Adhyaya 1

Verse 1

इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे शेषवात्स्यायनसंवादे रामाश्वमेधे रघुनाथस्य । भरतावासनंदिग्रामदर्शनोनाम प्रथमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী পদ্মপুৰাণৰ পাতালখণ্ডত, শেষ আৰু বাত্স্যায়নৰ সংবাদত—ৰঘুনাথৰ ৰাম-অশ্বমেধ বিষয়ক—‘ভৰতৰ বাসস্থান আৰু নন্দিগ্ৰাম-দৰ্শন’ নামৰ প্ৰথম অধ্যায় সমাপ্ত।

Verse 2

ऋषय ऊचुः । श्रुतं सर्वं महाभाग स्वर्गखंडं मनोहरम् । त्वत्तोऽधुना वदायुष्मञ्छ्रीरामचरितं हि नः

ঋষিসকলে ক’লে: হে মহাভাগ, মনোহৰ স্বৰ্গখণ্ড আমি সম্পূৰ্ণভাৱে শুনিলোঁ। এতিয়া, হে আয়ুষ্মান মুনি, অনুগ্ৰহ কৰি আমাক শ্ৰী ৰামৰ পবিত্ৰ চৰিত্ৰ-কথা কওক।

Verse 3

सूत उवाच । अथैकदा धराधारं पृष्टवान्भुजगेश्वरम् । वात्स्यायनो मुनिवरः कथामेतां सुनिर्मलाम्

সূতে ক’লে: এবাৰ মুনিবৰ বাত্স্যায়নে ধৰাধাৰ, ভুজগেশ্বৰ—নাগলোকৰ প্ৰভুক—এই অতি নিৰ্মল পবিত্ৰ কথাৰ বিষয়ে সুধিছিল।

Verse 4

श्रीवात्स्यायन उवाच । शेषाशेष कथास्त्वत्तो जगत्सर्गलयादिकाः । भूगोलश्च खगोलश्च ज्योतिश्चक्रविनिर्णयः

শ্ৰী বাত্স্যায়নে ক’লে: হে ভগৱন, আপোনাৰ পৰা মই অৱশিষ্ট আৰু এতিয়াও নোকোৱা কাহিনিসমূহ শুনিব খুজোঁ—জগতৰ সৃষ্টি-প্ৰলয় আদি, ভূগোল-খগোল, আৰু গ্ৰহ-নক্ষত্ৰৰ জ্যোতি-চক্ৰৰ নিৰ্ণয়।

Verse 5

महत्तत्त्वादिसृष्टीनां पृथक्तत्त्वविनिर्णयः । नानाराजचरित्राणि कथितानि त्वयानघ

হে অনঘ (নিষ্পাপ)! আপুনি মহত্তত্ত্বৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা সৃষ্টিৰ বৰ্ণনা, বিভিন্ন তত্ত্বৰ পৃথক নিৰ্ণয়, আৰু বহু ৰজাৰ নানাবিধ চৰিত্ৰ ইতিমধ্যে ক’লে।

Verse 6

सूर्यवंशभवानां च राज्ञां चारित्रमद्भुतम् । तत्रानेकमहापापहरा रामकृता कथा

সূৰ্যবংশত জন্ম লোৱা ৰজাসকলৰ চৰিত্ৰ অতি আশ্চৰ্য; তাতেই আছে ৰামৰ কাহিনী, যি বহু মহাপাপ হৰণ কৰে।

Verse 7

तस्य वीरस्य रामस्य हयमेधकथा श्रुता । संक्षेपतो मया त्वत्तस्तामिच्छामि सविस्तराम्

সেই বীৰ ৰামৰ অশ্বমেধ যজ্ঞৰ কাহিনী মই সংক্ষেপে শুনিছোঁ; এতিয়া আপোনাৰ পৰা সেই একে কাহিনী বিস্তাৰে শুনিব খুজোঁ।

Verse 8

या श्रुता संस्मृता चोक्ता महापातकहारिणी । चिंतितार्थप्रदात्री च भक्तचित्तप्रतोषदा

সেই কাহিনী—শুনিলে, স্মৰণ কৰিলে বা পাঠ কৰিলে—মহাপাতকো নাশ কৰে; ইচ্ছিত অৰ্থ দান কৰে আৰু ভক্তৰ চিত্তক পৰম সন্তোষে ভৰাই তোলে।

