Adhyaya 72
Yayāti and Mātali: Embodiment, Dharma as Rejuvenation, and the Medicine of Kṛṣṇa’s Name
পিপ্পলৰ প্ৰশ্নত সূকৰ্মাই ইন্দ্ৰৰ ৰথচালক মাতলীৰ আগত ৰজা যযাতীৰ উত্তৰ বৰ্ণনা কৰে। যযাতীয়ে দেহ ত্যাগ বা স্বৰ্গলৈ উভতি যোৱা—দুয়োটাই অস্বীকাৰ কৰি কয় যে দেহ আৰু প্ৰাণ পৰস্পৰ-আশ্ৰিত; দেহক অস্বীকাৰ কৰি বা একান্তত সফলতা লাভ নহয়। তেওঁ দেহক ধৰ্ম সাধনৰ ক্ষেত্ৰ বুলি পুনৰ্ব্যাখ্যা কৰে: পাপৰ ফলত ৰোগ আৰু জৰাজীর্ণতা জন্মে, কিন্তু সত্য, দান, পূজা আৰু নিয়মিত ধ্যান—বিশেষকৈ সন্ধ্যা সময়ত হৃষীকেশৰ স্মৰণ আৰু কৃষ্ণ-নাম উচ্চাৰণ—সৰ্বোচ্চ “ঔষধ” হৈ দোষ নাশ কৰি প্ৰাণশক্তি নবীকৰণ কৰে। বহু বছৰ পাৰ হ’লেও নিজৰ যৌৱন-প্ৰভা উল্লেখ কৰি যযাতীয়ে স্থিৰ কৰে যে অন্য ঠাইত স্বৰ্গ বিচাৰিব নোৱাৰে; তপস্যা, শুদ্ধ সংকল্প আৰু হৰিৰ কৃপাৰে এই পৃথিৱীকেই স্বৰ্গসম কৰি “ইয়াতেই স্বৰ্গ সৃষ্টি” কৰিব। মাতলী এই বাণী ইন্দ্ৰক জনাবলৈ যায়, আৰু ইন্দ্ৰ যযাতীক স্বৰ্গলৈ আনিবলৈ উপায় চিন্তা কৰে।
Shlokas
Verse 1
। पिप्पल उवाच । मातलेश्च वचः श्रुत्वा स राजा नहुषात्मजः । किं चकार महाप्राज्ञस्तन्मे विस्तरतो वद
পিপ্পলে ক’লে: মাতলীৰ বাক্য শুনি নহুষ-পুত্ৰ সেই ৰজাই কি কৰিলে? হে মহাপ্ৰাজ্ঞ, সেই কথা মোক বিস্তাৰে কোৱা।
Verse 2
सर्वपुण्यमयी पुण्या कथेयं पापनाशिनी । श्रोतुमिच्छाम्यहं प्राज्ञ नैव तृप्यामि सर्वदा
হে প্ৰাজ্ঞ, এই পুণ্যময় পবিত্ৰ কাহিনী সকলো পুণ্যৰে পৰিপূৰ্ণ আৰু পাপ নাশ কৰে। মই ইয়াক শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ, কিয়নো মই কেতিয়াও সম্পূৰ্ণ তৃপ্ত নহওঁ।
Verse 3
सुकर्मोवाच । सर्वधर्मभृतां श्रेष्ठो ययातिर्नृपसत्तमः । तमुवाचागतं दूतं मातलिं शक्रसारथिम्
সুকৰ্মে ক’লে: সকলো ধৰ্ম ধাৰণ কৰোঁতাসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ, নৃপশ্ৰেষ্ঠ যযাতি ৰজাই আগত দূত—শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ সাৰথি মাতলী—ক ক’লে।
Verse 4
ययातिरुवाच । शरीरं नैव त्यक्ष्यामि गमिष्ये न दिवं पुनः । शरीरेण विना दूत पार्थिवेन न संशयः
যযাতিয়ে ক’লে: মই এই দেহ কেতিয়াও ত্যাগ নকৰোঁ, আৰু পুনৰ স্বৰ্গলৈ নাযাওঁ। হে দূত, এই পাৰ্থিৱ দেহ নথাকিলে—দেহবিহীনভাৱে—নিশ্চয়েই (সেয়া) সম্ভৱ নহয়।
Verse 5
यद्यप्येवं महादोषाः कायस्यैव प्रकीर्तिताः । पूर्वं चापि समाख्यातं त्वया सर्वं गुणागुणम्
