Adhyaya 18

Verse 1

भीष्मौवाच । अत्यद्भुतमिदं ब्रह्मन्श्रुतवानस्मि तत्त्वतः । अभिषेकं तु गायत्र्याः सदस्यत्र तथा कृतम्

ভীষ্ম ক’লে: “হে ব্ৰাহ্মণ, মই ইয়াক তত্ত্বতঃ যিদৰে আছে সিদৰে শুনিলোঁ; ই অতি আশ্চৰ্য যে এই সভাতেই গায়ত্ৰীৰ অভিষেক-সংস্কাৰ সত্যই সম্পন্ন হ’ল।”

Verse 2

विरोधं चैव सावित्र्या शापदानं तथा कृतम् । विष्णुना च यथा देवी सर्वस्थानेषु कीर्तिता

আৰু তদুপৰি সাৱিত্ৰীৰ সৈতে তেখেতৰ বিরোধৰ বৰ্ণনা আৰু শাপ উচ্চাৰণৰ কথাও কোৱা হৈছে; লগতে বিষ্ণুৱে দেৱীক সকলো স্থানতে কীৰ্তন কৰি প্ৰশংসা কৰাৰ কথাও আছে।

Verse 3

गायत्री चापि रुद्रेण स्तुता च वरवर्णिनी । तं श्रुत्वा प्रतिमात्मानं विस्तरेण पितामहम्

আৰু গায়ত্ৰী—উত্তম বৰ্ণধাৰিণী—ৰুদ্ৰৰ দ্বাৰাও স্তুত হ’ল। সেয়া শুনি, প্ৰতিমা-সদৃশ আত্মাস্বৰূপ পিতামহ ব্ৰহ্মাই বিস্তাৰে ক’লে।

Verse 4

प्रहृष्टानि च रोमाणि प्रशांतं च मनो मम । श्रुत्वा मे परमा प्रीतिः कौतूहलमथैव हि

মোৰ দেহৰ ৰোমাঞ্চ উঠিল আৰু মন শান্ত হ’ল। এই কথা শুনি মোৰ অন্তৰত পৰম আনন্দ জাগিল, আৰু নিশ্চয়েই গভীৰ কৌতূহলো উদয় হ’ল।

Verse 5

नारायणस्तु भगवान्कृत्वा तां परमां च वै । ब्रह्मपत्न्याः स्तुतिं भक्त्या न्यस्यतां पर्वतोपरि

তাৰ পাছত ভগৱান নাৰায়ণে সেই পৰম স্তোত্ৰ ৰচনা কৰি, ভক্তিভাৱে ব্ৰহ্মাৰ পত্নীৰ স্তৱন পৰ্বতৰ শিখৰত শ্ৰদ্ধাৰে স্থাপন কৰিলে।

Verse 6

उवाच वचनं विष्णुस्तुष्टिपुष्टिप्रदायकम् । श्रीमति ह्रीमती चैव या च देवीश्वरी तथा

বিষ্ণুৱে তুষ্টি আৰু পুষ্টি দানকাৰী বাক্য ক’লে—শ্ৰীমতী, হ্ৰীমতী, আৰু তদ্ৰূপে দেৱীশ্বৰী, অধিষ্ঠাত্রী দেৱীক সম্বোধন কৰি।

Verse 7

एतदेव श्रुतं ब्रह्मंस्तव वक्त्राद्विनिःसृतम् । उत्तरं तत्र यद्भूतं यच्च तस्मिन्स्थले कृतम्

“হে ব্ৰহ্মা! এই কথাই মই তোমাৰ নিজ মুখৰ পৰা নিৰ্গত হৈ শুনিলোঁ। এতিয়া কোৱা—তাত পাছত কি ঘটিল, আৰু সেই স্থানত কি কৰা হ’ল?”

Verse 8

आनुपूर्व्या च तत्सर्वं भगवान्वक्तुमर्हति । श्रुतेन मे देहशुद्धिर्भविष्यति न संशयः

ভগৱানে কৃপা কৰি সেই সকলো কথা ক্ৰম অনুসাৰে ক’বলৈ যোগ্য। ইয়াক শুনিলে মোৰ দেহ-শুদ্ধি হ’ব—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 9

पुलस्त्य उवाच । यजतः पुष्करे तस्य देवस्य परमेष्ठिनः । शृणुराजन्निदं चित्रं पूर्वमेव यथाकृतम्

পুলস্ত্য ক’লে: হে ৰাজন, এই আশ্চৰ্য বৃত্তান্ত শুনা—পূৰ্বকালত যিদৰে ঘটিছিল—যেতিয়া পৰমেষ্ঠিন দেৱ (ব্ৰহ্মা) পুষ্কৰত যজ্ঞ কৰি আছিল।

Verse 10

आदौ कृतयुगे तस्मिन्यजमाने पितामहे । मरीचिरंगिराश्चैव पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः

সেই কৃতযুগৰ আদিতে, যেতিয়া পিতামহ ব্ৰহ্মা যজ্ঞ কৰি আছিল, তেতিয়া মৰীচি আৰু অঙ্গিৰা, লগতে পুলস্ত্য, পুলহ আৰু ক্রতুও উপস্থিত আছিল।

Verse 11

दक्षः प्रजापतिश्चैव नमस्कारं प्रचक्रिरे । विद्योतमानाः पुरुषाः सर्वाभरणभूषिताः

দক্ষ আৰু প্ৰজাপতিয়েও নমস্কাৰ নিবেদন কৰিলে। তাত থকা পুৰুষসকল দীপ্তিমান, জ্যোতিৰ্ময়, আৰু সকলো অলংকাৰৰে ভূষিত আছিল।

Verse 12

उपनृत्यंति देवेशं विष्णुमप्सरसां गणाः । ततो गंधर्वतूर्यैस्तु प्रतिनंद्य विहायसि

অপ্সৰাসকলৰ দলে দলে বিষ্ণু—দেৱেশ্বৰ—ৰ সন্মুখত নৃত্য কৰে। তাৰ পাছত আকাশত গন্ধৰ্বসকলৰ বাদ্য-তূৰ্যৰ সৈতে তেওঁক প্ৰশংসা কৰে।

Verse 13

बहुभिः सह गंधर्वैः प्रगायति च तुंबरुः । महाश्रुतिश्चित्रसेन ऊर्णायुरनघस्तथा

বহু গন্ধৰ্বৰ সৈতে তুম্বৰু গীত গায়। লগতে মহাশ্ৰুতি, চিত্ৰসেন, ঊৰ্ণায়ু আৰু নিৰ্দোষ অনঘো তাত উপস্থিত আছিল।

Verse 14

गोमायुस्सूर्यवर्चाश्च सोमवर्चाश्च कौरव । युगपच्च तृणायुश्च नंदिश्चित्ररथस्तथा

হে কৌৰৱ, তাত গোমায়ু, সূৰ্যৱৰ্চা আৰু সোমৱৰ্চা আছিল; তদ্ৰূপে যুগপৎ, তৃণায়ু, নন্দী আৰু চিত্ৰৰথো আছিল।

Verse 15

त्रयोदशः शालिशिराः पर्जन्यश्च चतुर्दशः । कलिः पंचदशश्चात्र तारकश्चात्र षोडशः

ইয়াত ত্ৰয়োদশ শালিশিৰা; চতুৰ্দশ পৰ্জন্য; ইয়াত পঞ্চদশ কলি; আৰু ইয়াত ষোড়শ তাৰক।

Verse 16

हाहाहूहूश्च गंधर्वो हंसश्चैव महाद्युतिः । इत्येते देवगंधर्वा उपगायंति ते विभुम्

গন্ধৰ্ব হাহাহূহূ আৰু মহাদ্যুতি হংসো—এইদৰে এই দেব-গন্ধৰ্বসকলে সেই পৰম বিভুৰ স্তৱ গায়।

Verse 17

तथैवाप्सरसो दिव्या उपनृत्यंति तं विभुं । धातार्यमा च सविता वरुणोंशो भगस्तथा

তদ্ৰূপে দিৱ্য অপ্সৰাসসকলে সেই বিভুৰ সন্মুখে নৃত্য কৰে। ধাতা, অৰ্য্যমা, সবিতা, বৰুণ, অংশ আৰু ভগো তেনেদৰে (তাঁক সন্মান কৰে)।

Verse 18

इंद्रो विवस्वान्पूषा च त्वष्टा पर्जन्य एव च । इत्येते द्वादशादित्या ज्वलंतो दीप्ततेजसः

ইন্দ্ৰ, বিবস্বান (সূৰ্য), পূষা, ত্বাষ্টা আৰু পৰ্জন্যো—এওঁলোক দ্বাদশ আদিত্যৰ অন্তৰ্গত, দীপ্ত তেজে জ্বলি উঠা।

Verse 19

चक्रुरस्मिन्सुरेशाश्च नमस्कारं पितामहे । मृगव्याधश्च शर्वश्च निरृतिश्च महायशाः

তেতিয়া দেৱলোকৰ অধিপতিসকলে পিতামহ ব্ৰহ্মাক নমস্কাৰ কৰিলে। মৃগব্যাধ, শৰ্ব আৰু মহাযশস্বী নিৰৃতিয়েও ভক্তিভাৱে প্ৰণাম জনালে।

Verse 20

अजैकपादहिर्बुध्न्यः पिनाकी चापराजितः । भवो विश्वेश्वरश्चैव कपर्दी च विशांपते

হে প্ৰজাপতি, তেওঁ অজৈকপাদ আৰু অহিৰ্বুধ্ন্য; পিনাক ধাৰণকাৰী, অপৰাজিত; ভৱ, বিশ্বেশ্বৰ আৰু কপৰ্দীও বুলিও খ্যাত।

Verse 21

स्थाणुर्भगश्च भगवान्रुद्रास्तत्रावतस्थिरे । अश्विनौ वसवश्चाष्टौ मरुतश्च महाबलाः

তাত স্থাণু, ভগ আৰু ভগৱান ৰুদ্ৰসকলে নিজৰ স্থান গ্ৰহণ কৰিলে। দুজন অশ্বিন, আঠজন বসু আৰু মহাবলী মৰুতসকলেও উপস্থিত থাকিল।

Verse 22

विश्वेदेवाश्च साध्याश्च तस्मै प्रांजलयः स्थिताः । शेषाद्यास्तु महानागा वासुकिप्रमुखाहयः

বিশ্বেদেৱ আৰু সাধ্যসকল তেওঁলৈ সন্মুখত প্ৰাঞ্জলি কৰি থিয় হৈ থাকিল। আৰু শেষ আদি মহানাগসকল, লগতে বাসুকি-প্ৰমুখ সৰ্পসকলেও উপস্থিত হ’ল।

Verse 23

काश्यपः कंबलश्चापि तक्षकश्च महाबलः । एते नागा महात्मानस्तस्मै प्रांजलयः स्थिताः

কাশ্যপ, কম্বল আৰু মহাবলী তক্ষক—এই মহাত্মা নাগসকল তেওঁলৈ সন্মুখত প্ৰাঞ্জলি কৰি থিয় হৈ থাকিল।

Verse 24

तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश्च गरुडश्च महाबलः । वारुणिश्चैवारुणिश्च वैनतेया व्यवस्थिताः

তাৰ্ক্ষ্য, অৰিষ্টনেমি আৰু মহাবলী গৰুড়; বাৰুণী আৰু অৰুণী—এই বৈনতেয়াসকল সকলো সাজু হৈ তাত অৱস্থান কৰিছিল।

Verse 25

नारायणश्च भगवान्स्वयमागत्य लोकवान् । प्राह लोकगुरुं श्रीमान्सहसर्वैर्महर्षिभिः

তেতিয়া ভগৱান নাৰায়ণ স্বয়ং, লোকত প্ৰখ্যাত, তাত উপস্থিত হ’ল; আৰু সকলো মহর্ষিৰ সন্মুখত শ্ৰীমান প্ৰভুৱে লোকগুৰুক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 26

त्वया ततमिदं सर्वं त्वया सृष्टं जगत्पते । तस्माल्लोकेश्वरश्चासि पद्मयोने नमोस्तु ते

তোমাৰ দ্বাৰাই এই সকলো ব্যাপ্ত; তোমাৰ দ্বাৰাই জগত সৃষ্টি হৈছে, হে জগতপতি। সেয়ে তুমিই লোকেশ্বৰ। হে পদ্মযোনি, তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 27

