Adhyaya 10

Verse 1

शेष उवाच । इत्थं संशृण्वतो धर्मान्वसंतः समुपस्थितः । यत्र यज्ञ क्रियादीनां प्रारंभः सुमहात्मनाम्

শেষে ক’লে: এইদৰে তেওঁ ধৰ্মোপদেশ শুনি থাকোঁতেই বসন্ত ঋতু উপস্থিত হ’ল—যি সময়ত মহাত্মাসকলে যজ্ঞ আদি পবিত্ৰ ক্ৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰে।

Verse 2

दृष्ट्वा तं समयं धीमान्वसिष्ठः कलशोद्भवः । रामचंद्रं महाराजं प्रत्युवाच यथोचितम्

সেই উপযুক্ত সময় দেখি, কলশোদ্ভৱ ধীমান বশিষ্ঠে মহাৰাজ ৰামচন্দ্ৰক যথোচিতভাৱে সম্বোধন কৰি কথা ক’লে।

Verse 3

वसिष्ठ उवाच । रामचंद्र महाबाहो समयः पर्यभूत्तव । हयो यत्र प्रमुच्येत यज्ञार्थं परिपूजितः

বসিষ্ঠে ক’লে: “হে মহাবাহু ৰামচন্দ্ৰ, তোমাৰ নিৰ্ধাৰিত সময় আহি পৰিল—যজ্ঞাৰ্থে যথাবিধি পূজিত অশ্বক নিৰ্দিষ্ট স্থানত মুক্ত কৰি দিয়া উচিত।”

Verse 4

सामग्री क्रियतां तत्र आहूयंतां द्विजोत्तमाः । करोतु पूजां भगवान्ब्राह्मणानां यथोचिताम्

“তাত যজ্ঞৰ সামগ্ৰী সাজু কৰা হওক আৰু শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলক আহ্বান কৰা হওক। ভগৱান যেন যথোচিত বিধিৰে ব্ৰাহ্মণসকলৰ পূজা সম্পন্ন কৰে।”

Verse 5

दीनांधकृपणानां च दानं स्वांते समुत्थितम् । ददातु विधिवत्तेषां प्रतिपूज्याधिमान्य च

দৰিদ্ৰ, অন্ধ আৰু কৃপণ-দীনসকলক নিজৰ অন্তৰৰ কৰুণাৰ পৰা উদ্ভূত দান দিয়া হওক; আৰু বিধিমতে দান কৰি, তেওঁলোকক যথোচিত সন্মান আৰু উচ্চ আদৰ দিয়া হওক।

Verse 6

भवान्कनकसत्पत्न्या दीक्षितोऽत्र व्रतं चर । भूमिशायी ब्रह्मचारी वसुभोगविवर्जितः

সৎপত্নী কনকাই তোমাক ইয়াত দীক্ষা দিছে; সেয়ে এই ব্ৰত পালন কৰা—ভূমিত শোৱা, ব্ৰহ্মচাৰী হৈ থকা, আৰু ধন-সুখভোগ পৰিত্যাগ কৰা।

Verse 7

मृगशृंगधरः कट्यां मेखलाजिनदंडभृत् । करोतु यज्ञसंभारं सर्वद्रव्यसमन्वितम्

মৃগশৃংগ ধাৰণ কৰা জনে—কঁকালত মেখলা বাঁধি, দণ্ড আৰু অজিন ধৰি—সকলো দ্ৰব্যেৰে সম্পূৰ্ণ যজ্ঞ-সম্ভাৰ প্ৰস্তুত কৰক।

Verse 8

इति श्रुत्वा महद्वाक्यं वसिष्ठस्य यथार्थकम् । उवाच लक्ष्मणं धीमान्नानार्थपरिबृंहितम्

এইদৰে বশিষ্ঠৰ মহৎ, বাস্তৱসন্মত বাক্য শুনি, ধীমান জনে লক্ষ্মণক বহু অৰ্থে সমৃদ্ধ বাক্য ক’লে।

Verse 9

श्रीराम उवाच । शृणु लक्ष्मण मद्वाक्यं श्रुत्वा तत्कुरु सत्वरम् । हयमानय यत्नेन वाजिमेधक्रियोचितम्

শ্ৰীৰামে ক’লে: “হে লক্ষ্মণ, মোৰ বাক্য শুনা; শুনি তৎক্ষণাৎ সেই কাম কৰা। যত্নেৰে অশ্বমেধ যজ্ঞৰ উপযুক্ত ঘোঁৰা আনি দিয়া।”

Verse 10

इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे शेषवात्स्यायनसंवादे रामाश्वमेधे । शत्रुघ्नशिक्षाकथनंनाम दशमोऽध्यायः

এইদৰে পবিত্ৰ শ্ৰীপদ্মপুৰাণৰ পাতালখণ্ডত, শেষ আৰু বাত্স্যায়নৰ সংবাদত, ৰামৰ অশ্বমেধ প্ৰসঙ্গত, “শত্ৰুঘ্নশিক্ষা-কথন” নামৰ দশম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।

