বসিষ্ঠ আৰু ৰাণী মোহিনীৰ সংলাপত মোহিনী গয়া-তীৰ্থৰ উৎপত্তি আৰু মহিমা সুধে। বসুৱে কয়—গয়া পৰম পিতৃ-তীৰ্থ, য’ত ব্ৰহ্মাৰ নিবাস; পিতৃস্তুতি অনুসাৰে এজন পুত্ৰেও গয়ালৈ গৈ শ্ৰাদ্ধ কৰিলে বংশধৰ্ম সাৰ্থক হয়। তাৰ পিছত গয়াসুৰৰ কাহিনী—তাৰ তপস্যাই জীৱজগত পীড়িত কৰে, দেৱতাসকলে বিষ্ণুৰ শৰণ লয়; বিষ্ণুৰ মায়াৰে অসুৰ বধ হয় আৰু গয়াত বিষ্ণু ‘গদাধৰ’ ৰূপে মোক্ষদাতা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠিত হয়। ক্ষেত্ৰসীমা, ব্ৰহ্মাসন্নিধি আৰু যজ্ঞ, শ্ৰাদ্ধ, পিণ্ডদান, স্নানৰ ফল—নৰকমুক্তি আৰু স্বৰ্গ/ব্ৰহ্মলোকপ্ৰাপ্তি—বৰ্ণিত। দৃষ্টান্তত ৰজা বিশালৰ গয়া-শ্ৰাদ্ধে অবীচি/বীচিত পতিত পাপী পিতৃসকল উদ্ধাৰ পায়; যমে এজন বণিকক প্ৰেতাৱস্থাৰ পৰা মুক্তিৰ বাবে গয়া-কর্ম কৰিবলৈ উপদেশ দিয়ে। শেষত অক্ষয়বট, ধৰ্মপৃষ্ঠ, ব্ৰহ্মাৰণ্য, নিঃক্ষীৰা, মানস, ধেনুক, গৃধ্ৰবট, ফল্গু, ব্ৰহ্মসৰোবৰ আদি উপতীৰ্থ আৰু সিহঁতৰ বিশেষ ফল—অক্ষয় পুণ্য আৰু বংশোন্নতি—উল্লেখ কৰা হৈছে।
Verse 1
वसिष्ठ उवाच । ततस्तु मोहिनी भूपश्रुत्वा माहात्म्यमुत्तमम् । गंगायाः पापनाशिन्याः पुनः प्राह पुरोहितम् ॥ १ ॥
বসিষ্ঠে ক’লে—তেতিয়া ৰাণী মোহিনীয়ে পাপনাশিনী গঙ্গাৰ পৰম উত্তম মাহাত্ম্য শুনি পুনৰ নিজৰ পুৰোহিতক ক’লে ॥ ১ ॥
Verse 2
मोहिन्युवाच । त्वया चानुगृहीतास्मि भगवन्ननुकंपया । यदुक्तं पुण्यमाख्यानं गंगायाः पापशोधनम् ॥ २ ॥
মোহিনীয়ে ক’লে—হে ভগৱন! আপোনাৰ অনুকম্পাৰে মই অনুগৃহীতা হ’লোঁ। আপুনি গঙ্গাৰ পাপশোধনকাৰী পুণ্য আখ্যাণ কৈছে ॥ ২ ॥
Verse 3
गयातीर्थं तु विख्यातं कथं लोके द्विजोत्तम । तदहं श्रोतुमिच्छामि कृपां कृत्वाधुना वद ॥ ३ ॥
হে দ্বিজোত্তম! গয়া-তীৰ্থ লোকত কেনেকৈ বিখ্যাত হ’ল? মই সেয়া শুনিব বিচাৰোঁ; কৃপা কৰি এতিয়াই কওক ॥ ৩ ॥
Verse 4
वसुरुवाच । पितृतीर्थं गयानाम सर्वतीर्थवरं स्मृतम् । यत्रास्ते देवदेवेशः स्वयमेव पितामहः ॥ ४ ॥
বসুৱে ক’লে—‘গয়া’ নামৰ পিতৃ-তীৰ্থক সকলো তীৰ্থৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ বুলি স্মৰণ কৰা হয়; কিয়নো তাত দেবদেৱেশ পিতামহ ব্ৰহ্মা স্বয়ং অৱস্থিত ॥ ৪ ॥
Verse 5
यत्रैषा पितृभिर्गीता गाथा योगमभीप्सुभिः । एष्टव्या बहवः पुत्रा यद्येकोऽपि गयां व्रजेत् ॥ ५ ॥
সেই পবিত্ৰ প্ৰসঙ্গত পিতৃসকলে নিজেই এই গাথা গাইছিল, যোগলাভৰ আকাঙ্ক্ষীয়ে ইয়াক শ্ৰৱণ কৰে—“বহু পুত্ৰ কামনা কৰিব লাগে; কিয়নো তেওঁলোকৰ মাজৰ এজনেও যদি গয়ালৈ যায়।”
Verse 6
यजेत वाश्वमेधेन नीलं वा वृषमुत्सृजेत् । सारात्सारतरं देवि गयामाहात्म्यमुत्तमम् ॥ ६ ॥
অশ্বমেধ যজ্ঞ কৰা হওক বা নীলবৰ্ণ বৃষভ উৎসৰ্গ কৰা হওক; তথাপি, হে দেবী, গয়া-মাহাত্ম্যই পৰমোত্তম—সকলো পুণ্যসাৰৰো অধিক সাৰভূত।
Verse 7
प्रवक्ष्यामि समासेन भुक्तिमुक्तिप्रदं श्रृणु । गयासुरोऽभवत्पूर्वं वीर्यवान्परमः स च ॥ ७ ॥
মই সংক্ষেপে ক’ম—শুনা, যি ভোগ আৰু মোক্ষ দুয়োটাই দিয়ে। পূৰ্বকালত গয়াসুৰ নামৰ এজন অসুৰ আছিল; সি অতিশয় বীৰ্যবান আৰু পৰম বলবান আছিল।
Verse 8
तपश्चक्रे महाघोरं सर्वभूतोपतापनम् । तत्तपस्तापिता देवास्तद्वधार्थं हरिं गताः ॥ ८ ॥
সি মহাঘোৰ তপস্যা কৰিলে, যিয়ে সকলো জীৱক দগ্ধ কৰি পীড়া দিলে। সেই তপৰ তাপে পীড়িত দেৱসকলে তাৰ বধৰ বাবে হৰিৰ শৰণলৈ গ’ল।