यदत्र ते मया कार्यं कर्तव्यं च तदादिश । एवं प्रोवाच भगवान्सार्धं देवर्षिभिः प्रभुः

“ইয়াত তোমাৰ বাবে মোৰ দ্বাৰা যি কাম কৰিব লাগিব, যি কৰ্তব্য পালনীয়—সেয়া আদেশ কৰা।” এইদৰে দেৱঋষিসকলৰ সৈতে প্ৰভু ভগৱানে ক’লে।

Verse 28

नमस्कृत्य सुरेशाय ब्रह्मणेऽव्यक्तजन्मने । स च तत्रस्थितो ब्रह्मा तेजसा भासयन्दिशः

সুৰেশ্বৰ, অব্যক্ত জন্মধাৰী ব্ৰহ্মাক নমস্কাৰ কৰি; সেই ব্ৰহ্মা তাতেই স্থিত থাকিল, নিজৰ তেজে দিশসমূহ উজ্জ্বল কৰি।

Verse 29

श्रीवत्सलोमसंच्छन्नो हेमसूत्रेण राजता । सुरर्षिप्रतिमः श्रीमान्स्वयंभूर्भूतभावनः

শ্ৰীৱৎসৰ লোম-চিহ্নে আচ্ছাদিত আৰু সুৱৰ্ণ সূত্ৰে দীপ্তিমান, তেওঁ দেৱ-ঋষিৰ সদৃশ প্ৰকাশ পালে—শ্ৰীমান, স্বয়ম্ভূ, আৰু সকলো ভূতৰ পালনকৰ্তা।

Verse 30

शुचिरोमा महावक्षाः सर्वतेजोमयः प्रभुः । यो गतिः पुण्यशीलानामगतिः पापकर्मणां

প্ৰভু—শুচি ৰোমযুক্ত, মহাবক্ষ, আৰু সকলো তেজে পৰিপূৰ্ণ—পুণ্যশীলসকলৰ গতি, আৰু পাপকর্ম কৰাসকলৰ বাবে অগতি, অৰ্থাৎ আশ্ৰয়হীনতা।

Verse 31

योगसिद्धा महात्मानो यं विदुर्लोकमुत्तमं । यस्याष्टगुणमैश्वर्यं यमाहुर्देवसत्तमम्

যোগসিদ্ধ মহাত্মাসকলে তেওঁক উত্তম লোকৰূপে জানে; যাঁৰ অষ্টগুণ ঐশ্বৰ্য আছে, তেওঁক দেৱসকলৰ মাজত সৰ্বোত্তম বুলি ঘোষণা কৰা হয়।

Verse 32

यं प्राप्य शाश्वतं विप्रा नियता मोक्षकांक्षिणः । जन्मनो मरणाच्चैव मुच्यंते योगभाविताः

সেই শাশ্বত প্ৰভুক প্ৰাপ্ত কৰি, হে ব্ৰাহ্মণসকল, মোক্ষকামনাৰে নিয়ত সাধকসকল, যোগে পৰিপক্ক হৈ, জন্ম আৰু মৃত্যুৰ দুয়োটাৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 33

यदेतत्तप इत्याहुः सर्वाश्रमनिवासिनः । सेवंसेवं यताहारा दुश्चरं व्रतमास्थिताः

এইয়েই ‘তপ’ বুলি সকলো আশ্ৰমবাসীয়ে কয়: সংযত আহাৰে বাস কৰা, বাৰে বাৰে সেৱা কৰা, আৰু দুৰাচৰ ব্ৰত গ্ৰহণ কৰা।

Verse 34

योनंत इति नागेषु प्रोच्यते सर्वयोगिभिः । सहस्रमूर्द्धा रक्ताक्षः शेषादिभिरनुत्तमैः

নাগসকলৰ মাজত সকলো যোগীয়ে তেওঁক “যোনন্ত” বুলি ঘোষণা কৰে; সহস্ৰমূৰ্ধা, ৰক্তনয়ন, শেষ আদি উত্তম সৰ্পসকলৰ ভিতৰত সৰ্বোত্তম।

Verse 35

यो यज्ञ इति विप्रेंद्रैरिज्यते स्वर्गलिप्सुभिः । नानास्थानगतिः श्रीमानेकः कविरनुत्तमः

যিজনক স্বৰ্গলিপ্সু শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণসকলে “যজ্ঞ” বুলি পূজা কৰে, তেওঁ একমাত্ৰ শ্ৰীমান, অনুত্তম কবি-ঋষি; বহু ধাম আৰু অৱস্থাত গতি কৰে।

Verse 36

यं देवं वेत्ति वेत्तारं यज्ञभागप्रदायिनं । वृषाग्निसूर्यचंद्राक्षं देवमाकाशविग्रहं

যিজনে সেই দেৱক সত্যকৈ জানে—সৰ্বজ্ঞ জ্ঞাতাক, যজ্ঞভাগ প্ৰদানকাৰীক—যাৰ নয়ন বৃষ, অগ্নি, সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰ; আৰু যাৰ দেহাকৃতি আকাশসদৃশ, সর্বব্যাপী।

Verse 37

तं प्रपद्यामहे देवं भगवन्शरणार्थिनः । शरण्यं शरणं देवं सर्वदेवभवोद्भवं

ভগৱানৰ শৰণপ্ৰাৰ্থী হৈ আমি সেই দেৱক শৰণ লওঁ—যি শৰণ্য, যি নিজেই শৰণ, আৰু যাৰ পৰা সকলো দেৱতাৰ অস্তিত্ব উদ্ভৱ হয়।

Verse 38

ऋषीणां चैव स्रष्टारं लोकानां च सुरेश्वरं । प्रियार्थं चैव देवानां सर्वस्य जगतः स्थितौ

তেওঁ ঋষিসকলৰ স্ৰষ্টা, লোকসমূহৰ প্ৰভু আৰু দেৱসকলৰ অধীশ্বৰ; দেৱতাসকলৰ প্ৰিয় হিতৰ বাবে আৰু সমগ্ৰ জগতৰ স্থিৰ পালন-স্থিতিৰ বাবে তেওঁ স্থাপিত।

Verse 39

कव्यं पितॄणामुचितं सुराणां हव्यमुत्तमं । येन प्रवर्तितं सर् तं नतास्मस्सुरोत्तमं

পিতৃসকলৰ উপযুক্ত কাব্য আৰু দেৱসকলৰ সৰ্বোত্তম হব্য—যাৰ দ্বাৰা এই সকলো প্ৰৱৰ্তিত হ’ল, সেই দেৱোত্তমক আমি নমস্কাৰ কৰোঁ।

Verse 40

त्रेताग्निना तु यजता देवेन परमेष्ठिना । यथासृष्टिः कृता पूर्वं यज्ञसृष्टिस्तथा पुनः

কিন্তু যেতিয়া পৰমেষ্ঠিন দেৱ (ব্ৰহ্মা) ত্ৰি-অগ্নিৰে যজ্ঞ কৰিলে, তেতিয়া পূৰ্বে যিদৰে সৃষ্টিৰচনা হৈছিল, তেনেদৰে যজ্ঞৰ দ্বাৰাই পুনৰ সৃষ্টিৰ উদ্ভৱ হ’ল।

Verse 41

तथा ब्रह्माप्यनंतेन लोकानां स्थितिकारिणा । अन्वास्यमानो भगवान्वृद्धोप्यथ च बुद्धिमान्

তেনেদৰে ব্ৰহ্মাও—বৃদ্ধ হ’লেও বুদ্ধিমান—লোকসমূহৰ স্থিতি ৰক্ষা কৰা দিৱ্য অনন্তৰ দ্বাৰা সেবিত হৈ আছিল।

Verse 42

यज्ञवाटमचिंत्यात्मा गतस्तत्र पितामहः । धनाढ्यैरृत्विजैः पूर्णं सदस्यैः परिपालितम्

তাৰ পাছত অচিন্ত্য স্বভাৱৰ পিতামহ ব্ৰহ্মা সেই যজ্ঞবাটলৈ গ’ল, যি ধনাঢ্য ঋত্বিজেৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল আৰু সভাসদসকলে সাৱধানে পৰিচালনা কৰিছিল।

Verse 43

गृहीतचापेन तदा विष्णुना प्रभविष्णुना । दैत्यदानवराजानो राक्षसानां गणाः स्थिताः

তেতিয়া প্ৰভাৱশালী, সৰ্বশক্তিমান বিষ্ণুৱে ধনু ধাৰণ কৰোঁতেই, দৈত্য-দানৱৰাজাসকল আৰু ৰাক্ষসগণ যুদ্ধৰ বাবে সাজু হৈ থিয় দিলে।

Verse 44

आत्मानमात्मना चैव चिंतयामास वै द्रुतं । चिंतयित्वा यथातत्वं यज्ञं यज्ञः सनातनः

তেতিয়া সনাতন যজ্ঞ-স্বরূপ ভগৱানে নিজ আত্মাৰে নিজক শীঘ্ৰে ধ্যান কৰিলে; আৰু তত্ত্বৰূপে চিন্তা কৰি যজ্ঞক তাৰ মৌল স্বৰূপত স্থাপন কৰিলে।

Verse 45

वरणं तत्र भगवान्कारयामास ऋत्विजाम् । भृग्वाद्या ऋत्विजश्चापि यज्ञकर्मविचक्षणाः

তাত ভগৱানে ঋত্বিজসকলৰ বাছনি কৰালে—ভৃগু আদি—যিসকল যজ্ঞকৰ্মত নিপুণ আৰু বিচক্ষণ পুৰোহিত আছিল।

Verse 46

चक्रुर्बह्वृचमुख्यैश्च प्रोक्तं पुण्यं यदक्षरं । शुश्रुवुस्ते मुनिश्रेष्ठा वितते तत्र कर्मणि

তেওঁলোকে কৰ্ম সম্পন্ন কৰিলে; আৰু বহ্বৃচ ঋত্বিজসকলৰ অগ্ৰগণ্যসকলে পুণ্যময় পবিত্ৰ অক্ষৰ উচ্চাৰণ কৰিলে। তাত কৰ্ম বিস্তৃতভাৱে চলি থাকোঁতে সেই মুনিশ্ৰেষ্ঠসকলে শুনি থাকিল।

Verse 47

यज्ञविद्या वेदविद्या पदक्रमविदां तथा । घोषेण परमर्षीणां सा बभूव निनादिना

সেই বিদ্যাই যজ্ঞবিদ্যা, বেদবিদ্যা আৰু পদ-ক্রম জানোতাসকলৰ কৌশল হৈ উঠিল; পৰম ঋষিসকলৰ ঘোষণাৰে ই মহা নিনাদৰূপে গুঞ্জৰি উঠিল।

Verse 48

यज्ञसंस्तरविद्भिश्च शिक्षाविद्भिस्तथा द्विजैः । शब्दनिर्वचनार्थज्ञैः सर्वविद्याविशारदैः

যজ্ঞ-সংস্তৰ (বেদীয় বিন্যাস) জানোতাসকলৰ দ্বাৰা, আৰু শিক্ষাবিদ্যাত নিপুণ দ্বিজ ব্ৰাহ্মণসকলৰ দ্বাৰা; শব্দৰ নিৰ্বচন আৰু অৰ্থ বুজা পণ্ডিতসকলৰ দ্বাৰা, আৰু সকলো বিদ্যাত পাৰদৰ্শীসকলৰ দ্বাৰা।

Verse 49

मीमांसा हेतुवाक्यज्ञैः कृता नानाविधा मुखे । तत्र तत्र च राजेंद्र नियतान्संशितव्रतान्

হে ৰাজেন্দ্ৰ, মীমাংসাৰ তৰ্ক-বিতৰ্ক নানা প্ৰকাৰৰ, যুক্তি আৰু হেতুবাক্যত নিপুণ লোকসকলে ৰচনা কৰে; আৰু ঠাইে ঠাইে নিয়ম-আচৰণ পালন কৰা, দৃঢ় ব্ৰতধাৰী সংযমী জনক দেখা যায়।

Verse 50

जपहोमपरान्मुख्यान्ददृशुस्तत्रवै द्विजान् । यज्ञभूमौ स्थितस्तस्यां ब्रह्मा लोकपितामहः

