Adhyaya 34
The Vena Episode (Sunīthā’s Lament, Counsel on Fault, and the Turn toward Māyā-vidyā)
সূতৰ বচনৰ ভিতৰত সুনীথা (মৃত্যুৰ কন্যা) নিজৰ দুখ-কথা বৰ্ণনা কৰে। এজন ঋষিৰ শাপৰ ফলত তেওঁৰ বিবাহযোগ্যতা সংকটত পৰে; গুণৱতী হ’লেও দেৱতা আৰু ঋষিসকলে সতৰ্ক কৰে যে ভবিষ্যতে তেওঁৰ গৰ্ভত পাপী পুত্ৰ জন্মি বংশক কলুষিত কৰিব। তেওঁলোকে ‘এটা বিন্দু’ৰ উপমা দিয়ে—গঙ্গাজলত মদিৰাৰ বিন্দু, দুধত টেঙা কাঁজি—ধৰ্ম-দূষণ কেনেকৈ সোঁচৰিত হয় তাক দেখুৱাবলৈ। সম্ভাৱ্য সম্বন্ধো প্রত্যাখ্যাত হয়। এই প্রত্যাখ্যানক কৰ্মফল বুলি মানি সুনীথাই বনলৈ গৈ তপস্যা কৰাৰ সংকল্প লয়। কিন্তু সখীসকল (ৰম্ভা আদি অপ্সৰা) উদাহৰণ দি কয়—দেৱতাসকলৰো দোষ আছিল: ব্ৰহ্মাৰ বেঁকা বাক্য, ইন্দ্ৰৰ লঙ্ঘন, শিৱৰ কপাল-ধাৰণ, কৃষ্ণৰ ওপৰত শাপ, যুধিষ্ঠিৰৰ অসত্য—সেয়ে আশা আৰু প্ৰায়শ্চিত্তৰ পথ আছে। তেওঁলোকে আদৰ্শ নাৰী-গুণসমূহ গণনা কৰি সহায়ৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে। ৰম্ভা আৰু অন্য অপ্সৰাসকলে মোহজনক মায়া-বিদ্যা প্ৰদান কৰে। তাৰ পাছত সুনীথাই অত্রি-বংশীয় এজন তপস্বী ব্ৰাহ্মণক সাক্ষাৎ কৰে, যাৰ দ্বাৰা পৰৱৰ্তী কাহিনীৰ গতি আৰম্ভ হয়।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । यथा शप्ता वने पूर्वं सुशंखेन महात्मना । तासु सर्वं समाख्यातं सखीष्वेव विचेष्टितम्
সূতে ক’লে: পূৰ্বতে মহাত্মা সুশঙ্খে বনমাজত যিদৰে তেওঁলোকক শাপ দিছিল—তেওঁলোকৰ সকলো কথা, সখীসকলৰ মাজত কৰা আচৰণোসহ, সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।
Verse 2
आत्मनश्च महाभागा दुःखेनातिप्रपीडिता । सुनीथोवाच । अन्यच्चैव प्रवक्ष्यामि सख्यः शृण्वंतु सांप्रतम्
আৰু সেই মহাভাগা অন্তৰত দুখে অতিশয় পীড়িত আছিল। সুনীথাই ক’লে: “আৰু এটা কথা ক’ম; হে সখীসকল, এতিয়া শুনা।”
Verse 3
मदीयरूपसंपत्ति वयः सगुणसंपदः । विलोक्य तातश्चिंतात्मा संजातो मम कारणात्
মোৰ ৰূপ-সম্পদ, যৌৱন আৰু গুণৰ ঐশ্বৰ্য দেখি, মোৰ বাবাৰ মন মোৰেই কাৰণে চিন্তাৰে ভৰি উঠিল।
Verse 4
देवेभ्यो दातुकामोऽसौ मुनिभ्यस्तु महायशाः । मां च हस्ते विगृह्यैव सर्वान्वाक्यमुदाहरत्
