Adhyaya 41

Verse 1

। वेन उवाच । पुत्रो भार्या कथं तीर्थं पितामाता कथं वद । गुरुश्चैव कथं तीर्थं तन्मे विस्तरतो वद

ৱেন ক’লে: “পুত্ৰ কেনেকৈ তীৰ্থ? পত্নী কেনেকৈ তীৰ্থ? কোৱা—পিতৃ-মাতৃ কেনেকৈ তীৰ্থ? আৰু গুৰু কেনেকৈ তীৰ্থ? এই কথা মোক বিস্তাৰকৈ কোৱা।”

Verse 2

श्रीविष्णुरुवाच । अस्ति वाराणसी रम्या गंगायुक्ता महापुरी । तस्यां वसति वैश्यैकः कृकलो नाम नामतः

শ্ৰী বিষ্ণুৱে ক’লে: গঙ্গাৰে শোভিত ৰমণীয় মহাপুৰী বাৰাণসী আছে। সেই নগৰত কৃকল নামৰ এজন বৈশ্য (ব্যৱসায়ী) বাস কৰে।

Verse 3

तस्य भार्या महासाध्वी पतिव्रतपरायणा । धर्माचारपरा नित्यं सा वै पतिपरायणा

তাঁৰ পত্নী আছিল মহাসাধ্বী, পতিব্ৰতা-ব্ৰতত সম্পূৰ্ণ নিবিষ্ট। ধৰ্মাচাৰত সদায় ৰত হৈ, সঁচাকৈয়ে তেওঁ স্বামীকেই পৰম আশ্ৰয় কৰি থাকিছিল।

Verse 4

सुकला नाम पुण्यांगी सुपुत्रा चारुमंगला । सत्यंवदा सदा शुद्धा प्रियाकारा प्रियप्रिया

সুকলা নামৰ এগৰাকী নাৰী আছিল—পুণ্যাঙ্গী, সুপুত্ৰে ধন্য, আৰু চাৰু-মঙ্গল সৌন্দৰ্যৰে বিভূষিতা। তেওঁ সত্যবচন ক’লে, সদায় শুদ্ধ থাকিলে, আচৰণত মধুৰ আৰু প্ৰিয়জনৰ অতি প্ৰিয়া আছিল।

Verse 5

एवंगुणैः समायुक्ता सुभगा चारुकारिणी । स वैश्य उत्तमो नाना धर्मज्ञो ज्ञानवान्गुणी

এনেকুৱা গুণেৰে সংযুক্ত হৈ তেওঁ আছিল সুভাগিনী আৰু মনোহৰ আচৰণৰ অধিকারিণী। তেওঁ আছিল এজন উত্তম বৈশ্য—বহু বিষয়ত নিপুণ, ধৰ্মজ্ঞ, জ্ঞানৱান আৰু গুণী।

Verse 6

पुराणे श्रौतधर्मे च सदा श्रवणतत्परः । तीर्थयात्राप्रसंगेन बहुपुण्यप्रदायकम्

পুৰাণ আৰু শ্ৰৌতধৰ্ম (বৈদিক কৰ্তব্য) শুনাত তেওঁ সদায় তৎপৰ আছিল। তীৰ্থযাত্ৰাৰ উপলক্ষে তেওঁ বহুপুণ্য প্ৰদানকাৰী হৈ উঠিল।

Verse 7

श्रद्धया निर्गतो यात्रां तीर्थानां पुण्यमंगलाम् । ब्राह्मणानां प्रसंगेन सार्थवाहेन तेन च

শ্ৰদ্ধাৰে তেওঁ তীৰ্থসমূহৰ পুণ্য-মঙ্গল যাত্ৰালৈ ওলাই গ’ল। ব্ৰাহ্মণসকলৰ সঙ্গত আৰু সেই সাৰ্থৱাহ (কাৰৱাঁ-নেতা)ৰ সৈতে তেওঁ আগবাঢ়িল।

Verse 8

प्रस्थितो धर्ममार्गं तु तमुवाच पतिव्रता । पतिस्नेहेन संमुग्धा भर्तारं वाक्यमब्रवीत्

যেতিয়া তেওঁ ধৰ্মমাৰ্গত প্ৰস্থান কৰিলে, তেতিয়া পতিব্ৰতা পত্নীয়ে তেওঁক সম্বোধন কৰিলে; স্বামীৰ প্ৰেমত বিমুগ্ধ হৈ তেওঁ নিজৰ ভৰ্তাক এই বাক্য ক’লে।

Verse 9

सुकलोवाच । अहं ते धर्मतः पत्नी सहपुण्यकरा प्रिय । पतिमार्गं प्रतीक्ष्याहं पतिदेवं यजाम्यहम्

সুকলায় ক’লে: “ধৰ্ম অনুসাৰে মই তোমাৰ পত্নী, প্ৰিয়, তোমাৰ সৈতে পুণ্যৰ সহভাগিনী। স্বামীৰ পথৰ অপেক্ষা কৰি মই মোৰ পতিদেৱক দেৱতাৰূপে পূজা কৰোঁ।”