Verse 11

लक्ष्मण उवाच । वीराकर्णय मे वचः सुमधुरं श्रुत्वा त्वरातः पुनः । कार्यं तत्क्षितिपालमौलिमुकुटैर्घृष्टांघ्रि रामाज्ञया । सेनां कालबलप्रभंजनबलप्रोद्यत्समर्थांगिनीं । सज्जां सद्रथहस्तिपत्तिसुहयारोहैर्विधे ह्यन्विताम्

লক্ষ্মণে ক’লে: “হে বীৰ, মোৰ অতি মধুৰ বাক্য শুনা; শুনি পুনৰ তৎক্ষণাৎ কৰ্ম কৰা। ৰামৰ আজ্ঞাত—যাঁৰ পদত ৰজাসকলৰ মুকুট নতশিৰে ঘঁহি যায়—এনে এক সেনা সাজু কৰা, যাৰ অঙ্গসমূহ সক্ষম আৰু কালবলে আৰু ঝঞ্ঝাবায়ুৰ বেগে উত্থিত; উত্তম ৰথ, হাতী, পদাতিক আৰু শ্ৰেষ্ঠ অশ্বাৰোহীৰে যথাবিধি সজ্জিত।”

Verse 12

सज्जीयतां वायुजवास्तुरंगास्तरंगमाला ललितांघ्रिपाताः । सदश्वचारैर्बहुशस्त्रधारिभिः संरोहिता वैरिबलप्रहारिभिः

বায়ুৰ বেগে দৌৰা অশ্বসমূহ সাজু কৰা হওক, যাৰ খুৰৰ পদধ্বনি ঢৌৰ মালাৰ দৰে মনোহৰ; বহু অস্ত্ৰধাৰী দক্ষ অশ্বাৰোহীয়ে আৰোহণ কৰি শত্রুবলত আঘাত হানিবলৈ সদা প্রস্তুত থাকক।

Verse 13

संलक्ष्यतां हस्तिनः पर्वताभा आधोरणैः प्रासकुंताग्रहस्तैः । शूरैः सास्त्रैर्भूरिदानोपहाराः क्षीबाणस्ते सर्वशस्त्रास्त्रपूर्णाः

চাওক সেই হাতীবোৰ, পৰ্বতৰ দৰে বৃহৎ—অংকুশ ধৰি, হাতে বৰ্ষা আৰু কুন্ত ধৰা; শূৰ বীৰসকল অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰে সজ্জিত, বহুল দান-উপহাৰ আৰু নৈবেদ্য বোজাই; মত্ত অৱস্থাত, সকলো প্ৰকাৰ শস্ত্ৰ-অস্ত্ৰে পৰিপূৰ্ণ।

Verse 14

विततबहुसमृद्धिभ्राजमाना रथा मे पवनजवनवेगैर्वाजिभिर्युज्यमानाः । विविधरिपुविनाशस्मारकैरायुधास्त्रैर्भृतवलभिविभागानीयतां सूतवृंदैः

মোৰ ৰথসমূহ—বিস্তৃত আৰু অতি সমৃদ্ধ দীপ্তিত উজ্জ্বল, বতাহৰ বেগৰ দৰে দ্ৰুত অশ্বেৰে যোজিত—বহু শত্রুনাশ স্মৰণ কৰোৱা অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰে সজ্জিত, ৰসদ আৰু সামগ্ৰীৰ যথোচিত বিভাগেৰে পূৰ্ণ; সুতবৃন্দে একত্ৰ হৈ ইয়ালৈ আনক।

Verse 15

पत्तयः शतशो मह्यमायांत्वस्त्राग्न्यपाणयः । हयमेधार्हवाहस्य रक्षणे विततोद्यमाः

শত শত পদাতিক সৈন্য মোৰ সহায়লৈ আহিল, হাতে অস্ত্ৰ আৰু অগ্নি ধৰি; অশ্বমেধ যজ্ঞৰ যোগ্য অশ্বৰ ৰক্ষণত সম্পূৰ্ণ উদ্যমেৰে নিয়োজিত হ’ল।

Verse 16

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य लक्ष्मणस्य महात्मनः । सेनानी कालजिन्नामा कारयामास सज्जताम्

মহাত্মা লক্ষ্মণৰ সেই বাক্য শুনি, কালজিন নামৰ সেনানীয়ে সৈন্যদলক সাজু হ’বলৈ আদেশ দিলে।

Verse 17

दशध्रुवकमंडितो लघुसुरोमशोभान्वितो विविक्तगलशुक्तिभृद्विततकंठको शेमणिः मुखे विशदकांतिधृत्त्वसितकांतिभृत्कर्णयोर्व्यराजत तदाह यो धृतकराग्ररश्मिच्छटः

দশ দৃঢ় অলংকাৰে সুশোভিত, সূক্ষ্ম কোমল ৰোমৰ শোভাৰে বিভূষিত, গলাত পৃথক মুক্তা ধৰি দীঘল গ্ৰীৱাযুক্ত সেই দীপ্তিমান মণি উজ্জ্বল হ’ল। তাৰ মুখত নিৰ্মল কান্তি বিকশিত, কাণত গাঢ়-দীপ্ত কুণ্ডল ঝলমলালে; তেতিয়া সি ক’লে—আঙুলিৰ আগৰ পৰা ৰশ্মিৰ ছটা বিচ্ছুৰিত হৈছিল।

