দেখিলোঁ—হংস আৰু কাৰণ্ডৱ হাঁহেৰে পৰিপূৰ্ণ, চক্ৰৱাক পখীৰ শোভাৰে বিভূষিত—অতিশয় দীপ্তিময়।

Verse 67

विसारिकच्छपाकीर्णं बकपंक्तिगणैर्युतम् । समीपे तस्य सरसस्तपस्तप्तुं गतः पुरा

সেই সৰোবৰ বিসাৰিকা পখী আৰু কচ্ছপেৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল, আৰু বক-পখীৰ শাৰীশাৰী দলেৰে পৰিবেষ্টিত; বহু আগতে তেওঁ তাতেই তপস্যা কৰিবলৈ গৈছিল।

Verse 68

देशं पुण्यमुपेत्यैवं सर्वहिंसाविवर्जितम् । तत्राहमवसं रात्रिं नैदाघीं पुरुषर्षभ

এইদৰে মই এক পুণ্য দেশত উপনীত হ’লোঁ, যি সকলো হিংসাৰ পৰা মুক্ত; হে পুৰুষশ্ৰেষ্ঠ, গ্ৰীষ্মৰ তাপত মই তাত এক ৰাতি বাস কৰিলোঁ।

Verse 69

प्रभाते पुरुत्थाय सरस्तदुपचक्रमे । अथापश्यं शवमहमस्पृष्टजरसं क्वचित्

প্ৰভাতত সোনকালে উঠি মই সেই সৰোবৰলৈ আগবাঢ়িলোঁ। তেতিয়া ক’তবাত মই এটা শৱ দেখিলোঁ, যাক জৰাজীৰ্ণতা স্পৰ্শ কৰা নাছিল।

Verse 70

तिष्ठंतं परया लक्ष्म्या सरसो नातिदूरतः । तदर्थं चिंतयानोहं मुहूर्तमिव राघव

সৰোবৰ পৰা বেছি দূৰ নহয়, পৰম শ্ৰীৰে বিভূষিত হৈ তেওঁক থিয় হৈ থকা দেখিলোঁ। হে ৰাঘৱ, সেই বিষয়ত মই যেন এক মুহূৰ্তমান চিন্তা কৰিলোঁ।

Verse 71

अस्य तीरे न वै प्राणी को वाप्येष सुरर्षभः । मुनिर्वा पार्थिवो वापि क्व मुनिः पार्थिवोपि वा

“এই তীৰত সঁচাকৈ কোনো প্ৰাণী নাই। তেন্তে এইজন কোন—হে দেৱশ্ৰেষ্ঠ? মুনি নে ৰজা? ইয়াত মুনি ক’ত, বা ৰজাই বা ক’ত?”

Verse 72

अथवा पार्थिवसुतस्तस्यैवं संभवः कृतः । अतीतेहनि रात्रौ वा प्रातर्वापि मृतो यदि

“নচেৎ, যদি ৰজাৰ পুত্ৰ এইদৰে অৱস্থালাভ কৰি থাকে—যদি দিন পাৰ হৈ যোৱাৰ পিছত, বা ৰাতিত, বা পুৱাতেই সি মৃত্যুবৰণ কৰি থাকে—”

Verse 73

अवश्यं तु मया ज्ञेया सरसोस्य विनिष्क्रिया । यावदेवं स्थितश्चाहं चिंतयानो रघूत्तम

“কিন্তু এই সৰোবৰ পৰা মুক্তিৰ উপায় মই নিশ্চয় জানিবই লাগিব। যেতিয়ালৈকে মই এই অৱস্থাত আছোঁ, তেতিয়ালৈকে মই চিন্তাত নিমগ্ন হৈ থাকোঁ, হে ৰঘূত্তম।”

Verse 74

अथापश्यं मूहूर्तात्तु दिव्यमद्भुतदर्शनम् । विमानं परमोदारं हंसयुक्तं मनोजवम्

তাৰ পাছত অলপ মুহূৰ্তৰ ভিতৰতে মই এক দিৱ্য, অদ্ভুত দৰ্শন দেখিলোঁ—অতি শোভাময়, পৰম উদাৰ এক বিমান, হাঁসযুত, মনৰ দৰে দ্ৰুত।