Verse 9
शरणं हरिरूचे तान्भवितव्यं शिवात्मभिः । पातितस्य महान्देहे तथेत्यूचुः सुरा हरिम् ॥ ९ ॥
হৰিয়ে তেওঁলোকক ক’লে—“এই কাৰ্য শিৱাত্ম স্বভাৱসম্পন্নসকলৰ দ্বাৰাই হ’ব লাগে।” যেতিয়া তাৰ মহান দেহ পতিত হ’ল, দেৱসকলে হৰিক ক’লে—“তথাস্তु।”
Verse 10
कदाचिच्छिवपूजार्थं क्षीराब्धेः कमलानि च । आनीय निकटे देशे शयनं चाकरोद्धरेः ॥ १० ॥
এবাৰ শিৱপূজাৰ উদ্দেশ্যে তেওঁ ক্ষীৰসাগৰৰ পৰা পদুম ফুল আনি, ওচৰৰ ঠাইত শ্ৰীহৰি (বিষ্ণু)ৰ বাবে শয়ন-শয্যা সাজিলে।
Verse 11
विष्णुमायाविमूढोऽसौ गदया विष्णुना हतः । ततो गदाधरो विष्णुर्गयायां मुक्तिदः स्मृतः ॥ ११ ॥
বিষ্ণুৰ মায়াত বিমূঢ় হৈ সি বিষ্ণুৰ গদাৰ আঘাতে নিহত হ’ল; সেয়ে গয়াত গদাধাৰী বিষ্ণু ‘মুক্তিদাতা’ বুলি স্মৰণীয়।
Verse 12
तस्य देहे लिंग रूपी स्थितः शुद्धः पितामहः । विष्णुवाहार्थमर्यादां पुण्यक्षेत्रं भविष्यति ॥ १२ ॥
তাৰ দেহত লিঙ্গৰূপে শুদ্ধ পিতামহ (ব্ৰহ্মা) অৱস্থিত; আৰু বিষ্ণুৰ বাহনৰ হেতু স্থাপিত সেই সীমা ভৱিষ্যতে পুণ্যক্ষেত্ৰ হ’ব।
Verse 13
यज्ञं श्राद्धं पिंडदानं स्नानादि कुरुते नरः । स स्वर्गे ब्रह्मलोकं वा गच्छेन्न नरकं नरः ॥ १३ ॥
যি মানুহে যজ্ঞ, শ্ৰাদ্ধ, পিণ্ডদান আৰু স্নানাদি কৰ্ম কৰে, সি স্বৰ্গ বা ব্ৰহ্মলোক লাভ কৰে; সি নৰকলৈ নাযায়।
Verse 14
गयातीर्थं परं ज्ञात्वा योगं चक्रे पितामहः । ब्राह्मणान्पूजयामास ऋषींश्च समुपागतान् ॥ १४ ॥
গয়া-তীৰ্থক পৰম তীৰ্থ বুলি জানি পিতামহ (ব্ৰহ্মা) তাত যোগসাধনা কৰিলে; আৰু সমাগত ব্ৰাহ্মণ আৰু ঋষিসকলক পূজা কৰিলে।
Verse 15
नदीं सरस्वंतीं सृष्ट्वा स्थितो व्याप्तदिगंतरः । भक्ष्यभोज्यफलादींश्च कामधेनूस्तथासृजत् ॥ १५ ॥
সৰস্বতী নদী সৃষ্টি কৰি তেওঁ সৰ্ব দিশত ব্যাপি স্থিত থাকিল; আৰু কামধেনুৰ দৰে ভক্ষ্য-ভোজ্য, ফল আদি বস্তুসমূহো প্ৰকট কৰিলে।
Verse 16
पंचक्रोशं गयातीर्थं ब्राह्मणेभ्यो धनं ददौ । धर्मयागे तु लोभाद्वै प्रतिगृह्य धनादिकम् ॥ १६ ॥
পাঁচ ক্রোশ বিস্তৃত গয়া-তীৰ্থত তেওঁ ব্ৰাহ্মণসকলক ধন দান কৰিলে; কিন্তু ধৰ্মযাগত লোভবশত ধন আদি গ্ৰহণো কৰিলে।
Verse 17
स्थिता विप्रास्तदा शप्ता गयायां ब्रह्मणा ततः । मा भूत्त्रिपुरुषी विद्या माभूत्त्रिपुरुषं धनम् ॥ १७ ॥
তেতিয়া গয়াত অৱস্থিত সেই বিপ্ৰসকলক ব্ৰহ্মাই শাপ দিলে—“ত্রিপুৰুষী নামৰ বিদ্যা যেন নাথাকে; আৰু ত্ৰিপুৰুষ নামৰ ধনো যেন নাথাকে।”
Verse 18
युष्माकं स्याद्धि विरसा नदी पाषाणपर्वतः । स तैंस्तु प्रार्थितो ब्रह्मा तीर्थानिकृतवान्प्रभुः ॥ १८ ॥
“তোমালোকৰ নদী নিৰস আৰু অনাকৰ্ষণীয় হৈ পৰিলেহেঁতেন, আৰু তোমালোকৰ পৰ্বত কেৱল পাথৰৰ স্তূপ হ’লেহেঁতেন; কিন্তু তেওঁলোকে প্ৰাৰ্থনা কৰাত প্ৰভু ব্ৰহ্মাই তাত তীৰ্থ স্থাপন কৰিলে।”
Verse 19
लोकाः पुण्या गयायां वै श्राद्धेन ब्रह्मलोकगाः । युष्मान्ये पूजयिष्यंति तैरहं पूजितः सदा ॥ १९ ॥
গয়াত শ্রাদ্ধ অৰ্পণ কৰিলে পুণ্যবানসকল ব্ৰহ্মলোক লাভ কৰে; যিসকলে তোমালোকক পূজা কৰিব, তেওঁলোকৰ দ্বাৰাই মইও সদায় পূজিত হওঁ।
Verse 20
ब्रह्मज्ञानं गयाश्राद्धं गोगृहे मरणं तथा । वासः पुंसां कुरुक्षेत्रे मुक्तिरेषा चतुर्विधा ॥ २० ॥
ব্ৰহ্মজ্ঞান, গয়াত শ্ৰাদ্ধ, গোহালীত মৃত্যু, আৰু কুৰুক্ষেত্ৰত বাস—এই চাৰিটাই মোক্ষৰ চতুৰ্বিধ উপায় বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 21
