Adhyaya 39

Verse 1

ऋषय ऊचुः । कथं वेनो गतः स्वर्गं पापं त्यक्त्वा प्रदूरतः । तन्नो विस्तरतोऽत्रापि वद सत्यवतां वर

ঋষিসকলে ক’লে: “পাপ দূৰলৈ ত্যাগ কৰি বেণে কেনেকৈ স্বৰ্গলৈ গ’ল? হে সত্যবাদীসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ, এই কথা আমাক ইয়াতো বিস্তাৰে কোৱা।”

Verse 2

सूतौवाच । ऋषीणां पुण्यसंसर्गात्संवादाच्च द्विजोत्तम । कायस्य मथनात्पापो बहिस्तस्य विनिर्गतः

সূতে ক’লে: হে দ্বিজোত্তম, ঋষিসকলৰ পুণ্যময় সঙ্গ আৰু তেওঁলোকৰ সংলাপৰ ফলত, তাৰ ভিতৰত থকা পাপ—দেহ মথি উলিয়াই—বাহিৰলৈ ওলাই গ’ল।

Verse 3

पश्चाद्वेनः स पुण्यात्मा ज्ञानं लेभे च शाश्वतम् । रेवाया दक्षिणे कूले तपश्चचार स द्विजाः

তাৰ পিছত সেই পুণ্যাত্মা বেণে শাশ্বত আত্মজ্ঞান লাভ কৰিলে; আৰু হে ব্ৰাহ্মণসকল, তেওঁ ৰেৱা (নৰ্মদা) নদীৰ দক্ষিণ তীৰত তপস্যা কৰিলে।

Verse 4

तृणबिन्दोरृषेश्चैव आश्रमे पापनाशने । वर्षाणां तु शतं साग्रं कामक्रोधविवर्जितः

তৃণবিন্দু ঋষিৰ পাপনাশক আশ্ৰমত তেওঁ সোঁ বছৰৰ অলপ অধিক কাল বাস কৰিলে, কাম আৰু ক্ৰোধৰ পৰা মুক্ত হৈ।

Verse 5

तस्योग्रतपसादेवः शंखचक्रगदाधरः । प्रसन्नोभून्महाभागा निष्पापस्य नृपस्य वै

তেওঁৰ উগ্ৰ তপস্যাত সন্তুষ্ট হৈ, শঙ্খ-চক্ৰ-গদাধাৰী প্ৰভু সেই ভাগ্যবান নিষ্পাপ ৰজাৰ প্ৰতি নিশ্চয়ই কৃপালু হ’ল।

Verse 6

उवाच च प्रसन्नोऽस्मि व्रियतां वरौत्तमः । वेन उवाच । यदि देव प्रसन्नोऽसि देहि मे वरमुत्तमम्

তেওঁ ক’লে, “মই প্ৰসন্ন—সৰ্বোত্তম বৰ বাছি লোৱা।” বেন ক’লে, “হে দেৱ, যদি আপুনি প্ৰসন্ন, তেন্তে মোক সৰ্বোচ্চ বৰ দান কৰক।”

Verse 7

अनेनापि शरीरेण गंतुमिच्छामि त्वत्पदम् । पित्रा सार्धं महाभाग मात्रा चैव सुरेश्वर । तवैव तेजसा देव तद्विष्णोः परमं पदम्

এই একে শৰীৰেই মই আপোনাৰ পদধামলৈ যাব খোজোঁ—হে মহাভাগ, মোৰ পিতাৰ সৈতে আৰু মোৰ মাতাৰ সৈতে, হে দেৱেশ্বৰ। হে দেৱ, আপোনাৰ নিজ তেজেৰে আমাক বিষ্ণুৰ সেই পৰম পদলৈ প্ৰৱেশ দান কৰক।

Verse 8

श्रीवासुदेव उवाच । क्वगतोऽसौ महामोहो येन त्वं मोहितो नृप । लोभेन मोहयुक्तेन तमोमार्गे निपातितः

শ্ৰী বাসুদেৱ ক’লে, “হে ৰাজন, সেই মহামোহ ক’লৈ গ’ল যাৰ দ্বাৰা তুমি মোহিত হৈছিলা—লোভ আৰু বিভ্ৰমে যুক্ত হৈ তোমাক অন্ধকাৰৰ পথত পেলাই দিছিল?”

Verse 9

वेन उवाच । यन्मे पूर्वकृतं पापं तेनाहं मोहितो विभो । अतो मामुद्धरास्मात्त्वं पापाच्चैव सुदारुणात्

বেন ক’লে, “হে বিভো, মোৰ পূৰ্বকৃত পাপৰ কাৰণেই মই মোহিত হৈ পৰিলোঁ। সেয়ে মোক ইয়াৰ পৰা—আৰু এই অতি ভয়ংকৰ পাপৰ পৰা—উদ্ধাৰ কৰক।”

Verse 10

प्रजप्तव्यमथो पठ्यं तद्वदानुग्रहाद्विभो । भगवानुवाच । साधु भूप महाभाग पापं ते नाशमागतम्

“ইয়াক জপা আৰু পঢ়া উচিত—হে বিভো, আপোনাৰ অনুগ্ৰহে তেনেকৈ।” ভগৱানে ক’লে, “সাধু, হে ভূপ মহাভাগ; তোমাৰ পাপ নাশলৈ গ’ল।”

Verse 11

शुद्धोसि तपसा च त्वं ततः पुण्यं वदाम्यहम् । पुरा वै ब्रह्मणा तात पृष्टोहं भवता यथा

তপস্যাৰ দ্বাৰা তুমি শুদ্ধ হ’লা; সেয়ে মই তোমাক পুণ্যৰ কথা ক’ম। হে প্ৰিয়, পূৰ্বতে ব্ৰহ্মাই মোক ঠিক এইদৰে সুধিছিল, যেনেকৈ তুমি এতিয়া মোক সুধিছা।

Verse 12

तस्मै यदुदितं वत्स तत्ते सर्वं वदाम्यहम् । एकदा ब्रह्मणा ध्यानस्थितेन नाभिपंकजे

হে বৎস, তেওঁক যি কোৱা হৈছিল, সেই সকলো মই তোমাক সম্পূৰ্ণকৈ ক’ম। এবাৰ, ব্ৰহ্মা নাভিৰ পদ্মত ধ্যানস্থ হৈ আছিল যেতিয়া,

Verse 13

प्रादुरास तदा तस्य वरदानाय सुव्रत । तेन पृष्टं महत्पुण्यं स्तोत्रं पापप्रणाशनम्

তেতিয়া, হে সুব্ৰত, বৰ দান কৰিবলৈ তেওঁ তাৰ সন্মুখত প্ৰকট হ’ল। তেওঁৰ প্ৰশ্নত তেওঁ মহাপুণ্যদায়ক, পাপনাশক স্তোত্ৰ উপদেশ দিলে।

Verse 14

वासुदेवाभिधानं च सुगतिप्रदमिच्छता । स्तोत्राणां परमं तस्मै वासुदेवाभिधं महत्

যি সুগতি-দান কামনা কৰে, সি বাসুদেৱৰ নামো আশ্ৰয় কৰক। কিয়নো স্তোত্ৰসমূহৰ ভিতৰত পৰম শ্ৰেষ্ঠ সেই মহৎ স্তোত্ৰ, যাক “বাসুদেৱাভিধ” বুলি কোৱা হয়।

Verse 15

सर्वसौख्यप्रदं नॄणां पठतां जपतां सदा । उपादिशं महाभाग विष्णुप्रीतिकरं परम्

“হে মহাভাগ, মোক সেই পৰম উপদেশ দিয়া, যি সদায় পাঠ আৰু জপ কৰা লোকক সকলো সুখ প্ৰদান কৰে আৰু বিষ্ণুক অতি প্ৰসন্ন কৰে।”