তাতেই তেওঁলোকে মন্ত্রজপ আৰু হোমত নিবিষ্ট শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ ব্ৰাহ্মণসকলক দেখিলে; আৰু সেই যজ্ঞভূমিত লোকপিতামহ ব্ৰহ্মা স্থিত হৈ আছিল।

Verse 51

सुरासुरगुरुः श्रीमान्सेव्यमानः सुरासुरैः । उपासते च तत्रैनं प्रजानां पतयः प्रभुं

তাত শ্ৰীমান প্ৰভু—দেৱ আৰু অসুৰ উভয়ৰ গুৰু—দেৱাসুৰে সেৱিত হৈ পূজিত হয়; আৰু প্ৰজাসকলৰ অধিপতিসকলেও সেই সার্বভৌম প্ৰভুক উপাসনা কৰে।

Verse 52

दक्षो वसिष्ठः पुलहो मरीचिश्च द्विजोत्तमः । अंगिरा भृगुरत्रिश्च गौतमो नारदस्तथा

হে দ্বিজোত্তম, তাত দাক্ষ, বসিষ্ঠ, পুলহ আৰু মৰীচি আছিল; লগতে অঙ্গিরস, ভৃগু, অত্রি, গৌতম, আৰু তদুপৰি নারদো আছিল।

Verse 53

विद्यामानमंतरिक्षं वायुस्तेजो जलं मही । शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गंधस्तथैव च

তাত বিদ্যা, অন্তৰীক্ষ, বায়ু, তেজ, জল আৰু মহী আছে; আৰু তদ্ৰূপে শব্দ, স্পৰ্শ, ৰূপ, ৰস আৰু গন্ধও আছে।

Verse 54

विकृतश्च विकारश्च यच्चान्यत्कारणं महत् । ऋग्यजुः सामाथर्वाख्या वेदाश्चत्वार एव च

প্ৰকাশিত ৰূপ আৰু তাৰ বিকাৰসমূহ, আৰু যি আন মহৎ কাৰণ-তত্ত্ব আছে—সেইদৰে বেদো মাত্ৰ চাৰিটাই: ঋগ্, যজুঃ, সাম আৰু অথৰ্ব।

Verse 55

शब्दः शिक्षा निरुक्तं च कल्पश्च्छंदः समन्विताः । आयुर्वेद धनुर्वेदौ मीमांसा गणितं तथा

শব্দবিদ্যা (ব্যাকৰণ), শিক্ষা (উচ্চাৰণ-বিদ্যা), নিৰুক্ত (শব্দাৰ্থ-বিচাৰ), কল্প (কর্মবিধি) আৰু ছন্দ—এই সকলো অন্তৰ্ভুক্ত; তদুপৰি আয়ুৰ্বেদ, ধনুৰ্বেদ, মীমাংসা আৰু গণিতো আছে।

Verse 56

हस्त्यश्वज्ञानसहिता इतिहाससमन्विताः । एतैरंगैरुपांगैश्च वेदाः सर्वे विभूषिताः

হাতী-ঘোঁৰাৰ জ্ঞানসহ, আৰু ইতিһাসসমূহেৰে সমন্বিত—এই অঙ্গ আৰু উপাঙ্গসমূহেৰে সকলো বেদ সুসজ্জিত হয়।

Verse 57

उपासते महात्मानं सहोंकारं पितामहं । तपश्च क्रतवश्चैव संकल्पः प्राण एव च

তেওঁলোকে পবিত্ৰ ওঁকাৰসহ মহাত্মা পিতামহ ব্ৰহ্মাক উপাসনা কৰে; লগতে তপস্যা, যজ্ঞ-ক্ৰতু, সংকল্প আৰু প্ৰাণতত্ত্বকো।

Verse 58

एते चान्ये च बहवः पितामहमुपस्थिताः । अर्थो धर्मश्च कामश्च द्वेषो हर्षश्च सर्वदा

এয়ে আৰু আন বহুজন পিতামহৰ সন্মুখত উপস্থিত আছিল—অৰ্থ, ধৰ্ম, কাম, দ্বেষ আৰু হর্ষ, সদায়েই বিদ্যমান।

Verse 59

शुक्रो बृहस्पतिश्चैव संवर्तो बुध एव च । शनैश्चरश्च राहुश्च ग्रहाः सर्वे तथैव च

তদ্ৰূপে শুক্ৰ (শুক্ৰ গ্ৰহ), বৃহস্পতী, সংৱৰ্ত, বুধ, আৰু শনিৈশ্চৰ তথা ৰাহু—এইদৰে সকলো গ্ৰহো আছে।

Verse 60

मरुतो विश्वकर्मा च पितरश्चापि भारत । दिवाकरश्च सोमश्च ब्रह्माणं पर्युपासते

হে ভাৰত! মৰুতসকল, বিশ্বকৰ্মা আৰু পিতৃসকল, লগতে সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰ—সকলোয়ে ভক্তিভাৱে ব্ৰহ্মাক পৰম শ্ৰদ্ধাৰে উপাসনা কৰে।

Verse 61

गायत्री दुर्गतरणी वाणी सप्तविधा तथा । अक्षराणि च सर्वाणि नक्षत्राणि तथैव च

গায়ত্ৰী—যি দুঃখ-দুৰ্গতি পাৰ কৰায়; বাণী সাতবিধ ৰূপে; সকলো অক্ষৰ; আৰু তদ্ৰূপে সকলো নক্ষত্ৰও।

Verse 62

भाष्याणि सर्वशास्त्राणि देहवंति विशांपते । क्षणा लवा मुहूर्ताश्च दिनं रात्रिस्तथैव च

হে বিশামপতে (মানৱৰ নাথ)! ভাষ্য আৰু সকলো শাস্ত্ৰ আছে; দেহধাৰী সত্তাও আছে; আৰু সময়ৰ মাপ—ক্ষণ, লৱ, মুহূৰ্ত—তথা দিন আৰু ৰাতিও।

Verse 63

अर्द्धमासाश्च मासाश्च क्रतवः सर्व एव च । उपासते महात्मानं ब्रह्माणं दैवतैः सह

অৰ্ধমাস (পক্ষ) আৰু মাস, আৰু সকলো ক্ৰতু-যজ্ঞো—দেৱতাসকলৰ সৈতে মহাত্মা ব্ৰহ্মাক উপাসনা কৰে।

Verse 64

अन्याश्च देव्यः प्रवरा ह्रीः कीर्तिर्द्युतिरेव च । प्रभा धृतिः क्षमा भूतिर्नीतिर्विद्या मतिस्तथा

আৰু আন আন শ্ৰেষ্ঠ দেৱীসকল: হ্ৰী (লজ্জা), কীৰ্তি, দ্যুতি; প্ৰভা, ধৃতি, ক্ষমা, ভূতি; নীতি, বিদ্যা আৰু মতিো।

Verse 65

श्रुतिः स्मृतिस्तथा क्षांतिः शांतिः पुष्टिस्तथा क्रिया । सर्वाश्चाप्सरसो दिव्या नृत्यगीतविशारदाः

শ্ৰুতি আৰু স্মৃতিো আছিল; লগতে ক্ষান্তি (সহনশীলতা), শান্তি (প্ৰশান্তি), পুষ্টি (পোষণ) আৰু ক্রিয়া (পবিত্ৰ কৰ্ম) আছিল। আৰু সকলো দিৱ্য অপ্সৰাসী নৃত্য-গীতত নিপুণ আছিল।

Verse 66

उपतिष्ठंति ब्रह्माणं सर्वास्ता देवमातरः । विप्रचित्तिः शिविः शंकुरयःशंकुस्तथैव च

সেই সকলো দেৱমাতৃসকল ব্রহ্মাদেৱক উপস্থাপন কৰি সেৱাত উপস্থিত হ’ল। লগতে বিপ্রচিত্তি, শিৱি, শঙ্কু আৰু অয়ঃশঙ্কুও আহিল।

Verse 67

वेगवान्केतुमानुग्रः सोग्रो व्यग्रो महासुरः । परिघः पुष्करश्चैव सांबोश्वपतिरेव च

ৱেগৱান, কেতুমান, উগ্ৰ, সোগ্ৰ, ব্যাঘ্ৰ, মহাসুৰ নামৰ মহা অসুৰ; পৰিঘ, পুষ্কৰ, আৰু সাম্ভা তথা অশ্বপতিও (উপস্থিত হ’ল)।

Verse 68

प्रह्लादोथ बलि कुंभः संह्रादो गगनप्रियः । अनुह्रादो हरिहरौ वराहश्च कुशो रजः

আৰু প্ৰহ্লাদ, বলি, কুম্ভ, সংহ্ৰাদ আৰু গগনপ্ৰিয়; লগতে অনুহ্ৰাদ, হৰি আৰু হৰ, বৰাহ, কুশ আৰু ৰজাও (উপস্থিত আছিল)।

Verse 69

योनिभक्षो वृषपर्वा लिंगभक्षोथ वै कुरुः । निःप्रभः सप्रभः श्रीमांस्तथैव च निरूदरः

হে কুৰু! কোনো জন যোনিভক্ষ হয়, কোনো জন গাঁঠযুক্ত সন্ধিযুক্ত বৃষপৰ্বা; আৰু কোনো জন লিঙ্গভক্ষ—এইদৰে নিশ্চয়। কোনো জন নিঃপ্ৰভ, কোনো জন সপ্ৰভ আৰু শ্ৰীমান; আৰু তেনেদৰে কোনো জন নিৰুদৰ (পেটবিহীন) হয়।

Verse 70

एकचक्रो महाचक्रो द्विचक्रः कुलसंभवः । शरभः शलभश्चैव क्रपथः क्रापथः क्रथः

একচক্র, মহাচক্র, দ্বিচক্র, কুলসম্ভৱ; শৰভ আৰু শলভ; আৰু ক্ৰপথ, ক্ৰাপথ, ক্ৰথ—এই নামসমূহ উচ্চাৰিত হয়।

Verse 71

बृहद्वांतिर्महाजिह्वः शंकुकर्णो महाध्वनिः । दीर्घजिह्वोर्कनयनो मृडकायो मृडप्रियः

তেওঁ বৃহৎ-কটিযুক্ত, মহাজিহ্ব, শঙ্খ-কৰ্ণ আৰু মহাধ্বনি; দীৰ্ঘজিহ্ব, সূৰ্য-নয়ন, মৃদু কায়াযুক্ত আৰু মৃড (শিৱ)ৰ প্ৰিয়।

Verse 72

वायुर्गरिष्ठो नमुचिश्शम्बरो विज्वरो विभुः । विष्वक्सेनश्चंद्रहर्ता क्रोधवर्द्धन एव च

বায়ু, গৰিষ্ঠ, নমুচি, শম্বৰ, বিজ্বৰ, বিভু; বিষ্বক্সেন, চন্দ্ৰহৰ্তা; আৰু ক্ৰোধবৰ্ধন—এই নামসমূহো আছে।

Verse 73

कालकः कलकांतश्च कुंडदः समरप्रियः । गरिष्ठश्च वरिष्ठश्च प्रलंबो नरकः पृथुः

কালক, কলকান্ত, কুণ্ডদ, সমৰপ্ৰিয়; গৰিষ্ঠ আৰু বৰিষ্ঠ; প্ৰলম্ব, নৰক, আৰু পৃথু—এই নামসমূহ কোৱা হৈছে।

Verse 74

इंद्रतापन वातापी केतुमान्बलदर्पितः । असिलोमा सुलोमा च बाष्कलि प्रमदो मदः

ইন্দ্ৰতাপন, বাতাপী, কেতুমান, বলদৰ্পিত; অসিলোমা, সুলোমা, বাষ্কলি, প্ৰমদ আৰু মদ—এই নামসমূহ উল্লেখিত।

Verse 75

सृगालवदनश्चैव केशी च शरदस्तथा । एकाक्षश्चैव राहुश्च वृत्रः क्रोधविमोक्षणः

আৰু সৃগালবদন, কেশী আৰু শৰদ; তদুপৰি একাক্ষ, ৰাহু, বৃত্ৰ আৰু ক্ৰোধ-বিমোক্ষণ—এইসকলো আছে।