समुद्राः सरितः सर्वे वापीकूपह्नदास्तथा । स्नातुकामा गयातीर्थं देवि यांति न संशयः ॥ २१ ॥
হে দেবী! সকলো সাগৰ, সকলো নদী, লগতে পুখুৰী, কুঁৱা আৰু হ্ৰদ—স্নানৰ কামনাৰে গয়া-তীৰ্থলৈ যায়; সন্দেহ নাই।
Verse 22
ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वंगनागमः । पापं तत्संगजं सर्वं गयाश्राद्धिनश्यति ॥ २२ ॥
ব্ৰাহ্মণহত্যা, সুৰাপান, চৌৰ্য, গুৰু-পত্নীগমন—আৰু এইবোৰৰ সঙ্গজাত সকলো পাপ—গয়াত শ্ৰাদ্ধ কৰিলে নাশ হয়।
Verse 23
असंस्कृता मृता ये च पशुभिः प्रहताश्च ये । सर्पदष्टा गयाश्राद्धान्मुक्ताः स्वर्गं व्रजन्ति ते ॥ २३ ॥
যিসকলে সংস্কাৰ নোপোৱাকৈ মৰিল, যিসকল পশুৱে প্ৰহাৰ কৰি মাৰিলে, আৰু যিসকল সাপৰ দংশনত মৰিল—তেওঁলোকে গয়া-শ্ৰাদ্ধে মুক্ত হৈ স্বৰ্গলৈ যায়।
Verse 24
गयायां पिंडदानेन यत्फलं लभते नरः । न तच्छक्यं मया वक्तुं कल्पकोटिशतैरपि ॥ २४ ॥
গয়াত পিণ্ডদান কৰিলে মানুহে যি ফল লাভ কৰে, সেয়া মই কোটি কোটি কল্পতো বৰ্ণনা কৰিব নোৱাৰোঁ।
Verse 25
अत्रैव श्रूयते देवि इतिहासः पुरातनः । तं प्रवक्ष्यामि सुभगे श्रृणुष्वैकाग्रमानसा ॥ २५ ॥
হে দেবী, ইয়াতেই এক প্ৰাচীন পৱিত্ৰ ইতিহাস শ্ৰুত হয়। হে সুভগে, সেই কাহিনী মই ক’ম—একাগ্ৰচিত্তে শুনা।
Verse 26
त्रेतायुगे वै नृपतिर्बभूव विशालनामा स पुरीं विशालाम् । उवास धन्यो धृतिमानपुत्रः स्वयं विशालाधिपतिर्द्विजाग्र्यान् ॥ २६ ॥
ত্রেতাযুগত ‘বিশাল’ নামৰ এজন নৃপতি হৈছিল। তেওঁ ‘বিশালা’ নামৰ মহানগৰীত বাস কৰিছিল। তেওঁ ধন্য আৰু ধৈৰ্যবান, যদিও পুত্ৰহীন; বিশালাৰ অধিপতি হৈ শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলক (ব্ৰাহ্মণসকলক) সন্মান আৰু পালন কৰিছিল।
Verse 27
पप्रच्छ पुत्रार्थममित्रहंता तं ब्राह्मणाः प्रोचुरदीनसत्वाः । राजन् पितॄंस्तर्पय पुत्रहेतोर्गत्वा गयायां विधिवत्तु पिंडैः ॥ २७ ॥
পুত্ৰলাভৰ ইচ্ছাৰে সেই শত্রুহন্তা ৰজাই তেওঁলোকক সুধিলে। অদীনসত্ত্ব ব্ৰাহ্মণসকলে ক’লে—“হে ৰাজন, পুত্ৰহেতু গয়ালৈ গৈ বিধিমতে পিণ্ডদানে পিতৃসকলক তৰ্পণ কৰা।”
Verse 28
ध्रुवं ततस्ते भविता तु वीर सहस्रदाता सकलक्षितीशः । इतीरितो विप्रगणैः स दृष्टो राजा विशालाधिपतिः प्रयत्नात् ॥ २८ ॥
“তেতিয়া নিশ্চয়, হে বীৰ, তুমি সহস্ৰদাতা আৰু সমগ্ৰ পৃথিৱীৰ অধীশ্বৰ হ’বা।” এইদৰে বিপ্ৰগণে কোৱাত বিশালাধিপতি ৰজা প্ৰচেষ্টাৰে স্বীকৃত আৰু প্ৰশংসিত হ’ল।
Verse 29
समस्ततीर्थप्रवरां द्विजेन गयामियात्तद्गतमानसः सन् । आगत्य तीर्थप्रवरं सुतार्थी गयाशिरो यागपरः पितॄणाम् ॥ २९ ॥
সমস্ত তীৰ্থৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ গয়ালৈ দ্বিজে মন তাতেই স্থিৰ কৰি যোৱা উচিত। সেই উত্তম তীৰ্থত উপস্থিত হৈ, পুত্ৰাৰ্থী হৈ, গয়াশিৰত পিতৃসকলৰ উদ্দেশে বিধিমতে যাগ-কর্ম সম্পূৰ্ণ সমৰ্পণে কৰা উচিত।
Verse 30
पिंडप्रदानं विधिना प्रयच्छत्तावद्वियत्युत्त ममूर्तियुक्तान् । पश्यन् स पुंसः सितरक्तकृष्णानुवाच राजा किमिदं भवंतः ॥ ३० ॥
বিধি অনুসাৰে পিণ্ডপ্ৰদান কৰি থাকোঁতে তেওঁ আকাশত উৎকৃষ্ট দেহধাৰী সত্তাসকলক দেখিলে—কিছুমান শ্বেত, কিছুমান ৰক্ত, কিছুমান কৃষ্ণবৰ্ণ। তেওঁলোকক দেখি ৰজাই ক’লে—“আপোনালোক কোন? এইটো কি?”