Verse 16

विष्णुरुवाच । एतत्सर्वं जगद्व्याप्तं मया त्वव्यक्तमूर्तिना । अतो मां मुनयः प्राहुर्विष्णुं विष्णुपरायणाः

বিষ্ণুৱে ক’লে: মোৰ অব্যক্ত মূৰ্তিৰ দ্বাৰাই এই সমগ্ৰ জগত মোৰেৰে ব্যাপ্ত। সেয়ে বিষ্ণু-পরায়ণ মুনিসকলে মোক ‘বিষ্ণু’—সৰ্বব্যাপী—বুলি কয়।

Verse 17

वसंति यत्र भूतानि वसत्येषु च यो विभुः । स वासुदेवो विज्ञेयो विद्वद्भिरहमादरात्

য’ত জীৱসমূহ বাস কৰে, আৰু যি সৰ্বব্যাপী প্ৰভু তেওঁলোকৰ ভিতৰতে বাস কৰে—তেওঁক ‘বাসুদেৱ’ বুলি জানিব লাগে। এই কথা মই বিদ্বানসকলৰ আগত শ্ৰদ্ধাৰে ঘোষণা কৰোঁ।

Verse 18

संकर्षति प्रजाश्चांते ह्यव्यक्ताय यतो विभुः । ततः संकर्षणो नाम्ना विज्ञेयः शरणागतैः

কাৰণ সৰ্বব্যাপী প্ৰভু অন্তকালত সকলো প্ৰজাক টানি অব্যক্তত লীন কৰায়, সেয়ে শৰণাগতসকলে তেওঁক ‘সংকৰ্ষণ’ নামেৰে জানিব।

Verse 19

इंगिते कामरूपोहं बहु स्यामिति काम्यया । प्रद्युम्नोहं बुधैस्तस्माद्विज्ञेयोस्मि सुतार्थिभिः

কেৱল সংকেততে মই কামৰূপ হৈ যিকোনো ৰূপ ধাৰণ কৰিব পাৰোঁ; কামনাৰে ‘বহু হওঁ’ বুলি বহু ৰূপে বিস্তাৰিত হওঁ। সেয়ে বুধসকলে মোক ‘প্ৰদ্যুম্ন’ বুলি জানে; পুত্ৰ-আকাঙ্ক্ষীসকলেও মোক তেনেদৰে চিনিব।

Verse 20

अत्र लोके विना चेशौ सर्वेशौ हरकेशवौ । निरुद्धोहं योगबलान्न केनातोनिरुद्धवत्

এই লোকত দুজন পৰম ঈশ্বৰ—হৰ আৰু কেশৱ—ৰ বাহিৰে আন কোনো সৰ্বেশ্বৰ নাই। যোগবলৰ দ্বাৰা মই নিজকে নিৰুদ্ধ কৰি ৰাখিছোঁ; সেয়ে আন কোনেও মোক নিৰুদ্ধ কৰিব নোৱাৰে, যেন মই বাঁধা হোৱা।

Verse 21

विश्वाख्योहं प्रतिजगज्ज्ञानविज्ञानसंयुतः । अहमित्यभिमानी च जाग्रच्चिंतासमाकुलः

মই ‘বিশ্ব’ নামে পৰিচিত—সকলো লোকত জ্ঞান আৰু বিবেক-প্ৰজ্ঞাৰে সংযুক্ত। তথাপি ‘মই’ বোধৰ অহংকাৰ ধৰি, জাগ্ৰত অৱস্থাত চিন্তা-উদ্বেগেৰে ব্যাকুল হৈ থাকোঁ।

Verse 22

तैजसोहं जगच्चेष्टामयश्चेंद्रियरूपवान् । ज्ञानकर्मसमुद्रिक्तः स्वप्नावस्थां गतो ह्यहम्

মই ‘তৈজস’—জগতৰ ক্ৰিয়া-চেষ্টাৰে গঠিত আৰু ইন্দ্ৰিয়সমূহৰ ৰূপেৰে সমন্বিত। জ্ঞান আৰু কৰ্মেৰে সমৃদ্ধ হৈ, নিশ্চয়েই মই স্বপ্ন-অৱস্থালৈ গমন কৰোঁ।

Verse 23

प्राज्ञोहमधिदैवात्मा विश्वाधिष्ठानगोचरः । सुषुप्तावास्थितो लोकादुदासीनो विकल्पितः

মই ‘প্ৰাজ্ঞ’—অধিদৈৱ আত্মা, দেৱতাসকলৰ ওপৰত অধিষ্ঠিত দিৱ্য স্বৰূপ; বিশ্বৰ আধাৰ-ক্ষেত্ৰত বিচৰণকাৰী। সুষুপ্তিত অৱস্থিত হৈ, লোকৰ পৰা উদাসীন থাকোঁ, তথাপি বিকল্পেৰে কল্পিত বুলি গণ্য হওঁ।

Verse 24

तुरीयोऽहं निर्विकारी गुणावस्थाविवर्जितः । निर्लिप्तः साक्षिवद्विश्व प्रतिबिंबित विग्रहः

মই ‘তুৰীয়’—নিৰ্বিকাৰ, গুণসমূহৰ অৱস্থাৰ পৰা মুক্ত। নিৰ্লিপ্ত হৈ মই সাক্ষীৰ দৰে অৱস্থিত; মোৰ স্বৰূপ বিশ্বত প্ৰতিবিম্বৰ দৰে প্ৰকাশ পায়।

Verse 25

चिदाभासश्चिदानंदश्चिन्मयश्चित्स्वरूपवान् । नित्योक्षरो ब्रह्मरूपो ब्रह्मन्नेवमवेहि माम्

মই চেতনৰ আভাস, চেতনৰ আনন্দ, চিন্ময় আৰু চিত্-স্বৰূপ। মই নিত্য, অক্ষৰ, ব্ৰহ্ম-ৰূপ; হে ব্ৰাহ্মণ, এইদৰে মোক জানিবা।

Verse 26

भगवानुवाच । इत्युक्त्वांतर्दधे विष्णुः स्वरूपं ब्रह्मणे पुरा । सोपि ज्ञात्वा जगद्व्याप्तिं कृतात्मा समभूत्क्षणात्

ভগৱানে ক’লে: এইদৰে কৈ, বিষ্ণুৱে পূৰ্বতে ব্ৰহ্মাৰ সন্মুখৰ পৰা নিজৰ স্বৰূপ অন্তৰ্ধান কৰিলে। আৰু ব্ৰহ্মায়ো প্ৰভুৰ জগতব্যাপী সর্বব্যাপিত্ত্ব বুজি, তৎক্ষণাৎ অন্তৰত পৰিতৃপ্ত হ’ল।

Verse 27

राजंस्त्वमपि शुद्धात्मा पृथोर्जन्मन एव च । तथाप्याराधय विभुं स्तोत्रेणानेन सुव्रत

হে ৰাজন, তুমিও শুদ্ধাত্মা, আৰু পৃথুও জন্মমুহূর্তৰ পৰাই তেনেকুৱাই আছিল। তথাপি, হে সু-ব্ৰত, এই স্তোত্ৰেৰে সর্বশক্তিমান বিভুক আৰাধনা কৰা।

Verse 28

तुष्टो विष्णुस्तमभ्याह वरं वरय मानद । वेन उवाच । सुगतिं देहि मे विष्णो दुष्कृतात्तारयस्व माम्

সন্তুষ্ট হৈ বিষ্ণুৱে তাক ক’লে, “হে মানদাতা, বৰ বাছি লোৱা।” বেন ক’লে, “হে বিষ্ণু, মোক সুগতি দিয়া আৰু মোৰ দুষ্কৃতৰ পৰা মোক উদ্ধাৰ কৰা।”

Verse 29

शरणं त्वां प्रपन्नोस्मि कारणं वद सद्गतेः । विष्णुरुवाच । पूर्वमेव महाभाग त्वंगेनापि महात्मना