Verse 9

शेष उवाच । धन्योसि द्विजवर्य त्वं यस्य ते मतिरीदृशी । रघुवीरपदद्वंद्व मकरंद स्पृहावती

শেষে ক’লে: হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, তুমি ধন্য; কিয়নো তোমাৰ মতি এনেকুৱা—ৰঘুবীৰ ৰাঘৱৰ যুগল কমল-চৰণৰ মকৰন্দ-সম অমৃতৰ প্ৰতি আকুল।

Verse 10

वदंति मुनयः सर्वे साधूनां संगमं वरम् । यस्मात्पापक्षयकरी रघुनाथकथा भवेत्

সকলো মুনিয়ে কয় যে সাধুসঙ্গই সৰ্বোত্তম বৰ; কিয়নো তাৰ পৰা ৰঘুনাথৰ কথা উদ্ভৱ হয়, যি পাপক্ষয়কাৰী।

Verse 11

त्वया मेऽनुग्रहः सृष्टो यद्रामः स्मारितः पुनः । सुरासुरकिरीटौघ मणिनीराजितांघ्रिकः

তোমাৰ দ্বাৰাই মোৰ ওপৰত অনুগ্ৰহ ঘটিল, কিয়নো ৰামক পুনৰ স্মৰণ কৰোৱা হ’ল—যাঁৰ চৰণ দেব-অসুৰৰ সঞ্চিত মুকুটসমূহৰ মণিৰ দীপ্তিয়ে উজ্জ্বল।

Verse 12

रावणारिकथा वार्द्धौ मशको मादृशः कियान् । यत्र ब्रह्मादयो देवा मोहिता न विदंत्यपि

ৰাৱণ-অৰিৰ কথাৰ মহাসাগৰত মোৰ দৰে মশাৰ কিমানেই বা ওজন? য’ত ব্ৰহ্মা আদি দেবতাও মোহিত হৈ সম্পূৰ্ণকৈ নাজানে।

Verse 13

तथापि भो मया तुभ्यं वक्तव्यं स्वीयशक्तितः । पक्षिणः स्वगतिं श्रित्वा खे गच्छंति सुविस्तरे

তথাপি, হে প্ৰিয়, মোৰ নিজ শক্তি অনুসাৰে তোমাক ক’বই লাগিব। পক্ষীয়ে নিজৰ স্বাভাৱিক গতি আশ্ৰয় কৰি আকাশত বহুদূৰ বিস্তাৰে উৰে।

Verse 14

चरितं रघुनाथस्य शतकोटिप्रविस्तरम् । येषां वै यादृशी बुद्धिस्ते वदंत्येव तादृशम्

ৰঘুনাথৰ চৰিত্ৰৰ বিস্তাৰ শত কোটি পৰ্যন্ত বিস্তৃত। যাৰ যি ধৰণৰ বুদ্ধি, সি তেনেদৰেই তাৰ বৰ্ণনা কৰে।

Verse 15

रघुनाथसतीकीर्तिर्मद्बुद्धिं निर्मलीमसाम् । करिष्यति स्वसंपर्कात्कनकं त्वनलो यथा

ৰঘুনাথৰ পবিত্ৰ কীৰ্তি নিজৰ সংস্পৰ্শে মোৰ অপবিত্ৰ বুদ্ধিক নিৰ্মল কৰিব—যেনেকৈ অগ্নিয়ে ধাতুক সোনালৈ ৰূপান্তৰ কৰে।

Verse 16

सूत उवाच । इत्युक्त्वा तं मुनिवरं ध्यानस्तिमितलोचनः । ज्ञानेनालोकयांचक्रे कथां लोकोत्तरां शुभाम्

সূত ক’লে: এইদৰে কৈ সেই শ্ৰেষ্ঠ মুনিক সম্বোধন কৰি, ধ্যানত স্থিৰ দৃষ্টিৰে, জ্ঞানদ্বাৰা তেওঁ শুভ আৰু লোকোত্তৰ কাহিনী দৰ্শন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 17