Verse 31
समुंह्यते शंसत सर्वमेतत्कुतूहलं मे मनसि प्रवृत्तम् । सित उवाच । अहं सितस्ते जनकोऽस्मि राजन्नाम्ना च वर्णेन च कर्मणा च ॥ ३१ ॥
“মই বিভ্ৰান্ত—এই সকলো কওক; মোৰ মনত ডাঙৰ কৌতূহল জাগিছে।” সীত ক’লে—“হে ৰাজন, মই ‘সীত’; নামেও, বৰ্ণেও, কৰ্মেও মই তোমাৰ পিতা।”
Verse 32
अयं च मे जनको रक्तवर्णो नृशंसकृद्ब्रह्महा पापकारी । अतः परं श्रृणु प्रपितामहश्च कृष्णो नाम्ना कर्मणा वर्णतश्च ॥ ३२ ॥
আৰু মোৰ এই পিতা ৰক্তবৰ্ণৰ আছিল; সি নিষ্ঠুৰ আচৰণৰ, ব্ৰাহ্মণ-হন্তা আৰু পাপকর্মী। এতিয়া আগলৈ শুনা—মোৰ প্ৰপিতামহো ‘কৃষ্ণ’ আছিল—নামে, কৰ্মে, বৰ্ণে।
Verse 33
एतेन कृष्णेन हता पुरा वै जन्मन्यनेका ऋषयः पुराणाः । एतौ स्मृतौ द्वावपि पितृपुत्रौ अवीचिसंज्ञं नरकं प्रविष्टौ ॥ ३३ ॥
এই ‘কৃষ্ণ’এ পূৰ্বে নানা জন্মত বহু প্ৰাচীন ঋষিক হত্যা কৰিছিল। পিতা-পুত্ৰ বুলি স্মৰণীয় এই দুয়ো ‘অবীচি’ নামৰ নৰকত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 34
अतः परोऽयं जनकः परोऽस्य तत्कृष्णवक्त्रावपि दीर्घकालम् । अहं च शुद्धेन निजेन कर्मणा शक्रासनं प्राप्य सुदुर्लभं तकत् ॥ ३४ ॥
সেয়ে এই জনক শ্ৰেষ্ঠ, আৰু সিও তাৰো ওপৰত শ্ৰেষ্ঠ—সেই কৃষ্ণ-প্ৰভুৰ সান্নিধ্যত দীঘলীয়া কাল থাকোঁতাসকলৰ মাজতো। আৰু মইও নিজৰ শুদ্ধ কৰ্মে শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ আসন—অতি দুৰ্লভ সেই পদ—লাভ কৰিলোঁ।
Verse 35
त्वया पुनर्मंत्रविदा गयायां पिंडप्रदानेन बलादिमौ च । मोक्षायितौ तीर्थवरप्रभावाद वीचिसंज्ञं नरकं गतौ तौ ॥ ३५ ॥
হে মন্ত্ৰবিদ্! তুমি গয়াত পিণ্ডদান কৰিছিলা; সেই শ্ৰেষ্ঠ তীৰ্থৰ প্ৰভাৱত বল আদি সেই দুজন মোক্ষ লাভ কৰি ‘বীচি’ নামৰ নৰকৰ পৰা মুক্ত হ’ল।
Verse 36
पितॄन् पितामहांश्चैव तथैव प्रपितामहान् । प्रीणयामीति यत्तोयं त्वया दत्तमरिंदम ॥ ३६ ॥
হে অরিন্দম! ‘মই পিতৃগণ—পিতা, পিতামহ আৰু প্ৰপিতামহক তৃপ্ত কৰোঁ’ বুলি কৈ তুমি যি জল অৰ্পণ কৰিলা, সেয়াই তেওঁলোকৰ তৰ্পণ হয়।
Verse 37
तेनास्मद्युगपद्योगो जातो वाक्येन सत्तम । तीर्थप्रभावाद्गच्छामः पितृलोकं न संशयः ॥ ३७ ॥
হে সত্তম! সেই বাক্যতেই আমাৰ তৎক্ষণাৎ যোগ সিদ্ধ হ’ল। এই তীৰ্থৰ প্ৰভাৱত আমি পিতৃলোকলৈ যাম—কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 38
तत्र पिंडप्रदानेन एतौ तव पितामहौ । त्वद्गतावपि संसिद्धौ पापाद्विकृतलिंगकौ ॥ ३८ ॥
তাত পিণ্ডদানেৰে এই দুজন—তোমাৰ পিতামহ—সিদ্ধি লাভ কৰিলে। যদিও তেওঁলোক তোমাৰ আশ্ৰয়ত আছিল, পাপৰ বাবে তেওঁলোকৰ দেহৰূপ বিকৃত হৈছিল।
Verse 39
एतस्मात्कारणात्पुत्र अहमेतौ प्रगृह्य तु । आगतोऽस्मि भवंतं वै द्रंष्टु यास्यामिसांप्रतम् ॥ ३९ ॥
এই কাৰণতে, পুত্ৰ! মই এই দুজনক লগত লৈ তোমাক দেখা কৰিবলৈ আহিছোঁ; এতিয়া মই তৎক্ষণাৎ যাম।
Verse 40
तीर्थप्रभावाद्यत्नेन ब्रह्मघ्नस्यापि वै पितुः । गयायां पिंडदानेन कुर्यादुद्धरणं सुतः ॥ ४० ॥
তীৰ্থৰ প্ৰভাৱত পুত্ৰে যত্নসহ গয়াত পিণ্ডদান কৰিব লাগে; তাতে ব্ৰহ্মহত্যাৰ দোষী পিতাৰো উদ্ধাৰ হয়।
Verse 41
इत्येवमुक्त्वा तु पितासितोऽस्य सार्द्धं च ताभ्यां हि पितामहाभ्याम् । जगाम सद्यो हि सुतं विशालं संयोज्य चाशीर्भिरपि स्वलोकम् ॥ ४१ ॥
এনেদৰে কৈ পিতা অসিত দুজন পিতামহৰ সৈতে তৎক্ষণাৎ নিজৰ মহিমান্বিত পুত্ৰৰ ওচৰলৈ গ’ল; আশীৰ্বাদ দি তেওঁও নিজৰ লোকলৈ গ’ল।
Verse 42
सकृद्गयाभिगमनं सकृत्पिंडप्रपातनम् । दुर्लभं किं पुनर्नित्यमस्मिन्नेव व्यवस्थितिः ॥ ४२ ॥
এবাৰ গয়া-গমন আৰু এবাৰ পিণ্ড অৰ্পণো দুৰ্লভ; তেন্তে ইয়াতেই নিত্যভাৱে পুনঃপুনঃ স্থিৰ হৈ থাকিব পৰা কিমান অধিক দুৰ্লভ!