Verse 18

कलासंशोभितमुखः स्फुरद्रत्नविशोभितः । मुक्ताफलानां मालाभिः शोभितो निर्ययौ हयः

মুখমণ্ডল ক’লাৰ অলংকাৰে শোভিত, দীপ্তিমান ৰত্নেৰে উজ্জ্বল; মুক্তাৰ মালাৰে সুশোভিত হৈ সেই অশ্ব বাহিৰলৈ ওলাই আহিল।

Verse 19

श्वेतातपत्ररचितः सितचामरशोभितः । बहुशोभापरीतांगो निर्ययौ हयराट्ततः

তাৰ পাছত অশ্বৰাজ ওলাই গ’ল—শ্বেত ছত্ৰেৰে সজ্জিত, শ্বেত চামৰেৰে অলংকৃত; বহুধা শোভাই আৱৃত দেহেৰে তেওঁ আগবাঢ়িল।

Verse 20

अग्रतो मध्यतश्चैके पृष्ठतः सैनिकास्तथा । देवा हरिं यथापूर्वं सेवंते सेवनोचितम्

কিছুমান সৈনিক আগত, কিছুমান মাজত, আৰু আন কিছুমান পৃষ্ঠত আছিল; আৰু দেৱতাসকলে পূৰ্বৰ দৰে হৰিক সেৱাযোগ্য বিধিৰে সেৱা কৰি থাকিল।

Verse 21

अथ सैन्यं समाहूय सर्वमाज्ञापयत्तदा । हस्त्यश्वरथपादातवृन्दैः सुबहुसंकुलम्

তাৰ পাছত তেওঁ সমগ্ৰ সৈন্যক আহ্বান কৰি সেই সময়ত আদেশ দিলে—হস্তী, অশ্ব, ৰথ আৰু পদাতিকৰ বহু দলেৰে সেই বাহিনী ঘনভাৱে পৰিপূৰ্ণ আছিল।

Verse 22

ततस्ततः समेतानां सैन्यानां श्रूयते ध्वनिः । ततो दुंदुभिनादोऽभूत्तस्मिन्पुरवरे तदा

তাৰ পাছত চাৰিওফালে একত্ৰিত সৈন্যসকলৰ ধ্বনি শুনা গ’ল; আৰু সেই সময়ত সেই শ্ৰেষ্ঠ নগৰত দুন্দুভিৰ গম্ভীৰ নাদ উঠিল।

Verse 23

तन्निनादेन शूराणां प्रियेण महता तदा । कंपंति गिरिशृंगाणि प्रासादा विचलंति च

তেতিয়া বীৰসকলৰ সেই মহৎ আৰু প্ৰিয় গর্জনত পৰ্বতৰ শিখৰসমূহ কঁপিবলৈ ধৰিলে, আৰু প্ৰাসাদসমূহো দুলিবলৈ লাগিল।

Verse 24

हेषारवो महानासीद्वाजिनां मुह्यतां नृप । रथांगघातसंघुष्टा धरा संचलतीव सा

হে নৃপ, ঘোঁৰাসকল বিভ্ৰান্ত হোৱাত এক মহা হেষাৰৱ উঠিল; আৰু ৰথচক্ৰৰ সংঘাতে গুঞ্জৰিত হৈ ধৰা যেন কঁপিবলৈ ধৰিলে।

Verse 25

चलितैर्गजयूथैश्च पृथ्वी रुद्धा समंततः । रजस्तु प्रचलत्तत्र जनांतर्द्धानमादधात्

হাতীৰ জাকসমূহ চলাচল কৰাত পৃথিৱী চাৰিওফালে অৱৰুদ্ধ হ’ল; আৰু তাত উঠা ধূলিয়ে লোকসকলৰ দৃষ্টিৰ পৰা যেন আৱৰণ সৃষ্টি কৰিলে।

Verse 26

निर्जगाम महासैन्यं छत्रैः संछाद्य भास्करम् । सेनान्याकालजिन्नाम्ना प्रेरितं जनसंकुलम्

এটি এক মহাসেনা ওলাই আহিল, ছত্ৰসমূহে যেন ভাস্কৰক আৱৰি পেলালে; ‘আকালজিন’ নামৰ সেনানায়কে প্ৰেৰণা দিয়া, জনসমুদায়েৰে গিজগিজাই আগবাঢ়িল।

Verse 27

गर्जंतस्तलवीराग्र्याः कुर्वंतो रणसंभ्रमम् । रघुनाथस्य यागाय सज्जास्ते प्रययुर्मुदा

গর্জন কৰি সেই শ্ৰেষ্ঠ বীৰসকল যুদ্ধৰ কোলাহল জগাই, ৰঘুনাথ (শ্ৰী ৰাম)ৰ যজ্ঞৰ বাবে সম্পূৰ্ণ সাজু হৈ আনন্দেৰে আগবাঢ়িল।