गद्गदस्वरसंयुक्तो महाहर्षांकितांगकः । कथयामास विशदां कथां दाशरथेः पुनः

ভাৱাবেগে গদগদ কণ্ঠে আৰু মহাহৰ্ষে দেহ চিহ্নিত হৈ, তেওঁ পুনৰ দাশৰথি (ৰাম)ৰ বিশুদ্ধ কাহিনী স্পষ্টকৈ বৰ্ণনা কৰিলে।

Verse 18

शेष उवाच । लंकेश्वरे विनिहते देवदानवदुःखदे । अप्सरोगणवक्त्राब्जचंद्रमः कांतिहर्तरि

শেষে ক’লে: যেতিয়া লংকাৰ অধিপতি নিহত হ’ল—যি দেৱ আৰু দানৱৰ দুখৰ কাৰণ আছিল—তেতিয়া (জগত আনন্দিত হ’ল), কিয়নো অপ্সৰাগণৰ পদ্মমুখ-চন্দ্ৰসম শোভাকো হৰণ কৰা তাৰ কান্তি নাশ হ’ল।

Verse 19

सुराः सर्वे सुखं प्रापुरिंद्र प्रभृतयस्तदा । सुखं प्राप्ताः स्तुतिं चक्रुर्दासवत्प्रणतिं गताः

তেতিয়া ইন্দ্ৰ আদি সকলো দেৱতাই সুখ লাভ কৰিলে। সেই সুখ পাই তেওঁলোকে স্তৱ-স্তুতি কৰিলে আৰু ভক্ত দাসৰ দৰে প্ৰণাম কৰি নত হ’ল।

Verse 20

लंकायां च प्रतिष्ठाप्य धर्मयुक्तं बिभीषणम् । सीतयासहितो रामः पुष्पकं समुपाश्रितः

আৰু লংকাত ধৰ্মনিষ্ঠ বিভীষণক প্ৰতিষ্ঠা কৰি, সীতাসহ শ্ৰী ৰাম পুষ্পক বিমানে আশ্ৰয় লৈ আৰোহণ কৰিলে।

Verse 21

सुग्रीवहनुमत्सीतालक्ष्मणैः संयुतस्तदा । बिभीषणोऽपि सचिवैरन्वगाद्विरहोत्सुकः

তেতিয়া সুগ্ৰীৱ, হনুমান, সীতা আৰু লক্ষ্মণৰ সৈতে যুক্ত হৈ, বিভীষণো নিজৰ সচিব-মন্ত্ৰীসকলসহ বিচ্ছেদ-বেদনাত অস্থিৰ হৈ পিছে পিছে গ’ল।

Verse 22

लंकां स पश्यन्बहुधा भग्नप्राकारतोरणाम् । दृष्ट्वाऽशोकवनं तत्र सीतास्थानं मुमूर्च्छ ह

সেই লংকাক বহু বাৰ চাই থাকিল—যাৰ প্ৰাচীৰ আৰু তোৰণ বহু ঠাইত ভাঙি পৰিছিল। তাত অশোকবন, সীতাৰ নিবাসস্থান দেখি তেওঁ মূৰ্ছা গ’ল।

Verse 23

शिंशपांस्तत्र वृक्षांश्च पुष्पितान्कोरकैर्युतान् । राक्षसीभिः समाकीर्णान्मृताभिर्हनुमद्भयात्

তাত শিংশপা আদি গছবোৰ ফুলে-ফলে ভৰি, কুঁহিপাত-কলিৰে যুক্ত আছিল; আৰু হনুমানৰ ভয়ত মৃত হৈ পৰি থকা ৰাক্ষসীসকলৰ দ্বাৰা চাৰিওফালে আৱৰি আছিল।

Verse 24

इत्थं सर्वं विलोक्याशु रामः प्रायात्पुरीं प्रति । ब्रह्मादिदेवैः सहितः स्वीयस्वीयविमानकैः

এইদৰে সকলো শীঘ্ৰে দৰ্শন কৰি ৰামচন্দ্ৰে নগৰীৰ পিনে যাত্ৰা কৰিলে; ব্ৰহ্মা আদি দেৱতাসকল নিজ নিজ দিব্য বিমানসহ তেওঁৰ সৈতে আছিল।

Verse 25

देवदुंदुभिनिर्घोषाञ्छृण्वञ्छ्रोत्रसुखावहान् । तथैवाप्सरसां नृत्यैः पूज्यमानो रघूत्तमः