“মই তোমাৰ শৰণ ল’লোঁ; সদ্গতি লাভৰ কাৰণ কোৱা।” বিষ্ণুৱে ক’লে: “হে মহাভাগ, পূৰ্বতে তুমিও মহাত্মা অঙ্গ ৰজাৰ সৈতে…”

Verse 30

अहमाराधितस्तेन तस्मै दत्तो वरो मया । प्रयास्यसि महाभाग वैष्णवं लोकमुत्तमम्

“তেওঁ মোক আৰাধনা কৰিছিল; সেয়ে মই তাক বৰ দিছিলোঁ। হে মহাভাগ, তুমি পৰম উত্তম বৈষ্ণৱ লোকলৈ গমন কৰিবা।”

Verse 31

कर्मणा स्वेन विप्रेंद्र पुण्येन नृपनंदन । आत्मार्थे त्वं महाभाग वरमेव प्रयाचय

হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ, হে নৃপনন্দন! নিজৰ পুণ্যকৰ্মৰ ফলত, হে মহাভাগ, কেৱল নিজৰ আত্মিক কল্যাণৰ বাবে বৰ প্ৰাৰ্থনা কৰা।

Verse 32

शृणु वेन महाभाग वृत्तांतं पूर्वसंभवम् । तव मात्रे पुरा दत्तः शापः क्रुद्धेन भूपते

হে মহাভাগ বেন, পূৰ্বে সংঘটিত ঘটনাৰ বৃত্তান্ত শুনা। হে ৰাজন, ক্ৰুদ্ধ এজনৰ দ্বাৰা তোমাৰ মাতৃৰ ওপৰত এক শাপ দিয়া হৈছিল।

Verse 33

सुशंखेन सुनीथायै बाल्ये पूर्वं महात्मना । ततस्त्वंगे वरो दत्तो मयैव विदितात्मना

আগতে, তাইৰ বাল্যকালত মহাত্মা সুশঙ্খে সুনীথাক এক বৰ দিছিল। তাৰ পাছত, হে অঙ্গ, মই নিজে—আত্মজ্ঞানী হৈ—তোমাকো এক বৰ প্ৰদান কৰিলোঁ।

Verse 34

त्वां समुद्धर्त्तुकामेन सुपुत्रस्ते भविष्यति । एवमुक्त्वा तु पितरं तवाहं गुणवत्सल

“তোমাক উদ্ধাৰ কৰিবলৈ ইচ্ছুক হৈ, তোমাৰ এক সুপুত্ৰ জন্মিব।” এইদৰে কৈ, হে গুণপ্ৰেমী, মই তোমাৰ পিতৃক…

Verse 35

भवदंगात्समुद्भूतः करिष्ये लोकपालनम् । दिवींद्रो हि यथा भाति तथाहं भूतले स्थितः

তোমাৰ দেহৰ পৰা জন্ম লৈ মই লোকসমূহৰ ৰক্ষা আৰু শাসন কৰিম। স্বৰ্গত ইন্দ্ৰ যিদৰে দীপ্তিমান, তেনেদৰে পৃথিৱীত স্থিত হৈ মই দীপ্ত হ’ম।

Verse 36

आत्मा वै जायते पुत्र इति सत्यवती श्रुतिः । अतस्त्वं सुगतिं वत्स लभिष्यसि वरान्मम

“পুত্ৰই নিশ্চয় নিজৰেই আত্মা ৰূপে জন্মে”—এইদৰে সত্যবতী বৈদিক শ্রুতি ঘোষণা কৰে। সেয়ে, হে প্ৰিয় বৎস, মোৰ বৰদানৰ দ্বাৰা তুমি সুগতি লাভ কৰিবা।

Verse 37

गत्यर्थमात्मनो राजन्दानमेकं समाचर । यस्त्वां पातकरूपोऽहं सुनीथायाः परंतप

হে ৰাজন, নিজৰ পৰলোকীয় মঙ্গলৰ বাবে একেটি দান-কর্ম পালন কৰা। হে পৰন্তপ, মই—যি পাপৰেই ৰূপ হৈ পৰিছোঁ—সুনীথাৰ কাৰণে তোমাৰ ওচৰলৈ আহিছোঁ।

Verse 38

अब्रुवन्नग्नरूपेण कर्तुं त्वां तु विधर्मगम् । अन्यथा तु सुशंखस्य वाक्यमेवान्यथा भवेत्

তেওঁলোকে ক’লে, “আমি নগ্ন-ৰূপ ধৰি তোমাক বিধৰ্ম-মাৰ্গলৈ বিচ্যুত কৰিম; নহ’লে সুশঙ্খৰ বাক্য মিছা হৈ পৰিব।”

Verse 39

इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे । वेनोपाख्याने एकोनचत्वारिंशोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী পদ্মপুৰাণৰ পঞ্চপঞ্চাশৎ-সহস্ৰ-সংহিতাৰ ভূমিখণ্ডত ‘ৱেনোপাখ্যান’ নামৰ একোনচত্বাৰিংশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।

Verse 40

दानमेव परं श्रेष्ठं दानं सर्वप्रभावकम् । तस्माद्दानं ददस्व त्वं दानात्पुण्यं प्रवर्तते

দানেই পৰম শ্ৰেষ্ঠ, দানেই সৰ্বপ্ৰভাৱক। সেয়ে তুমি দান দিয়া; দানৰ পৰা পুণ্য উৎপন্ন হয় আৰু বৃদ্ধি পায়।

Verse 41

दानेन नश्यते पापं तस्माद्दानं ददस्व हि । अश्वमेधादिभिर्यज्ञैर्यजस्व नृपसत्तम

দানৰ দ্বাৰা পাপ নাশ হয়; সেয়ে নিশ্চয় দান দিয়া। আৰু অশ্বমেধ আদি যজ্ঞেৰে যজন কৰা, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ।

Verse 42

भूमिदानादिकं दानं ब्राह्मणेभ्यो ददस्व वै । सुदानात्प्राप्यते भोगः सुदानात्प्राप्यते यशः

ভূমিদান আদি দান ব্ৰাহ্মণসকলক নিশ্চয় দিয়া। সুধানৰ পৰা ভোগ (সমৃদ্ধি) লাভ হয়, আৰু সুধানৰ পৰা যশো লাভ হয়।

Verse 43

सुदानाज्जायते कीर्तिः सुदानात्प्राप्यते सुखम् । दानेन स्वर्गमाप्नोति फलं तत्र भुनक्ति च

সুধানৰ পৰা কীৰ্তি জন্মে; সুধানৰ পৰা সুখ লাভ হয়। দানৰ দ্বাৰা স্বৰ্গ লাভ হয়, আৰু তাতেই তাৰ ফল ভোগ কৰা যায়।

Verse 44

दत्तस्यापि सुदानस्य श्रद्धायुक्तस्य सत्तम । काले प्राप्ते व्रजेत्तीर्थं पुण्यस्यापि फलं त्विदम्

হে সজ্জনশ্ৰেষ্ঠ, শ্ৰদ্ধাযুক্ত সুধান দিয়া থকাৰ পাছতো, যেতিয়া যোগ্য সময় আহে তেতিয়া তীৰ্থলৈ যোৱা উচিত—ইয়েই সেই পুণ্যৰো ফল।

Verse 45

पात्रभूताय विप्राय श्रद्धापूतेन चेतसा । यो ददाति महादानं मयि भावं निवेश्य च

যি শ্ৰদ্ধাৰে পবিত্ৰ কৰা চিত্তে, যোগ্য পাত্ৰ ব্ৰাহ্মণক মহাদান দিয়ে আৰু মোৰ ওপৰত ভাৱ (ভক্তি) স্থাপন কৰে—সেয়া সত্যই মোকেই অৰ্পণ কৰে।

Verse 46

तस्याहं सकलं दद्मि मनसा यंयमिच्छति । वेन उवाच । कालं दानस्य मे ब्रूहि कीदृक्कालस्य लक्षणम्

“তেওঁৰ মনত যি যি ইচ্ছা জাগে, মই তাক সকলো দান কৰোঁ।” বেণে ক’লে: “দান কৰাৰ উপযুক্ত কাল মোক কওক; সেই কালৰ লক্ষণ কেনেকুৱা?”