যদিও এই মহাদোষসমূহ কেৱল দেহৰ বুলি কোৱা হৈছে, তথাপি আগতেই তুমি মোক ইয়াৰ সকলো গুণ-অগুণ সম্পূৰ্ণকৈ ব্যাখ্যা কৰিছিলা।
Verse 6
नाहं त्यक्ष्ये शरीरं वै नागमिष्ये दिवं पुनः । इत्याचक्ष्व इतो गत्वा देवदेवं पुरंदरम्
“মই নিশ্চয় এই দেহ ত্যাগ নকৰোঁ, আৰু পুনৰ স্বৰ্গলৈও নাযাওঁ। ইয়াৰ পৰা গৈ দেৱদেৱ পুৰন্দৰক এই বাৰ্তা জনাই দে।”
Verse 7
एकाकिना हि जीवेन कायेनापि महामते । नैव सिद्धिं प्रयात्येवं सांसारिकमिहैव हि
হে মহামতে, একাকী জীৱ—দেহ সক্ষম হ’লেও—এইদৰে সিদ্ধি নাপায়; এই সংসাৰিক জীৱনত ইমানেই তেনে উপায়ে সিদ্ধি নহয়।
Verse 8
नैव प्राणं विना कायो जीवः कायं विना नहि । उभयोश्चापि मित्रत्वं नयिष्ये नाशमिंद्र न
প্ৰাণ নথাকিলে দেহ নাথাকে, আৰু দেহ নথাকিলে জীৱো নাথাকে। সেয়ে, হে ইন্দ্ৰ, মই দুয়োৰে মিত্ৰতা বিনাশলৈ নেনোঁ—কেতিয়াও নহয়।
Verse 9
यस्य प्रसादभावाद्वै सुखमश्नाति केवलम् । शरीरस्याप्ययं प्राणो भोगानन्यान्मनोनुगान्
যাৰ কৃপা-প্ৰসাদৰ বলতেই কেৱল সুখ আস্বাদিত হয়; সেই একে প্ৰসাদে দেহৰ ভিতৰৰ এই প্ৰাণো মনৰ ইচ্ছা অনুসৰি অন্য ভোগসমূহ উপভোগ কৰে।
Verse 10
एवं ज्ञात्वा स्वर्गभोग्यं न भोज्यं देवदूतक । संभवंति महादुष्टा व्याधयो दुःखदायकाः
এইদৰে জানি, হে দেৱদূত, যি স্বৰ্গীয় ভোগৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত সেয়া ইয়াত ভোগ্য নহয়; নতুবা অতি ভয়ংকৰ ব্যাধি উদ্ভৱ হয় আৰু দুখ দিয়ে।
Verse 11
मातले किल्बिषाच्चैव जरादोषात्प्रजायते । पश्य मे पुण्यसंयुक्तं कायं षोडशवार्षिकम्
হে মাতলি, পাপৰ পৰাই সঁচাকৈ বাৰ্ধক্যৰ দোষ জন্মে। চোৱা, পুণ্য-সংযুক্ত মোৰ দেহ ষোল্ল বছৰীয়া যেন দেখা যায়।
Verse 12
जन्मप्रभृति मे कायः शतार्धाब्दं प्रयाति च । तथापि नूतनो भावः कायस्यापि प्रजायते
জন্মৰ পৰাই মোৰ এই দেহে দেড়শ বছৰ অতিক্ৰম কৰিছে; তথাপি দেহত পুনঃপুনঃ নৱীন ভাব উদয় হয়।
Verse 13
मम कालो गतो दूत अब्दा प्रनंत्यमनुत्तमम् । यथा षोडशवर्षस्य कायः पुंसः प्रशोभते
হে দূত, মোৰ সময় গ’ল, বছৰবোৰ সৰি গ’ল; তথাপি পৰম অৰ্থত দেহ দীপ্ত হয়—যেন ষোল্ল বছৰীয়া পুৰুষৰ দেহ উজ্জ্বল।
Verse 14
तथा मे शोभते देहो बलवीर्यसमन्वितः । नैव ग्लानिर्न मे हानिर्न श्रमो व्याधयो जरा
এইদৰে মোৰ দেহ বল-ৱীৰ্যৰে সমন্বিত হৈ দীপ্ত হয়। মোৰ গ্লানি নাই, হানি নাই—শ্ৰম নাই, ব্যাধি নাই, জৰা নাই।