Verse 43
क्रियते पतितानां तु गते संवत्सरे क्वचित् । देशकालप्रमाणत्वाद्गया कूपे स्वबंधुभिः ॥ ४३ ॥
পতিতসকলৰ বাবে এই ক্ৰিয়া কেতিয়াবাহে হয়—কেতিয়াবা বছৰ পাৰ হোৱাৰ পাছত—কাৰণ ইয়াৰ প্ৰামাণ্য দেশ-কালৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল; সেয়ে গয়া-কূপত স্বজনেই ইয়াক কৰে।
Verse 44
प्रेतराजोऽथ वणिजं कंचित्प्राह स्वमुक्तये । गयातीर्थं तु दृष्ट्वा त्वं स्नात्वा शौचसमन्वितः ॥ ४४ ॥
তাৰ পাছত প্ৰেতৰাজ যমে নিজৰ মুক্তিৰ নিমিত্তে এজন বণিকক ক’লে—‘গয়া-তীৰ্থ দৰ্শন কৰি, শৌচসহ তাত স্নান কৰ; তেন্তে তই মোক্ষ লাভ কৰিবি।’
Verse 45
मम नाम सम्रुद्दिश्य पिंडनिर्वपणं कुरु । तत्र पिंडप्रदानेन प्रेतभावादहं सुखम् ॥ ४५ ॥
মোৰ নাম স্মৰণ কৰি পিণ্ড-নিৰ্বপণ কৰা। তাত পিণ্ডদানৰ দ্বাৰা মই প্ৰেতভাবৰ পৰা মুক্ত হৈ কল্যাণ আৰু সুখ লাভ কৰোঁ।
Verse 46
मुक्तस्तु सर्वदादॄणां प्राप्स्यामि शुभलोकताम् । इत्येवमुक्त्वा वणिज प्रेतराजोऽनुगैः सह ॥ ४६ ॥
সকলো ঋণৰ পৰা মুক্ত হৈ মই শুভ লোকগতি লাভ কৰিম। এইদৰে কৈ প্ৰেতৰাজ যম অনুচৰসকলৰ সৈতে সেই বণিকৰ পৰা প্ৰস্থান কৰিলে।
Verse 47
स्वनामानि यथान्यायं सम्यगाख्यातवान्रहः । उपार्जियित्वा प्रययौ गयाशीर्षमनुत्तमम् ॥ ४७ ॥
তাৰপিছত তেওঁ একান্তত বিধিমতে নিজৰ নামসমূহ সঠিকভাৱে প্ৰকাশ কৰিলে; আৰু প্ৰয়োজনীয় ফল লাভ কৰি অনুত্তম গয়াশীৰ্ষলৈ যাত্ৰা কৰিলে।
Verse 48
पांशुनिर्वपण चक्रे प्रेतानामनुपूर्वशः । तकार वसुदानं च पितॄन्कृत्वा पुरःसरान् ॥ ४८ ॥
তেওঁ ক্ৰম অনুসাৰে প্ৰেতসকলৰ বাবে পাংশু-নিৰ্বপণ কৰিলে; আৰু পিতৃসকলক আগত ৰাখি বসুদান—ধন আৰু প্ৰয়োজনীয় বস্তুৰ দান—সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 49
आत्मनोऽसौ महाबुद्धिर्विधानापि तिलैर्विना । पिंडनिर्वपणं चक्रे तथा न्यानपि गोत्रजन् ॥ ४९ ॥
সেই মহাবুদ্ধিমান জনে নিজৰ কুলহিতৰ বাবে বিধি অনুসাৰে তিল নথাকিলেও পিণ্ড-নিৰ্বপণ কৰিলে; আৰু হে গোত্ৰজ, অন্য ক্ৰিয়াসকলও সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 50
एवं दत्ते तु वै पिंडे वणिजा प्रेतभावतः । विमुक्ता द्विजतां प्राप्य ब्रह्मलोकं ततो गताः ॥ ५० ॥
এইদৰে বিধিপূৰ্বক পিণ্ডদান হ’লে সেই বণিকসকল প্ৰেতভাবৰ পৰা মুক্ত হ’ল; দ্বিজত্ব লাভ কৰি তাৰপিছত ব্ৰহ্মলোকলৈ গ’ল।
Verse 51
पायसं खङ्गमांसं च पुत्रैर्दत्तं पितृक्षयं । कृष्णो लोहस्तथा छाग आनंत्याय प्रकल्पते ॥ ५१ ॥
পিতৃতৃপ্তিৰ বাবে পুত্ৰসকলে অৰ্পণ কৰা পায়স আৰু খঙ্গ-পক্ষীৰ মাংস অনন্ত ফলদায়ক বুলি কোৱা হৈছে; তেনেদৰে কৃষ্ণলোহ আৰু ছাগ দানও অনন্ত পুণ্য দিয়ে।
Verse 52
गयायामक्षयं श्राद्धं जपहोमतपांसि च । पितृक्षये हि तत्पुत्रैः कृतमानंत्यतां व्रजेत् ॥ ५२ ॥
গয়াত কৰা শ্ৰাদ্ধ অক্ষয় ফলদায়ক; তাতেই জপ, হোম আৰু তপস্যাও অক্ষয়। পিতৃক্ষয়ৰ পাছতো পুত্ৰসকলে তাত কৰা কৰ্ম অনন্ত ফল দিয়ে।
Verse 53
कांक्षंति पितरः पुत्रान्नरकस्य भयार्द्दिताः । गयां यास्यति यः पुत्रः सोऽस्मान्संतारयिष्यति ॥ ५३ ॥
নৰকভয়ত আর্দ্ৰ পিতৃসকলে পুত্ৰ কামনা কৰে—“যি পুত্ৰ গয়ালৈ যাব, সিয়েই আমাক দুখৰ পৰা পাৰ কৰাব।”
Verse 54
गयायां धर्मपृष्ठे च सदसि ब्रह्मणस्तथा । गयाशीर्थेऽक्षयवटे पितॄणां दत्तमक्षयम् ॥ ५४ ॥
গয়াত—ধৰ্মপৃষ্ঠত, আৰু ব্ৰহ্মাৰ সভাত; গয়াশীৰ্ষৰ অক্ষয়বটৰ ওচৰত—পিতৃসকলৰ উদ্দেশে যি দান কৰা হয় সেয়া অক্ষয় হয়।
Verse 55
ब्रह्मारण्यं धर्मपृष्ठं धेनुकारण्यमेव च । दृष्ट्वैतानि पितॄंश्चार्च्य वंश्यान्विंशतिमुद्धरेत् ॥ ५५ ॥
ব্ৰহ্মাৰণ্য, ধৰ্মপৃষ্ঠ আৰু ধেনুকাৰণ্য—এই তীৰ্থসমূহ দৰ্শন কৰি পিতৃদেৱতাসকলক বিধিপূৰ্বক অৰ্চনা কৰিলে নিজৰ বংশৰ বিশ পুৰুষ উদ্ধাৰ হয়।