Verse 47

तीर्थस्यापि च यद्रूपं पात्रस्यापि सुलक्षणम् । दानस्यापि जगन्नाथ विधिं विस्तरतो वद

হে জগন্নাথ! তীৰ্থৰ সত্য স্বৰূপ, যোগ্য পাত্ৰৰ সু-লক্ষণ, আৰু দানৰ বিধি—এই সকলো বিস্তাৰকৈ কওক।

Verse 48

प्रसादसुमुखो भूत्वा दया मे यदि वर्त्तते । श्रीकृष्ण उवाच । दानकालं प्रवक्ष्यामि नित्यं नैमित्तिकं नृप

যদি তোমাৰ মুখ প্ৰসন্ন আৰু স্নিগ্ধ হয়, আৰু তোমাৰ ভিতৰত দয়া স্থিত থাকে—শ্ৰীকৃষ্ণ ক’লে: “হে নৃপ, মই দানৰ কাল ক’ম—নিত্য আৰু নৈমিত্তিক দুয়োটা।”

Verse 49

काम्यं चान्यं महाराज चतुर्थप्रापकं पुनः । सूर्योदयस्य वेलायां पापं नश्यति सर्वतः

হে মহাৰাজ, আন এটা কাম্য অনুষ্ঠান আছে, যি পুনৰ চতুৰ্থ ফল প্ৰদান কৰে: সূৰ্যোদয়ৰ সময়ত পাপ সকলো দিশৰ পৰা নাশ হয়।

Verse 50

अंधकाराधिका घोरा नराणां नाशकारकाः । दिवि सूर्यो ममांशोऽयं तेजसां कल्पितो निधिः

অন্ধকাৰ-প্ৰধান ভয়ংকৰ শক্তিসমূহ মানুহৰ বিনাশকাৰী হয়। কিন্তু আকাশত সূৰ্য—মোৰেই এক অংশ—তেজৰ ভঁৰাল ৰূপে স্থাপিত হৈছে।

Verse 51

तस्यैव तेजसा दग्धा भस्मतां यांति किल्बिषाः । उदयंतं ममांशं यो दृष्ट्वा दत्ते तु वार्यपि

সেই একে তেজতেই দগ্ধ হৈ পাপসমূহ ভস্মীভূত হয়। আৰু যিয়ে মোৰ উদীয়মান অংশ দেখা পাই কেৱল জল অৰ্ঘ্যো দান কৰে, তাৰ পাপক্ষয় ঘটে।

Verse 52

तस्य किं कथ्यते भूप नित्यं पुण्यविवर्द्धनम् । संप्राप्तायां सुवेलायां तस्यां पुण्यकरो नरः

হে ভূপ! ইয়াৰ বিষয়ে আৰু কি কোৱা যায়? ই সদায় পুণ্য বৃদ্ধি কৰে। যেতিয়া সেই শুভ বেলা উপস্থিত হয়, তেতিয়া মানুহ পুণ্যকৰ্মৰ কৰ্তা হয়।

Verse 53

स्नात्वाभ्यर्च्य पितॄन्देवान्दानदाता भवेत्पुनः । यथाशक्तिप्रभावेन श्रद्धापूतेन चेतसा

স্নান কৰি পিতৃ আৰু দেৱতাসকলক অৰ্চনা কৰি, মানুহে পুনৰ দান দাতা হ’ব লাগে—নিজ শক্তি অনুসাৰে—শ্ৰদ্ধাৰে পবিত্ৰ হোৱা চিত্তেৰে।

Verse 54

अन्नं पयः फलं पुष्पं वस्त्रं तांबूलभूषणम् । हेमरत्नादिकं चैव तस्य पुण्यमनंतकम्

অন্ন, দুগ্ধ, ফল, পুষ্প, বস্ত্ৰ, তাম্বূল আৰু ভূষণ, লগতে সোণ-ৰত্ন আদি দান কৰিলে তাৰ পুণ্য অনন্ত হয়।

Verse 55

मध्याह्ने तु ततो राजन्नपराह्णे तथैव च । मामुद्दिश्य च यो दद्यात्तस्य पुण्यमनंतकम्

হে ৰাজন! মধ্যাহ্নত আৰু তদুপৰি অপৰাহ্ণতো, যিয়ে মোক উদ্দেশ কৰি দান কৰে, তাৰ পুণ্য অনন্ত।

Verse 56

खाद्यपानादिकं मिष्ट लेपनं गंधकुंकुमम् । कर्पूरादिकमेवापि वस्त्रालंकारसंयुतम्

মিঠা আহাৰ-পানীয়, সুগন্ধি লেপন, সুগন্ধি দ্ৰব্য আৰু কেশৰ, কৰ্পূৰ আদি—বস্ত্ৰ আৰু অলংকাৰসহ।

Verse 57

अविच्छिन्नं ददात्येवं भोगसौख्यप्रदायकम् । नित्यकालो मया ख्यातो दानपूजार्थिनां शुभः

এইদৰে ই অবিচ্ছিন্নভাৱে ভোগ আৰু সুখ প্ৰদান কৰে। দান আৰু পূজা কামনা কৰা ভক্তসকলৰ বাবে এই সময়ক মই সদা উপলব্ধ আৰু শুভ বুলি ঘোষণা কৰিলোঁ।

Verse 58

अथातः संप्रवक्ष्यामि नैमित्तिकमनुत्तमम् । त्रिकालेष्वपि दातव्यं दानमेव न संशयः

এতিয়া মই নৈমিত্তিক—অৱসৰ-নির্ভৰ—অনুত্তম বিধি ব্যাখ্যা কৰিম। তিনিও কালে দান দিয়া উচিত; দান কৰাই কৰ্তব্য, ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 59

शून्यं दिनं न कर्तव्यमात्मनो हितमिच्छता । यस्मिन्काले प्रदत्तं हि किंचिद्दानं नराधिप

যি নিজৰ মঙ্গল বিচাৰে, সি নিজৰ বাবে কোনো দিন শূন্য কৰি নাৰাখিব। কিয়নো যিকোনো সময়তে, হে নৰাধিপ, অলপ দানো দিলে ফল প্ৰদান কৰে।

Verse 60

तत्प्रभावान्महाप्राज्ञो बहुसामर्थ्यसंयुतः । धनाढ्यो गुणवान्प्राज्ञः पंडितोऽपि विचक्षणः

তাৰ প্ৰভাৱত মানুহ মহাপ্ৰাজ্ঞ হয়, বহু সামৰ্থ্যৰে সংযুক্ত; ধনাঢ্য, গুণৱান, বুদ্ধিমান, পণ্ডিত আৰু বিচক্ষণো হয়।

Verse 61

पक्षं मासं दिनं यावन्न दत्तं वै यदाशनम् । तमेव वारयाम्येव भक्ष्याच्चैव नरोत्तमम्

যিমান দিন দানযোগ্য আহাৰ দিয়া নহয়—পক্ষ, মাহ বা এক দিনেই হওক—সিমান দিন মই সেই উত্তম নৰক ভক্ষণৰ পৰা নিবাৰণ কৰোঁ।

Verse 62

स्वमलं भक्षितं चैव अदत्वा दानमुत्तमम् । उत्पादयाम्यहं रोगं सर्वभोगनिवारणम्

নিজৰ মল ভক্ষণ কৰিও যদি উত্তম দান নেদিয়ে, তেন্তে মই এনে ৰোগ উৎপন্ন কৰোঁ যি সকলো ভোগ-বিলাস নিবাৰণ কৰে।