Verse 28

मृगमदमयमंगेष्वंगरागं दधानाः कुसुमविमलमालाशोभितस्वोत्तमांगाः । मुकुटकटकभूषाभूषितांगाः समस्ताः प्रययुरवनिनाथप्रेरितास्तेऽपि सर्वे

মৃগমদৰ সুগন্ধি অঙ্গৰাগে দেহ অনুলিপ্ত কৰি, নিৰ্মল কুসুম-মালাৰে উত্তম মস্তক শোভিত কৰি, মুকুট-কটক আদি অলংকাৰে সৰ্বাঙ্গ ভূষিত হৈ—ভূমিনাথ ৰজাৰ প্ৰেৰণা পাই তেওঁলোক সকলোৱে যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 29

इत्येवं ते महाराजं ययुः सेनाचरा वराः । धनुर्धराः पाशधराः खड्गधाराः स्फुटक्रमाः

এইদৰে সেই শ্ৰেষ্ঠ সেনাচাৰাসকলে মহাৰাজৰ ওচৰলৈ গ’ল; কিছুমান ধনুৰ্ধৰ, কিছুমান পাশধৰ, কিছুমান খড়্গধৰ—স্পষ্ট আৰু সুসংবদ্ধ পদক্ষেপে আগবাঢ়িল।

Verse 30

एवं शनैःशनैः प्राप्तो मंडपं यागचिह्नितम् । हयः खुरक्षततलां भूमिं कुर्वन्नभः प्लवन्

এইদৰে ধীৰে ধীৰে ঘোঁৰাটোৱে যজ্ঞচিহ্নিত মণ্ডপত উপস্থিত হ’ল; খুৰৰ আঘাতে ভূমি ক্ষত-বিক্ষত কৰি, তথাপি যেন আকাশতে ভাসি গৈছিল।

Verse 31

रामो दृष्ट्वा हरिं प्राप्तं बहुसंतुष्टमानसः । वसिष्ठं प्रेरयामास क्रियाकर्तव्यतां प्रति

হৰিক প্ৰাপ্ত হোৱা দেখি ৰামৰ মন অতিশয় সন্তুষ্ট হ’ল; তেতিয়া তেওঁ কৰণীয় ক্ৰিয়া-কৰ্ম সম্পৰ্কে বশিষ্ঠক প্ৰেৰণা দিলে।

Verse 32

वसिष्ठो राममाहूय स्वर्णपत्नीसमन्वितम् । प्रयोगं कारयामास ब्रह्महत्यापनोदनम्

বশিষ্ঠে ৰামক আহ্বান কৰি, স্বৰ্ণসমা পত্নীৰ সৈতে, ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপ অপনোদনকাৰী প্ৰায়শ্চিত্ত-প্ৰয়োগ কৰালে।

Verse 33

ब्रह्मचर्यव्रतधरो मृगशृंगपरिग्रहः । तत्कर्म कारयामास रामः परपुरंजयः

ব্ৰহ্মচৰ্য-ব্ৰত ধৰি আৰু মৃগশৃংগক চিহ্নৰূপে গ্ৰহণ কৰি, শত্রু-নগৰজয়ী ৰামে সেই কৰ্ম-বিধি সম্পন্ন কৰালে।

Verse 34

प्रारेभे यागकर्मार्थं कुंडं मण्डपसंमितम् । तत्राचार्योभवद्धीमान्वेदशास्त्रविचारवित्

তেওঁ যাগ-কর্মৰ বাবে মণ্ডপৰ মাপ অনুসৰি কুণ্ড প্ৰস্তুত কৰা আৰম্ভ কৰিলে; তাত বুদ্ধিমান আচার্য উপস্থিত আছিল, যি বেদ-শাস্ত্ৰ বিচাৰত নিপুণ।

Verse 35

वसिष्ठो रघुनाथस्य कुलपूर्वगुरुर्मुनिः । ब्रह्मंस्तत्राचरद्ब्रह्मकर्मागस्त्यस्तपोनिधिः

ৰঘুনাথৰ কুল-পূৰ্বগুৰু মুনি বশিষ্ঠে তাত ব্ৰাহ্মণীয় কৰ্ম-বিধি আচৰণ কৰিলে; আৰু তপস্যাৰ নিধি অগস্ত্যেও পবিত্ৰ কৰ্তব্য সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 36

वाल्मीकिर्मुनिरध्वर्युर्मुनिः कण्वस्तु द्वारपः । अष्टौ द्वाराणि तत्रासन्सतोरण शुभानि वै

তাত মুনি বাল্মীকি অধ্বৰ্যু (যজ্ঞ-পুৰোহিত) আছিল, আৰু মুনি কণ্ব দ্বাৰপাল আছিল। সেই স্থানত আঠটা দ্বাৰ আছিল, শুভ তোৰণাৰে সজ্জিত।

Verse 37

द्वारि द्वारि द्वयं विप्र ब्राह्मणस्याधिमंत्रवित् । पूर्वद्वारि मुनिश्रेष्ठौ देवलासित संज्ञितौ