Verse 75

पुरस्तत्र सहस्रं तु विमानेप्सरसां नृप । गंधर्वाश्चैव तत्संख्या रमयंति वरं नरम्

সন্মুখত, হে নৃপ, বিমানে আৰোহণ কৰা হাজাৰ অপ্সৰা আছিল; আৰু সমসংখ্যক গন্ধৰ্বও সেই উত্তম নৰক আনন্দিত কৰি আছিল।

Verse 76

गायंति दिव्यगेयानि वादयंति तथा परे । अथापश्यं नरं तस्माद्विमानादवरोहितम्

কিছুমানে দিৱ্য গীত গাইছিল, আৰু আন কিছুমানে বাদ্য বজাইছিল। তেতিয়া মই দেখিলোঁ—সেই বিমানৰ পৰা এজন নৰ অৱতৰণ কৰিলে।

Verse 77

शवमांसं भक्षयन्तं च स्नात्वा रघुकुलोद्वह । ततो भुक्त्वा यथाकामं स मांसं बहुपीवरम्

হে ৰঘুকুলোদ্ভৱ, স্নান কৰি সি শৱমাংস পৰ্যন্ত ভক্ষণ কৰিলে; তাৰ পাছত ইচ্ছামতে বহুপৰিমাণ, অতি চর্বিযুক্ত মাংস খাই ল’লে।

Verse 78

अवतीर्य सरः शीघ्रमारुरोह दिवं पुनः । तमहं देवसंकाशं श्रिया परमयान्वितम्

সি দ্ৰুতগতিতে সৰোবৰত অৱতৰি, পুনৰ আকাশলোকলৈ উঠি গ’ল। মই তাক দেবসদৃশ দীপ্তিময়, পৰম শ্ৰীৰে বিভূষিত দেখিলোঁ।

Verse 79

भो भो स्वर्गिन्महाभाग पृच्छामि त्वां कथं त्विदम् । जुगुप्सितस्तवाहारो गतिश्चेयं तवोत्तमा

হে স্বৰ্গবাসী মহাভাগ! মই তোমাক সুধিছোঁ—ই কেনেকৈ? তোমাৰ আহাৰ ঘৃণিত, তথাপি তোমাৰ গতি (অৱস্থা) উত্তম।

Verse 80

यदि गुह्यं न चैतत्ते कथय त्वद्य मे भवान् । कामतः श्रोतुमिच्छामि किमेतत्परमं वचः

যদি ই তোমাৰ গোপন নহয়, তেন্তে আজি মোক কহা। মই আন্তৰিকভাৱে শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ—এই পৰম উপদেশ কি?

Verse 81

को भवान्वद संदेहमाहारश्च विगर्हितः । त्वयेदं भुज्यते सौम्य किमर्थं क्व च वर्तसे

আপুনি কোন? মোৰ সন্দেহ কহি দূৰ কৰক। এই আহাৰ নিন্দনীয়—হে সৌম্য, আপুনি কিয় ই খাইছে? কিহৰ বাবে, আৰু আপুনি ক’ত বাস কৰে?

Verse 82

कस्यायमैश्वरोभावः शवत्वेन विनिर्मितः । आहारं च कथं निंद्यं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

কাৰ ঐশ্বৰ্যভাৱ এই, যি শৱৰূপত গঢ়া হৈছে? আৰু এই আহাৰ কিয় নিন্দিত? মই তত্ত্বতঃ সম্পূৰ্ণ সত্য শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ।

Verse 83

श्रुत्वा च भाषितं तत्र मम राम सतां वर । प्रांजलिः प्रत्युवाचेदं स स्वर्गी रघुनंदन

তাত কোৱা বাক্য শুনি, সেই স্বৰ্গবাসীয়ে—হাত জোৰ কৰি—উত্তৰ দিলে: “হে ৰাম, সৎলোকৰ শ্ৰেষ্ঠ; হে ৰঘুনন্দন!”