Verse 63

तेषां कायेष्वसंतुष्टो बहुपीडाप्रदायकम् । मंदानलेन संयुक्तं ज्वरसंतापकारकम्

তেওঁলোকৰ দেহত অসন্তুষ্ট হৈ ই বহু যন্ত্ৰণা দান কৰে; মন্দ জঠৰাগ্নিৰ সৈতে যুক্ত হৈ জ্বৰৰ দাহজনিত কষ্ট উৎপন্ন কৰে।

Verse 64

त्रिकालेषु न दत्तं यैर्ब्राह्मणेषु सुरेषु च । स्वयमश्नाति मिष्टं तु तेन पापं महत्कृतम्

যিয়ে ত্ৰিকালত ব্ৰাহ্মণ আৰু দেৱতালৈ দান-অৰ্পণ নকৰে, কিন্তু নিজে মিঠা আহাৰ খায়—তেনে জনে মহাপাপ কৰে।

Verse 65

प्रायश्चित्तेन रौद्रेण तमेवं परिशोधयेत् । उपवासैर्महाराज कायशोषकरादिकैः

হে মহাৰাজ, এইদৰে তাক কঠোৰ প্ৰায়শ্চিত্তে শোধন কৰিব লাগে—উপবাস আৰু দেহক শুষ্ক কৰি শাসন কৰা আন আচৰণসমূহে।

Verse 66

चर्मकारो यथा चर्म कुंडस्थोपरि निर्घृणः । शोधयेच्च कषायैश्च तच्चर्मस्फोटयेद्यथा

যেন নিৰ্দয় চর্মকাৰ কুণ্ডৰ ওপৰত চামৰাখন কষায়যুক্ত দ্ৰৱেৰে পৰিষ্কাৰ কৰি, পিটাই পিটাই সম্পূৰ্ণ ৰূপে প্ৰস্তুত কৰে—

Verse 67

तथाहं पापकर्तारं शोधयामि न संशयः । औषधीनां सुयोगाच्च कषायैः कटुकैर्ध्रुवम्

তেনেদৰে মই পাপকৰ্তাক শোধন কৰোঁ—ইয়াত সন্দেহ নাই—ঔষধিৰ সঠিক প্ৰয়োগেৰে, কষায় আৰু তিতা কঢ়াইৰ দ্বাৰা নিশ্চয়।

Verse 68

उष्णोदकैश्च संतापैर्वैद्यरूपेण नान्यथा । अन्ये भुंजन्ति तस्योग्र भोगान्पुण्यान्मनोनुगान्

উষ্ণ জল আৰু দাহজনক সন্তাপৰ দ্বাৰা—বৈদ্যৰূপে, অন্য কোনোভাবে নহয়—তেতিয়া অন্যসকলে তাৰ উগ্ৰ ভোগ ভোগে, যিবোৰ (তথাপি) পুণ্যদ্বাৰা গঢ়া আৰু মনৰ স্বভাৱ অনুসৰি।

Verse 69

किं करोति समर्थश्च न दत्तं दानमुत्तमम् । महता पापरूपेण तमेवं परितापये

সমৰ্থ মানুহে কি কৰিব পাৰে, যদি সৰ্বোত্তম দান নেদিয়ে? এইদৰে মই মহৎ পাপৰূপে তাক তাপিত কৰোঁ।

Verse 70

नित्यकालस्य यद्दानमात्मार्थं पापिभिर्यथा । न दत्तं राजराजेंद्र श्रद्धापूतेन चेतसा

হে ৰাজৰাজেন্দ্ৰ, পাপীয়ে নিৰ্দিষ্ট সময়ত কেৱল নিজৰ লাভৰ বাবে যি ‘দান’ কৰে, সেয়া শ্ৰদ্ধাৰে পবিত্ৰ হোৱা চিত্তে সঁচাকৈ দিয়া নহয়।

Verse 71

तथा ताञ्जारयाम्येतानुपायैर्दारुणैः किल । वासुदेव उवाच । नैमित्तिकं तथा कालं पुण्यं चैव तवाग्रतः

“এইদৰে নিশ্চয় মই ইহঁতক কঠোৰ উপায়েৰে ক্ষয় কৰিম।” বাসুদেৱে ক’লে: “সেয়ে তোমাৰ আগত নৈমিত্তিক শুভ উপলক্ষ, যথোচিত কাল আৰু পুণ্য নিজেই উপস্থিত।”

Verse 72

प्रवक्ष्यामि नरश्रेष्ठ सुबुद्ध्या शृणु तत्परः । अमावास्या महाराज पौर्णमासी तथैव च

মই বৰ্ণনা কৰিম, হে নৰশ্ৰেষ্ঠ—সুবুদ্ধিৰে মনোযোগ কৰি শ্ৰৱণ কৰা। হে মহাৰাজ, অমাৱস্যা আৰু তদ্ৰূপে পূৰ্ণিমাৰ দিন সম্বন্ধে—

Verse 73

यदा भवति संक्रांतिर्व्यतीपातो नरेश्वर । वैधृतिश्च यदा प्रोक्ता यदा एकादशी भवेत्

হে নৰেশ্বৰ, যেতিয়া সংক্রান্তি ঘটে, বা ব্যতীপাত হয়, বা যেতিয়া বৈধৃতি ঘোষণা কৰা হয়, বা যেতিয়া একাদশী হয়—

Verse 74

महामाघी तथाषाढी वैशाखी कार्तिकी तथा । अमासोमसमायोगे मन्वादिषु युगादिषु

তদ্ৰূপে মহামাঘী আৰু আষাঢ়ী, বৈশাখী আৰু কাৰ্তিকীৰ পবিত্ৰ আচাৰ; আৰু অমাৱস্যা-চন্দ্ৰ-সমাযোগত, মন্বন্তৰ আৰু যুগৰ আদিত সম্পাদিত কৰ্মসমূহ—

Verse 75

गजच्छाया तथा प्रोक्ता पितृक्षया तथैव च । एते नैमित्तिकाः ख्यातास्तवाग्रे नृपसत्तम

‘গজচ্ছায়া’ বুলিও কোৱা হৈছে, আৰু তদ্ৰূপে ‘পিতৃক্ষয়া’ও। হে নৃপসত্তম, এইসমূহ নৈমিত্তিক (আকস্মিক) লক্ষণ বুলি খ্যাত, তোমাৰ আগত যিদৰে কোৱা হ’ল।

Verse 76

एतेषु दीयते दानं तस्य दानस्य यत्फलम् । तत्फलं तु प्रवक्ष्यामि श्रूयतां नृपसत्तम

ইয়াত যি দান দিয়া হয়, সেই দানৰ পৰা যি ফল জন্মে—সেই ফল মই এতিয়া ক’ম। শুনা, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ।

Verse 77

मामुद्दिश्य नरो भक्त्या ब्राह्मणाय प्रयच्छति । तस्याहं निर्विकल्पेन प्रयच्छामि न संशयः

যেতিয়া কোনো ব্যক্তি ভক্তিৰে মোক উদ্দেশ্য কৰি ব্ৰাহ্মণক দান দিয়ে, তেতিয়া মইও তাক নিৰ্বিকল্পে ফল দিওঁ—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 78

गृहं सौख्यं महाराज स्वर्गमोक्षादिकं बहु । काम्यं कालं प्रवक्ष्यामि दानस्य फलदायकम्

হে মহাৰাজ, দানৰ দ্বাৰা সুখী গৃহ, আৰাম, আৰু স্বৰ্গ-মোক্ষ আদি বহু ফল লাভ হয়। এতিয়া মই দানৰ ফলদায়ক শুভ সময়সমূহ ক’ম।

Verse 79

व्रतानामेव सर्वेषां देवादीनां तथैव च । दानस्य पुण्यकालं तु संप्रोक्तं द्विजसत्तमैः

সকলো ব্ৰতৰ বাবে, আৰু দেৱতা আদি সম্বন্ধীয় কৰ্মৰ বাবেও, দানৰ পুণ্যকাল শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলে ঘোষণা কৰিছে।