হে ব্ৰাহ্মণ! প্ৰতিটো দ্বাৰত দুজন সহায়ক আছিল, যিসকল ব্ৰাহ্মণৰ উচ্চ মন্ত্রত নিপুণ। পূৰ্ব দ্বাৰত মুনিশ্ৰেষ্ঠ দেৱল আৰু অসিত নামে পৰিচিত দুজন আছিল।

Verse 38

दक्षिणद्वारि भूमानौ कश्यपात्री तपोनिधी । पश्चिमद्वारि ऋषभौ जातूकर्ण्योऽथ जाजलिः

দক্ষিণ দুৱাৰত ভূমান, কশ্যপ আৰু আত্রি—তপস্যাৰ নিধি—বিৰাজমান। পশ্চিম দুৱাৰত ঋষভ, জাতূকৰ্ণ্য আৰু তাৰ পাছত জাজলি আছে।

Verse 39

उत्तरद्वारि तु मुनी द्वौ द्वितैकत तापसौ । एवं द्वारविधिं कृत्वा वसिष्ठः कलशोद्भवः

উত্তৰ দুৱাৰত দুজন মুনি—দ্বিত আৰু একত—দুয়ো তাপস আছিল। এইদৰে দুৱাৰৰ বিধি স্থাপন কৰি, কলশোদ্ভৱ বশিষ্ঠ আগবাঢ়িল।

Verse 40

हयवर्यस्य सत्पूजां कर्तुमारभत द्विज । सुवासिन्यः स्त्रियस्तत्र वासोलंकारभूषिताः

হে দ্বিজ, তেতিয়া তেওঁ হযৱৰ্যৰ যথাবিধি সৎপূজা আৰম্ভ কৰিলে। তাত সুবাসিনী স্ত্ৰীসকল বস্ত্ৰ আৰু অলংকাৰৰে সুশোভিত হৈ উপস্থিত আছিল।

Verse 41

हरिद्राक्षतगंधाद्यैः पूजयामासुरर्चितम् । नीराजनं ततः कृत्वा धूपयित्वागुरूक्षणैः

তেওঁলোকে হৰিদ্ৰা, অখণ্ড অক্ষত, সুগন্ধ আদি দ্ৰব্যেৰে আৰ্চিত দেবতাক পূজা কৰিলে। তাৰ পাছত নীৰাজন (আৰতি) কৰি, আগৰুৰ সুগন্ধি কণাৰে ধূপ দিলে।

Verse 42

वर्धापनं ततो वेश्याश्चक्रुस्ता वाडवाज्ञया । एवं संपूज्य विमले भाले चंदनचर्चिते

তাৰ পাছত ৱাডৱাৰ আজ্ঞাত বৈশ্যাসকলে বৰ্ধাপন (মঙ্গল-উৎসৱ) ৰীতি সম্পন্ন কৰিলে। এইদৰে তেওঁলোকে বিমলাক সম্পূজিল, যাৰ নিৰ্মল কপালত চন্দনৰ লেপ আছিল।

Verse 43

कुंकुमादिकगंधाढ्ये सर्वशोभासमन्विते । बबंध भास्वरं पत्रं तप्तहाटकनिर्मितम्

কুংকুম আদি সুগন্ধিৰে পৰিপূৰ্ণ আৰু সকলো শোভাৰে সমন্বিত হৈ, তেওঁ তপ্ত (শুদ্ধ) সোণৰ নিৰ্মিত দীপ্তিমান পাত্ৰ-আভৰণ বেঁধি ল’লে।

Verse 44

तत्रालिखद्दाशरथेः प्रतापबलमूर्जितम् । सूर्यवंशध्वजो धन्वी धनुर्दीक्षा गुरुर्गुरुः

তাত তেওঁ দাশৰথি ৰামৰ প্ৰতাপ-বলৰে পূৰ্ণ বীৰ্য অংকিত কৰিলে—সূৰ্যবংশৰ ধ্বজ, ধনুধাৰী বীৰ, ধনুৰ্বিদ্যাৰ দীক্ষাৰ আচার্য, গুৰুৰো গুৰুঃ।

Verse 45

यं देवाः सासुराः सर्वे नमंति मणिमौलिभिः । तस्यात्मजो वीरबलदर्पहारी रघूद्वहः

যাক দেৱতাসকল অসুৰসকলসহ সকলেই মণিমুকুট নোৱাই নমস্কাৰ কৰে, তেওঁৰ পুত্ৰ ৰঘূদ্বহ—বীৰবলজনিত দৰ্প হৰণকাৰী।

Verse 46

रामचंद्रो महाभागः सर्वशूरशिरोमणिः । तन्माता कोसलनृपपत्नीगर्भसमुद्भवा

ৰামচন্দ্ৰ মহাভাগ্যবান, সকলো বীৰৰ শিৰোমণি। তেওঁৰ মাতা কোসলৰাজৰ পত্নীৰ গৰ্ভৰ পৰা উদ্ভৱা।

Verse 47

तस्याः कुक्षिभवं रत्नं रामः शत्रुक्षयंकरः । करोति हयमेधं वै ब्राह्मणेन सुशिक्षितः