Verse 84

शृणुष्वाद्य यथावृत्तं ममेदं सुखदुःखजम् । कामो हि दुरितक्रम्यः शृणु यत्पृच्छसे द्विज

এতিয়া শুনা, যি দৰে ঘটনাবোৰ ঘটিল—মোৰ এই অভিজ্ঞতা সুখ-দুখ দুয়োটাৰ পৰা জন্ম লোৱা। কামনা নিশ্চয়েই পাপৰ পথলৈ টানি নিয়ে; হে দ্বিজ, তুমি যি সুধিছা, সেয়া শুনা।

Verse 85

पुरा वैदर्भको राजा पिता मे हि महायशाः । वासुदेव इति ख्यातस्त्रिषु लोकेषु धार्मिकः

পূৰ্বে বিদৰ্ভ দেশত এজন ৰজা আছিল—মোৰ পিতা—মহা যশস্বী। তেওঁ ‘বাসুদেৱ’ নামে খ্যাত আছিল আৰু ত্ৰিলোকত ধৰ্মপালক বুলি প্ৰসিদ্ধ আছিল।

Verse 86

तस्य पुत्रद्वयं ब्रह्मन्द्वाभ्यां स्त्रीभ्यामजायत । अहं श्वेत इति ख्यातो यवीयान्सुरथोऽभवत्

হে ব্ৰাহ্মণ, তেওঁৰ দুজনী পত্নীৰ পৰা দুজন পুত্ৰ জন্মিল। মই ‘শ্বেত’ নামে খ্যাত হ’লোঁ, আৰু কনিষ্ঠজন ‘সুৰথ’ আছিল।

Verse 87

पितर्युपरते तस्मिन्पौरा मामभ्यषेचयन् । तत्राहंकारयन्राज्यं धर्मे चासं समाहितः

যেতিয়া মোৰ পিতা দেহত্যাগ কৰিলে, তেতিয়া নগৰবাসীয়ে মোক অভিষেক কৰি ৰজা কৰিলে। তাত মই ৰাজ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰি, ধৰ্মত একাগ্ৰচিত্তে স্থিৰ হৈ ৰ’লোঁ।

Verse 88

एवं वर्षसहस्राणि बहूनि समुपाव्रजन् । मम राज्यं कारयतः परिपालयतः प्रजाः

এইদৰে বহু হাজাৰ বছৰ পাৰ হৈ গ’ল, যেতিয়া মই ৰাজ্য চলাইছিলোঁ আৰু প্ৰজাসকলক ৰক্ষা-পালন কৰিছিলোঁ।

Verse 89

सोहं निमित्ते कस्मिंश्चिद्वैराग्येण द्विजोत्तम । मरणं हृदये कृत्वा तपोवनमुपागमम्

এনেকৈ কোনো এক কাৰণত, হে দ্বিজোত্তম, মোৰ অন্তৰত বৈৰাগ্য জাগিল; মৃত্যুক হৃদয়ত স্থিৰ কৰি মই তপোবনলৈ গ’লোঁ।

Verse 90

सोहं वनमिदं रम्यं भृशं पक्षिविवर्जितम् । प्रविष्टस्तप आस्थातुमस्यैव सरसोंतिके

তাৰ পিছত মই এই মনোৰম বনলৈ প্ৰৱেশ কৰিলোঁ—যি সম্পূৰ্ণৰূপে পক্ষীবিহীন—আৰু এই একে সৰোবৰৰ কাষতে তপস্যা কৰিবলৈ সংকল্প কৰিলোঁ।

Verse 91

राज्येऽभिषिच्य सुरथं भ्रातरं तं नराधिपम् । इदं सरः समासाद्य तपस्तप्तं सुदारुणम्

ভ্ৰাতা সুৰথক ৰজা হিচাপে অভিষেক কৰাই, সেই নৰাধিপে এই পবিত্ৰ সৰোবৰত আহি অতি ভয়ংকৰ তপস্যা কৰিলে।

Verse 92

दशवर्षसहस्राणि तपस्तप्त्वा महावने । शुभं तु भवनं प्राप्तो ब्रह्मलोकमनामयम्

মহাবনত দহ হাজাৰ বছৰ তপস্যা কৰি, তেওঁ শুভ ধাম লাভ কৰিলে—ব্ৰহ্মলোক, যি নিৰাময় আৰু দোষহীন।

Verse 93

स्वर्गस्थमपि मां ब्रह्मन्क्षुत्पिपासे द्विजोत्तम । अबाधेतां भृशं चाहमभवं व्यथितेंद्रियः

হে ব্ৰাহ্মণ, স্বৰ্গত থাকিলেও, হে দ্বিজোত্তম, ক্ষুধা আৰু পিপাসাই মোক ভীষণকৈ পীড়া দিলে; মোৰ ইন্দ্ৰিয়সমূহ গভীৰভাৱে ব্যথিত হ’ল।