Verse 80

आभ्युदयिकमेवापि कालं वक्ष्यामि ते नृप । मखानामेव सर्वेषां वैवाहिकमनुत्तमम्

হে নৃপ, মই তোমাক আভ্যুদয়িক কৰ্মৰ উপযুক্ত সময়ো ক’ম। সকলো মখ (যজ্ঞ)ৰ মাজত বৈবাহিক যজ্ঞ সৰ্বোত্তম।

Verse 81

पुत्रस्य जातमात्रस्य चौलमौंज्यादिकं तथा । प्रासादध्वजदेवानां प्रतिष्ठादिककर्मणि

নৱজাত পুত্ৰৰ বাবে চূড়াকৰ্ম (চৌল) আৰু মৌঞ্জী-ধাৰণ আদি সংস্কাৰ, আৰু প্ৰাসাদ, ধ্বজা তথা দেৱতাৰ প্ৰতিষ্ঠা-স্থাপনাৰ দৰে ক্ৰিয়াসমূহ।

Verse 82

वापीकूपतडागानां गृहवास्तुमयं नृप । तदाभ्युदयिकं प्रोक्तं मातॄणां यत्र पूजनम्

হে নৃপ, বাপী, কূপ আৰু তড়াগ (পুখুৰী) সম্পৰ্কীয় ক্ৰিয়া, আৰু গৃহ-বাস্তু তথা নিবাস-সম্পৰ্কীয় ক্ৰিয়া—এইবোৰক ‘আভ্যুদয়িক’ (সমৃদ্ধিদায়ক) বুলি কোৱা হয়, য’ত মাতৃগণ (মাতৃকা) পূজিত হয়।

Verse 83

तस्मिन्काले ददेद्दानं सर्वसिद्धिप्रदायकम् । आभ्युदयिक एवायं कालः प्रोक्तो नृपोत्तम

সেই সময়ত সৰ্বসিদ্ধি প্ৰদানকাৰী দান দিয়া উচিত। হে নৃপোত্তম, এই সময়কেই ‘আভ্যুদয়িক’ (শুভ, সমৃদ্ধিদায়ক) কাল বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 84

अन्यच्चैव प्रवक्ष्यामि पापपीडानिवारणम् । मृत्युकाले च संप्राप्ते क्षयं ज्ञात्वा नरोत्तम

আৰু মই আন এটা উপায়ো ক’ম—পাপৰ পীড়া নিবারণকাৰী; যেতিয়া মৃত্যুকাল উপস্থিত হয় আৰু মানুহে, হে নরোত্তম, নিজৰ অন্ত নিকট বুলি জানে।

Verse 85

तत्र दानं प्रदातव्यं यममार्गसुखप्रदम् । नित्यनैमित्तिकाः कालाः काम्याभ्युदयिकास्तथा

সেয়ে তাত দান দিয়া উচিত, যি যমমাৰ্গত সুখ প্ৰদান কৰে। নিত্য আৰু নৈমিত্তিক কৰ্মৰ কিছুমান কাল আছে, আৰু কাম্য তথা আভ্যুদয়িক আচৰণৰো তেনেকৈ কাল নিৰ্দিষ্ট।

Verse 86

अंत्यःकालो महाराज समाख्यातस्तवाग्रतः । एते कालाः समाख्याताः स्वकर्मफलदायकाः

হে মহাৰাজ, জীৱনৰ অন্তিম সময় তোমাৰ আগতে বৰ্ণনা কৰা হ’ল। এই সময়সমূহ নিজ কৰ্মৰ ফল দানকাৰী বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 87

तीर्थस्य लक्षणं राजन्प्रवक्ष्यामि तवाग्रतः । सुतीर्थानामियं गंगा भाति पुण्या सरस्वती

হে ৰাজন, তোমাৰ আগতে তীৰ্থৰ লক্ষণসমূহ মই বৰ্ণনা কৰিম। উত্তম তীৰ্থসমূহৰ মাজত এই গঙ্গা দীপ্তিমান, আৰু পুণ্য সৰস্বতীও তেনেদৰে।

Verse 88

रेवा च यमुना तापी तथा चर्मण्वती नदी । सरयूर्घर्घरा वेणा सर्वपापप्रणाशिनी

ৰেৱা, যমুনা, তাপী আৰু চর্মণ্বতী নদী; তেনেদৰে সৰয়ূ, ঘৰঘৰা আৰু ৱেণা—এই পবিত্ৰ নদীসমূহ সকলো পাপ বিনাশিনী।

Verse 89

कावेरी कपिला चान्या विशाला विश्वतारणी । गोदावरी समाख्याता तुंगभद्रा नरोत्तम

কাবেৰী, কপিলা আৰু আন এখন বিশালা—যাক বিশ্বতাৰণী বুলিও কোৱা হয়—এইদৰে উল্লেখ কৰা হৈছে; তেনেদৰে গোদাৱৰী আৰু তুঙ্গভদ্ৰা, হে নৰোত্তম।

Verse 90

पापानां भीतिदा नित्यं भीमरथ्या प्रपठ्यते । देविका कृष्णगंगा च अन्याः सरिद्वरोत्तमाः

ভীমৰথী সদায় পাপসমূহত ভয় জগোৱা বুলি পাঠ কৰা হয়। তেনেদৰে দেৱিকা, কৃষ্ণগঙ্গা আৰু আন আন উত্তম নদীসমূহ পবিত্ৰ সৰিতসমূহৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 91

एतासां पुण्यकालेषु संति तीर्थान्यनेकशः । ग्रामे वा यदि वारण्ये नद्यः सर्वत्र पावनाः

এই পুণ্যকালসমূহত বহু তীৰ্থ আছে। গাঁৱত হওক বা অৰণ্যত, নদীসমূহ সৰ্বত্ৰ পবিত্ৰকাৰী।

Verse 92

तत्र तत्र प्रकर्तव्याः स्नानदानादिकाः क्रियाः । यदा न ज्ञायते नाम तासां तीर्थस्य सत्तमाः

যি যি ঠাইত, স্নান-দান আদি কৰ্ম কৰিব লাগে। যেতিয়া সেই তীৰ্থৰ নাম জনা নাযায়, হে সৎজনশ্ৰেষ্ঠ।

Verse 93

नामोच्चारं प्रकुर्वीत विष्णुतीर्थमिदं नृप । तीर्थस्य देवता तद्वदहमेव न संशयः

হে নৃপ, নামোচ্চাৰণ কৰিব—ইয়াই বিষ্ণু-তীৰ্থ। আৰু সেই তীৰ্থৰ অধিষ্ঠাতা দেবতাো মই নিজেই; সন্দেহ নাই।

Verse 94

मामेवमुच्चरेद्यो वै तीर्थे देवेषु साधकः । तस्य पुण्यफलं जातं मन्नाम्ना नृपनंदन

হে নৃপনন্দন, যি সাধকে তীৰ্থত বা দেবতাসকলৰ সন্মুখত মোৰ বিষয়ে এইদৰে উচ্চাৰণ কৰে, তাৰ পুণ্যফল মোৰ নামৰ দ্বাৰাই উৎপন্ন হয়।

Verse 95

अज्ञातानां सुतीर्थानां देवानां नृपसत्तम । स्नाने दाने महाराज मन्नाम हि समुच्चरेत्

হে নৃপসত্তম, অজ্ঞাত তীৰ্থ আৰু দেবতাসকলৰ নিমিত্তে, হে মহাৰাজ—স্নান আৰু দানৰ সময়ত নিশ্চয় মোৰ নাম উচ্চাৰণ কৰিব লাগে।

Verse 96

तीर्थानामेव राजेंद्र धात्रा धात्र्य इमाः कृताः । सिंधवः सर्वपुण्यानां सर्वस्थाः क्षितिमंडले

