Yakṣiṇī-Mantra-Sādhana Nirūpaṇa (Lakṣmī-avatāra-vidyāḥ: Bālā, Annapūrṇā, Bagalā)
সনৎকুমাৰে নাৰদক সৰস্বতীৰ প্ৰকাশৰ পৰা আগুৱাই লৈ গৈ, মানৱ-প্ৰয়োজন সিদ্ধ কৰা লক্ষ্মী-সম্পৰ্কীয় মন্ত্রাৱতাৰ বিদ্যাৰ উপদেশ দিয়ে। আৰম্ভণিতে ত্ৰি-বীজ, ঋষি দক্ষিণামূর্তি, ছন্দ পঙ্ক্তি আৰু দেবতা ত্ৰিপুৰা-বালা বুলি মন্ত্র-প্ৰমাণ স্থাপন কৰি, অঙ্গ-কৰ-ন্যাস, নব-যোনি পাঠ, দেবীনামৰে স্থাপনা আৰু পঞ্চবীজ কামেশী ক্ৰমত কামৰ নাম আৰু বাণ-দেৱতাসকলৰ বৰ্ণনা আছে। তাৰ পিছত নব-যোনি মূল, অষ্টদল আৱৰণ, মাতৃকা পৰিধি, পীঠশক্তি, পীঠ, ভৈৰৱ আৰু দিকপালসহ যন্ত্রবিধান, জপ-হোম সংখ্যা আৰু বাক্সিদ্ধি, সমৃদ্ধি, দীঘলীয়া আয়ু, ৰোগশমন, আকর্ষণ/বশীকৰণ আদি প্ৰয়োগ, উৎকীলন, দীপিনী বিধি আৰু গুৰু-পরম্পৰা পূজা বৰ্ণিত। উত্তৰাৰ্ধত অন্নপূর্ণাৰ বিশ-অক্ষৰী বিদ্যা যন্ত্র-শক্তিসমূহসহ, আৰু শেষত বগলামুখীৰ স্তম্ভন পদ্ধতি—মন্ত্রবন্ধ, ধ্যান, যন্ত্রভেদ, হোমদ্ৰব্য আৰু স্তম্ভন, উচ্চাটন, ৰক্ষা, প্ৰতিবিষ, শীঘ্ৰগমন, অদৃশ্যতা আদি বিশেষ কৰ্ম—উপদেশ দি অধ্যায় সমাপ্ত।
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । सरस्वत्यवतारास्ते कथिताः सिद्धिदा नृणाम् । अथ लक्ष्म्यवतारांस्ते वक्ष्ये सर्वार्थसिद्धिदान् ॥ १ ॥
সনৎকুমাৰে ক’লে—মানৱক সিদ্ধি দান কৰা সৰস্বতীৰ অৱতাৰসমূহ তোমাক কোৱা হ’ল। এতিয়া মই লক্ষ্মীৰ অৱতাৰসমূহ ক’ম, যি সকলো উদ্দেশ্যৰ সিদ্ধি দান কৰে।
Verse 2
वाणीमन्मथशक्त्याख्यं बीजत्रितयमीरितम् । ऋषिः स्याद्दक्षिणामूर्तिः पंक्तिश्छंदः प्रकीर्तितम् ॥ २ ॥
বাণী, মন্মথ আৰু শক্তি—এই নামে বীজমন্ত্ৰৰ ত্ৰয় কোৱা হৈছে। ইয়াৰ ঋষি দক্ষিণামূর্তি; ছন্দ ‘পংক্তি’ বুলি প্ৰকীৰ্তিত।
Verse 3
देवता त्रिपुरा बाला मध्यांते शक्तिबीजके । नाभेरापादमाद्यं तु नाभ्यंतं हृदयात्परम् ॥ ३ ॥
এই ন্যাসৰ অধিষ্ঠাত্রী দেৱতা ত্ৰিপুৰা বালা। শক্তি-বীজ মধ্যত আৰু অন্তত স্থাপন কৰিব লাগে। ‘আদ্য’ ন্যাস নাভিৰ পৰা তললৈ পাদ পৰ্যন্ত, আৰু নাভিত শেষ হোৱা ন্যাস হৃদয়ৰ পৰা ওপৰলৈ কৰিব লাগে।