দেৱতা আৰু মুনিসকলক দান দিবলৈ উদ্গ্ৰীৱ সেই মহাযশস্বীজনে মোৰ হাত ধৰি সকলোকে উদ্দেশি এই বাক্য ক’লে।
Verse 5
गुणयुक्ता सुता बाला ममेयं चारुलोचना । दातुकामोस्मि भद्रं वो गुणिने सुमहात्मने
এই মোৰ কন্যা—এই কুমাৰী—গুণে গুণান্বিতা আৰু সুমধুৰ দৃষ্টিৰ অধিকাৰী। তোমালোকৰ মঙ্গল কামনা কৰি, মই ইয়াক গুণী মহাত্মাক দান (বিবাহ) দিব খুজোঁ।
Verse 6
मृत्योर्वाक्यं ततो देवा ऋषयः शुश्रुवुस्तदा । तमूचुर्भाषमाणं ते देवा इंद्र पुरोगमाः
তেতিয়া দেৱতা আৰু ঋষিসকলে মৃত্যুৰ বাক্য শুনিলে। তেওঁ কথা কৈ থাকোঁতেই, ইন্দ্ৰ-অগ্ৰগণ্য দেৱতাসকলে তেওঁক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 7
तव कन्या गुणाढ्येयं शीलानां परमो निधिः । दोषेणैकेन संदुष्टा ऋषिशापेन तेन वै
তোমাৰ কন্যা গুণে গুণান্বিতা, শীল-সদাচাৰৰ পৰম নিধি; কিন্তু একেটা দোষে দুষিত হৈছে—সেয়া সত্যই ঋষিৰ শাপৰ ফল।
Verse 8
अस्यामुत्पत्स्यते पुत्रो यस्य वीर्यात्पुमान्किल । भविता स महापापी पुण्यवंशविनाशकः
ইয়াৰ পৰা কোৱা হয়, সেই পুৰুষৰ বীৰ্য্যৰ দ্বাৰা এটা পুত্ৰ জন্মিব। সি মহাপাপী হ’ব, পুণ্যৱান বংশ ধ্বংসকাৰী।
Verse 9
गंगातोयेन संपूर्णः कुंभ एव प्रदृश्यते । सुरायाबिन्दुनालिप्तो मद्यकुम्भः प्रजायते
গংগাজলেৰে পূৰ্ণ কুম্ভ পবিত্ৰ জলৰ কুম্ভ বুলিয়েই দেখা যায়; কিন্তু সুৰাৰ এটা বিন্দু লাগিলেই সি মদ্যকুম্ভ হৈ পৰে।
Verse 10
पापस्य पापसंसर्गात्कुलं पापि प्रजायते । आरनालस्य वै बिंदुः क्षीरमध्ये प्रयाति चेत्
পাপৰ সৈতে পাপৰ সংসৰ্গে কুলো কলুষিত হৈ পাপী সন্তান জন্মায়; যেন আৰনালৰ এটা বিন্দু দুধৰ মাজত পৰিলে তাক নষ্ট কৰে।
Verse 11
पश्चान्नाशयते क्षीरमात्मरूपं प्रकाशयेत् । तद्वद्विनाशयेद्वंशं पापः पुत्रो न संशयः
যেন সেই বস্তুয়ে পাছত দুধ নষ্ট কৰি নিজৰ ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; তেনেদৰে পাপী পুত্ৰে বংশ ধ্বংস কৰে—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 12
अनेनापि हि दोषेण तवेयं पापभागिनी । अन्यस्मै दीयतां गच्छ देवैरुक्तः पिता मम
“এই দোষৰ দ্বাৰাও তুমি পাপৰ অংশীদাৰ হৈছা। যোৱা—তোমাক আন কাৰোবাক দিয়া হওক; মোৰ পিতাক দেৱতাসকলে এইদৰে ক’লে।”
Verse 13
