Adhyaya 91
Indra’s Purification and the Limits of Pilgrimage: Four Sinners Seek Release
এই অধ্যায়ত কুঞ্জল ইন্দ্ৰৰ পতনৰ কথা বৰ্ণনা কৰে। ব্ৰহ্মহত্যাৰ ভাৰ আৰু অহল্যাৰ অগম্য স্থানলৈ গমন-অপৰাধে ইন্দ্ৰ পৰিত্যক্ত হয় আৰু প্ৰায়শ্চিত্তৰ বাবে তপস্যা কৰে। দেৱতা, ঋষি আৰু অর্ধদেৱগণে তেওঁৰ অভিষেক সম্পন্ন কৰি তেওঁক মহাতীৰ্থসমূহ—বাৰাণসী, প্ৰয়াগ, পুষ্কৰ আৰু অৰ্ঘ/চাৰ্ঘ-তীৰ্থ—লৈ লৈ যায়; শেষত ইন্দ্ৰ শুদ্ধ হৈ বৰ দান কৰে, যাৰ ফলত এই তীৰ্থসমূহ মহিমামণ্ডিত হয় আৰু মালৱ দেশ পুণ্য-সমৃদ্ধিৰে পবিত্ৰ হয়। তাৰ পাছত উপদেশমূলক দৃষ্টান্ত আহে। চাৰিজন ঘোৰ পাপী—ব্ৰাহ্মণ-হন্তা, গুৰু-হন্তা, অবৈধ সঙ্গমৰ দোষী, আৰু মদ্যপ/গোহন্তা—বহু তীৰ্থত ঘূৰি ফুৰিলেও মুক্তি নাপায়; ইয়াৰ দ্বাৰা দেখুওৱা হয় যে যথাযথ প্ৰায়শ্চিত্ত নাথাকিলে কেৱল তীৰ্থযাত্ৰাৰ সীমা আছে। শেষত তেওঁলোকে উচ্চতৰ প্ৰায়শ্চিত্তৰ সন্ধানত কালাঞ্জৰ পৰ্বতৰ দিশে আগবাঢ়ে।
Shlokas
Verse 1
कुंजलौवाच । ब्रह्महत्याभिभूतस्तु सहस्राक्षो यदा पुरा । गौतमस्य प्रियासंगादगम्यागमनं महत्
কুঞ্জল ক’লে: বহু আগতে, সহস্ৰাক্ষ (হাজাৰ-চকু) ইন্দ্ৰ ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপে আৱিষ্ট থাকোঁতে, গৌতমৰ প্ৰিয়া (অহল্যা)ৰ সঙ্গত তেওঁ অগম্যক গমন কৰাৰ মহা অপৰাধ কৰিলে।
Verse 2
संजातं पातकं तस्य त्यक्तो देवैश्च ब्राह्मणैः । सहस्राक्षस्तपस्तेपे निरालंबो निराश्रयः
তেওঁৰ বাবে পাপ উদ্ভৱ হ’ল; দেৱতা আৰু ব্ৰাহ্মণসকলেও তেওঁক ত্যাগ কৰিলে। তেতিয়া সহস্ৰাক্ষ ইন্দ্ৰ, আশ্ৰয়হীন আৰু অবলম্বনহীন হৈ, তপস্যা আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 3
तपोंते देवताः सर्वा ऋषयो यक्षकिन्नराः । देवराजस्य पूजार्थमभिषेकं प्रचक्रिरे
সেই তপস্যাৰ পবিত্ৰ স্থলত সকলো দেৱতা, ঋষি, যক্ষ আৰু কিন্নৰসকলে দেৱৰাজক পূজাৰ্থে অভিষেক সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 4
देशं मालवकं नीत्वा देवराजं सुतोत्तम । चक्रे स्नानं महाभाग कुंभैरुदकपूरितैः
হে সুতশ্ৰেষ্ঠ! দেৱৰাজক মালৱ দেশলৈ লৈ গৈ, সেই মহাভাগ্যৱানে জলভৰা কুম্ভেৰে মহাস্নান-বিধি সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 5
स्नापितुं प्रथमं नीतो वाराणस्यां स्वयं ततः । प्रयागे तु सहस्राक्ष अर्घतीर्थे ततः पुनः