Verse 4
मृर्ध्नो ह्रदंतं तर्तीयं क्रमाद्देहेषु विन्यसेत् । आद्यं वामकरे दक्षकरे तदुभयोः परम् ॥ ४ ॥
মূৰ্ধ্নৰ শিখাৰ পৰা হৃদয়ান্তলৈ তৃতীয় ন্যাস ক্ৰমে দেহত স্থাপন কৰিব লাগে। প্ৰথমটো বাওঁ হাতত, দ্বিতীয়টো সোঁ হাতত, তাৰ পাছত পৰৱৰ্তীটো দুয়ো হাতত একেলগে স্থাপন কৰিব লাগে।
Verse 5
पुनर्बीजत्रयं न्यस्य मूर्ध्नि गुह्ये च वक्षसि । नव योन्पाभिधं न्यासे नवकृत्वो मनुं न्यसेत् ॥ ५ ॥
তাৰ পাছত বীজত্রয় পুনৰ ন্যাস কৰি মূৰ্ধ্নি, গুহ্য-প্ৰদেশ আৰু বক্ষস্থলত স্থাপন কৰিব লাগে। ‘নৱ-যোন্পা’ নামে ন্যাসত মন্ত্র নৱবাৰ স্থাপন কৰা উচিত।
Verse 6
कर्णयोश्चिबुके न्यस्येच्छंखयोर्मुखपंकजे । नेत्रयोर्नासिकायां च स्कंधयोरुदरे तथा ॥ ६ ॥
কাণ আৰু চিবুকত, শঙ্খ-প্ৰদেশত আৰু পদ্মসদৃশ মুখত, চকুত আৰু নাসিকাত, আৰু তেনেদৰে কান্ধত আৰু উদৰত ন্যাস কৰিব লাগে।
Verse 7
न्यसेत्कूर्परयोर्नाभौ जानुनोर्लिंगमस्तके । पादयोरपि गुह्ये च पार्श्वयोर्हृदये पुनः ॥ ७ ॥
কূৰ্পৰ (কনুই) আৰু নাভিত, হাঁটু দুটাত, আৰু মস্তকৰ শিখাত ন্যাস কৰিব লাগে। পাদতেও, গুহ্য-প্ৰদেশত, পাৰ্শ্বত, আৰু পুনৰ হৃদয়ত ন্যাস কৰিব লাগে।
Verse 8
स्तनयोः कंठदेशे च वामांगादिषु विन्यसेत् । वाग्भवाद्यां रतिं गुह्ये प्रीतिमत्यादिकां हृदि ॥ ८ ॥
স্তনদ্বয়, কণ্ঠদেশ আৰু বামাঙ্গাদি অঙ্গত ন্যাস স্থাপন কৰিব। ‘বাগ্ভবা’ আদি সহ ৰতি-শক্তিক গুহ্যদেশত, আৰু ‘প্রীতিমতী’ আদি শক্তিক হৃদয়ত স্থাপন কৰিব।
Verse 9
कामबीजादिकान्पश्येद्भूमध्ये तु मनोभवाम् । पुनर्वागकात्ममाद्यास्तिस्रएव च विन्यसेत् ॥ ९ ॥
ভূমধ্য মণ্ডলত কামবীজ আদি বীজমন্ত্ৰসমূহক ‘মনোভবা’ শক্তিৰূপে দৰ্শন কৰিব। তাৰ পিছত পুনৰায় কেৱল বাক্, ক আৰু আত্মা—এই তিন আদ্য শক্তিৰ ন্যাস কৰিব।
Verse 10
अमृतेशीं च योगेशीं विश्वयोनिं तृतीयकाम् । मूर्ध्निं वक्त्रे हृदि न्यस्येद्गुह्ये चरणयोरपि ॥ १० ॥
‘অমৃতেশী’, ‘যোগেশী’, ‘বিশ্বযোনি’ আৰু ‘তৃতীয়কামা’—ইয়াৰ ন্যাস মূৰ, মুখ আৰু হৃদয়ত কৰিব; লগতে গুহ্যদেশত আৰু চৰণদ্বয়তো কৰিব।