দেৱদুন্দুভিৰ গম্ভীৰ ধ্বনি—শ্ৰোত্ৰসুখদায়ক—শুনি ৰঘূত্তম ৰামে, তদুপৰি অপ্সৰাসকলৰ নৃত্যৰ দ্বাৰাও পূজিত হ’ল।

Verse 26

सीतायै दर्शयन्मार्गे तीर्थान्याश्रमवंति च । मुनींश्च मुनिपुत्रांश्च मुनिपत्नीः पतिव्रताः

পথত ৰামে সীতাক তীৰ্থসমূহ আৰু আশ্ৰমসমূহ দৰ্শন কৰালে; লগতে মুনিসকল, মুনিপুত্ৰসকল আৰু পতিব্ৰতা মুনিপত্নীসকলকো দেখুৱালে।

Verse 27

यत्रयत्र कृतावासाः पूर्वं रामेण धीमता । तान्सर्वान्दर्शयामास लक्ष्मणेन समन्वितः

য’তে য’তে বুদ্ধিমান ৰামে পূৰ্বে বাস কৰিছিল, সেই সকলো স্থান তেওঁ লক্ষ্মণসহ সীতাক পুনৰ দৰ্শন কৰালে।

Verse 28

इत्येवं दर्शयंस्तस्यै रामोऽद्राक्षीत्स्वकां पुरीम् । तस्याः पुनः समीपे तु नंदिग्रामं ददर्श ह

এইদৰে তাইক দেখুৱাই থাকোঁতে ৰামে নিজৰ নগৰী দৰ্শন কৰিলে; আৰু পুনৰ সেই নগৰীৰ ওচৰত নন্দিগ্ৰামকো দেখিলে।

Verse 29

यत्र वै भरतो राजा पालयन्धर्ममास्थितः । भ्रातुर्वियोगजनितं दुःखचिह्नं वहन्बहु

তাতেই নিশ্চয়েই ৰাজা ভৰত ধৰ্মত দৃঢ়ভাৱে প্রতিষ্ঠিত হৈ ৰাজ্য শাসন কৰিছিল, আৰু ভ্ৰাতৃ-বিয়োগজনিত দুখৰ বহু চিহ্ন বহন কৰিছিল।

Verse 30

गर्तशायी ब्रह्मचारी जटावल्कलसंयुतः । कृशांगयष्टिर्दुःखार्तः कुर्वन्रामकथां मुहुः

গৰ্তত বাস কৰি, ব্ৰহ্মচাৰী ব্ৰত পালন কৰি, জটা আৰু বল্কল-বস্ত্ৰে সজ্জিত; কৃশ অঙ্গ-যষ্টিসদৃশ দেহে দুখে পীড়িত হৈ, তেওঁ বাৰে বাৰে পবিত্ৰ ৰাম-কথা উচ্চাৰণ কৰিছিল।

Verse 31

यवान्नमपि नो भुंक्ते जलं पिबति नो मुहुः । उद्यंतं सवितारं यो नमस्कृत्य ब्रवीति च

তেওঁ যৱান্নো পৰ্যন্ত নাখায়, আৰু বাৰে বাৰে পানীও নাপিয়ায়; উদীয়মান সূৰ্যক নমস্কাৰ কৰি তাৰ পাছত নিজৰ নিয়ত উচ্চাৰণ (মন্ত্ৰ) পাঠ কৰে।

Verse 32

जगन्नेत्रसुरस्वामिन्हर मे दुष्कृतं महत् । मदर्थे रामचंद्रोऽपि जगत्पूज्यो वनं ययौ

হে হৰ! দেৱসকলৰ স্বামী, জগতৰ নেত্ৰ! মোৰ মহাপাপ বিনাশ কৰা। মোৰ কাৰণেই সমগ্ৰ জগতপূজ্য ৰামচন্দ্ৰও বনলৈ গ’ল।

Verse 33

सीतया सुकुमारांग्या सेव्यमानोऽटवीं गतः । या सीता पुष्पपर्यंके वृंतमासाद्य दुःखिता

কোমল অঙ্গৰ সীতাৰ সেবাত পৰিবেষ্টিত হৈ তেওঁ অৰণ্যলৈ গ’ল। সেই সীতাই ফুলৰ শয্যাত উপনীত হৈ দুখিতা হ’ল।

Verse 34

या सीता रविसंतापं कदापि प्राप नो सती । मदर्थे जानकी सा च प्रत्यरण्यं भ्रमत्यहो

যি পতিব্ৰতা সীতা কেতিয়াও সূৰ্যৰ দাহ নাপালে, সেই জনকনন্দিনী আজি মোৰ কাৰণে পুনৰ অৰণ্যলৈ ঘূৰি ফুৰিছে—হায়!