Verse 76

एते चान्ये च बहवो दानवा बलवर्द्धनाः । ब्रह्माणं पर्युपासंत वाक्यं चेदमथोचिरे

এইসকল আৰু বহু অন্য দানৱ, বলত বৃদ্ধি পাই, ব্ৰহ্মাৰ চাৰিওফালে উপাসনা কৰি থিয় হৈ থাকিল; তাৰ পাছত এই বাক্য ক’লে।

Verse 77

त्वया सृष्टाः स्म भगवंस्त्रैलोक्यं भवता हि नः । दत्तं सुरवरश्रेष्ठ देवेभ्यधिकाः कृताः

হে ভগৱান! আমি তোমাৰ দ্বাৰাই সৃষ্ট; নিশ্চয় তোমাৰেই দ্বাৰা এই ত্ৰিলোক আমাৰলৈ দান কৰা হৈছে। হে দেৱশ্ৰেষ্ঠ! তুমি আমাক দেৱতাসকলতকৈও অধিক উচ্চ কৰিলা।

Verse 78

भगवन्निह किं कुर्मो यज्ञे तव पितामह । यद्धितं तद्वदास्माकं समर्थाः कार्यनिर्णये

হে ভগৱান! হে পিতামহ! এই যজ্ঞত আমি ইয়াত কি কৰোঁ? যি আমাৰ হিত, সেয়া কোৱা; এই কাৰ্যৰ নিৰ্ণয় সম্পাদন কৰিবলৈ আমি সক্ষম।

Verse 79

किमेभिस्ते वराकैश्च अदितेर्गर्भसंभवैः । दैवतैर्निहतैः सर्वैः पराभूतैश्च सर्वदा

অদিতিৰ গৰ্ভত জন্মা তোমাৰ এই দুখীয়া পুত্ৰসকলৰ কি উপকাৰ? এই দেৱতাসকল সকলো নিহত আৰু সদায় পৰাভূত।

Verse 80

पितामहोसि सर्वेषामस्माकं दैवतैः सह । तव यज्ञसमाप्तौ च पुनरस्मासु दैवतैः

তুমি আমাৰ সকলোৰে পিতামহ, দেৱতাসকলৰ সৈতে। তোমাৰ যজ্ঞ সমাপ্ত হ’লে, পুনৰ দেৱতাসকলসহ আমাৰ ওচৰলৈ উভতি আহা।

Verse 81

श्रियं प्रति विरोधश्च भविष्यति न संशयः । इदानीं प्रेक्षणं कुर्मः सहिताः सर्वदानवैः

শ্ৰীৰ প্ৰতি নিশ্চয়েই বিৰোধ হ’ব, ইয়াত সন্দেহ নাই। এতিয়া আহা, আমি সকলো দানৱৰ সৈতে একেলগে গৈ তাক প্ৰত্যক্ষ কৰোঁ।

Verse 82

पुलस्त्य उवाच । सगर्वं तु वचस्तेषां श्रुत्वा देवो जनार्दनः । शक्रेण सहितः शंभुमिदमाह महायशाः

পুলস্ত্য ক’লে: তেওঁলোকৰ গৰ্বিত বাক্য শুনি, মহাযশস্বী দিৱ্য জনাৰ্দন শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) সহিতে শম্ভু (শিৱ)ক এইদৰে ক’লে।

Verse 83

विघ्नं प्रकर्तुं वै रुद्र आयाता दनुपुंगवाः । ब्रह्मणामंत्रिताश्चेह विघ्नार्थं प्रयतंति ते

বিঘ্ন ঘটাবলৈ ৰুদ্ৰে আহ্বান কৰা দানৱৰ শ্ৰেষ্ঠসকল তাত আহিল। আৰু এই বিষয়ত ব্ৰহ্মাইও তেওঁলোকক নিমন্ত্ৰণ কৰিছিল; সেয়েহে বিঘ্ন সাধনৰ উদ্দেশ্যে তেওঁলোকে ইয়াত প্ৰয়াস কৰে।

Verse 84

अस्माभिस्तु क्षमाकार्या यावद्यज्ञः समाप्यते । समाप्ते तु क्रतावस्मिन्युद्धं कार्यं दिवौकसां

যজ্ঞ সম্পূৰ্ণ নোহোৱালৈকে আমি ক্ষমা ধৰি থাকিব লাগিব। কিন্তু এই ক্ৰত সমাপ্ত হ’লে, দেৱলোকবাসীসকলে যুদ্ধত প্ৰবৃত্ত হ’ব লাগিব।

Verse 85

यथानिर्दानवा भूमिस्तथा कार्यं त्वया विभो । जयार्थं चेह शक्रस्य भवता च मया सह

যেনেকৈ পৃথিৱী দানৱসকলৰ পৰা মুক্ত কৰা হৈছে, তেনেকৈ হে বিভো, এই কাৰ্য তোমাৰ দ্বাৰাই সম্পন্ন হ’ব লাগিব—ইয়াত শক্ৰৰ জয়ৰ নিমিত্তে—তুমি আৰু মই একেলগে।

Verse 86

द्विजानां परिवेष्टारो मरुतः परिकल्पिताः । दानवानां धनं यच्च गृहीत्वा तद्यजामहे

দ্বিজসকলৰ পৰিচৰ্যাৰ বাবে মৰুতসকলক পৰিবেষ্টাৰ ৰূপে নিযুক্ত কৰা হৈছে। আৰু দানৱসকলৰ যি ধন আমি গ্ৰহণ কৰিছোঁ, সেই ধনেই এই যজ্ঞ সম্পন্ন কৰোঁ।

Verse 87

अत्रागतेषु विप्रेषु दुःखितेषु जनेष्विह । व्ययं तस्य करिष्यामो दासभावे निवेशिताः

ইয়ালৈ অহা বিপ্ৰসকল আৰু দুখীয়া লোকসকলৰ বাবে, আমি দাসভাৱে স্থিত হৈ, তেওঁলোকৰ ব্যয় বহন কৰিম।

Verse 88

वदंतमेवं तं विष्णुं ब्रह्मा वचनमब्रवीत् । एते दनुसुताः क्रुद्धा युष्माकं कोपनेप्सिताः

বিষ্ণুৱে এইদৰে ক’তেই থাকোঁতে ব্ৰহ্মাই তেওঁক ক’লে—“এই দনুসুতসকল ক্ৰুদ্ধ হৈছে আৰু তোমাৰ ক্ৰোধ উদ্ৰেক কৰিবলৈ ইচ্ছুক।”

Verse 89

भवता च क्षमा कार्या रुद्रेण सह दैवतैः । कृते युगावसाने तु समाप्तिं चक्रतौ गते

তুমিও ৰুদ্ৰ আৰু আন দেৱতাসকলৰ সৈতে ক্ষমা প্ৰদান কৰা উচিত, যেতিয়া কৃতযুগৰ অন্ত আহে আৰু যুগচক্ৰ সমাপ্তিলৈ গতি কৰে।

Verse 90

मया च प्रेषिता यूयमेते च दनुपुंगवाः । संधिर्वा विग्रहो वापि सर्वैः कार्यस्तदैव हि

মই তোমালোকক পঠাইছোঁ, আৰু এই দানৱশ্ৰেষ্ঠসকলকো; সেয়ে তোমালোক সকলোৱে তৎক্ষণাৎ হয় সন্ধি, নহয় যুদ্ধ স্থাপন কৰিব লাগিব।

Verse 91

पुलस्त्य उवाच । पुनस्तान्दानवान्ब्रह्मा वाक्यमाह स्वयंप्रभुः । दानवैर्न विरोधोत्र यज्ञे मम कथंचन

পুলস্ত্য ক’লে: তেতিয়া স্বয়ম্ভূ প্ৰভু ব্ৰহ্মাই পুনৰ সেই দানৱসকলক সম্বোধন কৰি ক’লে—“মোৰ যজ্ঞত দানৱসকলৰ সৈতে ইয়াত কোনো পৰিস্থিতিতো বিবাদ নহ’ব।”

Verse 92

मैत्रभावस्थिता यूयमस्मत्कार्ये च नित्यशः । दानवा ऊचुः । सर्वमेतत्करिष्यामः शासनं ते पितामह

তোমালোক মৈত্ৰীভাবত স্থিত হৈ সদায় আমাৰ কাৰ্যত নিয়োজিত থাকা। দানৱসকলে ক’লে: “হে পিতামহ, তোমাৰ আদেশ অনুসাৰে আমি এই সকলো কৰিম।”

Verse 93

अस्माकमनुजा देवा भयं तेषां न विद्यते । पुलस्त्य उवाच । एतच्छुत्वा तदा तेषां परितुष्टः पितामहः

“দেৱতাসকল আমাৰ অনুজ ভ্ৰাতা; সেয়ে তেওঁলোকৰ কোনো ভয় নাই।” পুলস্ত্য ক’লে: এই কথা শুনি পিতামহ (ব্ৰহ্মা) তেতিয়া তেওঁলোকৰ ওপৰত সন্তুষ্ট হ’ল।

Verse 94

मुहूर्तं तिष्ठतां तेषामृषिकोटिरुपागता । श्रुत्वा पैतामहं यज्ञं तेषां पूजां तु केशवः

তেওঁলোকে অলপ মুহূৰ্ত তাত থকাৰ মাজতেই ঋষিৰ এক কোটি সমাৱেশ উপস্থিত হ’ল। পিতামহ ব্ৰহ্মাসম্বন্ধীয় যজ্ঞৰ সংবাদ শুনি কেশৱ (বিষ্ণু)ও তেওঁলোকৰ পূজা গ্ৰহণ কৰিবলৈ তাত আহিল।

Verse 95

आसनानि ददौ तेषां तदा देवः पिनाकधृत् । वसिष्ठोर्घं ददौ तेषां ब्रह्मणा परिचोदितः

তেতিয়া পিনাকধাৰী দেৱ (শিৱ) তেওঁলোকক আসন দিলে। আৰু ব্ৰহ্মাৰ প্ৰেৰণা অনুসাৰে বশিষ্ঠে তেওঁলোকক স্বাগতৰ অৰ্ঘ্য নিবেদন কৰিলে।

Verse 96

गामर्घं च ततो दत्वा पृष्ट्वा कुशलमव्ययम् । निवेशं पुष्करे दत्वा स्थीयतामिति चाब्रवीत्

তাৰ পাছত গৌ-অৰ্ঘ্য আদি সন্মান-দান কৰি আৰু তেওঁলোকৰ অব্যয় কুশল-মঙ্গল সুধি, পুষ্কৰত তেওঁলোকৰ নিবাসৰ ব্যৱস্থা কৰি ক’লে—“ইয়াতেই থাকক।”

Verse 97

ततस्ते ऋषयः सर्वे जटाजिनधरास्तथा । शोभयंतः सरःश्रेष्ठं गङ्गामिव दिवौकसः

তেতিয়া সেই সকলো ঋষি—জটা আৰু ছাল-চৰ্মৰ বস্ত্ৰধাৰী—সেই শ্ৰেষ্ঠ সৰোবৰক শোভা বঢ়ালে, যেন স্বৰ্গবাসীসকলে গঙ্গাক শোভিত কৰে।

Verse 98

मुंडाः काषायिणश्चैके दीर्घश्मश्रुधराः परे । विरलैर्दशनैः केचिच्चिपिटाक्षास्तथा परे

কিছুমান মুণ্ডিত-মস্তক, কিছুমান কাষায় (গেৰুৱা) বস্ত্ৰধাৰী। কিছুমানৰ দীঘল দাড়ি আছিল। কিছুমানৰ দাঁত পাতল, আৰু কিছুমানৰ চকু ধসা আছিল।

Verse 99

बृहत्तनूदराः केपि केकराक्षास्तथापरे । दीर्घकर्णा विकर्णाश्च कर्णैश्च त्रुटितास्तथा

কিছুমানৰ দেহ আৰু উদৰ অতি বৃহৎ আছিল; আন কিছুমানৰ চকু ভেঙা বা বিকৃত আছিল। কিছুমানৰ দীঘল কাণ, কিছুমানৰ বিকৃত কাণ, আৰু কিছুমানৰ কাণ ফাটি বা ভাঙি গৈছিল।

Verse 100

दीर्घफाला विफालाश्च स्नायुचर्मावगुंठिताः । निर्गतं चोदरं तेषां मुनीनां भावितात्मनां