Verse 10

कदा नैव मया त्याज्यं सामीप्यं ते द्विजोत्तम । तवच्छायां समाश्रित्य करिष्ये धर्ममुत्तमम्

হে দ্বিজোত্তম, মই কেতিয়াও তোমাৰ সান্নিধ্য ত্যাগ নকৰোঁ। তোমাৰেই ছাঁৰ আশ্ৰয় লৈ মই উত্তম ধৰ্ম আচৰণ কৰিম।

Verse 11

पतिव्रताख्यं पापघ्नं नारीणां गतिदायकम् । पुण्यस्त्री कथ्यते लोके या स्यात्पतिपरायणा

‘পতিব্ৰতা’ নামে এই ধৰ্ম আচৰণ পাপনাশক আৰু নাৰীসকলক গতি দানকাৰী। যি স্ত্ৰী পতিপৰায়ণা, সেয়াই লোকত পুণ্যস্ত্ৰী বুলি কোৱা হয়।

Verse 12

युवतीनां पृथक्तीर्थं विना भर्तुर्न शोभते । सुखदं नास्ति वै लोके स्वर्गमोक्षप्रदायकम्

যুৱতীসকলৰ বাবে স্বামীৰ বিনা পৃথক তীৰ্থযাত্ৰা শোভন নহয়। এই লোকত কোৱা হয়—স্বৰ্গ-মোক্ষ দানকাৰী যি, তেনে সুখদায়ক আন একো নাই।

Verse 13

सव्यं पादं च भर्तुश्च प्रयागं विद्धि सत्तम । वामं च पुष्करं तस्य या नारी परिकल्पयेत्

হে সৎজনশ্ৰেষ্ঠ, স্বামীৰ সোঁ পাদকে প্ৰয়াগ বুলি জানিবা; আৰু বাওঁ পাদকে পুষ্কৰ বুলি বুজিবা—এইদৰে নাৰীয়ে স্বামীৰ ধ্যান-ভাবনা কৰিব।

Verse 14

तस्य पादोदकस्नानात्तत्पुण्यं परि जायते । प्रयागपुष्करसमं स्नानं स्त्रीणां न संशयः

তাঁৰ (স্বামীৰ) পাদোদকৰে স্নান কৰিলে সেই অনুৰূপ পুণ্য সম্পূৰ্ণৰূপে জন্মে। স্ত্ৰীসকলৰ বাবে এই স্নান প্ৰয়াগ আৰু পুষ্কৰত স্নানৰ সমান—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 15

सर्वतीर्थमयो भर्ता सर्वपुण्यमयः पतिः । मखानां यजनात्पुण्यं यद्वै भवति दीक्षिते

ভৰ্তা সকলো তীৰ্থৰ মূৰ্তি, আৰু পতিও সকলো পুণ্যৰ মূৰ্তি। দীক্ষিত যজমানৰ যজ্ঞ সম্পাদনৰ দ্বাৰা যি পুণ্য নিশ্চয়কৈ জন্মে, সেয়া (তাঁৰ) ভিতৰতে বিদ্যমান।

Verse 16

तत्फलं समवाप्नोति सेवया भर्तुरेव हि । गयादीनां सुतीर्थानां यात्रां कृत्वा हि यद्भवेत्

সেই ফল তেওঁ কেৱল স্বামীৰ সেৱাৰ দ্বাৰাই লাভ কৰে। গয়া আদি উত্তম তীৰ্থলৈ যাত্ৰা কৰিলে যি (পুণ্য) হয়, সেয়াই (ইয়াত) হয়।

Verse 17

तत्फलं समवाप्नोति भर्तुः शुश्रूषणादपि । समासेन प्रवक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु

স্বামীৰ শুশ্ৰূষা তথা ভক্তিভাৱে সেৱা কৰিলেও সেই একে ফল লাভ হয়। মই ইয়াক সংক্ষেপে ক’ম—মই কওঁতে মন দি শুনা।

Verse 18

नास्त्यासां हि पृथग्धर्मः पतिशुश्रूषणं विना । तस्मात्कांतसहायं ते कुर्वाणा सुखदायिनी

এনেকুৱা নাৰীৰ বাবে স্বামীৰ ভক্তিসহ সেৱাৰ বাহিৰে পৃথক কোনো ধৰ্ম নাই। সেয়ে প্ৰিয়তমক সহচৰ আৰু আশ্ৰয় কৰি তুমি সুখ দানকাৰিণী হওঁ।

Verse 19

तवच्छायां समाश्रित्य आगमिष्यामि नान्यथा । विष्णुरुवाच । रूपं शीलं गुणं भक्तिं समालोक्य वयस्तथा

তোমাৰ ছাঁয়া আৰু আশ্ৰয় লৈ মই আহিম—নিশ্চয়, অন্য কোনোভাবে নহয়। বিষ্ণুৱে ক’লে: ৰূপ, শীল, গুণ, ভক্তি আৰু বয়সো যথাযথভাৱে পৰ্যবেক্ষণ কৰি—

Verse 20

सौकुमार्यं विचार्यैवं कृकलः स पुनःपुनः । यद्येवं हि नयिष्यामि दुर्गमार्गं सुदुःखदम्