Verse 11
कामेशी पंचबीजाढ्यां स्मरात्पञ्चन्यसेत्क्रमात् । मायाकामौ च वाग्लक्ष्मी कामेशी पंचबीजकम् ॥ ११ ॥
পঞ্চবীজসমৃদ্ধ কামেশীৰ ধ্যান কৰি ক্ৰমে পঞ্চন্যাস কৰিব। (বীজ:) মায়া আৰু কাম, তাৰ পিছত বাক্ আৰু লক্ষ্মী—ইয়াই কামেশীৰ পঞ্চবীজ।
Verse 12
मनोभवश्च मकरध्वजकंदर्पमन्मथाः । कामदेवः स्मरः पंच कीर्तितान्याससिद्धिदाः ॥ १२ ॥
মনোভব, মকৰধ্বজ, কন্দর্প, মন্মথ, কামদেৱ আৰু স্মৰ—এই পাঁচ নাম কীৰ্তিত। ন্যাসত প্ৰয়োগ কৰিলে ইহঁতে সেই বিধিৰ সিদ্ধি দান কৰে।
Verse 13
शिरःपन्मुखागुह्येषु हृदये बाणदेवताः । द्राविण्याद्याः क्रमान्न्यस्येद्वाणेशीबीजपूर्वकः ॥ १३ ॥
বাণেশী-বীজ আগত কৰি দ্ৰাৱিণী আদি বাণদেৱতাসকলক ক্ৰমে ন্যাস কৰিব—শিৰত, পদতলত, মুখত, গুহ্যদেশত আৰু হৃদয়ত।
Verse 14
द्रांद्रीं क्लींजूंस इति वैबाणेशबीजकं च कम् । द्राविणी क्षोभिणी वशीकरण्यांकर्षणी तथा ॥ १४ ॥
‘দ্ৰাঁ’, ‘দ্ৰীং’, ‘ক্লীং-জূঁ-স’—এইবোৰ বৈবাণেশ বীজ; লগতে ‘কং’ও। এই শক্তিসকল দ্ৰাৱিণী, ক্ষোভিণী, বশীকৰণী আৰু আকর্ষণী নামে জনা যায়।
Verse 15
संमोहनी च बाणानां देवताः पञ्च कीर्तिताः । तार्तीयवाग्मध्यगेन कामेन स्यात्षडंगकम् ॥ १५ ॥
বাণৰ পাঁচ দেৱতা কীৰ্তিত; তাত সম্মোহনীও আছে। তৃতীয় বাণীৰ মধ্যগত কামক স্থাপন কৰিলে এই সাধনা ষড়ঙ্গ হয়।
Verse 16
षड्दीर्घस्वरयुक्तेन ततो देवीं विचिंतयेत् । ध्यायेद्रक्तसरोजस्थां रक्तवस्त्रां त्रिलोचनम् ॥ १६ ॥
তাৰ পাছত ছয় দীৰ্ঘ স্বৰযুক্ত মন্ত্রে দেৱীক বিচিন্তা কৰিব; ৰক্ত পদ্মাসীনা, ৰক্তবস্ত্ৰধাৰিণী, ত্ৰিনয়না দেৱীৰ ধ্যান কৰিব।
Verse 17
उद्यदर्कनिभां विद्यां मालाभयवरोद्वहाम् । लक्षत्रयं जपेन्मंत्रं दशांशं किंशुकोद्भवैः ॥ १७ ॥
উদীয়মান সূৰ্যৰ দৰে দীপ্তিময় বিদ্যাৰ ধ্যান কৰিব—যি জপমালা ধাৰণ কৰে, অভয় আৰু বৰ প্ৰদান কৰে। মন্ত্র তিন লক্ষ জপ কৰি, তাৰ দশমাংশ কিঞ্চুক-পুষ্পে হোম কৰিব।
Verse 18
पुष्पैर्हयारिजैर्वापि जुहुयान्मधुरान्वितैः । नवयोन्यात्मकं यंत्रं बहिरष्टदलावृतम् ॥ १८ ॥