কিছুমানৰ হালৰ ফালৰ দৰে দীঘল অঙ্গ আছিল, কিছুমানৰ ফাল নাছিল; তেওঁলোক স্নায়ু আৰু চামৰাৰে আৱৃত আছিল। সেই সংযমী, ভাবিতাত্মা মুনিসকলৰ উদৰ বাহিৰলৈ ওলাই আছিল।

Verse 101

दृष्ट्वा तु पुष्करं तीर्थं दीप्यमानं समंततः । तीर्थलोभान्नरव्याघ्र तस्य तीरे व्यवस्थिताः

কিন্তু চাৰিওফালে দীপ্তিমান পুষ্কৰ তীৰ্থ দেখাৰ পাছত, হে নৰব্যাঘ্ৰ, তীৰ্থলালসাৰে তেওঁলোক তাৰ তীৰত গৈ স্থিৰ হৈ ৰ’ল।

Verse 102

वालखिल्या महात्मानो ह्यश्मकुट्टास्तथापरे । दंतोलूखलिनश्चान्ये संप्रक्षालास्तथापरे

তাত মহাত্মা বালখিল্যসকল আছে; আৰু আন কিছুমানক অশ্মকুট্টা বোলা হয়। কিছুমান দন্তোলূখলিন নামে পৰিচিত, আৰু আন কিছুমান সংপ্ৰক্ষাল নামে খ্যাত।

Verse 103

वायुभक्षा जलाहाराः पर्णाहारास्तथापरे । नाना नियमयुक्ताश्च तथा स्थंडिलशायिनः

কিছুমান বায়ুভক্ষ, কিছুমান জলাহাৰী, আৰু আন কিছুমান কেৱল পাতেৰে আহাৰ কৰে। কিছুমান নানা নিয়ম-নিষ্ঠাৰে যুক্ত, আৰু কিছুমান মাটিতেই শয়ন কৰে।

Verse 104

सरस्यस्मिन्मुखं दृष्ट्वा सुरूपास्याः क्षणादभुः । किमेतदिति चिंत्याथ निरीक्ष्य च परस्परम्

সেই সৰোবৰত সুন্দৰী নাৰীৰ মুখ দেখা মাত্ৰেই তেওঁলোক ক্ষণেকতে বিমূঢ় হ’ল। “এইটো কি?” বুলি ভাবি, বিস্ময়ে পৰস্পৰে পৰস্পৰক চালে।

Verse 105

अस्मिंस्तीर्थे दर्शनेन मुखस्येह सुरूपता । मुखदर्शनमित्येव नाम कृत्वा तु तापसाः

এই তীৰ্থত ইয়াত মুখৰ দৰ্শন মাত্ৰেই এই লোকতে মুখ সুন্দৰ হয়। সেয়ে তপস্বীসকলে ইয়াৰ নাম ‘মুখদৰ্শন’ বুলি ৰাখিলে।

Verse 106

स्नाता नियमयुक्ताश्च सुरूपास्ते तदाभवन् । देवपुत्रोपमा जाता अनौपम्य गुणान्विताः

স্নান কৰি নিয়ম-সংযমত স্থিত হৈ তেওঁলোক তেতিয়া ৰূপে সুন্দৰ হ’ল। দেৱপুত্ৰসম হৈ উঠিল, অতুলনীয় গুণে বিভূষিত।

Verse 107

शोभमाना नरश्रेष्ठ स्थिताः सर्वे वनौकसः । यज्ञोपवीतमात्रेण व्यभजंस्तीर्थमंजसा

হে নৰশ্ৰেষ্ঠ, সেই সকলো বনবাসী মুনিগণ শোভিত হৈ থিয় হৈ থাকিল। আৰু কেৱল যজ্ঞোপবীত ধাৰণ/সজ্জা মাত্ৰেই তেওঁলোকে সহজে তীৰ্থক পৃথককৈ চিনাক্ত কৰিলে।

Verse 108

जुह्वतश्चाग्निहोत्राणि चक्रुश्च विविधाः क्रियाः । चिंतयंतो हि राजेंद्र तपसा दग्धकिल्बिषाः

তেওঁলোকে অগ্নিহোত্ৰ অগ্নিত আহুতি দিলে আৰু নানা বিধ ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰিলে। আৰু হে ৰাজেন্দ্ৰ, তপস্যাৰে পাপ দগ্ধ হোৱাত তেওঁলোকে ধ্যানমগ্ন হৈ থাকিল।

Verse 109

न यास्यामो परं तीर्थं ज्येष्ठभावेत्विदं सरः । ज्येष्ठपुष्करमित्येव नाम चक्रुर्द्विजातयः

“আমি অন্য কোনো তীৰ্থলৈ নাযাম; জ্যেষ্ঠত্বৰ মহিমাত এই সৰোবৰেই সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ।” এইদৰে দ্বিজসকলে ইয়াৰ নাম ‘জ্যেষ্ঠ-পুষ্কৰ’ ৰাখিলে।

Verse 110

तत्र कुब्जान्बहून्दृष्ट्वा स्थितांस्तीर्थसमीपतः । बभूवुर्विस्मितास्तत्र जना ये च समागताः

তাত তীৰ্থৰ ওচৰত বহু কুব্জ লোক থিয় হৈ থকা দেখি, তাত সমবেত হোৱা সকলো লোক বিস্ময়ে ভৰি উঠিল।

Verse 111

दत्वा दानं द्विजातिभ्यो भांडानि विविधानि च । श्रुत्वा सरस्वतीं प्राचीं स्नातुकामा द्विजागताः

দ্বিজসকলক দান দি নানাবিধ ভাণ্ডো অৰ্পণ কৰি, পূবমুখী সৰস্বতীৰ কথা শুনি, স্নান কামনাৰে ব্ৰাহ্মণসকল তাত আহিল।

Verse 112

सरस्वतीतीर्थवरा नानाद्विजगणैर्युता । बदरेंगुदकाश्मर्य प्लक्षाश्वत्थविभीतकैः

সৰস্বতীৰ সেই শ্ৰেষ্ঠ তীৰ্থ নানাবিধ দ্বিজগণৰে পৰিপূৰ্ণ, আৰু বদৰ, ইঙ্গুদ, কাশ্মৰ্য, প্লক্ষ, অশ্বত্থ আৰু বিভীতক গছৰে সুশোভিত।

Verse 113

पौलोमैश्च पलाशैश्च करीरैः पीलुभिस्तथा । सरस्वतीतीर्थरुहैर्धन्वनैः स्यंदनैस्तथा

আৰু পৌলোম গছ, পালাশ গছ, কৰীৰ ঝোপ আৰু পীলু গছেও; তদুপৰি সৰস্বতীৰ তীৰ্থসমূহৰ কাষত গজোৱা বনজ উদ্ভিদ, ধন্বন সদৃশ শুষ্ক ভূমি আৰু স্যন্দন গছেও সুশোভিত।

Verse 114

कपित्थैः करवीरैश्च बिल्वैराम्लातकैस्तथा । अतिमुक्तकपंडैश्च पारिजातैश्च शोभिता

সেই স্থান কপিত্থ (উড-এপল) গছ, কৰবীৰ (কনেৰ), বিল্ব, আম্লাতক গছ, লগতে অতিমুক্তক লতাৰ গুচ্ছ আৰু পাৰিজাত গছেৰে সুসজ্জিত আছিল।

Verse 115

कदंबवनभूयिष्ठा सर्वसत्वमनोरमा । वाय्वंबुफलपर्णादैर्दंतोलूखलिकैरपि

সেই স্থান কদম্ববনৰ প্ৰাচুৰ্যে ভৰা, সকলো জীৱৰ মনোহৰ; আৰু বায়ু, জল, ফল-পাত আদি বস্তুৰ পৰা তৈয়াৰ দন্তন (দাঁত পৰিষ্কাৰ কৰা ডাল) আৰু সৰু উখল-মুসলো পৰ্যন্ত তাত আছিল।

Verse 116

तथाश्मकुट्टमुख्यैश्च वरिष्ठैर्मुनिभिर्वृता । स्वाध्यायघोषसंघुष्टा मृगयूथशताकुला

তদ্ৰূপে সেই স্থান অশ্মকুট্ট আদি প্ৰধান, শ্ৰেষ্ঠ মুনিসকলৰ দ্বাৰা বেষ্টিত আছিল; বেদ-স্বাধ্যায়ৰ ধ্বনিত গুঞ্জৰিত, আৰু হৰিণৰ শত শত দলেৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল।

Verse 117

अहिंसैर्धर्मपरमैस्तथा चातीव शोभिता । सुप्रभा कांचनाख्या च प्राची नंदा विशालका

অহিংসা আৰু ধৰ্মক পৰম মান্য কৰা গুণেৰে সেই স্থান অতি শোভিত আছিল; অতিশয় দীপ্তিময়—সুপ্ৰভা, কাঁচনা নামেও খ্যাত; আৰু আন আন অঞ্চল প্ৰাচী, নন্দা আৰু বিশালকা বুলি পৰিচিত আছিল।

Verse 118

स्रोतोभिः पंचभिस्तत्र वर्तते पुष्करे नदी । पितामहस्य सदसि वर्त्तमाने महीतले

সেই পুষ্কৰত নদী পঞ্চ স্ৰোতত প্ৰবাহিত হয়, পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠত, পিতামহ ব্ৰহ্মাৰ সভাত উপস্থিত হৈ।

Verse 119

वितते यज्ञवाटे तु स्वागतेषु द्विजादिषु । पुण्याहघोषैर्विततैर्देवानां नियमैस्तथा

যেতিয়া যজ্ঞৱাটী সম্পূৰ্ণৰূপে বিস্তাৰ কৰি সাজি তোলা হ’ল, আৰু ব্ৰাহ্মণ আদি সন্মানিত দ্বিজসকলক বিধিমতে স্বাগতম জনোৱা হ’ল, পুণ্যাহৰ মঙ্গলধ্বনি চাৰিওফালে প্ৰতিধ্বনিত হ’ল আৰু দেৱতাসকলৰ নিৰ্দিষ্ট নিয়ম-আচাৰো যথাযথভাৱে সম্পন্ন হ’ল—

Verse 120

देवेषु चैव व्यग्रेषु तस्मिन्यज्ञविधौ तथा । तत्र चैव महाराज दीक्षिते च पितामहे

আৰু যেতিয়া দেৱতাসকলো ব্যগ্ৰ হৈ উঠিল আৰু সেই যজ্ঞবিধি চলি আছিল, তেতিয়া তাতেই—হে মহাৰাজ—পিতামহ ব্ৰহ্মাও দীক্ষা গ্ৰহণ কৰি আছিল।

Verse 121

यजतस्तस्य सत्रेण सर्वकामसमृद्धिना । मनसा चिंतिता ह्यर्था धर्मार्थकुशलास्तथा

তেওঁ যেতিয়া সেই সত্র-যজ্ঞ সকলো কামনা পূৰ্ণ হোৱাৰ সমৃদ্ধিসহ সম্পন্ন কৰিলে, তেতিয়া ধৰ্ম আৰু অৰ্থৰ বিষয়ত কুশলতা-সফলতাসহ, মনত চিন্তা কৰা বস্তুসমূহো নিশ্চয় লাভ হ’ল।

Verse 122

उपतिष्ठंति राजेंद्र द्विजातींस्तत्र तत्र ह । जगुश्च देवगंधर्वा ननृतुश्चाप्सरोगणाः

হে ৰাজেন্দ্ৰ, তাত তাত দ্বিজাতিসকলক সন্মানসহ উপস্থাপন কৰি সেৱা কৰা হৈছিল; আৰু দেৱ-গন্ধৰ্বসকলে গীত গাইছিল, অপ্সৰাগণেও নৃত্য কৰিছিল।

Verse 123

वादित्राणि च दिव्यानि वादयामासुरंजसा । तस्य यज्ञस्य संपत्या तुतुषुदेर्वता अपि

আৰু দিব্য বাদ্যযন্ত্ৰসমূহ সহজেই বজোৱা হৈছিল। সেই যজ্ঞৰ সম্পদা আৰু সফলতাত দেৱতাসকলেও সন্তুষ্ট হৈছিল।