Verse 94

ततस्त्रिभुवनश्रेष्ठमवोचं वै पितामहम् । भगवन्स्वर्गलोकोऽयं क्षुत्पिपासा विवर्जितः

তেতিয়া মই ত্ৰিভুৱনৰ শ্ৰেষ্ঠ পিতামহ ব্ৰহ্মাক ক’লোঁ: “হে ভগৱান! এই স্বৰ্গলোক ক্ষুধা-পিপাসাৰ পৰা মুক্ত।”

Verse 95

कस्येयं कर्मणः पक्तिः क्षुत्पिपासे यतो हि मे । आहारः कश्च मे देव ब्रूहि त्वं श्रीपितामह

“মোৰ কৰ্মৰ এই পক্ক ফল কিহৰ, যাৰ বাবে মোৰ ক্ষুধা-পিপাসা জাগে? আৰু মোৰ বাবে কি আহাৰ আছে, হে দেব—কোৱা, হে শ্ৰী পিতামহ।”

Verse 96

ततः पितामहः सम्यक्चिरं ध्यात्वा महामुने । मामुवाच ततो वाक्यं नास्ति भोज्यं स्वदेहजम्

তেতিয়া পিতামহ ব্ৰহ্মাই, হে মহামুনি, বহুক্ষণ গভীৰ ধ্যান কৰি মোক এই বাক্য ক’লে: “নিজ দেহৰ পৰা জন্মা কোনো ভোজ্য নাই।”

Verse 97

ॠते ते स्वानि मांसानि भक्षय त्वं तु हि नित्यशः । स्वशरीरं त्वया पुष्टं कुर्वता तप उत्तमम्

“তোৰ নিজৰ মাংসৰ বাহিৰে তই নিত্য অন্য ভোজ্য গ্ৰহণ কৰিব পাৰিস; কিন্তু নিজৰ শৰীৰ পোষণ কৰি তই উত্তম তপস্যা কৰ।”

Verse 98

नादत्तं जायते तात श्वेत पश्य महीतले । आग्रहाद्भिक्षमाणाय भिक्षापि प्राणिने पुरा

“হে প্ৰিয় শ্বেত, পৃথিৱীত চোৱা: দান নকৰিলে একো জন্মে নাহে। পূৰ্বে কোনো প্ৰাণীয়ে জোৰ কৰি ভিক্ষা মাগিলেহে তাক ভিক্ষা দিয়া হৈছিল।”

Verse 99

न हि दत्ता गृहे भ्रांत्या मोहादतिथये तदा । तेन स्वर्गगतस्यापि क्षुत्पिपासे तवाधुना

সেই সময় ঘৰত ভ্ৰম আৰু মোহবশত অতিথিক আতিথ্য দিয়া নহ’ল; সেই কাৰণেই স্বৰ্গলৈ গ’লেও এতিয়া তোমাৰ ভোক আৰু পিয়াহ লাগি আছে।

Verse 100

स त्वं प्रपुष्टमाहारैः स्वशरीरमनुत्तमम् । भक्षयस्व च राजेंद्र सा ते तृप्तिर्भविष्यति

সেয়ে, হে ৰাজেন্দ্ৰ, আহাৰেৰে নিজ অনুত্তম দেহ ভালদৰে পুষ্ট কৰি, এতিয়া সেই দেহকেই ভক্ষণ কৰা; সেইয়েই তোমাৰ তৃপ্তি হ’ব।

Verse 101

एवमुक्तस्ततो देवं ब्रह्माणमहमुक्तवान् । भक्षिते च स्वके देहे पुनरन्यन्न मे विभो

এইদৰে কোৱা হ’লত মই তেতিয়া দেৱ ব্রহ্মাক ক’লোঁ: “হে প্ৰভু, মোৰ নিজৰ দেহ ভক্ষণ হ’লে, মোৰ বাবে পুনৰ আন কোনো দেহ নাথাকিব।”