Verse 56
महाकल्पकृतं पापं गयां प्राप्य विनश्यति । गवि गृध्रवटे चैव श्राद्धं दत्तं महाफलम् ॥ ५६ ॥
মহাকল্পত সঞ্চিত পাপো গয়া প্ৰাপ্ত হ’লে বিনষ্ট হয়। আৰু গয়াৰ ‘গবি’ আৰু ‘গৃধ্ৰবট’ত দিয়া শ্ৰাদ্ধ মহাফল প্ৰদান কৰে।
Verse 57
मतंगस्य पदं तत्र दृश्यते सर्वमानुषैः । ख्यापितं धर्मसर्वस्वं लोकस्यैव निदर्शनात् ॥ ५७ ॥
তাত মতঙ্গৰ পবিত্ৰ পদচিহ্ন (স্থান) সকলো মানুহে দৰ্শন কৰে; সেই প্ৰকাশ্য নিদৰ্শনে ধৰ্মৰ সাৰসৰ্বস্ব লোকলৈ আদৰ্শৰূপে ঘোষণা কৰে।
Verse 58
तत्पंकजवनं पुण्यं पुण्यवद्भिर्निषेवितम् । यस्मिन्पांडुर्विशत्येव तीर्थं सर्वनिदर्शनम् ॥ ५८ ॥
সেই পদ্মবন পবিত্ৰ, পুণ্যবানসকলে সেবন কৰা। তাতেই পাণ্ডু এনে তীৰ্থত প্ৰৱেশ কৰে যি সকলো তীৰ্থৰ ফল প্ৰকাশ কৰে।
Verse 59
तृतीयां तथा पादे निक्षीरायाश्च मण्डले । महाह्रदे च कौशिक्यां दत्तं श्राद्धं महाफलम् ॥ ५९ ॥
তৃতীয়া তিথিত, সেই পবিত্ৰ পাদস্থানত, নিক্ষীৰাৰ মণ্ডলত আৰু কৌশিকীৰ মহাহ্ৰদত দিয়া শ্ৰাদ্ধ মহাফল প্ৰদান কৰে।
Verse 60
मुण्डपृष्ठे पदं न्यस्तं महादेवेन धीमता । बहुवर्षशतं तप्तं तपस्तीर्थेषु दुष्करम् ॥ ६० ॥
ধীমান মহাদেৱে মুণ্ডৰ পিঠিত পদ স্থাপন কৰি তপোতীৰ্থসমূহত বহু শতবৰ্ষ দুষ্কৰ তপস্যা কৰিলে।
Verse 61
अल्पेनाप्यत्र कालेन नरो धर्मपुरायणः । पाप्मनमुत्सृजन्याशु जीर्णांत्वचमिवोरगः ॥ ६१ ॥
ইয়াত অল্প সময়ৰ ভিতৰতে ধৰ্মপুৰাণ-পরায়ণ মানুহে শীঘ্ৰে পাপ ত্যাগ কৰে—যেনেকৈ সাপে জীর্ণ ছাল খসায়।
Verse 62
नाम्ना कनकनंदेति तीर्थं तत्रैव विश्रुतम् । उदीच्यां मुण्डपृष्ठस्य ब्रह्मर्षिगणसेवितम् ॥ ६२ ॥
সেই ঠাইতে ‘কনকনন্দা’ নামে বিখ্যাত তীৰ্থ আছে; ই মুণ্ডপৃষ্ঠৰ উত্তৰে আৰু ব্ৰহ্মৰ্ষিগণে সেবা কৰা।
Verse 63
तत्र स्नात्वा दिवं यांति स्वशरीरेण मानवः । दत्तं तत्र सदा श्राद्धमक्षयं समुदाहृतम् ॥ ६३ ॥
তাত স্নান কৰিলে মানুহে নিজৰ দেহসহ স্বৰ্গলৈ যায়; আৰু তাত দিয়া শ্ৰাদ্ধ সদায় অক্ষয় ফলদায়ক বুলি কোৱা হয়।
Verse 64
स्नात्वा दिनत्रयं तत्र निःक्षीरायां सुलोचने । मानसे सरसि स्नात्वा श्राद्धं तत्र समाचरेत् ॥ ६४ ॥
হে সুলোচনে! ‘নিঃক্ষীরা’ তীৰ্থত তিনিদিন স্নান কৰি, তাৰ পাছত মানস সৰোবৰতো স্নান কৰি তাত বিধিপূৰ্বক শ্ৰাদ্ধ কৰা উচিত।
Verse 65
उत्तरं मानसं गत्वा सिद्धिं प्राप्नोत्यनुत्तमाम् । यस्तत्र निर्वपेच्छ्राद्धं यथाशक्ति यथाबलम् ॥ ६५ ॥
উত্তৰ-মানস তীৰ্থলৈ গ’লে মানুহে অনুত্তম সিদ্ধি লাভ কৰে। যি তাত নিজৰ শক্তি আৰু সামৰ্থ্য অনুসাৰে শ্ৰাদ্ধ-তৰ্পণ অৰ্পণ কৰে, সি পৰম ফল পায়।
Verse 66
कामान्संलभते दिव्यान्मोक्षोपायांश्च कृत्स्नाशः । ततो ब्रह्मसिरो गच्छेद्ब्रह्मवश्योभितम् ॥ ६६ ॥
সি সম্পূৰ্ণ দিৱ্য ভোগ লাভ কৰে আৰু মোক্ষৰ সকলো উপায়ো পায়। তাৰ পাছত ব্ৰহ্মাৰ পবিত্ৰ সান্নিধ্যৰে শোভিত ‘ব্ৰহ্মশিৰ’ স্থানলৈ যোৱা উচিত।
Verse 67
ब्रह्मलोकमवाप्नोति प्रभातामेव शर्वरीम् । ब्रह्मणा तत्र सरसि यूपः पुण्यः प्रकल्पितः ॥ ६७ ॥
সি পৰৱৰ্তী প্ৰভাততেই ব্ৰহ্মলোক লাভ কৰে। তাত সেই পবিত্ৰ সৰোবৰত ব্ৰহ্মাই পুণ্য যূপ (যজ্ঞস্তম্ভ) স্থাপন কৰিছিল।
Verse 68
यूपं प्रदक्षिणीकृत्य वाजपेयफलं लभेत् । ततो गच्छेत्तु सुभगे धेनुकं लोकविश्रुतम् ॥ ६८ ॥
যূপৰ প্ৰদক্ষিণা কৰিলে বাজপেয় যজ্ঞৰ ফল লাভ হয়। তাৰ পাছত, হে সৌভাগ্যবান, লোকবিখ্যাত ‘ধেনুক’ নামৰ তীৰ্থলৈ যোৱা উচিত।
Verse 69
एकरात्रोषितो यत्र प्रयच्छेत्तिधेनुकाम् । सर्वपापविनिर्मुक्तः सोमलोकं व्रजेद्ध्रुवम् ॥ ६९ ॥
যি তাত এক ৰাতি থাকি তিল-ধেনু (তিলসহ গোধন) দান কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ নিশ্চিতভাৱে সোমলোকলৈ যায়।