এইদৰে তাৰ কোমলতা আৰু সূক্ষ্মতা বাৰে বাৰে ভাবি, সেই কৃকলাই মনতে ক’লে: “যদি এনেকুৱাই হয়, তেন্তে মই তেওঁলোকক এক দুৰ্গম পথ—অতি দুখদায়ক—দিয়ে লৈ যাব লাগিব।”

Verse 21

रूपनाशो भवेच्चास्याः शीतातपविलोडनात् । पद्मगर्भप्रतीकाशमस्याश्चांगं प्रवर्णकम्

শীত আৰু তাপৰ দোলাচলত তাইৰ সৌন্দৰ্য নষ্ট হ’ব; আৰু তাইৰ দেহ ফিকে বৰণ ধাৰণ কৰিব, যেন পদ্মকুঁহিৰ ভিতৰৰ অংশ।

Verse 22

झंझावातेन शीतेन कृष्णवर्णं भविष्यति । पंथाः कर्कश सुग्रावा पादौचास्याः सुकोमलौ

শীতল ঝঞ্ঝাবতাহ বতাহত তাইৰ বৰণ ক’লা হ’ব। পথ কটকটীয়া আৰু পাথুৰে হ’ব, কিন্তু তাইৰ ভৰি দুটা অতি কোমলেই থাকিব।

Verse 23

एष्यते वेदनां तीव्रामथो गंतुं न च क्षमा । क्षुत्तृष्णाभिपरीतांगी कीदृशीयं भविष्यति

তাইৰ ওপৰত তীব্ৰ বেদনা আহিব, আৰু সি গতি কৰিবলৈও সক্ষম নহ’ব। ক্ষুধা আৰু তৃষ্ণাই দেহ আৱৰি ধৰিলে—সি কেনে অৱস্থালৈ পতিত হ’ব?

Verse 24

वामांगी मम च स्थानं सुखस्थानं वरानना । मम प्राणप्रिया नित्यं नित्यं धर्मस्य चाश्रयः

হে সুন্দৰ-মুখী, তুমি মোৰ বাওঁ অংগ আৰু মোৰ নিবাস—মোৰ সুখস্থান। তুমি সদায় মোৰ প্ৰাণতকৈও প্ৰিয়, আৰু সদায় ধৰ্মৰ আশ্ৰয়।

Verse 25

नाशमेति यदा बाला मम नाशो भवेदिह । इयं मे जीविका नित्यमियं प्राणस्य चेश्वरी

যেতিয়া এই বালিকা নাশ পায়, তেতিয়া ইয়াত মোৰ নাশো ঘটিব। ইয়ে সদায় মোৰ জীৱিকা; ইয়ে মোৰ প্ৰাণবায়ুৰো অধিষ্ঠাত্ৰী।

Verse 26

न नयिष्ये वनं तीर्थमेकश्चैवाप्यहं व्रजे । चिंतयित्वा क्षणं नूनं कृकलेन महात्मना

“মই (তোমাক) বনলৈ বা তীৰ্থলৈ নিনিম; মই একেলাই হ’লেও বৃজলৈ যাব।” ক্ষণেক চিন্তা কৰি মহাত্মা কৃকলে এইদৰে স্থিৰ কৰিলে।

Verse 27

तस्य चित्तानुगो भावस्तया ज्ञातो नृपोत्तम । पुनरूचे महाभागा भर्त्तारं प्रस्थितं तदा

হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, তাই তেওঁৰ চিত্তৰ অনুগামী ভাবটো বুজি পালে। তেতিয়া সেই মহাভাগা, স্বামী যাত্ৰা কৰিবলৈ ধৰোঁতে, পুনৰ ক’লে।

Verse 28

अनघा नैव वै त्याज्या पुरुषैः शृणु सत्तम । मूलमेवं हि धर्मस्य पुरुषस्य महामते

হে সৎজনশ্ৰেষ্ঠ, শুনা—অনঘা, নিৰ্দোষা নাৰীজনীক পুৰুষে কেতিয়াও ত্যাগ নকৰিব; কিয়নো, হে মহামতি, সেয়াই পুৰুষৰ ধৰ্মৰ মূল শিকড়।

Verse 29

एवं ज्ञात्वा महाभाग मामेवं नय सांप्रतम् । विष्णुरुवाच । श्रुत्वा सर्वं हि तेनापि प्रियाया भाषितं बहु

এইদৰে জানি, হে মহাভাগ, এতিয়া মোক এইভাৱেই লৈ চলা। বিষ্ণুৱে ক’লে: সি সকলো কথা শুনিলে, আৰু প্ৰিয়াৰ বহু বাক্যও শুনিলে।

Verse 30

प्रहस्यैव वचो ब्रूते तामेवं कृकलः पुनः । नैव त्याज्या भवेद्भार्या प्राप्ता धर्मेण वै प्रिये

হাঁহি মাৰি কৃকলাই পুনৰ তেনেকৈ ক’লে: “প্ৰিয়ে, ধৰ্ম অনুসাৰে লাভ কৰা পত্নীক কেতিয়াও ত্যাগ কৰা উচিত নহয়।”