Verse 102

क्षुधानिवारणं नैव देहस्यास्य विनौदनं । खादामि ह्यक्षयं देव प्रियं मे न हि जायते

ইয়া কেৱল ভোক নিবারণ নহয়, নতুবা এই দেহৰ সুখৰ বাবেও নহয়। হে দেৱ, মই অক্ষয় বস্তু ভক্ষণ কৰোঁ; তথাপি মোৰ বাবে কোনো প্ৰিয় বস্তু কেতিয়াও উদয় নহয়।

Verse 103

ततोब्रवीत्पुनर्ब्रह्मा तव देहोऽक्षयः कृतः । दिनेदिने ते पुष्टात्मा शवः श्वेत भविष्यति

তেতিয়া ব্রহ্মাই পুনৰ ক’লে: “তোমাৰ দেহ অক্ষয় কৰা হ’ল। দিনে দিনে তোমাৰ পুষ্ট আত্মা-দেহ শ্বেত হৈ উঠিব।”

Verse 104

यावद्वर्षशतं पूर्णं स्वमांसं खाद भो नृप । यदागच्छति चागस्त्यः श्वेतारण्यं महातपाः

হে নৃপ! সম্পূৰ্ণ একশ বছৰলৈকে নিজৰ মাংসেই ভক্ষণ কৰা; যেতিয়ালৈ মহাতপস্বী অগস্ত্য শ্বেতাৰণ্যলৈ আহি নাপায়।

Verse 105

भगवानतिदुर्धर्षस्तदा कृच्छ्राद्विमोक्ष्यसे । स हि तारयितुं शक्तः सेंद्रानपि सुरासुरान्

সেই ভগৱান অতি অদুৰ্ধর্ষ; তেতিয়া তুমি দুঃখ-কষ্টৰ পৰা মুক্ত হ’বা। কিয়নো তেওঁ ইন্দ্ৰসহ দেৱ-অসুৰকো উদ্ধাৰ কৰিবলৈ সক্ষম।

Verse 106

आहारं कुत्सितं चेमं राजर्षे किं पुनस्तव । सुरकार्यं महत्तेन सुकृतं तु महात्मना

হে ৰাজর্ষি! যদি এই আহাৰো নিন্দিত বুলি গণ্য হয়, তেন্তে তোমাৰ আহাৰৰ কথা ক’বা কেনেকৈ? তথাপি সেই মহৎ কৰ্মে মহাত্মাই দেৱকাৰ্যৰ এক বৃহৎ উপকাৰ সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 107

उदधिं निर्जलं कृत्वा दानवाश्च निपातिताः । विंध्यश्चादित्यविद्वेषाद्वर्धमानो निवारितः

সাগৰক নিৰ্জল কৰি দানৱসকলক নিপাত কৰা হ’ল; আৰু সূৰ্যৰ প্ৰতি বিদ্বেষে বৃদ্ধি পোৱা বিন্ধ্য পৰ্বতকো নিবাৰণ কৰা হ’ল।

Verse 108

लंबमाना मही चैषा गुरुत्वेनाधिवासिता । दक्षिणा दिग्दिवं याता त्रैलाक्यं विषमस्थितम्

এই পৃথিৱী গুৰুভাৰে দবাই তললৈ নামি ঝুলিবলৈ ধৰিলে; দক্ষিণ দিশ আকাশলৈ উঠিল, আৰু ত্ৰিলোক অসম অৱস্থাত স্থিৰ হ’ল।

Verse 109

मया गत्वा सुरैः सार्द्धं प्रेषितो दक्षिणां दिशम् । समां कुरु महाभाग गुरुत्वेन जगत्समम्

মই দেৱতাসকলৰ সৈতে গৈ দক্ষিণ দিশলৈ প্ৰেৰিত হৈছিলোঁ। হে মহাভাগ, তোমাৰ গুৰুভাৰে ইয়াক সমান কৰ—জগতৰ সমান।

Verse 110

एवं च तेन मुनिना स्थित्वा सर्वा धरा समा । कृता राजेंद्र मुनिना एवमद्यापि दृश्यते

এইদৰে সেই মুনিয়ে তাত স্থিৰ হৈ থাকি সমগ্ৰ ধৰণীক সমান কৰি দিলে। হে ৰাজেন্দ্ৰ, মুনিয়েই এই কাম কৰিলে, আৰু আজিও তেনেকৈ দেখা যায়।