তেওঁৰ গৰ্ভৰ পৰা জন্মিল ৰত্নসদৃশ ৰাম—শত্ৰুনাশকাৰী। ব্ৰাহ্মণৰ দ্বাৰা সু-শিক্ষিত হৈ তেওঁ নিশ্চয় অশ্বমেধ যজ্ঞ সম্পন্ন কৰে।

Verse 48

रावणाभिधविप्रेंद्र वधपापापनुत्तये । मोचितस्तेन वाहानां मुख्योऽसौ वाजिनां वरः

হে ৰাৱণ নামৰ বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠ! তেওঁৰ বধজনিত পাপ অপনোদন কৰিবলৈ, বাহনসমূহৰ মুখ্য আৰু অশ্বসমূহৰ শ্ৰেষ্ঠ সেই উত্তম ঘোঁৰাটোক তেওঁ মুক্ত কৰিলে।

Verse 49

महाबलपरीवार परिखाभिः सुरक्षितः । तद्रक्षकोऽस्ति तद्भ्राता शत्रुघ्नो लवणांतकः

পৰিখাৰে সুৰক্ষিত আৰু মহাবল সেনাৰে পৰিবেষ্টিত, তাৰ ৰক্ষক হৈছে তেওঁৰ ভ্ৰাতা—লৱণান্তক শত্রুঘ্ন।

Verse 50

हस्त्यश्वरथपादात सेनासंघसमन्वितः । यस्य राज्ञ इति श्रेष्ठो मानः स्यात्स्वबलोन्मदात्

হস্তী-অশ্ব-ৰথ-পদাতিক সৈন্যসমূহৰ বৃহৎ সমাবেশে সমৰ্থিত ৰজা, নিজৰ বলৰ মদত ‘মই ৰজা’ বুলি ভাবি ‘শ্ৰেষ্ঠ’ অহংকাৰ লাভ কৰিব পাৰে।

Verse 51

वयं धनुर्धराः शूराः श्रेष्ठा वयमिहोत्कटाः । ते गृह्णंतु बलाद्वाहं रत्नमालाविभूषितम्

‘আমি ধনুৰ্ধাৰী, আমি শূৰ; ইয়াত আমি শ্ৰেষ্ঠ আৰু ভয়ংকৰ। তেওঁলোকে বলপূৰ্বক ৰত্নমালাৰে বিভূষিত সেই বাহনটো ধৰি লওক।’

Verse 52

मनोवेगं कामजवं सर्वगत्यधिभास्वरम् । ततो मोचयिता भ्राता शत्रुघ्नो लीलया हयम्

সেই ঘোঁৰা—মনোৰ দৰে দ্ৰুত, কামনাৰ দৰে তৎক্ষণাৎ, আৰু সকলো গতিৰ ওপৰত দীপ্তিমান—তেতিয়া তেওঁৰ ভ্ৰাতা শত্রুঘ্নে লীলামাত্ৰে মুক্ত কৰিলে।

Verse 53

शरासनविनिर्मुक्त वत्सदंतैः शिखाशितैः

ধনুৰ পৰা মুক্ত হোৱা বাণবোৰ বাছুৰৰ দাঁতেৰে টিপা আৰু নোকলৈ তীক্ষ্ণকৈ শান দিয়া আছিল।

Verse 54

इत्येवमादि विलिलेख महामुनींद्रः । श्रीरामचंद्र भुजवीर्यलसत्प्रतापम् । शोभानिधानमतिचंचलवायुवेगं । पातालभूतलविशेषगतिं मुमोच

এইদৰে নানা প্ৰকাৰৰে মহামুনি-ইন্দ্ৰে শ্ৰী ৰামচন্দ্ৰৰ কীৰ্তি ৰচনা কৰিলে—যাঁৰ বাহুবলৰ প্ৰতাপ দীপ্তিমান; যি শোভাৰ নিধান, চঞ্চল বায়ুৰ বেগৰ দৰে তীব্ৰ; আৰু পাটাল-ভূতলত এক বিশেষ গতিৰূপে তাক প্ৰকাশ কৰিলে।

Verse 55

शत्रुघ्नमादिदेशाथ रामः शस्त्रभृतां वरः । याहि वाहस्य रक्षार्थं पृष्ठतः स्वैरगामिनः

তেতিয়া ৰাম, অস্ত্ৰধাৰীসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ, শত্রুঘ্নক আদেশ দিলে—“যা; মুক্তভাৱে চলি থকা বাহনটোক পিছফালৰ পৰা ৰক্ষা কৰ।”

Verse 56

शत्रुघ्न गच्छ वाहस्य मार्गं भद्रं भवेत्तव । भवेतां शत्रुविजयौ रिपुकर्षण ते भुजौ

হে শত্রুঘ্ন, তোমাৰ বাহনৰ পথ ধৰি আগবাঢ়া; তোমাৰ মঙ্গল হওক। হে শত্রুদমন, তোমাৰ বাহু দুটা শত্রুৰ ওপৰত বিজয়ী হওক, তেওঁলোকক পৰাজয়লৈ টানি নামাওক।