Verse 15
मातले मम कायेपि धर्मोत्साहेन वर्द्धते । सर्वामृतमयं दिव्यमौषधं परमौषधम्
হে মাতলি, মোৰ দেহতো ধৰ্ম-উৎসাহেৰে সেয়া বৃদ্ধি পায়—সৰ্ব-অমৃতময় এই দিব্য ঔষধ, পৰম ঔষধ।
Verse 16
पापव्याधिप्रणाशार्थं धर्माख्यं हि कृतम्पुरा । तेन मे शोधितः कायो गतदोषस्तु जायते
পাপ আৰু ব্যাধি বিনাশৰ উদ্দেশ্যে মই পূৰ্বে ‘ধৰ্ম’ নামে যি বিধি কৰিছিলোঁ। তাৰ ফলত মোৰ দেহ শুদ্ধ হ’ল, আৰু দোষ-মলিনতা দূৰ হৈ গ’ল।
Verse 17
हृषीकेशस्य संध्यानं नामोच्चारणमुत्तमम् । एतद्रसायनं दूत नित्यमेवं करोम्यहम्
সন্ধ্যাকালত হৃষীকেশৰ ধ্যান আৰু তেওঁৰ নামৰ উত্তম উচ্চাৰণ—হে দূত, এইয়েই মোৰ ৰসায়ন; মই নিতৌ এইদৰে কৰোঁ।
Verse 18
तेन मे व्याधयो दोषाः पापाद्याः प्रलयं गताः । विद्यमाने हि संसारे कृष्णनाम्नि महौषधे
সেই শক্তিৰ দ্বাৰা মোৰ ব্যাধি, দোষ আৰু পাপ আদি সকলো বিনাশলৈ গ’ল; কিয়নো এই সংসাৰত কৃষ্ণনাম নামৰ মহৌষধ সত্যই বিদ্যমান।
Verse 19
मानवा मरणं यांति पापव्याधि प्रपीडिताः । न पिबंति महामूढाः कृष्ण नाम रसायनम्
পাপ-ব্যাধিয়ে পীড়িত মানৱে মৃত্যুলৈ যায়; সেই মহামূৰ্খসকলে কৃষ্ণনামৰ ৰসায়ন পান নকৰে।
Verse 20
तेन ध्यानेन ज्ञानेन पूजाभावेन मातले । सत्येन दानपुण्येन मम कायो निरामयः
সেই ধ্যান, সেই জ্ঞান আৰু পূজাভাৱৰ দ্বাৰা, হে মাতলি—সত্যতা আৰু দান-পুণ্যৰ বলত—মোৰ দেহ নিৰাময় হ’ল।
Verse 21
पापर्द्धेरामयाः पीडाः प्रभवंति शरीरिणः । पीडाभ्यो जायते मृत्युः प्राणिनां नात्र संशयः
পাপৰ সঞ্চয়ৰ পৰা দেহধাৰী প্ৰাণীৰ ৰোগ আৰু দুখ-কষ্ট জন্মে; সেই কষ্টৰ পৰা মৃত্যু আহে—ইয়াত একো সন্দেহ নাই।
Verse 22
तस्माद्धर्मः प्रकर्तव्यः पुण्यसत्याश्रयैर्नरैः । पंचभूतात्मकः कायः शिरासंधिविजर्जरः
সেয়ে পুণ্য আৰু সত্যৰ আশ্ৰয় লোৱা নৰসকলে ধৰ্ম আচৰণ কৰিব লাগে; কিয়নো দেহ পঞ্চভূত-গঠিত, আৰু শিৰা-সন্ধি ক্ষীণ হৈ জীৰ্ণ হয়।
Verse 23
एवं संधीकृतो मर्त्यो हेमकारीव टंकणैः । तत्र भाति महानग्निर्द्धातुरेव चरः सदा
এইদৰে সুসংস্কৃত মর্ত্য, যেন সোনাৰ কাম কৰা কাৰিগৰে টঙ্কণ (বোরাক্স) দি ধাতু শোধে, তেনেদৰে দীপ্ত হয়; কিয়নো তাৰ ভিতৰত মহান অগ্নি সদা বিচৰণ কৰে, ধাতুৰ অয়সত যেন।
Verse 24
शतखंडमये विप्र यः संधत्ते सबुद्धिमान् । हरेर्नाम्ना च दिव्येन सौभाग्येनापि पिप्पल
