
Diti’s Lament (On the Fall of the Daityas and the Futility of Grief)
দনুৱে শোকাকুল দিতিৰ ওচৰলৈ আহি প্ৰণাম কৰে আৰু সোধে—বহু পুত্ৰৰ মাতৃ হৈও তুমি কিয় বিলাপ কৰিছা? কথোপকথন দেৱ-অসুৰ সংঘাতলৈ ঘূৰে: অদিতিৰ বৰদান পূৰ্ণ হয়, ইন্দ্ৰৰ অধিপত্য তেওঁৰ পুত্ৰৰ বাবে সুদৃঢ় হয়, আৰু দৈত্য/দানৱৰ তেজ-গৌৰৱ ক্ষয় পায়। যুদ্ধবৰ্ণনাত বিষ্ণু (হৰি, কেশৱ, বাসুদেৱ) চক্র-শঙ্খ ধৰি দানৱসেনা ধ্বংস কৰে—যেনেকৈ অগ্নিয়ে শুকান ঘাঁহ জ্বলাই পেলায় বা পতংগ জ্বালাত নাশ হয়। দিতি শোকত লুটাই পৰে। এটা উপদেশমূলক কণ্ঠই বুজাই দিয়ে যে এই বিপৰ্যয় অধৰ্ম আৰু নিজ দোষৰ ফল; অতিশয় শোকে পুণ্য হ্ৰাস কৰে আৰু মুক্তিৰ পথত বাধা দিয়ে। সেয়ে ধৈৰ্য ধৰি মন সংযত কৰি পুনৰ শান্তি আৰু আনন্দলৈ ঘূৰি আহিবলৈ কোৱা হয়।
Verse 1
सूत उवाच । कश्यपस्य च भार्यान्या दनुर्नाम तपस्विनी । पुत्रशोकेन संतप्ता संप्राप्ता दितिमंदिरम्
সূতে ক’লে: কশ্যপৰ তপস্বিনী পত্নী দনু নামধাৰী, পুত্ৰশোকে দগ্ধ হৈ, দিতিৰ গৃহলৈ আহি উপস্থিত হ’ল।
Verse 2
रोदमाना प्रणम्यैव पादपद्मयुगं तदा । दुःखेन महता प्राप्ता दितिस्तां प्रत्यबोधयत्
তেতিয়া তাই কান্দি কান্দি সেই পদ্মচৰণযুগলত প্ৰণাম কৰিলে। মহাদুঃখেৰে আহি উপস্থিত হোৱা তাক দিতিয়ে সান্ত্বনা দিলে।
Verse 3
दितिरुवाच । तवैव हि महाभागे किमिदं रोदकारणम् । पुत्रिण्यश्चैकपुत्रेण लोके नार्यो भवंति वै
দিতিয়ে ক’লে: হে মহাভাগে, তোমাৰ এই কান্দোনৰ কাৰণ কি? জগতত পুত্ৰৱতী নাৰী—এজনেই পুত্ৰ থাকিলেও—ধন্য বুলি গণ্য হয়।
Verse 4
भवती शतपुत्राणां गुणिनामपि भामिनि । माता त्वमसि कल्याणि शुंभादीनां महात्मनाम्
হে ভামিনী, তুমি শত পুত্ৰৰ জননী, সকলো গুণৱান। হে কল্যাণী, শুম্ভ আদি মহাত্মাসকলৰো তুমি মাতৃ।
Verse 5
कस्माद्दुःखं त्वया प्राप्तमेतन्मे कारणं वद । हिरण्यकशिपू राजा हिरण्याक्षो महाबलः
“কোন কাৰণত তুমি এই দুখ পাইছা? মোক ইয়াৰ কাৰণ কোৱা। (তুমি) ৰজা হিৰণ্যকশিপু আৰু মহাবলী হিৰণ্যাক্ষৰ কথা কৈছা।”
Verse 6