देवैश्चापि सगंधर्वैरृषिभिश्च महात्मभिः । तैश्चापि संपरित्यक्तः पिता मे दुःखपीडितः
দেৱতাসকলেও—গন্ধৰ্ব আৰু মহাত্মা ঋষিসকলৰ সৈতে—তেওঁক ত্যাগ কৰিলে। তেওঁলোকেও পৰিত্যাগ কৰাত মোৰ পিতা দুখে পীড়িত, শোকে ব্যাকুল।
Verse 14
ममान्ये चापि स्वीकारं न कुर्वंति हि सज्जनाः । एवं पापमयं कर्म मया चैव पुरा कृतम्
মোৰ ধাৰণা, সজ্জনসকলেও মোক গ্ৰহণ নকৰে; কিয়নো পাপে ভৰা তেনে কৰ্ম মই নিজেই বহু আগতে কৰিছিলোঁ।
Verse 15
संतप्ता दुःखशोकेन वनमेव समाश्रिता । तप एव चरिष्यामि करिष्ये कायशोषणम्
দুখ-শোকে দগ্ধ হৈ মই একাই অৰণ্যৰ আশ্ৰয় লৈছোঁ। মই একাই তপস্যা কৰিম; প্ৰায়শ্চিত্তে দেহ শুকুৱাম।
Verse 16
भवतीभिः सुपृष्टाहं कार्यकारणमेव हि । मम चिंतानुगं कर्म मया तद्वः प्रकाशितम्
তোমালোকে কৰ্মৰ কাৰণ-কাৰ্য্য সম্বন্ধে মোক ভালদৰে সুধিছা। মোৰ চিন্তাৰ অনুসৰণে যি কৰ্ম ঘটিল, সেয়া মই এতিয়া তোমালোকক প্ৰকাশ কৰিলোঁ।
Verse 17
एवमुक्त्वा सुनीथा सा मृत्योः कन्या यशस्विनी । विरराम च दुःखार्ता किंचिन्नोवाच वै पुनः
এইদৰে কৈ সুনীথা—মৃত্যুৰ যশস্বিনী কন্যা—দুখে ব্যাকুল হৈ নীৰৱ হ’ল; পুনৰ একো নক’লে।
Verse 18
सख्य ऊचुः । दुःखमेव महाभागे त्यज कायविनाशनम् । नास्ति कस्य कुले दोषो देवैः पापं समाश्रितम्
সখীসকলে ক’লে: “হে মহাভাগে, দেহ-বিনাশী এই পথ ত্যাগ কৰা; ই কেৱল দুখেই আনে। কোন কুলত দোষ নাই? দেৱতাসকলকো পাপ স্পৰ্শ কৰিছে।”
Verse 19
जिह्ममुक्तं पुरा तेन ब्रह्मणा हरसंनिधौ । देवैश्चापि स हि त्यक्तो ब्रह्माऽपूज्यतमोऽभवत्
পূৰ্বে হৰ (শিৱ)ৰ সান্নিধ্যত ব্ৰহ্মাই কুটিল বাক্য উচ্চাৰণ কৰিছিল। সেই কাৰণে দেৱতাসকলেও তেওঁক ত্যাগ কৰিলে, আৰু ব্ৰহ্মা সৰ্বাধিক অপূজ্য হৈ পৰিল।
Verse 20
ब्रह्महत्या प्रयुक्तोऽसौ देवराजोपि पश्य भोः । देवैः सार्धं महाभागस्त्रैलोक्यं परिभुंजति
চোৱা, হে ভো! ব্ৰাহ্মণহত্যাৰ পাপে পীড়িত হ’লেও দেৱৰাজ সেই মহাভাগ দেৱতাসকলৰ সৈতে ত্ৰিলোক্য ভোগ কৰি শাসন কৰে।
Verse 21
गौतमस्य प्रियां भार्यामहल्यां गतवान्पुरा । परदाराभिगामी स देवत्वे परिवर्त्तते
পূৰ্বে তেওঁ গৌতমৰ প্ৰিয় পত্নী অহল্যাৰ ওচৰলৈ গৈছিল। পৰস্ত্ৰী-গামী হ’লেও তেওঁ পুনৰ দেৱত্বলৈ পৰিৱৰ্তিত হয়।