Verse 111

सोहं भगवत श्रुत्वा देवदेवस्य भाषितम् । भुंजे च कुत्सिताहारं स्वशरीरमनुत्तमम्

হে ভগৱন, দেৱদেৱৰ বাক্য শুনিও মই নিন্দনীয় আহাৰ ভোগ কৰোঁ আৰু এই অন্যথা অনুত্তম দেহ ধাৰণ কৰোঁ।

Verse 112

पूर्णं वर्षशतं चाद्य भोजनं कुत्सितं च मे । क्षयं नाभ्येति तद्विप्र तृप्तिश्चापि ममोत्तमा

হে বিপ্ৰ (ব্ৰাহ্মণ), আজিও মোৰ নীচ/অশুচি আহাৰৰ ভঁৰাল পূৰ্ণ একশ বছৰ ধৰি ক্ষয় নাযায়, আৰু মোৰ তৃপ্তিও অতি উত্তম।

Verse 113

तं मुनिं कृच्छ्रसन्तप्तश्चिंतयामि दिवानिशम् । कदा वै दर्शनं मह्यं स मुनिर्दास्यते वने

কষ্টত দগ্ধ হৈ মই সেই মুনিক দিন-ৰাতি চিন্তা কৰোঁ। কেতিয়া সেই মুনি বনত মোক দৰ্শন দান কৰিব?

Verse 114

एवं मे चिंतयानस्य गतं वर्षशतन्त्विह । सोगस्त्यो हि गतिर्ब्रह्मन्मुनिर्मे भविता ध्रुवं

এইদৰে মই চিন্তা কৰি থাকোঁতে ইয়াত শতবছৰ পাৰ হৈ গ’ল। হে ব্ৰাহ্মণ! অগস্ত্যেই মোৰ একমাত্ৰ আশ্ৰয়; নিশ্চয় তেওঁ মোৰ পথপ্ৰদৰ্শক মুনি হ’ব।

Verse 115

न गतिर्भविता मह्यं कुंभयोनिमृते द्विजम् । श्रुत्वेत्थं भाषितं राम दृष्ट्वाहारं च कुत्सितम्

হে দ্বিজ ব্ৰাহ্মণ! কুম্ভযোনি (অগস্ত্য) ব্যতীত মোৰ কোনো আশ্ৰয় নাথাকিব। হে ৰাম! তোমাৰ এই কথা শুনি আৰু সেই নিন্দনীয় আহাৰ দেখি তেনেও…

Verse 116

कृपया परया युक्तस्तं नृपं स्वर्गगामिनम् । करोम्यहं सुधाभोज्यं नाशयामि च कुत्सितम्

সৰ্বোচ্চ কৰুণাৰে প্ৰেৰিত হৈ, মই সেই স্বৰ্গগামী ৰজাক সুধা-ভোজনৰ যোগ্য কৰি তুলিম; আৰু সেই নীচটোকো বিনাশ কৰিম।

Verse 117

चिन्तयन्नित्यवोचं तमगस्त्यः किं करिष्यति । अहमेतत्कुत्सितं ते नाशयामि महामते

এইদৰে মনে মনে ভাবি অগস্ত্যই ক’লে—“সিয়ে কি কৰিব? হে মহামতে! তোমাৰ এই নিন্দনীয় বস্তুটো মই বিনাশ কৰিম।”

Verse 118

ईप्सितं प्रार्थयस्वास्मान्मनः प्रीतिकरं परम् । स स्वर्गी मां ततः प्राह कथं ब्रह्मवचोन्यथा

“আমাৰ পৰা যি ইচ্ছা কৰা, যি মনক পৰম আনন্দ দিয়ে, সেয়া প্ৰাৰ্থনা কৰা।” তেতিয়া সেই স্বৰ্গীয় জনে মোক ক’লে—“ব্ৰহ্মাৰ বাক্য কেনেকৈ কেতিয়াও অন্যথা হ’ব পাৰে?”