প্ৰথমে তেওঁ নিজেই বাৰাণসীত স্নানৰ বাবে নিয়া হ’ল; তাৰ পাছত, হে সহস্ৰাক্ষ, প্ৰয়াগত আৰু পুনৰ অৰ্ঘতীৰ্থলৈ নিয়া হ’ল।
Verse 6
पुष्करेण महात्मासौ स्नापितः स्वयमेव हि । ब्रह्मादिभिः सुरैः सर्वैर्मुनिवृंदैर्द्विजोत्तम
হে দ্বিজোত্তম! সেই মহাত্মাক পুষ্কৰে নিজেই স্নান কৰালে—ব্ৰহ্মা আদি সকলো দেৱতা আৰু মুনিগণৰ সান্নিধ্যত।
Verse 7
नागैर्वृक्षैर्नागसर्पैर्गंधर्वैस्तु सकिन्नरैः । स्नापितो देवराजस्तु वेदमंत्रैः सुसंस्कृतः
তাৰ পাছত দেৱৰাজক নাগ, পবিত্ৰ বৃক্ষ, নাগ-সৰ্প, গন্ধৰ্ব আৰু কিন্নৰসকলে সুসংস্কৃত বেদমন্ত্ৰেৰে বিধিপূৰ্বক স্নান কৰালে।
Verse 8
मुनिभिः सर्वपापघ्नैस्तस्मिन्काले द्विजोत्तम । शुद्धे तस्मिन्महाभागे सहस्राक्षे महात्मनि
হে দ্বিজোত্তম! সেই সময়ত, সকলো পাপ নাশ কৰা মুনিসকলৰ দ্বাৰা—যেতিয়া সেই মহাভাগ্যবান, মহাত্মা, সহস্ৰাক্ষ (ইন্দ্ৰ) শুদ্ধ হ’ল—তেতিয়াই এই ঘটনা ঘটিল।
Verse 9
ब्रह्महत्या गता तस्य अगम्यागमनं तथा । ब्रह्महत्या ततो नष्टा अगम्यागमनेन च
তেওঁৰ ওপৰত ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপ আহিল, আৰু লগতে অগম্যাগমন—নিষিদ্ধ স্ত্ৰীৰ সান্নিধ্যলৈ যোৱা—এই দোষো আহিল। তাৰ পাছত সেই অগম্যাগমনেই ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপ নাশ কৰিলে।
Verse 10
पापेन तेन घोरेण सार्द्धमिंद्रस्य भूतले । सुप्रसन्नः सहस्राक्षस्तीर्थेभ्यो हि वरं ददौ
সেই ভয়ংকৰ পাপৰ কাৰণে, ভূতলত ইন্দ্ৰসহ, সহস্ৰাক্ষ (ইন্দ্ৰ) অতি প্ৰসন্ন হ’ল আৰু নিশ্চয়েই তীৰ্থসমূহক বৰ দান কৰিলে।
Verse 11
भवंतस्तीर्थराजानो भविष्यथ न संशयः । मत्प्रसादात्पवित्राश्च यस्मादहं विमोक्षितः
তোমালোক নিশ্চয়েই তীৰ্থৰাজা—তীৰ্থসমূহৰ মাজত ৰজা—হ’বা; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। মোৰ প্ৰসাদত তোমালোক পবিত্ৰ হ’বা, কিয়নো তোমালোকৰ দ্বাৰাই মই মুক্ত হ’লোঁ।
Verse 12
सुघोरात्किल्बिषादत्र युष्माभिर्विमलैरहम् । एवं तेभ्यो वरं दत्वा मालवाय वरं ददौ
ইয়াত, হে নিৰ্মলসকল! তোমালোকৰ দ্বাৰাই মই অতি ভয়ংকৰ পাপৰ পৰা মুক্ত হ’লোঁ। এইদৰে তেওঁলোকক বৰ দান কৰি, তেওঁ মালৱকো বৰ প্ৰদান কৰিলে।
Verse 13
यस्मात्त्वया मलं मेऽद्य विधृतं श्रमदायकम् । तस्मात्त्वमन्नपानैश्च धनधान्यैरलंकृतः