Verse 31

येन भार्या परित्यक्ता सुनीता धर्मचारिणी । दशांगधर्मस्तेनापि परित्यक्तो वरानने

হে সুৱদনীয়া, যিজনে ধৰ্মাচাৰিণী সুনীতা পত্নীক পৰিত্যাগ কৰিলে, সি দশাঙ্গ ধৰ্মকো পৰিত্যাগ কৰিলে।

Verse 32

तस्मात्त्वामेव भद्रं ते नैव त्यक्ष्ये कदा प्रिये । विष्णुरुवाच । एवमाभाष्य तां भार्यां संबोध्य च पुनःपुनः

সেয়ে হেতু, ভদ্ৰে, প্ৰিয়ে, মই তোমাক কেতিয়াও ত্যাগ নকৰিম। বিষ্ণুৱে ক’লে: এইদৰে পত্নীক ক’ই, পুনঃপুনঃ সম্বোধন কৰি তাক আশ্বাস দিলে।

Verse 33

तस्या अज्ञातमात्रेण ससार्थेन समं गतः । गते तस्मिन्महाभागे कृकले पुण्यकर्मणि

তাই জানিবামাত্ৰে সি সাৰ্থৰ সৈতে একেলগে যাত্ৰা কৰিলে। সেই মহাভাগ্যবান, পুণ্যকৰ্মী কৃকল যেতিয়া প্ৰস্থান কৰিলে,

Verse 34

देवकर्मसुवेलायां काले पुण्ये शुभानना । नैव पश्यति भर्तारं कृकलं निजमंदिरे

দেৱকাৰ্যৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত শুভ বেলাত, পুণ্যময় পবিত্ৰ সময়ত, শুভমুখী নাৰীয়ে নিজৰ গৃহত স্বামী কৃকলক নেদেখিলে।

Verse 35

समुत्थाय त्वरायुक्ता रुदमाना सुदुःखिता । वयस्यान्पृच्छते भर्तुर्दुःखशोकाधिपीडिता

সি তৎক্ষণাৎ উঠি তাড়াহুড়া কৰি, কান্দি কান্দি অতি দুঃখিত হ’ল। দুঃখ-শোকে পীড়িত হৈ সি সখীসকলক স্বামীৰ বিষয়ে সুধিলে।

Verse 36

युष्माभिर्वा महाभागा दृष्टोऽसौ कृकलो मम । प्राणेश्वरो गतः क्वापि भवंतो मम बांधवाः

হে মহাভাগ্যবানসকল, তোমালোকে কি মোৰ সেই কৃকলক দেখিছা নে? মোৰ প্ৰাণেশ্বৰ ক’লৈবাই গ’ল—তোমালোকেই মোৰ বান্ধৱ।

Verse 37

यदि दृष्टो महाभागाः कृकलो मम सांप्रतम् । भर्तारं पुण्यकर्तारं सर्वज्ञं सत्यपंडितम्

যদি তোমালোকে, হে মহাভাগ্যবানসকল, এতিয়াই মোৰ কৃকলক দেখিছা—মোৰ স্বামী, পুণ্যকৰ্মী, সৰ্বজ্ঞ আৰু সত্য পণ্ডিত-মুনি।

Verse 38

कथयंतु महात्मानं यदि दृष्टो महामतिः । तस्यास्तद्भाषितं श्रुत्वा तामूचुस्ते महामतिम्

তেওঁলোকে ক’লে—“সেই মহাত্মাৰ কথা আমাক কওক; সেই মহামতি পুৰুষক কি দেখা গৈছে?” তাইৰ বাক্য শুনি লোকসকলে সেই অতি-বিবেকী নাৰীক উত্তৰ দিলে।

Verse 39

धर्मयात्राप्रसंगेन नाथस्ते कृकलः शुभे । तीर्थयात्रां चकारासौ कस्माच्छोचसि सुव्रते

হে শুভে! ধৰ্মযাত্ৰাৰ উপলক্ষে তোমাৰ নাথ কৃকলাই তীৰ্থযাত্ৰা কৰিলে। হে সুৱ্ৰতে, তুমি কিয় শোক কৰিছা?

Verse 40

साधयित्वा महातीर्थं पुनरेष्यति शोभने । एवमाश्वासिता सा च पुरुषैराप्तकारिभिः

হে শোভনে! মহাতীৰ্থৰ কৰ্ম সম্পন্ন কৰি তেওঁ পুনৰ উভতি আহিব। এইদৰে বিশ্বাসযোগ্য আৰু মঙ্গলকামী পুৰুষসকলে তাইক আশ্বাস দিলে।

Verse 41

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित । एकचत्वारिंशोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী পদ্মপুৰাণৰ ভূমিখণ্ডৰ ভেনোপাখ্যানত “সুকলাৰ চৰিত্ৰ” নামৰ একচল্লিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।

Verse 42

यावदायाति मे भर्त्ता भूमौ स्वप्स्यामि संस्तरे । घृतं तैलं न भोक्ष्येऽहं दधिक्षीरं तथैव च