Verse 57

ये योद्धारः प्रतिरणगतास्ते त्वया वारणीया । वाहं रक्ष स्वकगुणगणैः संयुतः सन्महोर्व्याम् । सुप्तान्भ्रष्टान्विगतवसनान्भीतभीतांस्तु नम्रां । स्तान्मा हन्याः सुकृतकृतिनो येन शंसंति कर्म

যিসকল যোদ্ধা ৰণমধ্যত আগবাঢ়ি আহিছে, তেওঁলোকক তুমি বাধা দিবা। হে মহৎ পৃথিৱীৰ সজ্জন, নিজৰ গুণসমূহৰ সমষ্টিৰে সংযুক্ত হৈ মোৰ বাহনক ৰক্ষা কৰা। কিন্তু যিসকল শুই আছে, পৰি আছে, বস্ত্ৰহীন, ভয়ত কঁপিছে, বা নম্ৰ—তেওঁলোকক আঘাত নকৰিবা; তেওঁলোক পুণ্যকৰ্মী, যাৰ কৰ্ম প্ৰশংসিত হয়।

Verse 58

विरथा भयसंत्रस्ता ये वदंति वयं तव । ते त्वया न हि हंतव्याः शत्रुघ्न सुकृतैषिणा

যিসকল ৰথহীন হৈ ভয়ত সন্ত্রস্ত হৈ কয়, “আমি তোমাৰ,” তেওঁলোকক তুমি বধ নকৰিবা, হে শত্রুঘ্ন; তুমি তো পুণ্য-ধৰ্মৰ অন্বেষী।

Verse 59

यो हन्याद्विमदं मत्तं सुप्तं मग्नं भयातुरम् । तावकोऽहं ब्रुवाणं च स व्रजत्यधमां गतिम्

যি কোনোবাই নিৰস্ত্ৰ (সচেতন) জনক, বা মত্ত জনক, বা নিদ্ৰিত জনক, বা ডুবন্ত জনক, বা ভয়াকুল জনক—আৰু “মই তোমাৰ” বুলি আশ্ৰয় বিচৰা জনকো—বধ কৰে, সি অধম গতি লাভ কৰে।

Verse 60

परस्वे चित्तवृत्तिं त्वं मा कृथाः पारदारिके । नीचे रतिं न कुर्वीथाः सर्वसद्गुणपूरितः

অন্যৰ ধনলৈ মনৰ প্রবৃত্তি নকৰিবা, আৰু অন্যৰ পত্নীৰ প্ৰতিও নহয়। নীচ আচৰণত আসক্তি নকৰিবা; সকলো সদ্‌গুণে পৰিপূৰ্ণ হোৱা।

Verse 61

वृद्धानां प्रेरणं पूर्वं मा कुर्वीथा रणं जय । पूज्यपूजातिक्रमं त्वं मा विधेहि दयान्वितः

হে জয়, প্ৰথমে বৃদ্ধসকলক ৰণলৈ উচটাবা নকৰিবা; আৰু দয়ালু হৈ, পূজ্যজনৰ প্ৰাপ্য সন্মান অতিক্ৰম কৰি অপৰাধ নকৰিবা।

Verse 62

गां विप्रं च नमस्कुर्या वैष्णवं धर्मसंयुतम् । अभिवाद्य यतो गच्छेस्तत्र सिद्धिमवाप्नुयाः

গাই, বিপ্ৰ আৰু ধৰ্মে সংযুক্ত বৈষ্ণৱক নমস্কাৰ কৰিব লাগে। তেওঁলোকক সন্মানে অভিবাদন কৰি য’লৈকে যোৱা যায়, তাত সিদ্ধি (আধ্যাত্মিক সফলতা) লাভ হয়।

Verse 63

विष्णुः सर्वेश्वरः साक्षी सर्वव्यापकदेहभृत् । ये तदीया महाबाहो तद्रूपा विचरंति हि

বিষ্ণু সৰ্বেশ্বৰ, সাক্ষী-স্বরূপ, যাঁৰ দেহে সকলোতে ব্যাপ্ত। হে মহাবাহো, যিসকল তেঁওৰ নিজৰ, সিহঁতে নিশ্চয় তেঁওৰেই ৰূপ ধৰি বিচৰণ কৰে।

Verse 64

ये स्मरंति महाविष्णुं सर्वभूतहृदि स्थितम् । ते मंतव्या महाविष्णु समरूपा रघूद्वह

হে ৰঘুবংশশ্ৰেষ্ঠ, যিসকলে মহাবিষ্ণুক স্মৰণ কৰে—যি সকলো জীৱৰ হৃদয়ত অৱস্থিত—তেওঁলোকক মহাবিষ্ণুৰ সমৰূপ বুলিয়েই গণ্য কৰিব লাগে।

Verse 65

यस्य स्वीयो न पारक्यो यस्य मित्रसमो रिपुः । ते वैष्णवाः क्षणादेव पापिनं पावयंति हि