Verse 119

कर्तुं मुने मया शक्यं न चान्यस्तारयिष्यति । ॠते वै कुंभयोनिं तं मैत्रावरुणसंभवम्

হে মুনি, এই কাৰ্য্য ময়ে কৰিব পাৰোঁ; আন কোনোয়ে তোমাক/ইয়াক পাৰ কৰাব নোৱাৰে—কেৱল সেই কুম্ভযোনি, মিত্ৰ-বৰুণ-সম্ভৱ বশিষ্ঠ ব্যতীত।

Verse 120

अपृष्टोपि मया ब्रह्मन्नेवमूचे पितामहः । एवं ब्रुवाणं तं श्वेतमुक्तवानहमस्मि सः

হে ব্ৰাহ্মণ, মই নোসোধিলোঁ যদিও পিতামহ ব্ৰহ্মাই মোক এইদৰে ক’লে। তেওঁ এইদৰে ক’বলৈ ধৰোঁতেই মই সেই শ্বেতক ক’লোঁ—“মইয়ে সেইজন।”

Verse 121

आगतस्तव भाग्येन दृष्टोहं नात्र संशयः । ततः स्वर्गी स मां ज्ञात्वा दंडवत्पतितो भुवि

তোমাৰ ভাগ্যবলে মই আহি উপস্থিত হ’লোঁ, আৰু তুমি মোক দেখিলা—ইয়াত একো সন্দেহ নাই। তাৰ পাছত সেই স্বৰ্গীয় সত্তাই মোক চিনাকি পাই ভূমিত দণ্ডৱৎ প্ৰণাম কৰি পৰিল।

Verse 122

तमुत्थाप्य ततो रामाब्रवं किं ते करोम्यहम् । राजोवाच । आहारात्कुत्सिताद्ब्रह्मंस्तारयस्वाद्य दुष्कृतात्

তাৰ পাছত তাক উঠাই ৰামাই ক’লে, “মই তোমাৰ বাবে কি কৰোঁ?” ৰজাই ক’লে, “হে ব্ৰাহ্মণ, নিন্দিত আহাৰৰ পৰা উৎপন্ন আজিৰ এই দুষ্কৃতৰ পৰা মোক উদ্ধাৰ কৰা।”

Verse 123

येन लोकोऽक्षयः स्वर्गो भविता त्वत्कृतेन मे । ततः प्रतिग्रहो दत्तो जगद्वंद्य नृपेण हि

তোমাৰ কৰ্মৰ ফলত মোৰ বাবে অক্ষয় স্বৰ্গলোক হ’ব। সেয়ে, হে জগত-ৱন্দিত, ৰজাই নিশ্চয় তোমাক দান গ্ৰহণৰ অধিকার দিছে।

Verse 127

भवान्मामनुगृह्णातु प्रतीच्छस्व प्रतिग्रहम्

হে ভগৱান, মোক অনুগ্ৰহ কৰক; কৃপা কৰি এই দান-উপহাৰ গ্ৰহণ কৰক।

Verse 128

कृता मतिस्तारणाय न लोभाद्रघुनंदन । गृहीते भूषणे राम मम हस्तगते तदा

হে ৰঘুবংশৰ আনন্দ, মোৰ মনোভাব উদ্ধাৰৰ বাবে আছিল, লোভৰ বাবে নহয়। হে ৰাম, তেতিয়া অলংকাৰটো গ্ৰহণ কৰা হৈছিল আৰু মোৰ হাতত আছিল।

Verse 129

मानुषः पौर्विको देहस्तदा नष्टोस्य भूपते । प्रणष्टे तु शरीरे च राजर्षिः परया मुदा

হে ৰাজন, তেতিয়া তাৰ পূৰ্বৰ মানৱ দেহ নষ্ট হ’ল; আৰু দেহ নাশ হোৱাত ৰাজর্ষি পৰম আনন্দেৰে পৰিপূৰ্ণ হ’ল।

Verse 130

मयोक्तोसौ विमानेन जगाम त्रिदिवं पुनः । तेन मे शक्रतुल्येन दत्तमाभरणं शुभं

মোৰ কথামতে সি বিমানেৰে পুনৰ ত্ৰিদিৱলৈ গ’ল। শক্ৰ-সমান সেইজনে মোক শুভ অলংকাৰ দান কৰিলে।

Verse 131

तस्मिन्निमित्ते काकुत्स्थ दत्तमद्भुतकर्मणा । श्वेतो वैदर्भको राजा तदाभूद्गतकल्मषः

সেই উপলক্ষে, হে কাকুৎস্থ, অদ্ভুত কৰ্মসম্পন্ন দত্তৰ দ্বাৰা বিদৰ্ভৰ ৰজা শ্বেত তেতিয়া পাপমুক্ত হ’ল।