হে ৰাজেন্দ্ৰ! ধাত্ৰাই এই নদীবোৰক তীৰ্থ-স্বরূপে গঢ়ি তুলিছে। ইহঁতে সকলো পুণ্য বহন কৰে আৰু পৃথিৱী-মণ্ডল জুৰি সৰ্বত্র বিদ্যমান।

Verse 97

यत्रतत्र प्रकर्त्तव्यं स्नानदानादिकं नृप । अक्षयं फलमाप्नोति सुतीर्थानां प्रसादतः

হে নৃপ! য’ত য’তেই থাকক, ত’ততেই স্নান-দান আদি কৰ্ম কৰিব লাগে। সু-তীৰ্থসমূহৰ কৃপাতে অক্ষয় ফল, অম্লান পুণ্য লাভ হয়।

Verse 98

तीर्थरूपा महापुण्याः सागरा सप्त एव च । मानसाद्यास्तथा राजन्सरस्यश्च प्रकीर्तिताः

সপ্ত সাগৰ নিজেই তীৰ্থ-স্বরূপ আৰু মহাপুণ্যদায়ক। তদ্ৰূপে, হে ৰাজন, মানস আদি সৰোবৰৰো পবিত্ৰতা প্ৰখ্যাত।

Verse 99

निर्झराः पल्वलाः प्रोक्तास्तीर्थरूपा न संशयः । स्वल्पा नद्यो महाराज तासु तीर्थं प्रतिष्ठितम्

নিৰ্ঝৰ আৰু পল্বল (পুখুৰী) তীৰ্থ-স্বরূপ বুলি কোৱা হৈছে—ইয়াত সন্দেহ নাই। হে মহাৰাজ, সৰু নদীতেও তীৰ্থ প্ৰতিষ্ঠিত থাকে।

Verse 100

खातेष्वेवं च सर्वेषु वर्जयित्वा च कूपकम् । पर्वतास्तीर्थरूपाश्च मेर्वाद्याश्च महीतले

এইদৰে, খনন কৰি গঢ়া সকলো জলাধাৰত—কূপ বাদ দি—পৃথিৱীত মেৰু আদি পৰ্বতো তীৰ্থ-স্বরূপ।

Verse 101

यज्ञभूमिश्च यज्ञश्च अग्निहोत्रे यथा स्थितः । श्राद्धभूमिस्तथा शुद्धा देवशाला तथा पुनः

যেনেকৈ অগ্নিহোত্ৰ যজ্ঞত যজ্ঞভূমি আৰু যজ্ঞ যথাযথভাৱে স্থাপিত থাকে, তেনেকৈ শ্ৰাদ্ধৰ ভূমিও শুদ্ধ কৰি ৰাখিব লাগে—আৰু তদ্ৰূপে পুনৰ দেৱশালাও (দেৱমণ্ডপ) পবিত্ৰ।

Verse 102

होमशाला तथा प्रोक्ता वेदाध्ययनवेश्म च । गृहेषु पुण्यसंयुक्तं गोस्थानं वरमुत्तमम्

গৃহত হোমশালা আৰু বেদ অধ্যয়নৰ বাসগৃহ প্ৰশংসিত বুলি কোৱা হৈছে; তথাপি গৃহৰ সকলো পুণ্যসংযুক্ত শুভ উপাদানৰ মাজত গোষ্ঠান (গোশালা) ক সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ আৰু উত্তম বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে।

Verse 103

सोमपायी भवेद्यत्र तीर्थं तत्र प्रतिष्ठितम् । आरामो यत्र वै पुण्यो अश्वत्थो यत्र तिष्ठति

য’ত সোমপায়ী থাকে, ত’তেই তীৰ্থ প্ৰতিষ্ঠিত হয়; য’ত পুণ্যময় আৰাম (পবিত্ৰ উদ্যান) থাকে, আৰু য’ত পবিত্ৰ অশ্বত্থ (পিপল) বৃক্ষ দণ্ডায়মান—সেই স্থান পবিত্ৰতা লাভ কৰে।

Verse 104

ब्रह्मवृक्षो भवेद्यत्र वटवृक्षस्तथैव च । अन्ये च वन्यसंस्थाने तत्र तीर्थं प्रतिष्ठितम्

য’ত ব্ৰহ্মবৃক্ষ থাকে, আৰু তদ্ৰূপে বটবৃক্ষো থাকে, আৰু অন্য বন্য বৃক্ষসমূহ বনস্থলীত একেলগে অৱস্থিত—ত’তেই তীৰ্থ প্ৰতিষ্ঠিত হয়।

Verse 105

एते तीर्थाः समाख्याताः पितामाता तथैव च । पुराणं पठ्यते यत्र गुरुर्यत्र स्वयं स्थितः

এইসমূহ তীৰ্থ বুলি কোৱা হৈছে—তদ্ৰূপে পিতা-মাতাও; আৰু য’ত পুৰাণ পাঠ কৰা হয়, আৰু য’ত গুৰু স্বয়ং অৱস্থিত থাকে, সেই স্থানো তীৰ্থ।

Verse 106

सुभार्या तिष्ठते यत्र तत्र तीर्थं न संशयः । सुपुत्रस्तिष्ठते यत्र तत्र तीर्थं न संशयः

য’ত সুধৰ্মিণী, সুশীলা পত্নী বাস কৰে, সেই স্থান নিশ্চয় তীৰ্থ—ইয়াত সন্দেহ নাই। য’ত সুপুত্ৰ বাস কৰে, সেই স্থানও নিশ্চয় তীৰ্থ—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 107

एते तीर्थाः समाख्याता राजवेश्म तथैव च । वेन उवाच । पात्रस्य लक्षणं ब्रूहि यस्मै देयं सुरोत्तम

এই তীৰ্থসমূহ আৰু ৰাজবেশ্মৰ কথাও বৰ্ণনা কৰা হ’ল। বেণে ক’লে: ‘হে দেৱশ্ৰেষ্ঠ, যাক দান দিব লাগে সেই যোগ্য পাত্ৰৰ লক্ষণ মোক কওক।’

Verse 108

प्रसादसुमुखो भूत्वा कृपया मम माधव । वासुदेव उवाच । शृणु राजन्महाप्राज्ञ पात्रस्यापि सुलक्षणम्

‘হে মাধৱ, কৃপা কৰি মোৰ প্ৰতি প্ৰসন্ন আৰু দয়ালু হওক।’ বাসুদেৱ ক’লে: ‘হে মহাপ্ৰাজ্ঞ ৰাজন, যোগ্য পাত্ৰৰ উত্তম লক্ষণ শুনা।’

Verse 109

यस्मै देयं सुदानं च श्रद्धापूतैर्महात्मभिः । ब्राह्मणं सुकुलोपेतं वेदाध्ययनतत्परम्

যাক মহাত্মাসকলে শ্ৰদ্ধাৰে পবিত্ৰ হৈ উত্তম দান দিয়ে—সেই ব্ৰাহ্মণ সুকুলজাত হ’ব লাগে আৰু বেদ অধ্যয়নত নিবিষ্ট হ’ব লাগে।

Verse 110

शांतं दांतं तपोयुक्तं शुक्लमेव विशेषतः । प्रज्ञावंतं ज्ञानवंतं देवपूजनतत्परम्

সেইজন শান্ত, ইন্দ্ৰিয়দমনকাৰী, তপস্যাযুক্ত আৰু বিশেষকৈ পবিত্ৰ; প্ৰজ্ঞা আৰু জ্ঞানসম্পন্ন, আৰু দেৱপূজাত নিবিষ্ট।

Verse 111

सत्यवंतं महापुण्यं वैष्णवं ज्ञानपंडितम् । धर्मज्ञं मुक्तलौल्यं च पाखंडैस्तु विवर्जितम्