যেতিয়ালৈকে মোৰ ভৰ্ত্তা উভতি নাহে, মই মাটিত সৰল সংস্তৰত শুই থাকিম। মই ঘিউ বা তেল নাখাম, দধি আৰু গাখীৰো তেনেদৰে নল’ম।

Verse 43

लवणं च परित्यक्तं तथा तांबूलमेव च । मधुरं च तथा राजंस्त्यक्तं गुडादिकं तथा

লৱণ আৰু তাম্বুল পৰিত্যাগ কৰা হ’ল। হে ৰাজন, মিঠা বস্তু আৰু গুৰ আদিও ত্যাগ কৰা হ’ল।

Verse 44

एकाहारा निराहारा तावत्स्थास्ये न संशयः । यावच्चागमनं भर्तुः पुनरेव भविष्यति

মই দিনটোত এবাৰ আহাৰ গ্ৰহণ কৰোঁ বা নিৰাহাৰে থাকোঁ, মোৰ স্বামী পুনৰ ঘূৰি নহালৈকে মই নিঃসন্দেহে এনেদৰেই থাকিম।

Verse 45

एवं दुःखान्विता भूत्वा एकवेणीधरा पुनः । एककंचुकसंवीता मलिना च बभूव सा

এইদৰে দুখেৰে জৰ্জৰিত হৈ তেওঁ পুনৰ এডাল বেণী ধাৰণ কৰিলে; মাত্ৰ এটা বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি তেওঁ মলিন আৰু বিশৃংখল হৈ পৰিল।

Verse 46

मलिनेनापि वस्त्रेण एकेनैव स्थिता पुनः । हाहाकारं प्रमुंचंती निःश्वसंती सुदुःखिता

তেওঁ পুনৰ মাত্ৰ এখন মলিন বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি তাত থিয় হৈ থাকিল—হাহাকাৰ কৰি কান্দি, দীঘল নিশ্বাস পেলাই আৰু অত্যন্ত দুখত মগ্ন হৈ।

Verse 47

वियोगानलसंदग्धा कृष्णांगी मलधारिणी । एवं दुःखसमाचारा सुकृशा विह्वला तदा

বিচ্ছেদৰ জুইত দগ্ধ হৈ তেওঁৰ অংগবোৰ ক’লা পৰি গৈছিল, মলিন আৰু লেতেৰা হৈ পৰিছিল—এইদৰে দুখত দিন কটোৱা তেওঁ অত্যন্ত ক্ষীণ আৰু ব্যাকুল হৈ পৰিছিল।

Verse 48

रोदमाना दिवारात्रौ निद्रा लेभे न वै निशि । क्षुधां न विंदते राजन्दुःखेन विदलीकृता

তাই দিন-ৰাতি কান্দি থাকিল; নিশা হ’লে একো নিদ্ৰা নাপালে। হে ৰাজন, শোকত চূর্ণ হৈ তাই ক্ষুধাও অনুভৱ কৰিব নোৱাৰিলে।

Verse 49

अथ सख्यः समायाताः पप्रच्छुः सुकलां तदा । सुकले चारुसर्वांगि कस्माद्रोदिषि संप्रति

তেতিয়া সখীসকল একেলগে আহি সুকলাক সুধিলে— “হে সুকলা, সৰ্বাঙ্গে মনোহৰী, এতিয়া কিয় কান্দিছা?”

Verse 50

ततस्त्वं कारणं ब्रूहि दुःखस्यास्य वरानने । सुकलोवाच । स मां त्यक्त्वा गतो भर्ता धर्मार्थं धर्मतत्परः

“তেন্তে, হে সুশ্ৰীমুখী, এই দুখৰ কাৰণ কোৱা।” সুকলাই ক’লে— “ধৰ্মত নিবিষ্ট মোৰ স্বামী ধৰ্মৰ কাৰণেই মোক ত্যাগ কৰি গ’ল।”

Verse 51

तीर्थयात्राप्रसंगेन अटते मेदिनीं ततः । मां त्यक्त्वा स गतः स्वामी निर्दोषां पापवर्जिताम्

তীৰ্থযাত্ৰাৰ অজুহাতে সি তেতিয়া পৃথিৱীজুৰি ভ্ৰমি ফুৰিলে। মোৰ সেই স্বামী মোক—নিৰ্দোষী, পাপবর্জিতা—ত্যাগ কৰি গ’ল।

Verse 52

अहं साध्वी समाचारा सदा पुण्या पतिव्रता । मां त्यक्त्वा स गतो भर्ता तीर्थ साधनतत्परः

মই সাধ্বী, সুশীল, সদা পুণ্যৱতী আৰু পতিব্ৰতা; তথাপি মোৰ ভৰ্ত্তা মোক ত্যাগ কৰি গ’ল, পবিত্ৰ তীৰ্থসমূহ সাধনত একাগ্ৰ হৈ।