Verse 22
ब्रह्महत्योपमं कर्म दारुणं कृतवान्हरः । ब्रह्मणस्तु कपालेन चाद्यापि परिवर्तते
হৰ (শিৱ)য়ে ব্ৰহ্মহত্যাৰ সদৃশ ভয়ংকৰ কৰ্ম কৰিছিল; আৰু আজিও তেওঁ ব্ৰহ্মাৰ কপাল ধৰি ঘূৰি ফুৰে।
Verse 23
देवानमंतितं देवमृषयो वेदपारगाः । आदित्यः कुष्ठसंयुक्तस्त्रैलोक्यं च प्रकाशयेत्
বেদপাৰগ ঋষিসকলে সেই দেৱ-প্ৰভুক বন্দনা কৰিলে। আৰু আদিত্য কুষ্ঠৰ দুখে পীড়িত হলেও ত্ৰিলোকক আলোকিত কৰি থাকে।
Verse 24
लोकानमंतितं देवं देवाद्याः सचराचराः । कृष्णो भुंक्ते महाशापं भार्गवेण कृतं पुरा
দেৱতাসহ চলমান-অচল সকলো সত্তাই সেই প্ৰভুক লোকসমূহৰ আশ্ৰয় বুলি নমস্কাৰ কৰে; তথাপি কৃষ্ণে ভাৰ্গৱে (পৰশুৰাম) পূৰ্বে উচ্চাৰিত মহাশাপ ভোগ কৰে।
Verse 25
गुरुभार्यांगतश्चंद्रः क्षयी तेन प्रजायते । भविष्यति महातेजा राजराजः प्रतापवान्
গুৰুৰ পত্নীৰ ওচৰলৈ যোৱাৰ বাবে চন্দ্ৰ ক্ষয়ধৰ্মী হ’ল। সেই কাৰণতেই এক মহাতেজস্বী, প্ৰতাপৱান ‘ৰাজৰাজ’ নামে খ্যাত মহাৰাজ জন্ম ল’ব।
Verse 26
पांडुपुत्रो महाप्राज्ञो धर्मात्मा स युधिष्ठिरः । गुरोश्चैव वधार्थाय अनृतं स वदिष्यति
পাণ্ডুৰ পুত্ৰ যুধিষ্ঠিৰ মহাপ্ৰাজ্ঞ আৰু ধৰ্মাত্মা; তথাপি গুৰুৰ বধ সাধনৰ নিমিত্তে তেওঁ অনৃত বাক্য ক’ব।
Verse 27
एतेष्वेव महत्पापं वर्तते च महत्सु च । वैगुण्यं कस्य वै नास्ति कस्य नास्ति च लांछनम्
ইয়াতো মহাপাপ আছে, মহৎলোকৰ মাজতো আছে। কিয়নো কোনে দোষবিহীন, আৰু কোনে কলংকবিহীন?
Verse 28
भवती स्वल्पदोषेण विलिप्तासि वरानने । उपकारं करिष्यामस्तवैव वरवर्णिनि
হে সুৱদনীয়া, অল্প দোষে তুমি কলুষিত হৈছা। হে সুন্দৰ বৰ্ণধাৰী, আমি নিশ্চয় তোমাৰ উপকাৰ কৰিম।
Verse 29
तवांगे ये गुणाः संति सत्यस्त्रीणां यथा शुभे । अन्यत्रापि न पश्यामस्तान्गुणांश्चारुलोचने
হে শুভে, তোমাৰ দেহত যি গুণসমূহ আছে, সেয়া সত্যবাদী আৰু পতিব্ৰতা স্ত্ৰীৰ দৰে। হে চাৰুলোচনী, অন্য ক’তো আমি তেনে গুণ নেদেখোঁ।
Verse 30
रूपमेव गुणः स्त्रीणां प्रथमं भूषणं शुभे । शीलमेव द्वितीयं च तृतीयं सत्यमेव च
হে শুভে, নাৰীৰ বাবে ৰূপেই প্ৰথম অলংকাৰ। শীলেই দ্বিতীয়, আৰু তৃতীয় নিশ্চয় সত্য।
Verse 31
आर्जवत्वं चतुर्थं च पंचमं धर्ममेव हि । मधुरत्वं ततः प्रोक्तं षष्ठमेव वरानने