সেয়া সত্যবাদী, মহাপুণ্যৱান, বিষ্ণুভক্ত আৰু জ্ঞানৰ পণ্ডিত; ধৰ্মজ্ঞ, লোভ আৰু চঞ্চল তৃষ্ণাৰ পৰা মুক্ত, আৰু পাখণ্ড-ভণ্ডামিৰ পৰা সম্পূৰ্ণ বর্জিত।

Verse 112

एवं पात्रं समाख्यातमन्यदेवं वदाम्यहम् । एवमेतैर्गुणैर्युक्तं स्वसृपुत्रं नरोत्तमम्

এইদৰে মই যোগ্য পাত্ৰৰ বৰ্ণনা কৰিলোঁ; এতিয়া আন এটা কথাও ক’ম—এই একেই গুণেৰে যুক্ত এক নৰোত্তম, অৰ্থাৎ নিজৰ ভগ্নীৰ পুত্ৰ।

Verse 113

एतं पात्रं विजानीहि दुहितुस्तनयं ततः । जामातरं महाराज भावैरेतैश्च संयुतम्

এইজনক যোগ্য পাত্ৰ বুলি জানিবা—তোমাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ; আৰু তাৰ পাছত, হে মহাৰাজ, এই একেই গুণ আৰু ভাবৰে যুক্ত তাক জোঁৱাই ৰূপে গ্ৰহণ কৰিবা।

Verse 114

गुरुं च दीक्षितं चैव पात्रभूतं नरोत्तम । एतान्येव सुपात्राणि दानयोग्यानि सत्तम

হে নৰোত্তম! গুৰু, দীক্ষিত ব্যক্তি, আৰু যি সত্যই পাত্ৰ-ভূত—এইসকলেই উত্তম পাত্ৰ, দান গ্ৰহণৰ যোগ্য, হে সত্তম।

Verse 115

वेदाचारसमोपेतस्तृप्तिं नैव च गच्छति । वर्जयेत्किल तं विप्रं तथा काणं सुधूर्तकम्

যদিও সি বেদীয় আচাৰেৰে যুক্ত যেন লাগে, তথাপি সি কেতিয়াও তৃপ্তি নাপায়। সেয়ে তেনে ব্ৰাহ্মণক বর্জন কৰিব লাগে; তদ্ৰূপ কাণ আৰু অতিধূৰ্ত লোককো।

Verse 116

अतिकृष्णं महाराज कपिलं परिवर्जयेत् । कर्कटाक्षं सुनीलं च श्यावदन्तं विवर्जयेत्

হে মহাৰাজ, অতিশয় ক’লা আৰু কপিল (বাদামী) জনক পৰিহাৰ কৰিব; কাঁকোৰা-চকু, অতি নীল-শ্যাম আৰু শ্যাৱ দন্তযুক্ত জনকো বর্জন কৰিব।

Verse 117

नीलदंतं तथा राजन्पीतदंतं तथैव च । गोघ्नं सुकृष्णदंतं च बर्बरं चातिपांशुलम्

আৰু হে ৰাজন, নীল দন্তযুক্ত, তদ্ৰূপ পীত দন্তযুক্ত; গোহন্তা, অতি কৃষ্ণ দন্তযুক্ত; বর্বৰ আৰু অতি ধূলিধূসৰ জনকো বর্জনীয় বুলি জানিবা।

Verse 118

हीनांगमधिकांगं च कुष्ठिनं कुनखं तथा । दुश्चर्माणं महाराज खल्वाटं परिवर्जयेत्

হে মহাৰাজ, যাৰ অঙ্গ হীন বা অধিক, যি কুষ্ঠৰোগী, যাৰ নখ ৰোগাক্ৰান্ত, যাৰ তীব্ৰ চর্মৰোগ, আৰু যি খল্বাট (গঁজ) — তাক পৰিহাৰ কৰিব।

Verse 119

अन्यायेषु रता यस्य जाया विप्रस्य कस्य च । तस्मै दानं न दातव्यं यदि ब्रह्मसमो भवेत्

যি ব্ৰাহ্মণৰ পত্নী অন্যায় আচৰণত ৰত—সেই ব্ৰাহ্মণ যি কোনো হ’ব—তাক দান দিব নালাগে, যদিও সি ব্ৰহ্মাসম হ’ব।

Verse 120

स्त्रीजिताय न दातव्यं शाखारंडे महामते । व्याधिताय न दातव्यं मृतभोजिषु भूपते

হে মহামতে, স্ত্ৰীজিত (স্ত্ৰীৰ বশ) জনক আৰু শাখাৰণ্ড (পখণ্ডী তপস্বী) জনক এই দান নেদিবা; হে ভূপতে, ৰোগীক নেদিবা, আৰু মৃত-সম্বন্ধীয় ভোজনকাৰীসকলৰ মাজতো নেদিবা।

Verse 121

चोराय च न दातव्यं स यद्यत्रिसमो भवेत् । अतृप्ताय न दातव्यं शावं तु परिवर्जयेत्

চোৰক দান দিব নালাগে, সি যদি অত্রিৰ সমান হ’লেও। যি কেতিয়াও তৃপ্ত নহয় তাকো দান নকৰিবা; আৰু অশুচি বস্তু, যেন মৃতদেহৰ মাংস, পৰিহাৰ কৰিবা।

Verse 122

अतिस्तब्धाय नो देयं शठाय च विशेषतः । वेदशास्त्रसमायुक्तः सदाचारेण वर्जितः

অতি অহংকাৰীজনক দান দিব নালাগে, আৰু বিশেষকৈ ছলনাময়ক নহয়। কোনোবাই বেদ-শাস্ত্ৰত নিপুণ হ’লেও যদি সদাচাৰ নাথাকে, তেন্তে তাক পৰিহাৰ কৰিব লাগে।

Verse 123

श्राद्धे दाने च राजेंद्र नैव युक्तः कदा भवेत् । अथ दानं प्रवक्ष्यामि सफलं पुण्यदायकम्

হে ৰাজেন্দ্ৰ, শ্রাদ্ধ আৰু দানৰ বিষয়ে কেতিয়াও অসাৱধান নহ’ব লাগে। এতিয়া মই সেই দানৰ কথা ক’ম যি সত্যই ফলদায়ক আৰু পুণ্যদায়ক।

Verse 124

कालतीर्थसुपात्राणां श्रद्धा योगात्प्रजायते । नास्ति श्रद्धासमं पुण्यं नास्ति श्रद्धासमं सुखम्

যোগ-সাধনাৰ দ্বাৰা যথাযথ কাল, তীৰ্থ আৰু সুপাত্ৰৰ বিষয়ে শ্ৰদ্ধা জন্মে। শ্ৰদ্ধাৰ সমান পুণ্য নাই, শ্ৰদ্ধাৰ সমান সুখো নাই।

Verse 125

नास्ति श्रद्धासमं तीर्थं संसारे प्राणिनां नृप । श्रद्धाभावेन संयुक्तो मामेवं परिसंस्मरेत्

হে নৃপ, এই সংসাৰত প্ৰাণীৰ বাবে শ্ৰদ্ধাৰ সমান কোনো তীৰ্থ নাই। শ্ৰদ্ধাৰ অভাৱত যুক্ত মানুহেও এইদৰে স্থিৰ স্মৰণেৰে মোক সদায় স্মৰণ কৰিব।

Verse 126

पात्रहस्ते प्रदातव्यं स्वल्पमेव नृपोत्तम । एवंविधस्य दानस्य विधियुक्तस्य यत्फलम्

হে নৃপোত্তম, দান অতি স্বল্প হলেও যোগ্য পাত্ৰৰ হাততে সোজাকৈ দিয়া উচিত। এইদৰে বিধি-সম্মতভাৱে দিয়া দানৰ যি ফল, সেয়া এইদৰে কোৱা হৈছে।

Verse 127

अनंतं तदवाप्नोति मत्प्रसादात्सुखी भवेत्

মোৰ কৃপাৰ বলত সি অনন্তক লাভ কৰে আৰু সুখী হয়।