যিহেতু তুমি আজি মোৰ মল—শ্ৰমদায়ক ভাৰ—বহন কৰি আঁতৰাই দিলে, সেয়ে তুমি অন্ন-পানৰ প্ৰাচুৰ্য লাভ কৰা আৰু ধন-ধান্যৰে অলংকৃত হোৱা।
Verse 14
भविष्यसि न संदेहो मत्प्रसादान्न संशयः । सुदुःकालैर्विना त्वं तु भविष्यसि सुपुण्यवान्
তুমি নিশ্চয়েই সমৃদ্ধ হ’বা—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। মোৰ প্ৰসাদে কোনো অনিশ্চয়তা নাই। আৰু ভয়ংকৰ দুৰ্দিন নেদেখাকৈ তুমি মহাপুণ্যৱান হ’বা।
Verse 15
एवं तस्मै वरं दत्वा देवराजः पुरंदरः । क्षेत्राणि सर्वतीर्थानि देशो मालवकस्तथा
এইদৰে তাক বৰ দান কৰি, দেৱৰাজ পুৰন্দৰে ঘোষণা কৰিলে যে সকলো পবিত্ৰ তীৰ্থস্থান—সকলো তীৰ্থ—আৰু মালৱ দেশো পুণ্যতাৰে সমৃদ্ধ হ’ব।
Verse 16
आखंडलेन सार्द्धं ते स्वस्थानं प्रतिजग्मिरे । सूत उवाच । तदाप्रभृति चत्वारः प्रयागः पुष्करस्तथा
আখণ্ডল (ইন্দ্ৰ)ৰ সৈতে তেওঁলোকে নিজ নিজ ধামলৈ উভতি গ’ল। সূতে ক’লে: তেতিয়াৰ পৰা চাৰিটা পবিত্ৰ স্থান আছে—প্ৰয়াগ, আৰু তেনেদৰে পুষ্কৰ...
Verse 17
वाराणसी चार्घतीर्थं प्राप्ता राजत्वमुत्तमम्
ৱাৰাণসীয়ে চাৰ্ঘ-তীৰ্থ নামৰ পবিত্ৰ তীৰ্থঘাট লাভ কৰি সৰ্বোত্তম ৰাজত্ব প্ৰাপ্ত কৰিলে।
Verse 18
कुंजल उवाच । अस्ति पंचालदेशेषु विदुरो नाम क्षत्रियः । तेन मोहप्रसंगेन ब्राह्मणो निहतः पुराः
কুঞ্জলে ক’লে: পাঞ্চাল দেশত বিদুৰ নামৰ এজন ক্ষত্ৰিয় আছিল। মোহৰ প্ৰসঙ্গত, বহু আগতে তাৰ দ্বাৰা এজন ব্ৰাহ্মণ নিহত হৈছিল।
Verse 19
शिखासूत्रविहीनस्तु तिलकेन विवर्जितः । भिक्षार्थमटतेसोऽपि ब्रह्मघ्नोहं समागतः
শিখা আৰু যজ্ঞোপৱীত নথকা, তিলকো নলগোৱা। ভিক্ষা বিচাৰি ঘূৰি ফুৰিলেও, সঁচাকৈ মই ব্ৰাহ্মণ-হন্তা হৈ আহিছোঁ—এই কথা জনাবলৈ।
Verse 20
ब्रह्मघ्नाय सुरापाय भिक्षा चान्नं प्रदीयताम् । गृहेष्वेवं समस्तेषु भ्रमते याचते पुरा
“ব্ৰাহ্মণ-হন্তা আৰু সুৰাপায়ীকো ভিক্ষা আৰু অন্ন দিয়া হওক।” এইদৰে সি আগতে সকলো ঘৰত ঘূৰি ঘূৰি ভিক্ষা মাগিছিল।
Verse 21
एवं सर्वेषु तीर्थेषु अटित्वैव समागतः । ब्रह्महत्या न तस्यापि प्रयाति द्विजसत्तम
এইদৰে সকলো তীৰ্থত ঘূৰি আহিলেও, হে শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ, তাৰ পৰা ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপ একেবাৰে নাযায়।
Verse 22