আৰ্জৱতা চতুৰ্থ গুণ, আৰু ধৰ্মই পঞ্চম। তাৰ পাছত মধুৰ বাক্য ষষ্ঠ বুলি কোৱা হৈছে, হে সুৱদনীয়া।
Verse 32
शुद्धत्वं सप्तमं बाले अंतर्बाह्येषु योषितम् । अष्टमं हि पितुर्भावः शुश्रूषा नवमं किल
হে বালে, নাৰীৰ সপ্তম গুণ শুদ্ধতা—অন্তৰ আৰু বাহিৰ দুয়োতে। অষ্টম পিতৃসুলভ ভাব, আৰু নবম বুলি কোৱা হয় শুশ্ৰূষা তথা মনোযোগী সেৱা।
Verse 33
सहिष्णुर्दशमं प्रोक्तं रतिश्चैकादशं तथा । पातिव्रत्यं ततः प्रोक्तं द्वादशं वरवर्णिनि
হে সুবৰ্ণবতী নাৰী! দশম গুণ বুলি ‘সহিষ্ণুতা’ কোৱা হৈছে, আৰু একাদশ গুণ ‘দাম্পত্য-প্ৰীতি’। তাৰ পাছত দ্বাদশ গুণ হিচাপে ‘পতিব্ৰতা ধৰ্ম’—স্বামীৰ প্ৰতি অচল ভক্তি—ঘোষিত হৈছে।
Verse 34
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने चतुस्त्रिंशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীপদ্মপুৰাণৰ ভূমিখণ্ডত বেনোপাখ্যান-সম্পৰ্কীয় চৌঁত্ৰিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 35
तमुपायं प्रपश्यामस्तवार्थं वयमेव हि । तामूचुस्ता वराः सख्यो मा त्वं वै साहसं कुरु
“তোমাৰ হিতৰ বাবে আমি নিজেই এটা উপায় বিচাৰিম।” এইদৰে কৈ সেই উত্তম সখীসকলে তাইক ক’লে—“তুমি কেতিয়াও অবিবেচক সাহস নকৰিবা।”
Verse 36
सूत उवाच । एवमुक्ता सुनीथा सा पुनरूचे सखीस्तु ताः । कथयध्वं ममोपायं येन भर्ता भविष्यति
সূতে ক’লে: এইদৰে কোৱা হ’লে সুনীথাই পুনৰ সেই সখীসকলক ক’লে—“মোক সেই উপায় কোৱা, যাৰ দ্বাৰা মোৰ স্বামী লাভ হ’ব।”
Verse 37
तामूचुस्ता वरा नार्यो रंभाद्याश्चारुलोचनाः । रूपमाधुर्यसंयुक्ता भवती भूतिवर्द्धनी
তেতিয়া সেই উত্তম নাৰীসকল—ৰম্ভা আদি সুৱৰ্ণ-নয়না—তাই ক’লে: “তুমি ৰূপ-মাধুৰ্যৰে সমন্বিত; তুমি শ্ৰী আৰু কল্যাণ বৃদ্ধি কৰা জননীসদৃশা।”
Verse 38
ब्रह्मशापेन संभीता वयमत्र समागताः । तां प्रोचुश्च विशालाक्षीं मृत्योः कन्यां सुलोचनाम्
ব্ৰহ্মাৰ শাপত ভীত হৈ আমি ইয়াত একত্ৰিত হৈছোঁ। তেতিয়া তেওঁলোকে বিশাল-নয়না, সুলোচনা, মৃত্যুৰ কন্যা সেই কুমাৰীক ক’লে।
Verse 39
विद्यामेकां प्रदास्यामः पुरुषाणां प्रमोहिनीम् । सर्वमायाविदां भद्रे सर्वभद्रप्रदायिनीम्