পুষ্পেৰে, অথবা হযাৰিজ পুষ্পেৰোও, মধুৰ দ্ৰব্যসহ অগ্নিত আহুতি দিব লাগে। এই যন্ত্ৰ নব-যোনি-স্বৰূপ আৰু বাহিৰে অষ্টদল পদ্ম-আৱৰণে আৱৃত।
Verse 19
केसरेषु स्वरान्न्यस्येद्वर्गानष्टौदलेष्वपि । दलाग्रेषु त्रिशूलानि पद्म तु मातृकावृतम् ॥ १९ ॥
পদ্মৰ কেশৰত স্বৰসমূহৰ ন্যাস কৰিব লাগে আৰু তাৰ অষ্টদলত আঠটা বৰ্গ (ব্যঞ্জন-সমূহ)ো ন্যাস কৰিব লাগে। দলেৰ অগ্ৰভাগত ত্ৰিশূল স্থাপন কৰিব; এইদৰে পদ্ম মাতৃকা বৰ্ণেৰে পৰিবৃত হয়।
Verse 20
एवं विलिखिते यंत्रे पीठशक्तीः प्रपूजयेत् । इच्छा ज्ञाना क्रिया चैव कामिनी कामदायिनी ॥ २० ॥
এইদৰে যন্ত্ৰ অংকিত হ’লে, পীঠ-শক্তিসকলক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব লাগে—ইচ্ছা, জ্ঞান, ক্ৰিয়া, আৰু কামিনী ও কামদায়িনী।
Verse 21
रती रतिप्रिया नंदा मनोन्मन्यपि चोदिताः । पीठशक्तीरिमा इष्ट्वा पीठं तन्मनुना दिशेत् ॥ २१ ॥
ৰতি, ৰতিপ্ৰিয়া, নন্দা আৰু শাস্ত্ৰোক্ত মনোন্মনী—এই পীঠ-শক্তিসকলক পূজা কৰি, তাৰপিছত তেওঁলোকৰ নিজ নিজ মন্ত্ৰ (মনু) দ্বাৰা পীঠ স্থাপন কৰিব লাগে।
Verse 22
व्योमपूर्वे तु तार्तीयं सदाशिवमहापदम् । प्रेतपद्मासनं ङेंतं नमोंतः पीठमन्त्रकः ॥ २२ ॥
ব্যোম-সম্পৰ্কীয় পূব দিশত তৃতীয় স্থাপন কোৱা হৈছে—সদাশিৱৰ মহাপদ। ই ‘প্ৰেত’ ৰূপৰ বাবে পদ্মাসন; ‘ঙেং’ বীজ আৰু শেষত ‘নমো’ যুক্ত—এইয়েই পীঠ-মন্ত্ৰ।
Verse 23
षोडशार्णस्ततो मूर्तौ क्लृप्तायां मूलमंत्रतः । आवाह्य प्रजपेद्देवीमुपचारैः पृथग्विधैः ॥ २३ ॥
তাৰ পাছত মূল-মন্ত্ৰৰ বিধি অনুসাৰে যথাযথভাৱে প্ৰস্তুত কৰা মূৰ্তিত ষোড়শাক্ষৰ মন্ত্ৰে দেৱীক আহ্বান কৰি, জপসহ নানা ধৰণৰ পৃথক পৃথক উপচাৰে পূজা কৰিব।
Verse 24
देवीमिष्ट्वा मध्ययोनौ त्रिकोणे रतिपूर्विकाम् । वामकोणे रतिं दक्षे प्रीतिमग्रे मनोभवाम् ॥ २४ ॥
মধ্যৰ যোনি-ৰূপ ত্ৰিকোণত দেৱীক পূজা কৰি তাতে ৰতিপূৰ্বিকাক স্থাপন কৰি আৰাধনা কৰিব; বাওঁ কোণত ৰতি, সোঁ কোণত প্ৰীতি আৰু আগফালৰ শিখৰত মনোভৱাক স্থাপন কৰি পূজা কৰিব।
Verse 25
योन्यन्तर्वह्निकोणादवंगान्यग्नेर्विदिक्ष्वपि । मध्ययोमेर्हहिः पूर्वादिषु चाग्रे स्मरानपि ॥ २५ ॥