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे देवासुरे दितिविलापोनाम षष्ठोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী পদ্মপুৰাণৰ ভূমিখণ্ডত, দেৱ-অসুৰ প্ৰসঙ্গৰ অন্তৰ্গত, “দিতি-বিলাপ” নামৰ ষষ্ঠ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 7
आख्याहि कारणं सर्वं यस्माद्रोदिषि सांप्रतम् । एवमाभाष्य तां देवीं विरराम मनस्विनी
“এতিয়া তুমি কিয় কান্দিছা, তাৰ সকলো কাৰণ কোৱা।” এইদৰে সেই দেৱীক সম্বোধন কৰি, দৃঢ়চিত্তা নাৰী নীৰৱ হ’ল।
Verse 8
दनुरुवाच । पश्य पश्य महाभागे सपत्न्याश्च मनोरथम् । परिपूर्णं कृतं तेन देवदेवेन चक्रिणा
দনুৱে ক’লে: “চোৱা, চোৱা, হে ভাগ্যৱতী! তোমাৰ সতিনীৰ মনোৰথ সেই দেৱদেৱ চক্রধাৰী প্ৰভুৱে সম্পূৰ্ণকৈ পূৰ্ণ কৰিলে।”
Verse 9
यथापूर्वं वरो दत्तो ह्यदित्यै देवि विष्णुना । तथेदानीं च पुत्राय तस्या दत्तो वरो महान्
হে দেৱী! যেনেকৈ পূৰ্বে বিষ্ণুৱে অদিতীক বৰ দিছিল, তেনেকৈ এতিয়া তাইৰ পুত্ৰকো এক মহান বৰ দিয়া হ’ল।
Verse 10
कश्यपाद्विश्रुतो जातस्त्रैलोक्यपालकः सुतः । इंद्रत्वं तस्य वै दत्तं तव पुत्राद्विहृत्य च
কশ্যপৰ পৰা জন্মিল এক বিখ্যাত পুত্ৰ, ত্ৰিলোকৰ পালনকৰ্তা। তাকেই নিশ্চয় ইন্দ্ৰত্বৰ অধিপদ দিয়া হ’ল, আৰু তোমাৰ পুত্ৰৰ পৰা সেই পদো হৰণ কৰা হ’ল।
Verse 11
मनोरथैस्तु संपूर्णा अदितिः सुखवर्द्धिनी । कनीयान्वसुदत्तश्च तस्याः पुत्रश्च संप्रति
সুখ বৃদ্ধি কৰা অদিতী মনোৰথেৰে সম্পূৰ্ণ তৃপ্ত হ’ল। আৰু বৰ্তমান তেওঁৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ হৈছে বসুদত্ত।
Verse 12
ऐंद्रं पदं सुदुष्प्राप्यं देवैः सार्द्धं भुनक्ति च । दितिरुवाच । कस्मात्पदात्परिभ्रष्टो मम पुत्रो महामतिः
ইন্দ্ৰৰ অতি দুষ্প্ৰাপ্য পদ লাভ কৰি তেওঁ দেৱসকলৰ সৈতে একেলগে ভোগ কৰে। দিতীয়ে ক’লে: “মোৰ মহামতি পুত্ৰ কোন পদৰ পৰা পতিত হ’ল?”
Verse 13
अन्ये च दानवा दैत्यास्तेजोभ्रष्टाः कथं सखे । तस्य त्वं कारणं ब्रूहि विस्तरेण यशस्विनि
আৰু হে সখী, আন দানৱ-দৈত্যসকল কেনেকৈ তেজহীন হ’ল? হে যশস্বিনী, তাৰ কাৰণ তুমি বিস্তাৰে কোৱা।
Verse 14
तामाभाष्य दितिर्वाक्यं विरराम सुदुःखिता । दनुरुवाच । देवाश्च दानवाः सर्वे सक्रोधाः संगरं गताः