“হে ভদ্ৰে, আমি একেটি বিদ্যা-মন্ত্ৰ দিম, যি পুৰুষসকলক সম্পূৰ্ণ মোহিত কৰে; ই মায়া-বিদ্যাৰ জ্ঞানীসকলৰ মাজত প্ৰসিদ্ধ আৰু সকলো প্ৰকাৰৰ ভদ্ৰ-সৌভাগ্য দান কৰে।”
Verse 40
विद्याबलं ततो दद्युस्तस्यैताः सुखदायकम् । यं यं मोहयितुं भद्रे इच्छस्येवं सुरादिकम्
তেতিয়া তেওঁলোকে তাই বিদ্যাৰ বল দান কৰিলে—এই উপায়সমূহ সুখদায়ক—যাতে, হে ভদ্ৰে, তাই যাক ইচ্ছা মোহিত কৰিব পাৰে, দেৱতাসকলকো আদি কৰি।
Verse 41
तं तं सद्यो मोहय वा इत्युक्ता सा तथाऽकरोत् । विद्यायां हि सुसिद्धायां सा सुनीथा सुनंदिता
“তাক তৎক্ষণাৎ মোহিত কৰ—হয়, তাকেই,” বুলি কোৱা হ’লে তাই তেনেকৈয়ে কৰিলে। কিয়নো সুসিদ্ধ বিদ্যাৰ সেই কলাত সুনীথা অতি নিপুণ আৰু আনন্দিতা আছিল।
Verse 42
भ्रमत्येवं सखीभिस्तु पुरुषान्सा विपश्यति । अटमानागता पुण्यं नंदनं वनमुत्तमम्
এইদৰে সখীসকলৰ সৈতে ঘূৰি ফুৰোঁতে তাই পুৰুষসকলক লক্ষ্য কৰিলে। ঘূৰি ফুৰোঁতেই তাই পৰম উত্তম পবিত্ৰ নন্দন বনলৈ আহি উপস্থিত হ’ল।
Verse 43
गंगातीरे ततो दृष्ट्वा ब्राह्मणं रूपसंयुतम् । सर्वलक्षणसंपन्नं सूर्यतेजः समप्रभम्
তাৰ পাছত গংগাৰ তীৰত তেওঁ এটা ৰূপৱান ব্ৰাহ্মণক দেখিলে—সকলো শুভ লক্ষণে সম্পন্ন, সূৰ্যৰ তেজৰ সমান দীপ্তিময়।
Verse 44
रूपेणाप्रतिमं लोके द्वितीयमिव मन्मथम् । देवरूपं महाभागं भाग्यवंतं सुभाग्यदम्
জগতত ৰূপে অদ্বিতীয়—যেন দ্বিতীয় মন্মথ; দেৱসদৃশ ৰূপধাৰী, মহাভাগ্যবান, সৌভাগ্যসম্পন্ন আৰু আনকো সৌভাগ্য দানকাৰী।
Verse 45
अनौपम्यं महात्मानं विष्णुतेजः समप्रभम् । वैष्णवं सर्वपापघ्नं विष्णुतुल्यपराक्रमम्
তেওঁ অনুপম মহাত্মা, বিষ্ণুৰ তেজৰ সমান দীপ্তিময়; এজন বৈষ্ণৱ যি সকলো পাপ নাশ কৰে, আৰু যাৰ পৰাক্ৰম বিষ্ণুৰ তুল্য।
Verse 46
कामक्रोधविहीनं तमत्रिवंशविभूषणम्
তেওঁক—কামনা আৰু ক্ৰোধৰ পৰা মুক্ত—অত্ৰি বংশৰ ভূষণ বুলি স্তুতি কৰা হ’ল।
Verse 47
दृष्ट्वा सुरूपं तपसां स्वरूपं दिव्यप्रभावं परितप्यमानम् । पप्रच्छ रंभां सुसखीं सरागा कोयं दिविष्ठः प्रवरो महात्मा
সেই সুদৰ্শনজনক দেখি—তপস্যাৰ মূৰ্তি, দিৱ্য প্ৰভাৱে দীপ্ত আৰু ঘোৰ তপত নিমগ্ন—কৌতূহলে ভৰা তাই নিজৰ ঘনিষ্ঠ সখী ৰম্ভাক সুধিলে: “স্বৰ্গত বাস কৰা এই শ্ৰেষ্ঠ মহাত্মা কোন?”