যোনিৰ ভিতৰৰ অগ্নি-কোণৰ পৰা অগ্নিৰ উপাঙ্গসমূহক মধ্যদিশাসমূহতো ধ্যান কৰিব। মধ্য অঞ্চলত হৰিৰ স্মৰণ কৰিব, আৰু পূৰ্ব আদি দিশত আগতে স্মৰ (কাম)কো স্মৰণ কৰিব।
Verse 26
वाणदेवीस्तद्वदेव शक्तीरष्टसु योनिषु । सुभगाख्या भागा पश्चात्तृतीया भगसर्पिणी ॥ २६ ॥
তদ্ৰূপে বাণী-দেৱীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শক্তিসমূহক আঠটা যোনি-ভেদত অৱস্থিত বুলি জানিব লাগে। তাত ‘সুভগা’ নামিনী ‘ভাগা’, আৰু তাৰ পাছত তৃতীয়া ‘ভগসৰ্পিণী’।
Verse 27
भगमाला तथानंगा नगाद्या कुसुमापरा । अनंगमेखलानंगमदनेत्यष्टशक्तयः ॥ २७ ॥
ভগমালা আৰু অনঙ্গা, নগাদ্যা আৰু কুসুমাপৰা, অনঙ্গমেখলা আৰু অনঙ্গমদনা—এইবোৰেই আঠ শক্তি।
Verse 28
पद्मकेशरगा ब्राह्मी मुखाः पत्रेषु भैरवाः । दीर्घाद्या मातरः पूज्या ह्रस्वाद्याश्चाष्टभैरवाः ॥ २८ ॥
পদ্মৰ কেশৰত ব্ৰাহ্মীক স্থাপন কৰি পূজা কৰিব লাগে; পাতে পাতে ভৈৰৱ-মুখসমূহ বিন্যাস কৰিব লাগে। দীৰ্ঘ স্বৰাদি মাতৃকাসকল পূজ্য, আৰু হ্ৰস্ব স্বৰাদি অষ্টভৈৰৱো আৰাধ্য।
Verse 29
दलाग्रेष्वष्टपीठानि कामरूपाख्यमादिमम् । मलयं कोल्लगिर्य्याख्यं चौहाराख्यं कुलांतकम् ॥ २९ ॥
পাতেৰ অগ্ৰভাগত অষ্ট পীঠ বিন্যাসিত—আদিতে কামৰূপ নামে, তাৰপিছত মলয়; তাৰপিছত কোল্লগিৰি, চৌহাৰ আৰু কুলান্তক।
Verse 30
जालंधरं तथोन्नासं कोटपीठमथाष्टमम् । भूगृहे दशदिक्ष्वर्चेद्धेतुकं त्रिपुरांतकम् ॥ ३० ॥
তদ্ৰূপ জালন্ধৰ আৰু উন্নাস, আৰু অষ্টম ৰূপে কোটপীঠ। ভূগৃহত দহ দিশত হেতুক আৰু ত্ৰিপুৰান্তকৰ অর্চনা কৰিব লাগে।
Verse 31
वैतालमग्नि जिह्वं च कमलांतकालिनौ । एकपादं भीमरूपं विमलं हाटकेश्वरम् ॥ ३१ ॥
আৰু বৈতাল, অগ্নিজিহ্ব, কমলান্তকালিন; লগতে একপাদ, ভীমৰূপ, বিমল আৰু হাটকেশ্বৰ।
Verse 32
शक्राद्यानायुधैः सार्द्धं स्वस्वदिक्षु समर्चयेत् । तद्बहिर्दिक्षु बटुकं योगिनीं क्षेत्रनायकम् ॥ ३२ ॥
শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) আদি দিকপালসকলক তেওঁলোকৰ নিজ নিজ অস্ত্ৰসহ নিজ নিজ দিশাত বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব লাগে। সেই দিশাসমূহৰ বাহিৰত বটুক, যোগিনীসকল আৰু ক্ষেত্ৰনায়ককো আৰাধনা কৰিব লাগে।
Verse 33
गणेशं विदिशास्वर्चेद्वसून्सूर्याच्छिवांस्तथा । भूतांश्चेत्थं भजन्बालामीशः स्याद्धनविद्ययोः ॥ ३३ ॥
বিদিশাত গণেশক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব; সূৰ্যস্থানত বসুগণক, আৰু শিৱকো। এইদৰে ভূতসকলক ভজন কৰিলে সাধক বালা-বিদ্যাৰ অধীশ্বৰ হয় আৰু ধন আৰু বিদ্যা—দুয়োটাই লাভ কৰে।
Verse 34
रक्तांभोजैर्हुतेर्नार्योवश्याः स्युः सर्षपैर्नृपाः । नंद्यावर्तै राजवृक्षैः कुंदैः पाटलचंपकैः ॥ ३४ ॥
ৰঙা পদ্মেৰে হোমত আহুতি দিলে নাৰীসকল বশীভূত হয়; আৰু সৰিষাৰে আহুতি দিলে ৰজা (শাসক) নিয়ন্ত্ৰণত আহে। নন্দ্যাৱর্ত, ৰাজবৃক্ষৰ ফুল, কুন্দ, পাটল আৰু চম্পকৰ আহুতিতো তদ্ৰূপ ফল হয়।
Verse 35
पुष्पैर्बिल्वफलैर्वापि होमाल्लक्ष्मीः स्थिरा भवेत् । अपमृत्युं जयेन्मन्त्री गुडूच्या दुग्धयुक्तया ॥ ३५ ॥
ফুল বা বিল্বফলৰে হোমত আহুতি দিলে লক্ষ্মী স্থিৰ হয়। আৰু দুধ-যুক্ত গুড়ূচীৰ প্ৰয়োগে মন্ত্রসাধকে অপমৃত্যুক জয় কৰে।
Verse 36
यथोक्तदूर्वाहोमेन नीरोगायुः समश्नुते । ज्ञानं कवित्वं लभते चन्द्रागुरुसुरैर्हुतैः ॥ ३६ ॥
শাস্ত্ৰোক্ত বিধিত দূৰ্বা-হোম কৰিলে ৰোগহীন দীঘলীয়া আয়ু লাভ হয়। আৰু চন্দ্ৰ, গুৰু (বৃহস্পতি) আৰু দেৱতাসকললৈ আহুতি দিলে জ্ঞান আৰু কবিত্ব লাভ হয়।
Verse 37
पलाशपुष्पैर्वाक्सिद्धिरन्नाप्तिश्चान्नहोमतः । सुरभिक्षीरदध्यक्ताँल्लाजान्हुत्वा रुजो जयेत् ॥ ३७ ॥
পলাশ ফুলৰে আহুতি দিলে বাক্-সিদ্ধি লাভ হয়; আৰু অন্ন-হোমে অন্নপ্ৰাপ্তি হয়। গৰুৰ দুধ আৰু দই মাখোৱা লাজা (লাভা) আহুতি দিলে ৰোগ জয় হয়।
Verse 38
रक्तचन्दनकर्पूरकर्चूरागुरुरोचनाः । चन्दनं केशरं मांसीं क्रमाद्भागैनिंयोजयेत् ॥ ३८ ॥
ৰক্তচন্দন, কৰ্পূৰ, কচূৰ, অগৰু আৰু গোৰোচনা; তাৰপিছত চন্দন, কেশৰ আৰু মাংসী—এই সকলোকে ক্ৰমে নিৰ্দিষ্ট মাপৰ ভাগে সংযোজন কৰিব লাগে।
Verse 39