वृक्षच्छायां समाश्रित्यदह्यमानेन चेतसा । संस्थितो विदुरः पापो दुःखशोकसमन्वितः
গছৰ ছাঁত আশ্ৰয় লৈ, ভিতৰত জ্বলি থকা চেতনাৰে, পাপী বিদুৰ তাতে থিয় হৈ ৰ’ল—দুখ আৰু শোকত আচ্ছন্ন।
Verse 23
चंद्रशर्मा ततो विप्रो महामोहेन पीडितः । न्यवसन्मागधे देशे गुरुघातकरश्च सः
তাৰ পাছত ব্ৰাহ্মণ চন্দ্ৰশৰ্মা মহামোহে পীড়িত হৈ মগধ দেশত গৈ বাস কৰিলে; আৰু সি গুৰুহত্যা কৰা পাপী হৈ পৰিল।
Verse 24
स्वजनैर्बंधुवर्गैश्च परित्यक्तो दुरात्मवान् । स हि तत्र समायातो यत्रासौ विदुरः स्थितः
নিজ লোক আৰু আত্মীয়বৰ্গে ত্যাগ কৰা সেই দুষ্টচিত্ত মানুহ তাত গ’ল; সঁচাকৈয়ে য’ত বিদুৰ আছিল, ঠিক সেই ঠাইতে সি উপস্থিত হ’ল।
Verse 25
शिखासूत्रविहीनस्तु विप्रलिंगैर्विवर्जितः । तदासौ पृच्छितस्तेन विदुरेण दुरात्मना
শিখা আৰু যজ্ঞোপবীত নথকা, আৰু ব্ৰাহ্মণৰ বাহ্যচিহ্নৰ পৰা বঞ্চিত হৈ, তেতিয়া সেই দুষ্টচিত্ত বিদুৰে তাক সোধা-পোছা কৰিলে।
Verse 26
भवान्को हि समायातोः दुर्भगो दग्धमानसः । विप्रलिंगविहीनस्तु कस्मात्त्वं भ्रमसे महीम्
তুমি কোন, যি ইয়ালৈ আহিছা—অভাগা, শোকত দগ্ধ মন লৈ? আৰু ব্ৰাহ্মণৰ চিহ্ন নথকা অৱস্থাত তুমি কিয় পৃথিৱীত ভ্ৰমি ফুৰিছা?
Verse 27
विदुरेणोक्तमात्रस्तु चंद्रशर्मा द्विजाधमः । आचष्टे सर्वमेवापि यथापूर्वकृतं स्वकम्
বিদুৰে কোৱা মাত্ৰেই চন্দ্ৰশৰ্মা—দ্বিজসকলৰ ভিতৰত অধম—নিজে আগতে যি কৰিছিল, সেই সকলো কথা যথাযথভাৱে ক’বলৈ ধৰিলে।
Verse 28
पातकं च महाघोरं वसता च गुरोर्गृहे । महामोहगतेनापि क्रोधेनाकुलितेन च
গুৰুৰ গৃহত বাস কৰোঁতেও, মহামোহে আচ্ছন্ন আৰু ক্ৰোধে ব্যাকুল হ’লে অতি ভয়ংকৰ পাপো সংঘটিত হ’ব পাৰে।
Verse 29
गुरोर्घातः कृतः पूर्वं तेन दग्धोस्मि सांप्रतम् । चंद्रशर्मा च वृत्तांतमुक्त्वा सर्वमपृच्छत
“পূৰ্বে মই মোৰ গুৰুৰ বধ কৰিছিলোঁ; সেই কাৰণেই এতিয়া মই দগ্ধ হৈ যাতনা পাইছোঁ।” এইদৰে সমগ্ৰ বৃত্তান্ত ক’লে, চন্দ্ৰশৰ্মাই সকলো বিষয়ে সুধিলে।
Verse 30
भवान्को हि सुदुःखात्मा वृक्षच्छायां समाश्रितः । विदुरेण समासेन आत्मपापं निवेदितम्
তুমি কোন, অতি দুঃখাকুল আত্মা হৈ গছৰ ছাঁত আশ্ৰয় লৈছা? সংক্ষেপে মোক তোমাৰ নিজৰ পাপ নিবেদন কৰা।
Verse 31
अथ कश्चिद्द्विजः प्राप्तस्तृतीयः श्रमकर्षितः । वेदशर्मेति वै नाम बहुपातकसंचयः