Verse 35

या सीता राजवृंदैश्च न दृष्टा नयनैः कदा । सा सीता दृश्यते नूनं किरातैः कालरूपिभिः

যি সীতাক ৰজাসকলৰ ভিৰেও কেতিয়াও চকুৰে নেদেখিলে, সেই সীতা নিশ্চয় এতিয়া কালৰূপ ধাৰণ কৰা কিৰাতসকলৰ দৃষ্টিত পৰিছে।

Verse 36

या सीता मधुरं त्वन्नं भोजिता न बुभुक्षति । सा सीताद्य वनस्थानि फलानि प्रार्थयत्यहो

যি সীতাই মিঠা-সোৱাদ খাদ্য খুৱালেও ভোক নালাগিছিল, সেই সীতা আজি বনবাসৰ ফলৰ বাবে আকুল হৈ প্ৰাৰ্থনা কৰিছে—হায়!

Verse 37

इत्येवमन्वहं सूर्यमुपस्थाय वदत्यदः । प्रातःप्रातर्महाराजो भरतो रामवल्लभः

এইদৰে প্ৰতিদিন সূৰ্যদেৱক বিধিপূৰ্বক উপাসনা কৰি, ৰামৰ প্ৰিয় মহাৰাজ ভৰত প্ৰতি পুৱাই এই কথাই কৈছিল।

Verse 38

यश्चोच्यमानः सचिवैः समदुःखसुखैर्बुधैः । नीतिज्ञैः शास्त्रनिपुणैरिति प्रोवाच तान्नृपः

আৰু যেতিয়া তেওঁৰ সচিবসকলে—যিসকল জ্ঞানী, দুখ-সুখত সমভাবী, নীতিজ্ঞ আৰু শাস্ত্ৰত নিপুণ—তেওঁক সম্বোধন কৰিছিল, তেতিয়া ৰজাই তেওঁলোকক এইদৰে ক’লে।

Verse 39

अमात्या दुर्भगं मां किं प्रब्रूत पुरुषाधमम् । मदर्थे मेऽग्रजो रामो वनं प्राप्यावसीदति

হে অমাত্যসকল, তোমালোকে মোক—দুৰ্ভাগা আৰু পুৰুষাধমক—কিয় এনেদৰে কোৱা? মোৰ কাৰণেই মোৰ অগ্ৰজ ৰাম বনলৈ গৈ তাত দুখেৰে কাতৰ হৈ আছে।

Verse 40

दुर्भगस्य मम प्रस्वाः पापमार्जनमादरात् । करोमि रामचंद्रांघ्रिं स्मारं स्मारं सुमंत्रिणः

মই দুখীয়া হলেও, হে সুমন্ত্ৰীসকল, আদৰেৰে পাপ-মাৰ্জন কৰোঁ; ৰামচন্দ্ৰৰ চৰণ যুগলক পুনঃ পুনঃ স্মৰণ কৰোঁ—সু-মন্ত্ৰীৰ স্মৰণৰ দৰে।

Verse 41

धन्या सुमित्रा सुतरां वीरसूः स्वपतिप्रिया । यस्यास्तनूजो रामस्य चरणौ सेवतेऽन्वहम्

ধন্যা সুমিত্ৰা—অতি ধন্যা—বীৰজননী আৰু স্বামিভক্তা; যাৰ নিজ পুত্ৰই ৰামৰ চৰণ যুগলক প্ৰতিদিন সেৱা কৰে।

Verse 42

यत्र ग्रामे स्थितो नूनं भरतो भ्रातृवत्सलः । विलापं प्रकरोत्युच्चैस्तं ग्रामं स ददर्श ह

তাৰ পাছত সি নিশ্চয় সেই গাঁওখন দেখিলে, য’ত ভ্ৰাতৃপ্ৰেমী ভৰত থাকি উচ্চস্বৰে বিলাপ কৰি আছিল।