भूमिचंद्रैकनन्दाब्धिदिक्सप्तनिगमोन्मितैः । श्मशाने कृष्मभूतस्य निशि नीहारपाथसा ॥ ३९ ॥
ভূমি, চন্দ্ৰ, এক, নন্দা, সাগৰ, দিশ, সাত আৰু নিগম (বেদ)—এই সংকেত-সংখ্যাৰে দেখুওৱা মাপ অনুসাৰে; শ্মশানত, কৃষ্ণ-ভূত হোৱা জনৰ বাবে, ৰাতি, কুঁৱলী-মাখা পথত (ই) সম্পন্ন হয়।
Verse 40
कुमार्या पेषयेत्तानि मंत्रेणाथाभिमंत्र्य च । विदद्ध्यात्तिलकं तेन दर्शनाद्वशयेज्जनान् ॥ ४० ॥
সেই দ্ৰব্যসমূহ কুমাৰীৰে পেষণ কৰাব; তাৰপিছত মন্ত্ৰে অভিমন্ত্ৰিত কৰি তাৰে তিলক ধাৰণ কৰিব। কেৱল দৰ্শনমাত্ৰতে লোক বশ হয়।
Verse 41
गजसिंहादिभूतानि राक्षसाञ्छाकिनीरपि । प्रयोजनानां सिद्ध्यै तु देव्याः शापं निवर्त्य च ॥ ४१ ॥
হাতী-সিংহ আদি ৰূপধাৰী ভূত, ৰাক্ষস আৰু শাকিনীয়ো—নিজ উদ্দেশ্য সিদ্ধিৰ বাবে আৰু দেৱীৰ শাপ নিৱৃত্তিৰ বাবে (উপযোগ/প্ৰসন্ন কৰা হয়)।
Verse 42
विधायोत्कीलितां पश्चाज्जपमस्य समाचरेत् । यो जपेदादिमे बीजे वराहभृगुपावकान् ॥ ४२ ॥
উৎকীলন বিধি সম্পন্ন কৰি তাৰপিছত এই মন্ত্ৰৰ জপ বিধিপূৰ্বক কৰিব লাগে। যি আদিবীজ জপ কৰোঁতে বৰাহ, ভৃগু আৰু পাবক (অগ্নি)ক স্মৰণ কৰে…
Verse 43
मध्यमादौ नभोहंसौ मध्यमांते तु पावकम् । आदावंते च तार्तूयक्रमात्स्वं धूम्रकेतनम् ॥ ४३ ॥
মধ্যভাগৰ আৰম্ভণিতে ‘নভো-হংস’ আৰু মধ্যৰ অন্তত ‘পাৱক’ (অগ্নি) থাকে। আৰু আদিত আৰু অন্তত ‘তাৰ্তূয়’ ক্ৰমে নিজৰ ‘ধূম্ৰকেতু’ তত্ত্ব বিন্যাস বা উপলব্ধি কৰিব লাগে।
Verse 44
एवं जप्त्वा शतं विद्या शापहीना फलप्रदा । यद्वाद्ये चरमे बीजे नैव रेफं वियोजयेत् ॥ ४४ ॥
এইদৰে শতবাৰ জপ কৰিলে বিদ্যা শাপহীন হৈ ফলদায়িনী হয়। আৰু আদ্য ধ্বনি আৰু চরম বীজত ‘ৰেফ’ (ৰ) কেতিয়াও পৃথক নকৰিব।
Verse 45
शापोद्धारप्रकारोऽन्यो यद्वायं कीर्तितो बुधैः । आद्यमाद्यं हि तार्तीयं कामः कामोऽथ वाग्भवम् ॥ ४५ ॥
শাপোদ্ধাৰৰ আন এটা পদ্ধতি, যি বুধসকলে কীৰ্তন কৰিছে, এই—প্ৰথম বীজ, পুনৰ প্ৰথম; তাৰপিছত তৃতীয়; তাৰপিছত ‘কাম’, পুনৰ ‘কাম’; আৰু তাৰপিছত ‘বাগ্ভৱ’।
Verse 46
अंत्यमंत्थमनंगश्च नवार्णः कीर्तितो मनुः । जप्तोऽयं शतधा शापं बालाया विनिवर्तयेत् ॥ ४६ ॥