তাৰ পাছত তৃতীয়জন হিচাপে এজন দ্বিজ আহিল, পৰিশ্ৰমে ক্লান্ত। সঁচাকৈ তেওঁৰ নাম বেদশৰ্মা; বহু পাপৰ সঞ্চয়ে তেওঁ ভাৰাক্ৰান্ত আছিল।
Verse 32
द्वाभ्यामपि सुसंपृष्टः को भवान्दुःखिताकृतिः । कस्माद्भ्रमसि वै पृथ्वीं वद भावं त्वमात्मनः
দুয়োজনে ভালদৰে সুধিলে: “তুমি কোন, দুঃখিত ৰূপ ধৰি আছা? কিয় তুমি পৃথিৱীত ভ্ৰমি ফুৰিছা? তোমাৰ নিজৰ অন্তৰৰ সত্য অৱস্থা কোৱা।”
Verse 33
वेदशर्मा ततः सर्वमात्मचेष्टितमेव च । कथयामास ताभ्यां वै ह्यगम्यागमनं कृतम्
তেতিয়া বেদশৰ্মাই নিজৰ কৰ্মৰ ফলত যি যি ঘটিছিল, সেই সকলো কথা সেই দুজনক ক’লে আৰু ক’লে যে অগম্যৰ ওচৰলৈ যোৱা অনুচিত সংযোগ সংঘটিত হৈছে।
Verse 34
धिक्कृतः सर्वलोकैश्च अन्यैः स्वजनबांधवैः । तेन पापेन संलिप्तो भ्रमाम्येवं महीमिमाम्
সকলো মানুহে আৰু মোৰ নিজৰ আত্মীয়-স্বজনেও ধিক্কাৰ দিয়া; সেই পাপে লিপ্ত হৈ মই এই পৃথিৱীত এনেদৰে ভ্ৰমি ফুৰোঁ।
Verse 35
वंजुलो नाम वैश्योथ सुरापायी समागतः । स गोघ्नश्च विशेषेण तैश्च पृष्टो यथा पुरा
তাৰ পাছত বঞ্জুল নামৰ এজন বৈশ্য আহিল, যি সুৰাপায়ী আছিল। বিশেষকৈ সি গোহত্যাকাৰীও আছিল; আৰু আগৰ দৰে তেওঁলোকেই তাক সুধিলে।
Verse 36
तेन आवेदितं सर्वं पातकं यत्पुराकृतम् । तैराकर्णितमन्यैश्च सर्वं तस्यप्रभाषितम्
তেওঁে আগতে কৰা সকলো পাতক সম্পূৰ্ণকৈ স্বীকাৰ কৰিলে। তেওঁলোকেও আৰু আনসকলেও তেওঁৰ কোৱা সকলো কথা কাণ পাতি শুনিলে।
Verse 37
एवं चत्वारःपापिष्ठा एकस्थानं समागताः । कः कस्यापि न संपर्कं भोजनाच्छादनेन च
এইদৰে সেই চাৰিজন অতি পাপিষ্ঠ একে ঠাইত একত্ৰিত হ’ল। কিন্তু কোনো এজনৰো আন এজনৰ সৈতে সংস্পৰ্শ নাছিল—ন ভোজন ভাগ-বতৰা, ন বস্ত্ৰ ভাগ-বতৰা।
Verse 38
करोति च महाभाग वार्तां चक्रुः परस्परम् । न विशंत्यासने चैके न स्वपंत्येकसंस्तरे
হে মহাভাগ! তেওঁলোকে পৰস্পৰে কথাবাৰ্তা পাতিলে। কিছুমানে একে আসনত নাবহে, আৰু কিছুমানে একে শয্যাত নাশুৱে।
Verse 39
एवं दुःखसमाविष्टा नानातीर्थेषु वै गताः । तेषां तु पापका घोरा न नश्यंति च नंदन
এইদৰে দুখে আৱিষ্ট হৈ তেওঁলোকে নানা তীৰ্থলৈ গ’ল; তথাপি, হে নন্দন, তেওঁলোকৰ ভয়ংকৰ পাপ নাশ নহ’ল।
Verse 40
सामर्थ्यं नास्ति तीर्थानां महापातकनाशने । विदुराद्यास्ततस्ते तु गताः कालंजरं गिरिम्
তীৰ্থসমূহৰ মহাপাতক নাশ কৰাৰ সামৰ্থ্য নাই। সেয়ে বিদুৰ আদি সকলেই কালঞ্জৰ গিৰিলৈ গ’ল।