Verse 124

विस्मयं परमं जग्मुः किमु मानुषयोनयः । वर्तमाने तथा यज्ञे पुष्करस्थे पितामहे

তেওঁলোকে পৰম বিস্ময়ত অভিভূত হ’ল—মানৱ-যোনিত জন্মা সকলৰ কথা তেন্তে কিমান অধিক—যেতিয়া পুষ্কৰত পিতামহ ব্ৰহ্মা উপস্থিত থাকি সেই যজ্ঞ চলি আছিল।

Verse 125

अब्रुवन्नृषयो भीष्म तदा तुष्टास्सरस्वतीम् । सुप्रभां नाम राजेंद्र नाम्ना चैव सरस्वतीम्

তেতিয়া, হে ভীষ্ম, সন্তুষ্ট ঋষিসকলে সৰস্বতীক সম্বোধন কৰি ক’লে—“হে ৰাজেন্দ্ৰ, ই সুপ্ৰভা নামে পৰিচিত, আৰু সৰস্বতী নামেও খ্যাত।”

Verse 126

ते दृष्ट्वा मुनयः सर्वे वेगयुक्तां सरस्वतीम् । पितामहं भासयंतीं क्रतुं ते बहु मेनिरे

সকলো মুনিয়ে বেগে আগবঢ়া সৰস্বতীক দেখি, যি পিতামহ ব্ৰহ্মাক দীপ্ত কৰি তুলিছিল, ভাবিলে যে এক মহৎ ক্ৰতু (যজ্ঞকর্ম) আৰম্ভ হ’বলৈ গৈছে।

Verse 127

एवमेषा सरिच्छ्रेष्ठा पुष्करेषु सरस्वती । पितामहार्थं सम्भूता तुष्ट्यर्थं च मनीषिणाम्

এইদৰে পুষ্কৰত নদীসমূহৰ শ্ৰেষ্ঠা সৰস্বতী, পিতামহ ব্ৰহ্মাৰ হিতাৰ্থে আৰু মণীষীসকলৰ সন্তুষ্টিৰ বাবে প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল।

Verse 128

पुण्यस्य पुण्यताकारि पंचस्रोतास्सरस्वती । सुप्रभा नाम राजेंन्द्र नाम्ना चैव सरस्वती

হে ৰাজেন্দ্ৰ, পুণ্যৰ পুণ্যতা সাধনকাৰিণী পঞ্চস্ৰোতা সৰস্বতী আছে; তাইৰ নাম সুপ্ৰভা, আৰু সৰস্বতী নামেও তাইক কোৱা হয়।

Verse 129

यत्र ते मुनयश्शान्ता नानास्वाध्यायवादिनः । ते समागत्य ऋषयस्सस्मरुर्वै सरस्वतीम्

তাত সেই শান্ত মুনিসকল—বিভিন্ন বেদ-স্বাধ্যায়ৰ পাঠক আৰু ব্যাখ্যাতা—একেলগে সমবেত হৈ, ঋষিসকলে নিশ্চয়েই সৰস্বতী দেৱীক স্মৰণ কৰি আহ্বান কৰিলে।

Verse 130

साभिध्याता महाभागा ऋषिभिः सत्रयाजिभिः । समास्थिता दिशं पूर्वां भक्तिप्रीता महानदी

সেই মহাভাগ্যৱতী মহানদী, সত্রযাগ সম্পাদনকাৰী ঋষিসকলৰ দ্বাৰা ভক্তিভাৱে আহ্বানিত হৈ, তেওঁলোকৰ ভক্তিত প্ৰসন্ন হৈ পূৰ্ব দিশত অৱস্থান কৰিলে।

Verse 131

प्राची पूर्वावहा नाम्ना मुनिवंद्या सरस्वती । इदमन्यन्महाराज शृण्वाश्चर्यवरं भुवि

পূৰ্ব দিশলৈ বোৱা সৰস্বতী ‘পূৰ্বাৱহা’ নামে খ্যাত, মুনিসকলৰ দ্বাৰা বন্দিত। এতিয়া, হে মহাৰাজ, পৃথিৱীত আন এক অতি আশ্চৰ্য বৃত্তান্ত শুনক।

Verse 132

क्षतो मंकणको विप्रः कुशाग्रेणेति नः श्रुतम् । क्षतात्किल करे तस्य राजन्शाकरसोस्रवत्

আমি শুনিছোঁ যে ব্ৰাহ্মণ মঙ্কণক কুশাঘাসৰ আগচূড়াই আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছিল। আৰু, হে ৰাজন, তেওঁৰ হাতৰ সেই ক্ষতস্থানৰ পৰা কিলাকৈ আখৰ মিঠা ৰস ওলাই বোৱাইছিল।

Verse 133

स वै शाकरसं दृष्ट्वा हर्षाविष्टः प्रनृत्तवान् । ततस्तस्मिन्प्रनृत्ते तु स्थावरं जंगमं च यत्

সেই আখৰ ৰস দেখি তেওঁ আনন্দে আপ্লুত হৈ নৃত্য কৰিবলৈ ধৰিলে। আৰু যেতিয়া তেওঁ তেনেকৈ নাচিলে, তেতিয়া যি কিছুমান আছিল—স্থাবৰ আৰু জঙ্গম, অচল আৰু চল—সকলোতেই তাৰ প্ৰভাৱ পৰিল।

Verse 134

प्रानृत्यत जगत्सर्वं तेजसा तस्य मोहितम् । शक्रादिभिस्सुरै राजन्नृषिभिश्च तपोधनैः

হে ৰাজন! তেওঁৰ তেজত মোহিত হৈ সকলো জগত নৃত্য কৰিবলৈ ধৰিলে; শক্ৰ আদি দেৱতা আৰু তপধন ঋষিসকলেও সেই দৃশ্য দেখিলে।

Verse 135

विज्ञप्तस्तत्र वै ब्रह्मा नायं नृत्येत्तथा कुरु । आदिष्टो ब्रह्मणा रुद्र ऋषेरर्थे नराधिप

তেতিয়া ব্ৰহ্মাক নিবেদন কৰা হ’ল: “ইজন যেন তেনেদৰে ননাচে; তুমিও তেনেদৰে ব্যৱস্থা কৰা।” ব্ৰহ্মাৰ আদেশ পাই, হে নৰাধিপ, ৰুদ্ৰই ঋষিৰ হিতৰ বাবে কাৰ্য কৰিলে।

Verse 136

नायं नृत्येद्यथा भीम तथा त्वं वक्तुमर्हसि । गत्वा रुद्रो मुनिं दृष्ट्वा हर्षाविष्टमतीव हि

“তুমি যিদৰে ভয়ংকৰ নৃত্যৰ কথা ক’লা, ইজন তেনেদৰে ননাচে; সেয়া ক’ব নালাগে। কিয়নো ৰুদ্ৰই মুনিৰ ওচৰলৈ গৈ তেওঁক দেখি অতি আনন্দত আপ্লুত হৈছিল।”

Verse 137

भो भो विप्रर्षभ त्वं हि नृत्यसे केन हेतुना । नृत्यमानेन भवता जगत्सर्वं च नृत्यति

“হে হে, বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠ! তুমি কিহৰ কাৰণে নৃত্য কৰিছা? তোমাৰ নৃত্যত যেন সমগ্ৰ জগতেও নৃত্য কৰে।”

Verse 138

तेनायं वारितः प्राह नृत्यन्वै मुनिसत्तमः । मुनिरुवाच । किं न पश्यसि मे देव कराच्छाकरसोस्रवत्

তেওঁে বাধা দিয়াতো নৃত্য কৰি থকা মুনিশ্ৰেষ্ঠই ক’লে। মুনিয়ে ক’লে: “হে দেব! তুমি নেদেখা নেকি, মোৰ হাতৰ পৰা আখৰস বোৱাইছে?”

Verse 139

तं तु दृष्ट्वाप्र नृत्तोहं हर्षेण महतावृतः । तं प्रहस्याब्रवीद्देवो मुनिं रागेण मोहितम्

তেওঁক দেখি মই প্ৰণাম কৰিলোঁ, মহা আনন্দে আৱৃত হ’লোঁ। তেতিয়া প্ৰভুৱে হাঁহি মাৰি, ৰাগে মোহিত সেই মুনিক ক’লে।

Verse 140

अहं न विस्मयं विप्र गच्छामीह प्रपश्य मां । एवमुक्तो मुनिश्रेष्ठो महादेवेन कौरव

হে বিপ্ৰ, মই কোনো ৰহস্যময় উপায়ে ইয়াৰ পৰা নাযাওঁ—ইয়াতেই মোক চোৱা। মহাদেৱে এনেদৰে ক’লে, হে কৌৰৱ, মুনিশ্ৰেষ্ঠজন প্ৰভাৱিত হ’ল।

Verse 141

ध्यायमानस्तदा कोयं प्रतिषिद्धोस्मि येन हि । अंगुल्यग्रेण राजेंद्र स्वांगुष्ठस्ताडितस्तथा

ধ্যানত নিমগ্ন হৈ থাকোঁতে, কোনে মোক বাধা দিলে? হে ৰাজেন্দ্ৰ, আঙুলিৰ আগভাগত তেতিয়া মোৰ নিজৰ বুঢ়া আঙুলিত আঘাত লাগিল।

Verse 142

ततो भस्मक्षताद्राजन्निर्गतं हिमपांडुरं । तद्दृष्ट्वा व्रीडितश्चासौ प्राह तत्पादयोः पतन्

তাৰ পিছত, হে ৰাজন, ভস্মৰ পৰা হিমৰ দৰে ফিকা এক বস্তু ওলাই আহিল। তাক দেখি সি লজ্জিত হ’ল আৰু তেওঁৰ পদত পৰি ক’লে।

Verse 143

नान्यद्देवादहं मन्ये रुद्रात्परतरं महत् । चराचरस्य जगतो गतिस्त्वमसि शूलधृत्

মই ৰুদ্ৰতকৈ মহান আন কোনো দেৱতা নাভাবোঁ। হে শূলধাৰী, চল-অচল সমগ্ৰ জগতৰ আশ্ৰয় আৰু অন্তিম গতি তুমিয়েই।

Verse 144

त्वया सृष्टमिदं सर्वं वदंतीह मनीषिणः । त्वामेव सर्वं विशति पुनरेव युगक्षये

মনীষীসকলে কয় যে এই সকলো তোমাৰ দ্বাৰাই সৃষ্ট; আৰু যুগান্তত সকলো পুনৰ তোমাৰ মাজতেই লীন হৈ প্ৰৱেশ কৰে।

Verse 145

देवैरपि न शक्यस्त्वं परिज्ञातुं मया कुतः । त्वयि सर्वे च दृश्यन्ते सुरा ब्रह्मादयोपि ये

দেৱতাসকলেও তোমাক সম্পূৰ্ণৰূপে জানিব নোৱাৰে, তেন্তে মই কেনেকৈ জানিম? কিয়নো তোমাৰ ভিতৰতে সকলো দেখা যায়—সুৰগণ, ব্ৰহ্মা আদি সকলোৱে।

Verse 146

सर्वस्त्वमसि देवानां कर्ता कारयिता च यः । त्वत्प्रसादात्सुराः सर्वे भवंतीहाकुतोभयाः

তুমিয়েই সকলো; দেৱতাসকলৰ কৰ্তা আৰু কৰোৱাইতাও তুমিয়েই। তোমাৰ কৃপাতে ইয়াত সকলো সুৰ নিৰ্ভয় হয়, কোনো দিশৰ পৰা ভয় নাথাকে।

Verse 147

एवं स्तुत्वा महादेवमृषिश्च प्रणतोब्रवीत् । भगवंस्त्वत्प्रसादेन तपो न क्षीयते त्विह

এইদৰে মহাদেৱক স্তৱ কৰি, ঋষিয়ে প্ৰণাম কৰি ক’লে: “হে ভগৱান, তোমাৰ কৃপাতে ইয়াত মোৰ তপস্যা ক্ষয় নহয়।”

Verse 148

ततो देवः प्रीतमनास्तमृषिं पुनरब्रवीत् । तपस्ते वर्द्धतां विप्र मत्प्रसादात्सहस्रधा

তেতিয়া দেৱতা প্ৰসন্নচিত্তে সেই ঋষিক পুনৰ ক’লে: “হে বিপ্ৰ, মোৰ কৃপাতে তোমাৰ তপস্যা সহস্ৰগুণে বৃদ্ধি পাওক।”