যিসকলৰ বাবে ‘নিজ’ বা ‘পৰ’ নাই, আৰু যিসকলৰ বাবে শত্রুও মিত্ৰসম, সেই বৈষ্ণৱ ভক্তসকলে ক্ষণমাত্ৰতে পাপীকো পবিত্ৰ কৰে।

Verse 66

येषां प्रियं भागवतं येषां वै ब्राह्मणाः प्रियाः । वैकुंठात्प्रेषितास्तेऽत्र लोकपावनहेतवे

যিসকলৰ বাবে ভাগৱত-ধৰ্ম/ভক্তি প্ৰিয়, আৰু যিসকলৰ বাবে ব্ৰাহ্মণসকল সত্যই প্ৰিয়, তেওঁলোকক লোক পবিত্ৰ কৰাৰ উদ্দেশ্যে বৈকুণ্ঠৰ পৰা ইয়ালৈ প্ৰেৰণ কৰা হৈছে।

Verse 67

येषां वक्त्रे हरेर्नाम हृदि विष्णुः सनातनः । उदरे विष्णुनैवेद्यः स श्वपाकोऽपि वैष्णवः

যিসকলৰ ওঁঠত হৰিৰ নাম, যিসকলৰ হৃদয়ত সনাতন বিষ্ণু বাস কৰে, আৰু যিসকলৰ উদৰত বিষ্ণুলৈ অৰ্পিত নৈবেদ্যেই থাকে—সেইজন শ্বপাক (অন্ত্যজ) হলেও সঁচাকৈ বৈষ্ণৱ।

Verse 68

येषां वेदाः प्रियतमा न च संसारजं सुखम् । स्वधर्मनिरता ये च तान्नमस्कुर्विहान्वितान्

যিসকলৰ বাবে বেদ অতি প্ৰিয়, যিসকলে সংসাৰজ সুখত আনন্দ নাপায়, আৰু নিজ স্বধৰ্মত স্থিৰ থাকে—শৃঙ্খলাবদ্ধ আৰু অসাৱধানতা-ৰহিত তেনে সকলক মই নমস্কাৰ কৰোঁ।

Verse 69

शिवे विष्णौ न वा भेदो न च ब्रह्ममहेशयोः । तेषां पादरजः पूतं वहाम्यघविनाशनम्

শিৱ আৰু বিষ্ণুৰ মাজত কোনো ভেদ নাই, ব্ৰহ্মা আৰু মহেশৰ মাজতো নহয়। তেওঁলোকৰ পাদৰজ—পবিত্ৰ আৰু পাপবিনাশী—মই বহন কৰোঁ।

Verse 70

गौरी गंगा महालक्ष्मीर्यस्य नास्ति पृथक्तया । ते मंतव्या नराः सर्वे स्वर्गलोकादिहागताः

যিসকলৰ দৃষ্টিত গৌৰী, গঙ্গা আৰু মহালক্ষ্মী পৃথক নহয়, তেনে সকলো নৰক স্বৰ্গলোকৰ পৰা ইয়ালৈ আহিছে বুলি বুজিব লাগে।

Verse 71

शरणागतरक्षी च मानदानपरायणः । यथाशक्ति हरेः प्रीत्यै स ज्ञेयो वैष्णवोत्तमः

যি শৰণাগতক ৰক্ষা কৰে, আনক মান-সম্মান দিয়া আৰু দানত পৰায়ণ থাকে, আৰু নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে হৰিৰ প্ৰীতিৰ বাবে কৰ্ম কৰে—তাকেই বৈষ্ণৱৰ ভিতৰত উত্তম বুলি জানিব।

Verse 72

यस्य नाम महापापराशिं दहति सत्वरम् । तदीय चरणद्वंद्वे भक्तिर्यस्य स वैष्णवः

যাঁৰ নাম মহাপাপৰ বৃহৎ ৰাশি তৎক্ষণাৎ দহি পেলায়—সেই প্ৰভুৰ যুগল চৰণত যাঁৰ ভক্তি আছে, তেওঁৱেই সত্য বৈষ্ণৱ।

Verse 73

इंद्रियाणि वशे येषां मनोऽपि हरिचिंतकम् । तान्नमस्कृत्य पूयात्सह्या जन्ममरणांतिकात्

যিসকলৰ ইন্দ্ৰিয় সংযমত আৰু মনো হৰি-চিন্তনত লীন, তেওঁলোকক নমস্কাৰ কৰি সহ্যা (নদী/দেশ) জন্ম-মৰণৰ অন্ত পৰ্যন্তো পবিত্ৰ হয়।

Verse 74

परस्त्रियं त्वं करवालवत्त्यजन्भवेर्यशोभूषणभूतिभूमिः । एवं ममादेशमथाचरंश्च लभेः परं धाम सुयोगमीड्यम्

পৰস্ত্ৰীক তলোৱাৰ যেন ত্যাগ কৰা; তেনেহ’লে তুমি সমৃদ্ধিৰ ভূমি আৰু সুযশৰ অলংকাৰ হ’বা। আৰু মোৰ আদেশ অনুসৰি আচৰণ কৰিলে তুমি সুসংযমী যোগীসকলে প্ৰশংসা কৰা পৰম ধাম লাভ কৰিবা।