Verse 53

तेनाहं दुःखिता सख्यो वियोगेनाति पीडिता । जीवनाशो वरं श्रेष्ठो वरं वै विषभक्षणम्

হে সখীসকল, সেইবাবে মই দুখিত - বিচ্ছেদৰ বেদনাত জৰ্জৰিত। প্ৰাণ ত্যাগ কৰাই শ্ৰেষ্ঠ, আনকি বিষ পান কৰাও শ্ৰেয়।

Verse 54

वरमग्निप्रवेशश्च वरं कायविनाशनम् । नारीं प्रियां परित्यज्य भर्ता याति सुनिष्ठुरः

জুইত প্ৰৱেশ কৰাই শ্ৰেয়; শৰীৰ ধংস কৰাই ভাল - তাতকৈ নিষ্ঠুৰ হৃদয়েৰে স্বামীয়ে নিজৰ প্ৰিয় পত্নীক ত্যাগ কৰি গুচি যোৱাটো বেছি যন্ত্ৰণাদায়ক।

Verse 55

भर्तृत्यागो वरं नैव प्राणत्यागो वरं सखि । वियोगं न समर्थाहं सहितुं नित्यदारुणम्

স্বামীক ত্যাগ কৰাতকৈ প্ৰাণ ত্যাগ কৰাই শ্ৰেয়, হে সখী। মই এই নিৰন্তৰ আৰু নিষ্ঠুৰ বিচ্ছেদ সহ্য কৰিবলৈ অক্ষম।

Verse 56

तेनाहं दुःखिता सख्यो वियोगेनापि नित्यशः । सख्य ऊचुः । तीर्थयात्रां गतो भर्ता पुनरेष्यति ते पतिः

"সেইবাবে, হে সখীসকল, মই বিচ্ছেদৰ বাবে অনবৰতে দুখ পাই আছো।" সখীসকলে ক’লে: "তোমাৰ স্বামী তীৰ্থযাত্ৰালৈ গৈছে; তোমাৰ প্ৰভু পুনৰ উভতি আহিব।"

Verse 57

वृथा शोषयसे कायं वृथाशोकं करोषि वै । वृथा त्वं तप्यसे बाले वृथा भोगान्परित्यजेः

তুমি অনাহকত নিজৰ শৰীৰ শুকাই পেলাইছা; অনাহকত শোক কৰিছা। হে বালে, তুমি অনাহকত নিজকে কষ্ট দিছা; আৰু অনাহকত ভোগ-বিলাস ত্যাগ কৰিছা।

Verse 58

पिबस्व पानं भुंक्ष्व त्वं स्वप्रदत्तं हि पूर्वकम् । कस्य भर्ता सुताः कस्य कस्य स्वजनबांधवाः

পানীয় পান কৰা, আহাৰ ভোজন কৰা—যি আগতে তুমিয়েই নিজে দিছিলা। কাৰ স্বামী কাৰ? কাৰ পুত্ৰ কাৰ? নিজৰ লোক আৰু আত্মীয়-বন্ধু কাৰ?

Verse 59

कः कस्य नास्ति संसारे संबंधः केन चैव हि । भक्ष्यते भुज्यते बाले संसारस्य हि तत्फलम्

এই সংসাৰত কোনে কাৰ সৈতে অসংগত—আৰু কেনেকৈ? হে বালক, কোনোবাই খায় আৰু কোনোবাই খোৱা হয়; ইয়ে সংসাৰ-জীৱনৰ ফল।

Verse 60

मृते प्राणिनि कोऽश्नाति को हि पश्यति तत्फलम् । पीयते भुज्यते बाले एतत्संसारतः फलम्

প্ৰাণী মৰিলে কোনে তাৰ বাবে খায়, আৰু কোনে সেই কৰ্মফল দেখে? হে প্ৰিয় বালক, সংসাৰত ফল এইয়ে—নিজ কৰ্মৰ ফল নিজেই ‘পান’ আৰু ‘ভোজন’ কৰি অনুভৱ কৰে।

Verse 61

सुकलोवाच । भवतीभिः प्रयुक्तं यत्तन्न स्याद्वेदसंमतम् । यातु भर्तुः पृथग्भूता तिष्ठत्येका सदैव हि

সুকলো ক’লে: “তোমালোকৰ দ্বাৰা যি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, সেয়া বেদ-সম্মত নহয়। ইহাক স্বামীৰ পৰা পৃথক কৰি পঠিয়াই দিয়া হওক, আৰু ই সদায় একেলগে নহয়, একাই থাকক।”

Verse 62

पापभूता भवेन्नारी तां न मन्यंति सज्जनाः । भर्तुः सार्धं सदा सख्यो दृष्टो वेदेषु सर्वदा

নাৰী পাপভূতা যেন হয়; সজ্জনে তাক মান নকৰে। কিয়নো বেদত সদায় দেখা যায় যে, তাই স্বামীৰ সৈতে সদায় সখী-সঙ্গিনী হৈ থাকিব লাগে।

Verse 63

संबंधः पुण्यसंसर्गाज्जायते नात्र संशयः । नारीणां च सदा तीर्थं भर्ता शास्त्रेषु पठ्यते