Verse 149

प्राचीमेवेह वत्स्यामि त्वया सार्द्धमहं सदा । सरस्वती महापुण्या क्षेत्रे चास्मिन्विशेषतः

মই ইয়াত পূব দিশাতেই বাস কৰিম, সদায় তোমাৰ সৈতে একেলগে। কিয়নো সৰস্বতী পৰম পুণ্যময়ী—বিশেষকৈ এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত।

Verse 150

न तस्य दुर्लर्भं किंचिदिह लोके परत्र च । सरस्वत्युत्तरे तीरे यस्त्यजेदात्मनस्तनुम्

যি সৰস্বতীৰ উত্তৰ তীৰত নিজৰ দেহ ত্যাগ কৰে, তাৰ বাবে এই লোকত আৰু পৰলোকতো একোৱেই অপ্রাপ্য নহয়।

Verse 151

प्राचीतटे जाप्यपरो न चेह म्रियते पुनः । आप्लुतो वाजिमेधस्य फलमाप्स्यति पुष्कलं

পূব তীৰত জপত নিবিষ্ট ভক্ত ইয়াত পুনৰ মৰে নাহে; আৰু তাত স্নান কৰি তেওঁ অশ্বমেধ যজ্ঞৰ সমান প্ৰচুৰ পুণ্যফল লাভ কৰে।

Verse 152

नियमैश्चोपवासैश्च कर्शयन्देहमात्मनः । जलाहारो वायुभक्षः पर्णाहारश्च तापसः

নিয়ম আৰু উপবাসে তেওঁলোকে নিজৰ দেহ ক্ষীণ কৰে; তপস্বী কেতিয়াবা জলাহাৰ কৰে, কেতিয়াবা বায়ুভক্ষ, আৰু কেতিয়াবা পাতেৰে জীৱন ধাৰে।

Verse 153

तथा स्थंडिलशायी च ये चान्ये नियमाः पृथक् । करोति यो द्विजश्रेष्ठो नियमांस्तान्व्रतानि च

তদ্ৰূপ স্থণ্ডিলশায়ী হোৱা আৰু আন আন পৃথক নিয়মসমূহ—যি দ্বিজশ্ৰেষ্ঠে সেই নিয়ম আৰু ব্ৰত আচৰণ কৰে, সেয়া পবিত্ৰ ব্ৰত-ৰূপে পৰিণত হয়।

Verse 154

स याति शुद्धदेहश्च ब्रह्मणः परमं पदं । तस्मिंस्तीर्थे तु यैर्दत्तं तिलमात्रं तु कांचनं

তেওঁ শুদ্ধ দেহেৰে ব্ৰহ্মাৰ পৰম পদ লাভ কৰে। সেই তীৰ্থত তিল-মাত্ৰ সোণ দান কৰিলেও মহাপুণ্য লাভ হয়।

Verse 155

मेरुदानसमं तत्स्यात्पुरा प्राह प्रजापतिः । तस्मिंस्तीर्थे तु ये श्राद्धं करिष्यंति हि मानवाः

পূৰ্বে প্ৰজাপতিয়ে কৈছিল যে ই মেরুদানৰ সমান হয়। সেয়ে সেই তীৰ্থত যিসকল মানুহে শ্ৰাদ্ধ কৰিব…

Verse 156

एकविंशकुलोपेताः स्वर्गं यास्यंति ते नराः । पितॄणां च शुभं तीर्थं पिंडेनैकेन तर्पिताः

সেই নৰসকলে একুশ কুলসহ স্বৰ্গলৈ যাব। আৰু একেটা পিণ্ড-অৰ্পণে পিতৃগণ তৃপ্ত হয়; কিয়নো ই পিতৃসকলৰ বাবে শুভ তীৰ্থ-কর্ম হয়।

Verse 157

ब्रह्मलोकं गमिष्यंति स्वपुत्रेणेह तारिताः । भूयश्चान्नं न चेच्छंति मोक्षमार्गं व्रजंति ते

ইয়াত নিজৰ পুত্ৰৰ দ্বাৰা উদ্ধাৰ পেয়ে তেওঁলোকে ব্ৰহ্মলোকলৈ যাব। তাৰ পাছত অন্নৰ আকাঙ্ক্ষা নকৰাকৈ, তেওঁলোকে মোক্ষৰ পথত অগ্ৰসর হয়।

Verse 158

प्राचीनत्वं सरस्वत्या यथा भूतं शृणुष्व तत् । सरस्वती पुरा प्रोक्ता देवैः सर्वैः सवासवैः

সৰস্বতীৰ প্ৰাচীন বৃত্তান্ত যিদৰে সত্যই ঘটিছিল, সেয়া শুনা। অতীতত সকলো দেৱতাই, বসুসকলসহ, সৰস্বতীৰ কথা উচ্চাৰণ কৰিছিল।

Verse 159

तटं त्वया प्रयातव्यं प्रतीच्यां लवणोदधेः । वडवाग्निमिमं नीत्वा समुद्रे निक्षिपस्व ह

তুমি লৱণ-সমুদ্ৰৰ পশ্চিম তীৰলৈ যাব লাগিব; এই বডৱাগ্নি লগত লৈ গৈ সমুদ্ৰত নিক্ষেপ কৰা।

Verse 160

एवं कृते सुराः सर्वे भवंति भयवर्जिताः । अन्यथा वाडवाग्निस्तु दहते स्वेन तेजसा

এইদৰে কৰিলে সকলো দেৱতা ভয়মুক্ত হয়; নতুবা বডৱাগ্নি নিজৰ তেজেৰে দহি পেলায়।

Verse 161

तस्माद्रक्षस्व विबुधानेतस्मादचिराद्भयात् । मातेव भव सुश्रोणि सुराणामभयप्रदा

সেয়ে এই সন্নিকট ভয়ৰ পৰা দেৱতাসকলক ৰক্ষা কৰা। হে সুন্দৰ নিতম্বিনী, মাতৃৰ দৰে হৈ দেৱসকলক অভয় দান কৰা।

Verse 162

एवमुक्ता तु सा देवी विष्णुना प्रभविष्णुना । आह नाहं स्वतंत्रास्मि पिता मे व्रियतां स्वराट्

এইদৰে প্ৰভাৱশালী বিষ্ণুৱে কোৱাত সেই দেৱীয়ে ক’লে— “মই স্বাধীন নহয়; এই বিষয়ে মোৰ পিতা, সম্ৰাট,ক বাছি (পৰামৰ্শ) লওক।”

Verse 163

तदाज्ञाकारिणी नित्यं कुमारीह धृतव्रता । पित्रादेशाद्विना नाहं पदमेकमपि क्वचित्

মই সদায় তেওঁৰ আজ্ঞা মানো; ইয়াত মই কুমাৰী হৈ, ব্ৰতত দৃঢ় হৈ থাকোঁ। পিতাৰ অনুমতি নোহোৱাকৈ মই ক’তো এক পদো নচলোঁ।

Verse 164

गच्छामि तस्मात्कोप्यन्य उपायश्चिंत्यतामहो । तदाशयं विदित्वाहुस्ते समेत्य पितामहं

সেয়ে মই এতিয়া প্ৰস্থান কৰোঁ; হায়, আন কোনো উপায় চিন্তা কৰা হওক। তেওঁৰ অভিপ্ৰায় বুজি তেওঁলোকে একেলগে পিতামহ ব্ৰহ্মাৰ ওচৰলৈ গ’ল।

Verse 165

नान्येन शक्यते नेतुं वडवाग्निः पितामह । अदृष्टदोषाम्मुक्त्वैकां कुमारीं तनयां तव

হে পিতামহ, বডৱাগ্নিক আন কোনোয়ে লৈ যাব নোৱাৰে। সেয়ে দোষ-অদৃষ্ট নথকা তোমাৰ কন্যা—এগৰাকী কুমাৰী—ক বাদ দি (তাইৰ দ্বাৰাই এই কাৰ্য হ’ব)।

Verse 166

सरस्वतीं समानीय कृत्वांके वरवर्णिनीं । शिरस्याघ्रायसस्नेहमुवाचाथसरस्वतीम्

সৰস্বতীক ওচৰলৈ আনি, সেই সুন্দৰ বৰ্ণৰ নাৰীক কোলাত বহুৱালে। তাৰ পাছত স্নেহেৰে তাইৰ মূৰ শুঁকি, তেওঁ সৰস্বতীক ক’লে।

Verse 167

मां च देवि सुराः प्राहुः स त्वं ब्रूहि यशस्विनीम् । नीत्वा विनिक्षिपेदेनं बाडवं लवणांबुनि

‘দেৱী, দেৱতাসকলে মোক কৈছে; সেয়ে তুমি, যশস্বিনী, তাইক কোৱা—এই বাডৱ অগ্নিক লৈ গৈ লৱণ জল, অৰ্থাৎ সাগৰত নিক্ষেপ কৰা।’

Verse 168

पितुर्वाक्यं हि तच्छ्रुत्वा वियुक्ता कुररी यथा । पित्रा तदैव सा कन्या रुरुदे दीनमानसा

পিতৃবাক্য শুনি সেই কন্যা তৎক্ষণাৎ কান্দি উঠিল—যেন সঙ্গী বিচ্ছিন্ন কুৰৰী পাখি। পিতাৰ সন্মুখতে তাই দীন মনে বিলাপ কৰিলে।

Verse 169

शोभते तन्मुखं तस्याः शोकबाष्पाविलेक्षणं । सितं विकसितं तद्वत्पद्मं तोयकणोक्षितम्

তাইৰ মুখখন শোভা পাইছিল, যদিও শোকৰ অশ্ৰুবাষ্পে তাৰ লক্ষণ ধূসৰ কৰিছিল—যেন পানীৰ কণাৰে ছিটা পৰা সম্পূৰ্ণ বিকশিত শুভ্ৰ পদ্ম।

Verse 170

तत्तथाविधमालोक्य पितामहपुरस्सराः । विबुधाः शोकभावस्य सर्वे वशमुपागताः

তেওঁক তেনে অৱস্থাত দেখি, পিতামহ (ব্ৰহ্মা) আগবঢ়াই থকা সকলো দেবতা শোকভাৱৰ অধীন হৈ পৰিল।

Verse 171

संस्तभ्य हृदयं तस्याः शोकसंतापितं तदा । पितामहस्तामुवाच मा रोदीर्नास्ति ते भयम्

তেতিয়া শোকে দগ্ধ হোৱা তাইৰ হৃদয় স্থিৰ কৰি পিতামহে ক’লে, “কান্দিবা নে; তোৰ কোনো ভয় নাই।”

Verse 172

मान लाभश्च भविता तव देवानुभावतः । नीत्वा क्षारोदमध्ये तु क्षिपस्व ज्वलनं सुते

দেৱতাসকলৰ অনুগ্রহ-প্ৰভাৱত তোৰ মান আৰু লাভ হব। সেয়ে, কন্যা, অগ্নিক লৈ ক্ষাৰসমুদ্ৰৰ মাজত নিক্ষেপ কৰ।

Verse 173

एवमुक्ता तु सा बाला बाष्पाकुलितलोचना । प्रणम्य पद्मजन्मानं गच्छाम्युक्तवती तु सा

এনেদৰে কোৱা হ’লে, অশ্ৰুতে আৱৃত নয়ন থকা সেই বালিকাই পদ্মজন্মা (ব্ৰহ্মা)ক প্ৰণাম কৰি ক’লে, “মই যাম।”

Verse 174

मा भैरुक्ता पुनस्तैस्तु पित्रा चापि तथैव सा । त्यक्त्वा भयं हृष्टमनाः प्रयातुं समवस्थिता

পুনৰ তেওঁলোকে ক’লে, “ভয় নকৰিবা,” আৰু তাইৰ পিতায়ো তেনেকৈয়ে ক’লে। ভয় ত্যাগ কৰি, আনন্দিত মনে, তাই যাত্ৰাৰ বাবে সাজু হৈ থিয় হ’ল।

Verse 175

तस्याः प्रयाणसमये शंखदुंदुभिनिस्वनैः । मंगलानां च निर्घोषैर्जगदापूरितं शुभैः

তাইৰ যাত্ৰাৰ সময়ত শঙ্খ আৰু দুন্দুভিৰ ধ্বনি, আৰু মঙ্গল-আশীৰ্বাদৰ উচ্চ ঘোষণাই, শুভ শব্দেৰে সমগ্ৰ জগত ভৰাই তুলিলে।