Verse 70
तत्र चिह्नं महाभागे अद्यापि महदद्भुतम् । कपिला सह वत्सेन पर्वते विचरत्युत ॥ ७० ॥
হে মহাভাগে, তাত আজিও এক মহান অদ্ভুত চিহ্ন আছে—কপিলা গাই নিজৰ বাছুৰসহ সেই পৰ্বতত বিচৰণ কৰে।
Verse 71
पदानि तत्र दृश्यंते सवत्सायाश्च मोहिनि । सवत्सायाः प्रदृष्येषु पदेषु नरपुंगवैः ॥ ७१ ॥
হে মোহিনী, তাত বাছুৰসহ গাইৰ পদচিহ্ন দেখা যায়; আৰু সেই স্পষ্ট খুৰৰ ছাপ নৰশ্ৰেষ্ঠসকলে দেখাৰ পিছত,
Verse 72
यत्किंचिदशुभं कर्म तेषां तन्निश्यति क्षणात् । ततो गृध्रवटं गच्छेत्स्थानं देवस्य धीमतः ॥ ७२ ॥
তেওঁলোকৰ যিকোনো অশুভ কৰ্ম মুহূৰ্ততে নাশ হয়। তাৰ পিছত ধীমন্ত দেৱৰ পবিত্ৰ স্থান গৃধ্ৰবটলৈ যোৱা উচিত।
Verse 73
स्नायीत भास्मना तत्र अभिगम्य वृषध्वजम् । ब्राह्मणानां भवेद्देवि व्रतं द्वादशवार्षिकम् ॥ ७३ ॥
তাত ভস্মেৰে স্নান কৰি বৃষধ্বজ (শিৱ)ৰ ওচৰলৈ যোৱা উচিত। হে দেৱী, ব্ৰাহ্মণসকলৰ বাবে ই দ্বাদশবাৰ্ষিক ব্ৰত হয়।
Verse 74
इतरेषां तु वर्णानां सर्व पापं प्रणश्यति । उद्यंतं च ततो गच्छेत्पर्वंतं गीतनादितम् ॥ ७४ ॥
কিন্তু অন্য বৰ্ণসকলৰ বাবে সকলো পাপ নাশ হয়। তাৰ পিছত গীতনাদেৰে মুখৰ ‘উদ্যন্ত’ নামৰ পৰ্বতলৈ যোৱা উচিত।
Verse 75
सावित्र्यास्तु पदं यत्र दृश्यते पुण्यदं महत् । तत्र संध्यामुपासीत ब्राह्मणः शंसितव्रतः ॥ ७५ ॥
য’ত সাৱিত্ৰী (গায়ত্ৰী)ৰ এটা পদো মহাপুণ্যদায়ক ৰূপে দেখা যায়, তাত প্ৰশংসিত ব্ৰতত স্থিৰ ব্ৰাহ্মণে সন্ধ্যা-উপাসনা কৰা উচিত।
Verse 76
उपासिता भवेत्संध्या तेन द्वादशवार्षिकी । योनिद्वारं च तत्रैव विद्यते विधिनंदिनि ॥ ७६ ॥
হে বিধিনন্দিনী, সেই (আচৰণ)ৰ দ্বাৰা সন্ধ্যা-উপাসনা দ্বাদশ বছৰৰ সাধনাৰ সমান ফলদায়িনী হয়; আৰু তাতেই ‘যোনি-দ্বাৰ’ নামৰ পবিত্ৰ স্থান বিদ্যমান।
Verse 77
तत्राधिगम्य मुच्येत पुरुषो योनिसंकटात् । शुक्लकृष्णावुभौ पक्षौ गयायां यो वसेन्नृपः ॥ ७७ ॥
হে নৃপ, যি পুৰুষ তাত (গয়া) গৈ গয়াত শুক্ল আৰু কৃষ্ণ—উভয় পক্ষতে বাস কৰে, সি যোনি-বন্ধনৰ সংকটৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 78
पुनात्यासप्तमं चैव कुलान्यत्र न संशयः । ततो गच्छेच्च सुभगे धर्मपृष्ठं महाफलम् ॥ ७८ ॥
ইয়াত নিঃসন্দেহে সি নিজৰ কুলৰ সাত পুৰুষ পৰ্যন্ত পবিত্ৰ কৰে। তাৰপিছত, হে সুভগে, সি মহাফলদায়ক ধৰ্মৰ পৰম পদ লাভ কৰে।
Verse 79
यत्र धर्मः स्थितः साक्षात्पितृलोकस्य पालकः । अभिगम्य ततस्तत्र वाजिमेधफलं लभेत् ॥ ७९ ॥
য’ত পিতৃলোকৰ পালক ধৰ্ম স্বয়ং সাক্ষাত্ অৱস্থিত—সেই স্থানলৈ গৈ দৰ্শন কৰিলে বাজিমেধ যজ্ঞৰ সমান ফল লাভ হয়।
Verse 80
ततो गच्छेत मनुजो ब्रह्मणस्तीर्थमुत्तमम् । तत्राधिगम्य ब्रह्माणं राजसूयफलं लभेत् ॥ ८० ॥
তাৰ পিছত মানুহে ব্ৰহ্মাৰ পৰম উত্তম তীৰ্থলৈ গমন কৰিব লাগে। তাত ব্ৰহ্মাক লাভ কৰি দৰ্শন কৰিলে ৰাজসূয় যজ্ঞসম পুণ্যফল পোৱা যায়।
Verse 81
फल्गुतीर्थं च विख्यातं बहुमुलफलान्वितम् । कौशिकी च नदी यत्र श्राद्धं तत्राक्षयं स्मृतम् ॥ ८१ ॥
ফল্গু তীৰ্থ বিখ্যাত, বহু কন্দমূল আৰু ফলৰে সমৃদ্ধ। য’ত কৌশিকী নদী বয়, তাত কৰা শ্ৰাদ্ধ অক্ষয় ফলদায়ক বুলি স্মৃত।
Verse 82
ततो महीधरं गच्छेद्धर्मज्ञेनाभिरक्षितम् । राजर्षिणा पुण्यकृता गयेनानुपभुज्यते ॥ ८२ ॥
তাৰ পিছত ধৰ্মজ্ঞে ৰক্ষিত মহীধৰলৈ যোৱা উচিত। ৰাজর্ষি গয়াৰ পুণ্যকৰ্মে পবিত্ৰ এই স্থান সাধাৰণ ভোগৰ বাবে নহয় বুলি কোৱা হয়।
Verse 83
सरो गयशिरो यत्र पुण्या चैव महानदी । ऋषिजुष्टं महापुण्यं तीर्थं ब्रह्मसरोवरम् ॥ ८३ ॥
য’ত গয়শিৰো নামৰ সৰোবৰ আছে আৰু পুণ্য মহানদীও বয়—ঋষিসেৱিত—সেই মহাপুণ্য তীৰ্থ ‘ব্ৰহ্মসৰোবৰ’ নামে খ্যাত।