তাক এই বাক্য ক’লে দিতী গভীৰ দুখে আচ্ছন্ন হৈ নীৰৱ হ’ল। দনুৱে ক’লে: “সকলো দেৱতা আৰু সকলো দানৱ ক্ৰোধে দগ্ধ হৈ যুদ্ধক্ষেত্ৰলৈ গৈছে।”
Verse 15
तत्र युद्धं महज्जातं दैत्यसंक्षयकारकम् । देवैश्च विष्णुना युद्धे मम पुत्रा निपातिताः
তাত এক মহাযুদ্ধ উদ্ভৱ হ’ল, যি দানৱসকলৰ বিনাশকাৰক। সেই যুদ্ধত দেৱতাসকল আৰু বিষ্ণুৰ দ্বাৰা মোৰ পুত্ৰসকল নিপাতিত হ’ল।
Verse 16
तथैव तव पुत्रास्ते देवदेवेन चक्रिणा । वने गतान्यथा सिंहो द्रावयेत्स्वेन तेजसा
তদ্ৰূপে, দেৱদেৱ চক্রধাৰী প্ৰভু বনত প্ৰৱেশ কৰোঁতেই তোমাৰ পুত্ৰসকলো তাড়িত হ’ল—যেনেকৈ সিংহে নিজৰ তেজে অন্য প্ৰাণীক পলাই যাবলৈ বাধ্য কৰে।
Verse 17
तथा ते मामकाः पुत्रा निहताः शङ्खपाणिना । कालनेमिमुखं सैन्यं दुर्जयं ससुरासुरैः
তদ্ৰূপে, শঙ্খপাণি প্ৰভুৰ দ্বাৰা মোৰ পুত্ৰসকল নিহত হ’ল; আৰু কালনেমিৰ নেতৃত্বাধীন সেই সেনা—যি দেৱ-অসুৰ উভয়ৰ বাবেও অজেয়—ধ্বংস হ’ল।
Verse 18
नाशितं मर्दितं सर्वं द्रावितं विकलीकृतम् । स्वैरर्चिभिर्यथा वह्निस्तृणानि ज्वालयेद्वने
সকলো নাশ হ’ল, মর্দিত হ’ল, ছিন্নভিন্ন হ’ল আৰু অসহায় অৱস্থালৈ নামিল—যেনেকৈ বনত অগ্নিয়ে নিজৰ জ্বালাময় শিখাৰে শুকান ঘাঁহ জ্বলাই তোলে।
Verse 19
तथा दैत्यगणान्सर्वान्निर्दहत्येव केशवः । मम पुत्रा मृता देवि बहुशस्तव नंदनाः
সেইদৰে কেশৱে দানৱগণ সকলোকে দগ্ধ কৰি ভস্ম কৰে। হে দেবী, তোমাৰ পুত্ৰৰ দ্বাৰা মোৰ পুত্ৰসকল বাৰে বাৰে নিহত হৈছে।
Verse 20
वह्निं प्राप्य यथा सर्वे शलभा यांति संक्षयम् । तथा ते दानवाः सर्वे हरिं प्राप्य क्षयं गताः
যেনেকৈ অগ্নিৰ ওচৰ পালে সকলো পতংগ ধ্বংসলৈ যায়, তেনেকৈ সেই সকলো দানৱ হৰিক দেখা পাই বিনাশপ্ৰাপ্ত হ’ল।
Verse 21
एवमेतं हि वृत्तांतं दितिः शुश्राव दारुणम् । दितिरुवाच । वज्रपातोपमं भद्रे वदस्येवं कथं मम
এই দাৰুণ বৃত্তান্ত শুনি দিতি কঁপি উঠিল। দিতিয়ে ক’লে— “হে প্ৰিয়ে, তোমাৰ বাক্য বজ্ৰপাতৰ দৰে মোৰ ওপৰত পৰিছে; তুমি মোক এনেকৈ কেনেকৈ ক’লা?”
Verse 22
एवमाभाष्य तां देवी मूर्च्छिता निपपात ह । हा हा कष्टमिदं जातं बहुदुःखं प्रतापकम्
এইদৰে ক’তেই দেৱী মূৰ্ছিত হৈ পৰি গ’ল। “হায় হায়! ই কি ভয়ংকৰ ঘটনা—অতিশয় দুখেৰে দহন কৰা পৰীক্ষা!”