পুণ্য-সঙ্গৰ দ্বাৰাই সম্বন্ধ জন্মে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। আৰু শাস্ত্ৰত কোৱা হৈছে যে নাৰীৰ বাবে স্বামী সদায় তীৰ্থ-স্বৰূপ।

Verse 64

तमेवावाहयेन्नित्यं वाचा कायेन कर्मभिः । मनसा पूजयेन्नित्यं भावसत्येन तत्परा

তেওঁকেই নিত্য আহ্বান কৰিব লাগে—বাক্যৰে, দেহেৰে আৰু কৰ্মেৰে। মনৰে নিত্য পূজা কৰিব লাগে, তেওঁতেই নিবিষ্ট হৈ, অন্তৰৰ ভাৱৰ সত্যতাৰে।

Verse 65

भर्तुः पार्श्वं महातीर्थं दक्षिणांगं सदैव हि । तमाश्रित्य यदा नारी गृहस्था परिवर्त्तयेत्

স্বামীৰ কাষ মহাতীৰ্থ; বিশেষকৈ তেওঁৰ দক্ষিণ অঙ্গ সদায়েই। সেই আশ্ৰয় লৈ যেতিয়া গৃহস্থ নাৰী নিজৰ আচৰণ চলায়…

Verse 66

यजते दानपुण्यैश्च तस्य दानस्य यत्फलम् । वाराणस्यां च गंगायां यत्फलं न च पुष्करे

যজ্ঞ আৰু দান-পুণ্যৰ পৰা যি ফল জন্মে, সেই একে ফল বাৰাণসীত গঙ্গাৰ তীৰত লাভ হয়, আৰু (সেইদৰে) পুষ্কৰত নহয়।

Verse 67

द्वारकायां न चावन्त्यां केदारे शशिभूषणे । लभते नैव सा नारी यजमाना सदा किल

সেই নাৰী যদিও সদায় যজ্ঞ কৰে, তথাপি (সেই ফল) নাপায় যদি (ক্ৰিয়া) দ্বাৰকাত নহয়, ন অৱন্তীত, ন কেদাৰত, ন শশিভূষণত—এনেদৰে কোৱা হৈছে।

Verse 68

तादृशं फलमेवं सा न प्राप्नोति कदा सखि । सुमुखं पुत्रसौभाग्यं स्नानं दानं च भूषणम्

এইদৰে, হে সখী, সি কেতিয়াও তেনে ফল নাপায়—ন সু-মুখ, ন পুত্ৰ-সৌভাগ্য, ন স্নান আৰু দানৰ পুণ্য, ন অলংকাৰৰ শোভা।

Verse 69

वस्त्रालंकारसौभाग्यं रूपं तेजः फलं सदा । यशः कीर्तिमवाप्नोति गुणं च वरवर्णिनी

সি সদায় উত্তম বস্ত্ৰ, অলংকাৰ, সৌভাগ্য, ৰূপ আৰু তেজৰ ফল লাভ কৰে; আৰু হে সু-বৰ্ণা, যশ, কীৰ্তি আৰু শ্ৰেষ্ঠ গুণো প্ৰাপ্ত হয়।

Verse 70

भर्तुः प्रसादात्सर्वं च लभते नात्र संशयः । विद्यमाने यदा कांते अन्यं धर्मं करोति या

ভৰ্তাৰ প্ৰসাদে সি সকলো লাভ কৰে—ইয়াত সন্দেহ নাই। কিন্তু প্ৰিয় স্বামী জীৱিত থাকোঁতে যদি কোনো নাৰী অন্য ধৰ্ম (বিশ্বাসভংগকাৰী আচৰণ) অনুসৰে…

Verse 71

निष्फलं जायते तस्याः पुंश्चली परिकथ्यते । नारीणां यौवनं रूपमवतारं स्मृतं ध्रुवम्

তেনে নাৰীৰ বাবে সকলো নিষ্ফল হয়; তাক ‘পুংশ্চলী’ বুলি কোৱা হয়। নিশ্চয়েই নাৰীৰ যৌৱন আৰু ৰূপ ক্ষণস্থায়ী—যেন এক ক্ষণিক অৱতাৰ।

Verse 72

एकस्यापि हि भर्तुश्च तस्यार्थे भूमिमंडले । सुपुत्रा सुयशा नारी परिकथ्येत वै सदा

এই ভূ-মণ্ডলত এক জন ভৰ্তাৰ বাবেও, সুপুত্ৰা আৰু সুযশেৰে যুক্ত নাৰীক সদায় আদৰ্শ বুলি কোৱা উচিত।

Verse 73

तुष्टे भर्तरि संसारे दृश्या नारी न संशयः । पतिहीना भवेन्नारी भवेत्सा भूमिमंडले

সংসাৰত স্বামী সন্তুষ্ট থাকিলে নাৰী নিশ্চয়েই সন্মানীয় বুলি গণ্য হয়। কিন্তু যি নাৰী স্বামীহীন হয়, সি যেন পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠত পতিত হোৱা জনীৰ দৰে হয়।

Verse 74

कुतस्तस्याः सुखं रूपं यशः कीर्तिः सुता भुवि । सुदौर्भाग्यं महद्दुःखं संसारे परिभुज्यते