Verse 84
अगस्त्यो भगवान्यत्र गतो वैवस्वतं प्रति । उवास सततं यत्र धर्मराजः सनातनः ॥ ८४ ॥
ইয়াতেই ভগৱান অগস্ত্য বৈবস্বত (যম)ৰ ওচৰলৈ গৈছিল। আৰু ইয়াতেই সনাতন ধৰ্মৰাজ সদায় নিবাস কৰে।
Verse 85
सर्वासां सरितां यत्र समुद्भेदो हि दृश्यते । यत्र संनिहितो नित्य महादेवः पिनाकधृक् ॥ ८५ ॥
য’ত সকলো নদীৰ সাগৰত মিলন/প্ৰবাহ প্ৰত্যক্ষ দেখা যায় আৰু য’ত পিনাকধাৰী মহাদেৱ চিৰদিন সন্নিহিত—সেই পৱিত্ৰ তীৰ্থ।
Verse 86
यत्राक्षयो वटो नाम वर्तते लोकविश्रुतः । गयेन यजमानेन तत्रेष्टं क्रतुना पुरा ॥ ८६ ॥
য’ত লোকপ্ৰসিদ্ধ ‘অক্ষয়বট’ নামৰ বটগছ অৱস্থিত, তাতেই প্ৰাচীন কালত যজমান হৈ গয়াই সেই স্থানতে ক্ৰতুযজ্ঞ সম্পন্ন কৰিছিল।
Verse 87
आस्थिता तु सरिच्छ्रेष्ठा गययज्ञेषु रक्षिता । मंडपृष्ठं गयां चैव रैवतं देवपर्वतम् ॥ ८७ ॥
তাত নদীসমূহৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠা নদী অৱস্থিত, গয়াৰ যজ্ঞসমূহত ৰক্ষিত; সেয়ে মণ্ডপৃষ্ঠ, গয়া-ক্ষেত্ৰ আৰু দেৱপৰ্বত ৰৈৱতক ৰক্ষা কৰি পৱিত্ৰ কৰে।
Verse 88
तृतीयं क्रौंचपादं च दृष्ट्वा पापात्प्रमुच्यते । शिवनद्यां शिवकरं गयायां च गदाधरम् ॥ ८८ ॥
তৃতীয় তীৰ্থ ‘ক্ৰৌঞ্চপাদ’ দৰ্শন কৰিলে পাপৰ পৰা মুক্তি হয়। তদ্ৰূপ শিৱনদীত শিৱকৰ আৰু গয়াত গদাধৰৰ দৰ্শন কৰিব লাগে।
Verse 89
सर्वत्र परमात्मानं दृष्ट्वा मुच्येदघव्रजात् । वाराणस्यां विशालाक्षी प्रयागे ललिता तथा ॥ ८९ ॥
সৰ্বত্ৰ পৰমাত্মাৰ দৰ্শনে মানুহ পাপসমূহৰ পৰা মুক্ত হয়। বাৰাণসীত বিশালাক্ষীৰ দ্বাৰা আৰু প্ৰয়াগত ললিতাৰ দ্বাৰা এই সত্য প্ৰতিষ্ঠিত।
Verse 90
गयायां मंगला नाम कृतशौचे तु सैंहिका । यद्ददाति गयास्थस्तत्सर्वमानंत्यमश्नुते ॥ ९० ॥
গয়াত ‘মঙ্গলা’ নামে এক পবিত্ৰ শক্তি আছে, আৰু শৌচ-শুদ্ধি সম্পূৰ্ণ কৰা জনৰ বাবে ‘সৈংহিকা’ আছে। গয়াত থাকি যি দান কৰা হয়, তাৰ অক্ষয় অনন্ত পুণ্যফল লাভ হয়।
Verse 91
नंदंति पितरस्तस्य सुप्रकृष्टेन कर्मणा । यद्गयास्थो ददात्यन्नं पितरस्तेन पुत्रिणः ॥ ९१ ॥
তাৰ সেই পৰম উৎকৃষ্ট কৰ্মত পিতৃগণ আনন্দিত হয়। গয়াত থাকি যেতিয়া সি অন্নদান (শ্ৰাদ্ধ) কৰে, তেতিয়া তাৰ দ্বাৰা পিতৃগণ পুত্ৰসমৃদ্ধ—বংশধাৰা স্থিৰ—হয়।
Verse 92
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीवसुसंवादे गयामाहात्म्यं नाम चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः ॥ ४४ ॥
এইদৰে শ্ৰী বৃহন্নাৰদীয় পুৰাণৰ উত্তৰভাগত, মোহিনী–বসু সংবাদৰ অন্তৰ্গত ‘গয়া-মাহাত্ম্য’ নামৰ চুয়াল্লিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Because Brahmā is said to reside there, and the chapter repeatedly claims that śrāddha and piṇḍa-offerings performed at Gayā yield akṣaya (imperishable) merit that directly benefits ancestors—freeing them from preta-conditions and hells—making it paradigmatic of Pitṛ-sevā as mokṣa-dharma.
It provides an origin-authorization (sthāna-prāmāṇya) for the sacred landscape: Viṣṇu’s slaying of Gayāsura (via māyā and the mace) establishes Viṣṇu’s salvific presence as Gadādhara at Gayā, while Brahmā’s abiding within the precinct sacralizes Gayā as a puṇya-kṣetra with exceptional ritual potency.
Śrāddha, piṇḍa-nirvapaṇa (piṇḍa offerings), snāna (ritual bathing), dāna (gifts), and allied acts such as japa, homa, and tapas—each described as producing inexhaustible merit when performed within the Gayā-kṣetra and its named sub-tīrthas.