Verse 23
रुरोद करुणं साथ पुत्रशोकसुपीडिता । तां दृष्ट्वा स मुनिश्रेष्ठ उवाच वचनं शुभम्
পুত্ৰশোকত অতিশয় পীড়িত হৈ নাৰীজনীয়ে কৰুণভাবে কান্দিলে। তাক দেখি মুনিশ্ৰেষ্ঠই শুভ সান্ত্বনাৰ বাক্য ক’লে।
Verse 24
मा रोदिषि च भद्रं ते नैवं शोचंति त्वद्विधाः । सत्ववंतो महाभागे लोभमोहेन वर्जिताः
কান্দি নাথাকিবা; তোমাৰ মঙ্গল হওক। হে মহাভাগ্যে, তোমাৰ দৰে জনে এনেদৰে শোক নকৰে; সত্ত্ববান মহাত্মাসকল লোভ-মোহৰ পৰা মুক্ত।
Verse 25
कस्य पुत्रा हि संसारे कस्य देवी सुबांधवाः । नास्तिकस्येह केनापि तत्सर्वं श्रूयतां प्रिये
এই সংসাৰত কাৰ পুত্ৰ, আৰু কাৰ সু-বন্ধৱযুক্তা পত্নী? নাস্তিকৰ বাবে ইয়াত একোৱেই সত্যতে নিজৰ নহয়—হে প্ৰিয়ে, এই সকলো শুনা।
Verse 26
दक्षस्यापि सुता यूयं सुन्दर्यश्चैव मामकाः । भवतीनामहं भर्ता कामनापूरकः शुभे
তোমালোক নিশ্চয় দাক্ষৰ কন্যা, আৰু সুন্দৰী—মোৰেই। হে শুভে, মই তোমালোকৰ স্বামী, কামনা পূৰণকাৰী।
Verse 27
योजकः पालकश्चैव रक्षकोस्मि वरानने । कस्माद्वैरं कृतं क्रूरैरसुरैरजितात्मभिः
হে সুন্দৰ-মুখী, মইয়ে ব্যৱস্থাপক, পালনকৰ্তা আৰু ৰক্ষক। তেন্তে কিয় অজিতচিত্ত ক্ৰূৰ অসুৰসকলে বৈৰ স্থাপন কৰিলে?
Verse 28
तव पुत्रा महाभागे सत्यधर्मविवर्जिताः । तेन दोषेण ते सर्वे तव दोषेण वै शुभे
হে মহাভাগে, তোমাৰ পুত্ৰসকল সত্য আৰু ধৰ্মৰ পৰা বঞ্চিত। সেই দোষৰ ফলত সিহঁত সকলোৱে দোষ বহন কৰে—হে শুভে, ই তোমাৰ দোষতেই।
Verse 29
निहता वासुदेवेन दैवतैस्तु निपातिताः । तस्माच्छोको न कर्तव्यः सत्यमोक्षविनाशनः
সিহঁতক বাসুদেৱে নিধন কৰিলে, আৰু দেৱতাসকলেও পতিত কৰিলে। সেয়ে শোক নকৰিবা; শোকেই সত্যতে মোক্ষ নাশ কৰে।
Verse 30
शोको हि नाशयेत्पुण्यं क्षयात्पुण्यस्य नश्यति । तस्माच्छोकं परित्यज विघ्नरूपं वरानने
শোকেই পুণ্য নাশ কৰে; পুণ্য ক্ষয় হ’লে সি বিনষ্ট হয়। সেয়ে, হে সুন্দৰ-মুখী, বিঘ্ন-ৰূপ শোক ত্যাগ কৰা।
Verse 31
आत्मदोषप्रभावेण दानवा मरणं गताः । देवा निमित्तभूताश्च नाशिताः स्वेन कर्मणा
নিজ দোষৰ প্ৰভাৱতেই দানৱসকলে মৃত্যু লাভ কৰিলে; আৰু দেৱতাসকল কেৱল নিমিত্ত-মাত্ৰ হ’লেও, নিজৰ কৰ্মেৰে নিজেই বিনষ্ট হ’ল।
Verse 32
एवं ज्ञात्वा महाभागे समागच्छ सुखं प्रति । एवमुक्त्वा महायोगी तां प्रियां दुःखभागिनीम्
এইদৰে জানি, হে মহাভাগে, সুখৰ দিশে আগবাঢ়া। এই কথা কৈ মহাযোগীয়ে দুখৰ অংশীদাৰ হোৱা নিজৰ প্ৰিয়াক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 33
विषादाच्च निवृत्तोसौ विरराम महामतिः
আৰু বিষাদৰ পৰা উভতি আহি, সেই মহামতী জনে বিৰতি লৈ স্থিৰ হ’ল।