তেনে নাৰীৰ সুখ ক’ত, ৰূপ ক’ত, যশ, কীৰ্তি বা পৃথিৱীত কন্যা ক’ত? সংসাৰত সি অতি দৌৰ্ভাগ্য আৰু মহাদুঃখ ভোগ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।

Verse 75

पापभागा भवेत्सा च दुःखाचारा सदैव हि । तुष्टे भर्तरि तस्यास्तु तुष्टाः सर्वाश्च देवताः

সি পাপৰ অংশীদাৰ হয় আৰু সদায় দুখময় আচৰণেৰে জীৱন কটায়। কিন্তু যেতিয়া তাৰ স্বামী সন্তুষ্ট হয়, তেতিয়া সকলো দেৱতাও তাৰ ওপৰত সন্তুষ্ট হয়।

Verse 76

तुष्टे भर्तरि तुष्यंति ऋषयो देवमानवाः । भर्ता नाथो गुरुर्भर्ता देवता दैवतैः सह

স্বামী সন্তুষ্ট হ’লে ঋষি, দেৱতা আৰু মানুহ সকলোৱে সন্তুষ্ট হয়। স্বামীহে নাথ-ৰক্ষক; স্বামীহে গুৰুঃ স্বামীহে দেৱতা—সকলো দেৱতাৰ সৈতে।

Verse 77

भर्ता तीर्थश्च पुण्यश्च नारीणां नृपनंदन । शृंगारं भूषणं रूपं वर्णं सौगंधमेव च

হে নৃপনন্দন, নাৰীসকলৰ বাবে স্বামীহে তীৰ্থ, পুণ্য আৰু পবিত্ৰতা; স্বামীহে শৃঙ্গাৰ, ভূষণ, ৰূপ, বৰ্ণ আৰু সুগন্ধো।

Verse 78

कृत्वा सा तिष्ठते नित्यं वर्जयित्वा सुपर्वसु । शृंगारैर्भूषणैः सा तु शुशुभे सा यदा पतिः

এইদৰে কৰি তাই সদায় অচল থাকিল, সুপৰ্ব্বসু আদি শুভ উৎসৱৰ দিনত ব্ৰত-সংযমে থাকিল। কিন্তু স্বামী উপস্থিত হ’লে তাই শৃংগাৰ আৰু ভূষণে উজ্জ্বল হৈ উঠিল।

Verse 79

पत्याविना भवत्येवं क्षीरं सर्पमुखे यथा । भर्तुरर्थे महाभागा सुव्रता चारुमंगला

স্বামী নাথাকিলে নাৰীৰ অৱস্থা তেনেকুৱা হয় যেন সাপৰ মুখত দুধ থোৱা। স্বামীৰ কল্যাণৰ বাবে সেই মহাভাগা—সুব্ৰতা আৰু চাৰুমঙ্গল—এইদৰে আচৰণ কৰে।

Verse 80

गते भर्तरि या नारी शृंगारं कुरुते यदि । रूपं वर्णं च तत्सर्वं शवरूपेण जायते

স্বামী গ’ল (মৃত্যুৰ পিছত) যদি কোনো নাৰী শৃংগাৰ কৰে, তেন্তে তাইৰ সকলো সৌন্দৰ্য আৰু বৰ্ণ শৱৰূপে পৰিণত হয়।

Verse 81

वदंति भूतले लोकाः पुंश्चलीयं न संशयः । तस्माद्भर्तुर्वियुक्ता या नार्याः शृणुत भूतले

পৃথিৱীত লোকসকলে নিঃসন্দেহে কয় যে তাই পুংশ্চলী। সেয়ে, পৃথিৱীত স্বামীৰ পৰা বিচ্ছিন্ন নাৰীসকলৰ বিষয়ে মোৰ পৰা শুনা।

Verse 82

इच्छंत्या वै महासौख्यं भवितव्यं कदाचन । सुजायायाः परो धर्मो भर्ता शास्त्रेषु गीयते

যদি কোনো নাৰী কেতিয়াবা মহাসুখ কামনা কৰে, তেন্তে শাস্ত্ৰে গায় যে সুজায়া (সতী-সুভাগিনী)ৰ পৰম ধৰ্ম স্বামীহে।

Verse 83

तस्माद्वै शाश्वतो धर्मो न त्याज्यो भार्यया किल । एवं धर्मं विजानामि कथं भर्ता परित्यजेत्

সেয়ে এই শাশ্বত ধৰ্ম পত্নীয়ে কেতিয়াও ত্যাগ কৰিব নালাগে। ধৰ্মক এনেদৰে জানি স্বামী কেনেকৈ পত্নীক পৰিত্যাগ কৰিব পাৰে?

Verse 84

इत्यर्थे श्रूयते सख्य इतिहासः पुरातनः । सुदेवायाश्च चरितं सुपुण्यं पापनाशनम्

এই অৰ্থত, হে সখী, এক প্ৰাচীন ইতিহাস শোনা যায়—সুদেৱাৰ অতি পুণ্যময় চৰিত্ৰ, যি পাপ নাশ কৰে।