Verse 176

सितांबरधराधन्या सितचंदनमंडिता । शरदंबुजसच्छाय तारहारविभूषिता

ধন্যা তাই—শ্বেত বস্ত্ৰ পৰিধান কৰা, শ্বেত চন্দনৰ লেপেৰে অলংকৃত; শৰৎকালীন পদুমৰ দৰে দীপ্ত, মুক্তাৰ হাৰে সুশোভিতা।

Verse 177

संपूर्णचंद्रवदना पद्मपत्रायतेक्षणा । शुभां कीर्तिं सुरेशस्य पूरयंती दिशो दश

পূৰ্ণচন্দ্ৰ সদৃশ মুখ, পদুমপাত সদৃশ নয়ন; তাই দেবাধিপতি সুৰেশ্বৰৰ শুভ কীৰ্তি বিস্তাৰ কৰি দহো দিশ ভৰাই তুলিলে।

Verse 178

स्वतेजसा तद्धृदयान्निःसृता भासयज्जगत् । अनुव्रजन्ती तां गंगा तयोक्ता वरवर्णिनी

নিজ তেজৰ বলত তাই তেওঁৰ হৃদয়ৰ পৰা প্ৰস্ফুটিত হৈ জগত আলোকিত কৰিলে। তাইৰ পথ অনুসৰি গঙ্গা নদীয়েও সঙ্গ দিল; আৰু সেই সুন্দৰ, উৎকৃষ্ট নাৰীলৈ তেওঁ সম্বোধন কৰিলে।

Verse 179

द्रक्ष्यामि त्वां पुनरहं प्रयासि कुत्र मे सखि । एवमुक्ता तु सा गंगा प्रोवाच मधुरां गिरम्

“মই তোমাক পুনৰ দেখা পাম। হে সখী, তুমি ক’লৈ যাইছা?” এইদৰে কোৱা হ’লে দেৱী গঙ্গাই মধুৰ বাক্য ক’লে।

Verse 180

यदैवायास्यसि प्राचीं दिशं मां पश्यसे शुभे । विबुधैस्त्वं परिवृता दर्शनं तव संश्रये

যেতিয়া তুমি পূব দিশালৈ যাবা আৰু মোক দেখা পাবা, হে শুভে—দেৱতাসকলৰ মাজত পৰিবেষ্টিত—মই তোমাক মোৰ দৰ্শন দিম; তোমাৰ সেই দৰ্শনতেই মই আশ্ৰয় লওঁ।

Verse 181

उदङ्मुखी तदा भूत्वा त्यज शोकं शुचिस्मिते । अहं चोदङ्मुखी पुण्या त्वं तु प्राची सरस्वति

তেতিয়া উত্তৰমুখী হৈ শোক ত্যাগ কৰা, হে শুচি-স্মিতে। মইও এই পুণ্য কৰ্মত উত্তৰমুখী হ’ম; কিন্তু তুমি, সৰস্বতী, পূবমুখী হোৱা।

Verse 182

तत्र क्रतुशतं पुण्यं स्नानदानेन सुव्रते । श्राद्धदाने तथा नित्यं पितॄणां दत्तमक्षयम्

তাত, হে সুব্ৰতে, স্নান আৰু দান কৰিলে শত ক্ৰতুৰ পুণ্য লাভ হয়; আৰু পিতৃসকলৰ উদ্দেশে শ্ৰাদ্ধত নিত্য দান কৰিলে সেয়া অক্ষয় ফলদায়ক হয়।

Verse 183

ये करिष्यंति मनुजा विमुक्तास्त्ते ऋणैस्त्रिभिः । मोक्षमार्गं गमिष्यंति विचारो नात्र विद्यते

যিসকল মানুহে এই কৰ্ম কৰিব, তেওঁলোক ত্ৰিবিধ ঋণৰ পৰা মুক্ত হ’ব। তেওঁলোকে মোক্ষৰ পথত আগবাঢ়িব—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 184

तामुवाच ततो गंगा पुनर्दर्शनमस्तु ते । गच्छ स्वमालयं भद्रे स्मर्तव्याहं त्वयानघे

তেতিয়া গঙ্গাই তাই ক’লে: “তোমাৰ মোৰ পুনৰ দৰ্শন হওক। হে ভদ্ৰে, নিজ আবাসলৈ যোৱা; হে অনঘে, মোক স্মৰণ কৰিবা।”

Verse 185

यमुनापि तथैवं सा गायत्री च मनोरमा । सावित्र्या सहिताः सर्वाः सखीं संप्रैषयंस्तथा

একেদৰে যমুনাও, আৰু মনোমোহা গায়ত্ৰী—সাৱিত্ৰীৰ সৈতে—সকলোৱে তেতিয়া নিজৰ সখীক দূত ৰূপে পঠিয়ালে।

Verse 186

ततो विसृज्य तान्देवान्नदी भूत्वा सरस्वती । उत्तंकस्याश्रमपद उद्भूता सा मनस्विनी

তাৰ পাছত সেই দেৱতাসকলক বিদায় দি, সৰস্বতী নদী ৰূপ ধৰি, দৃঢ়মনীয়া সেইজনী উত্তংকৰ আশ্ৰমস্থলত উদ্ভৱ হ’ল।

Verse 187

अधस्तात्प्लक्षवृक्षस्य अवरोप्य च तां तनुम् । अवतीर्णा महाभागा देवानां पश्यतां तदा

তেতিয়া প্লক্ষ গছৰ তলত সেই দেহখন নমাই থৈ, মহাভাগা সেইজনী দেৱতাসকলৰ দৃষ্টিৰ সন্মুখতে অৱতীৰ্ণ হ’ল।

Verse 188

विष्णुरूपस्तरुः सोत्र सर्वदेवैस्तु वंदितः । संसेव्यश्च द्विजैर्नित्यं फलहेतोर्महोदयः

ইয়াত এই গছ বিষ্ণুৰেই স্বৰূপ, আৰু সকলো দেৱতাই ইয়াক বন্দনা কৰে। দ্বিজসকলে নিত্য ইয়াৰ সেৱা-পূজা কৰিব লাগে, কিয়নো ই মহামঙ্গল ফল প্ৰদানকাৰী।

Verse 189

अनेकशाखाविततश्चतुर्मुख इवापरः । तत्कोटरकुटीकोटि प्रविष्टानां द्विजन्मनाम्

বহু শাখাৰে বিস্তৃত হৈ সি যেন আন এজন চতুৰ্মুখ ব্ৰহ্মাৰ দৰে দেখা গৈছিল; আৰু তাৰ কোটৰ আৰু কুটীৰাসদৃশ গহ্বৰত অগণিত দ্বিজ—দ্বিবাৰ জন্ম লোৱা—প্ৰৱেশ কৰিছিল।

Verse 190

श्रूयंते विविधा वाचः सुराणां रक्तचेतसाम् । वनस्पतिरपुष्पोपि पुष्पितश्चोपलक्ष्यते

ৰক্তচেত মনযুক্ত দেৱতাসকলৰ নানাবিধ বাক্য শোনা যায়; আৰু সাধাৰণতে অপুষ্প বৃক্ষো বুলিও যি বনস্পতি, সিও ফুলেৰে বিকশিত হোৱা দেখা যায়।

Verse 191

जातीचंपकवत्पुष्पैः शाखालग्नैः शुकैः शुभैः । केतकीभिः सुरभिभिरशोभत सरिद्वरा

শ্ৰেষ্ঠা নদীখন শোভা পাইছিল—শাখাত আঁকোৱালি ধৰা শুভ শুক-পক্ষীৰে; আৰু জাটি-চম্পকৰ দৰে ফুলেৰে, লগতে সুগন্ধি কেতকী-পুষ্পেৰে সি দীপ্ত হৈছিল।

Verse 192

कोकिलाभिस्स मालेव फेनकैः पुष्पितेव सा । हरेणेव यथा गंगा प्लक्षेणैव हि सा तथा

কোকিলাৰ মালাৰ দৰে সজ্জিত হৈ, ফেনসদৃশ ধৱল পুষ্পেৰে যেন বিকশিত হৈ সি দেখা দিছিল; যিদৰে গঙ্গা সদা হৰিৰ সৈতে যুক্ত, তেনেদৰে সিও নিশ্চয় প্লক্ষ বৃক্ষৰ সৈতে যুক্ত আছিল।

Verse 194

एवमुक्तेन सा तेन प्रत्युक्ता विष्णुना तदा । न ते दाहभयं त्याज्यस्त्वयायं वह्निराट्स्वयम्

তেওঁৰ এই কথাত তেতিয়া বিষ্ণুৱে তাইক উত্তৰ দিলে: “দাহৰ ভয় তুমি ত্যাগ নকৰিবা; কিয়নো এই অগ্নিৰাজ—বহ্নিৰাট—তোমাৰ কাৰণেই স্বয়ং উপস্থিত।”

Verse 195

पश्चिमं सागरं नेतुं वाडवज्वलनं शुभे । एवं क्रमेण गच्छंत्या तदापं प्राप्स्यते शुभे

হে শুভে! বাডৱ-অগ্নিক পশ্চিম সাগৰলৈ লৈ যোৱা। এইদৰে ক্ৰমে ক্ৰমে আগবাঢ়িলে, হে শুভে, তুমি সেই জলত উপনীত হ’বা।

Verse 196

ततस्तं शातकुंभस्थं कृत्वासौ वडवानलं । समर्पयत गोविंदः सरस्वत्या महोदरे

তাৰ পাছত গোবিন্দে সেই অগ্নিক বাডৱানল ৰূপে স্থাপন কৰি, সোনাৰ পাত্ৰত থৈ, সৰস্বতী নদীৰ মহোদৰ—গভীৰ অন্তৰত—সমৰ্পণ কৰিলে।

Verse 197

सा तं गृहीत्वा सुश्रोणी प्रतीच्यभिमुखी ययौ । अंतर्द्धानेन संप्राप्ता पुष्करं सा महानदी

তাক গ্ৰহণ কৰি, সুন্দৰ কটিদেশী দেৱী পশ্চিমাভিমুখে যাত্ৰা কৰিলে। অন্তৰ্ধান হৈ সেই মহানদী পুষ্কৰলৈ উপনীত হ’ল।

Verse 198

मर्यादापर्वते तस्मिन्संभूता विमला सरित् । पुष्करारण्यं विपुलं सुरसिद्धनिषेवितम्

সেই মৰ্যাদা-পৰ্বতৰ পৰা বিমলা নামৰ পবিত্ৰ সৰিত উদ্ভৱ হ’ল। তাত পুষ্কৰৰ বিস্তীৰ্ণ অৰণ্য আছিল, য’ত দেৱতা আৰু সিদ্ধসকলে নিত্য সেবা কৰিছিল।

Verse 199

पितामहेन यत्रासीद्यज्ञसत्रं निषेवितम् । सिध्यर्थं मुनिमुख्यानामागतासौ महानदी

য’ত পিতামহ ব্ৰহ্মাই একদা যজ্ঞ-সত্ৰ আয়োজন কৰি তাত সেবা কৰিছিল, সেই স্থানলৈ সেই মহানদী আহিল—যাতে মুনিমুখ্যসকলে অভীষ্ট সিদ্ধি লাভ কৰে।

Verse 200

येषु तत्र कृतो होमः कुंडेष्वासीद्विरिंचिना । तानि सर्वाणि संप्लाव्य तोयेनाप्युद्गता हि सा

তাত যি অগ্নিকুণ্ডসমূহত বিৰিঞ্চি (ব্ৰহ্মা) হোম কৰিছিল, সি সকলো কুণ্ড জলৰে সম্পূৰ্ণ ভৰাই প্লাৱিত কৰি, তাই নিশ্চয় তাতেই উদ্গত হ’ল।

Verse 201

तत्र क्षेत्रे महापुण्या पुष्करे सा तथोत्थिता । तेन तत्पूरणं प्रोक्तं वायुना जगदायुषा

সেই মহাপুণ্য ক্ষেত্ৰত—পুষ্কৰত—তাই অতি পুণ্যৱতী ৰূপে উদ্ভূত হ’ল। সেয়ে জগতৰ আয়ুস্বৰূপ বায়ুৱে এই পুৰাণ ঘোষণা কৰিলে।