হে বিপ্ৰ, যি বুদ্ধিমান জনে শতখণ্ডময় সেই সংযোজন সম্পন্ন কৰে আৰু হৰিৰ দিব্য নাম উচ্চাৰণ কৰি কৰে, সি সৌভাগ্যবশত পুণ্য লাভ কৰে।
Verse 25
पंचात्मका हि ये खंडाः शतसंधिविजर्जराः । तेन संधारिताः सर्वे कायो धातुसमो भवेत्
কাৰণ পঞ্চতত্ত্ব-গঠিত এই খণ্ডসমূহ শত সন্ধিৰে জীৰ্ণ; সেই ধাৰক তত্ত্বে সকলো সঠিকভাৱে ধৰি ৰাখিলে দেহ ধাতুৰ দৰে স্থিৰ হয়।
Verse 26
हरेः पूजोपचारेण ध्यानेन नियमेन च । सत्यभावेन दानेन नूत्नः कायो विजायते
হৰিৰ পূজাৰ উপচাৰ, ধ্যান আৰু নিয়ম-অনুশাসন, আৰু সত্যভাৱে দান কৰাৰ দ্বাৰা এক নৱীন, শুদ্ধ দেহ উদ্ভৱ হয়।
Verse 27
दोषा नश्यंति कायस्य व्याधयः शृणु मातले । बाह्याभ्यंतरशौचं हि दुर्गंधिर्नैव जायते
হে মাতলি, শুনা—দেহৰ দোষ আৰু ব্যাধি নাশ হয়। বাহ্য আৰু অন্তৰ শৌচ থাকিলে দুৰ্গন্ধ একেবাৰে জন্ম নলয়।
Verse 28
शुचिस्ततो भवेत्सूत प्रसादात्तस्य चक्रिणः । नाहं स्वर्गं गमिष्यामि स्वर्गमत्र करोम्यहम्
তাৰ পাছত, হে সূত, সেই চক্রধাৰী প্ৰভুৰ কৃপাৰে মানুহ শুদ্ধ হয়। মই স্বৰ্গলৈ নাযাম; মই ইয়াতেই স্বৰ্গ গঢ়িম।
Verse 29
तपसा चैव भावेन स्वधर्मेण महीतलम् । स्वर्गरूपं करिष्यामि प्रसादात्तस्य चक्रिणः
তপস্যা, শুদ্ধ ভাব আৰু নিজৰ স্বধৰ্মত নিষ্ঠাৰে মই এই পৃথিৱীক স্বৰ্গৰূপ কৰিম—সেই চক্রধাৰী প্ৰভুৰ কৃপাৰে।
Verse 30
एवं ज्ञात्वा प्रयाहि त्वं कथयस्व पुरंदरम् । सुकर्मोवाच । समाकर्ण्य ततः सूतो नृपतेः परिभाषितम्
“এইদৰে জানি তুমি যোৱা আৰু পুৰন্দৰ (ইন্দ্ৰ)ক ক’বা।” সুকৰ্মই ক’লে। তাৰ পাছত সূতে ৰজাৰ কথাবোৰ শুনি কাহিনী আগবঢ়ালে।
Verse 31
आशीर्भिरभिनंद्याथ आमंत्र्य नृपतिं गतः । सर्वं निवेदयामास इंद्राय च महात्मने
তাৰ পাছত আশীৰ্বাদেৰে অভিনন্দন কৰি আৰু ৰজাক বিদায় লৈ তেওঁ গ’ল; আৰু মহাত্মা ইন্দ্ৰক সকলো কথা সম্পূৰ্ণৰূপে নিবেদন কৰিলে।
Verse 32
समाकर्ण्य सहस्राक्षो ययातेस्तु महात्मनः । तस्याथ चिंतयामासानयनार्थं दिवं प्रति
মহাত্মা যযাতিৰ কথা শুনি সহস্ৰাক্ষ ইন্দ্ৰই তেতিয়া ভাবিলে—তাক কেনেকৈ স্বৰ্গলৈ আনিব পাৰি।
Verse 72
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने मातापितृतीर्थवर्णने ययाति । चरिते द्विसप्ततितमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী পদ্মপুৰাণৰ ভূমিখণ্ডত, ৱেনোপাখ্যানৰ অন্তৰ্গত মাতাপিতৃ তীৰ্থবৰ্ণনত আৰু যযাতি-চৰিত প্ৰসঙ্গে, দ্বিসপ্ততিতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।