‘অন্ত্য’, ‘মন্ত্থ’ আৰু ‘অনঙ্গ’সহ নবাক্ষৰ মন্ত্র ঘোষণা কৰা হৈছে। এই মন্ত্র শতবাৰ জপ কৰিলে বালিকাক পীড়া দিয়া শাপ নিবৃত্ত হয়।
Verse 47
चैतन्याह्लादिनूमन्त्रौ जप्तौ निष्कीलताकरौ । त्रिस्वराश्चेतनं मन्त्री धरः शांतिरनुग्रहः ॥ ४७ ॥
‘চৈতন্য’ আৰু ‘আহ্লাদিনূ’ নামৰ মন্ত্র জপ কৰিলে বাধা-বন্ধন উকলি যায়। তিন স্বৰেই মন্ত্রৰ চেতনা; জপকাৰী তাৰ ধারক; আৰু ফল শান্তি আৰু অনুগ্ৰহ।
Verse 48
तारादिहृदयांतः स्यात्काम आह्लादिनीमनुः । तथा त्रयाणां बीजानां दीपनैर्मनुभिस्त्रिभिः ॥ ४८ ॥
হৃদয়-মন্ত্ৰত ‘তারা’ (ॐ) অক্ষৰৰ পৰা আৰম্ভ কৰি আনন্দদায়িনী ‘কাম’-মন্ত্ৰ স্থাপন কৰা উচিত। তদ্ৰূপ তিনিটা বীজাক্ষৰক দীপ্ত কৰিবলৈ তিনিটা ‘দীপন’ মন্ত্ৰ আছে।
Verse 49
सुदीप्तानि विधायादौ जपेत्तानीष्टसिद्धये । वदयुग्मं सदीर्घांबु स्मृतिवालावनंगतौ ॥ ४९ ॥
প্ৰথমে সিহঁতক সুদীপ্ত কৰি লৈ, ইষ্টসিদ্ধিৰ বাবে সেই মন্ত্ৰসমূহ জপ কৰা উচিত। দীৰ্ঘ ‘আ’ সহিত যুগ্ম অক্ষৰ সোঁৱৰণীয় ক্ৰম অনুসাৰে উচ্চাৰণ কৰিব, বিধিৰ পৰা বিচ্যুত নহ’ব।
Verse 50
सत्यः सनेत्रो नस्तादृग्वा वाग्वर्णाद्यदीपिनी । क्लिन्ने क्लेदिनि वैकुंठो दीर्घं स्वं सद्यगोंतिमः ॥ ५० ॥
তেওঁ সত্য; নেত্ৰযুক্ত; তেওঁৰ দৃষ্টি ‘এনেকুৱা-তেনেকুৱা’ সাধাৰণ সীমাত আবদ্ধ নহয়। তেওঁ বাক্ আৰু বৰ্ণবৰ্গৰ দীপক। ক্লিন্নত—ক্লেদিনী তত্ত্বত—তেওঁ বৈকুণ্ঠ; দীৰ্ঘস্বৰূপ; স্বীয় স্বভাৱ; আৰু যাঁৰ গতি তৎক্ষণাৎ আৰু অন্তিম।
Verse 51
निद्रा सचंद्रा कुर्वीत शिवार्णा मध्यदीपिनी । तारो मोक्षं च कुरुते नायं वर्णास्यदीपिनी ॥ ५१ ॥
‘নিদ্ৰা’ক ‘চন্দ্ৰ’ সহিত গঠন কৰিব লাগে; মধ্যত দীপ্ত ‘শিৱ’ অক্ষৰ থাকে। ‘তারা’ অক্ষৰে মোক্ষ দান কৰে; ই কেৱল মুখোচ্চাৰণৰ সাধাৰণ বৰ্ণ নহয়।
Verse 52
दीपिनीमंतरा बाला साधितापि न सिद्ध्यति । वागंत्यकामान् प्रजयेदरीणा क्षोभहेतवे ॥ ५२ ॥
‘দীপিনী’ অবিহনে ‘বালা’ মন্ত্ৰ সাধিলেও সিদ্ধ নহয়। আৰু অসময় বা অশুদ্ধ বিধিৰে উচ্চাৰণ কৰিলে ই শত্রুক উচটাই ক্ষোভ আৰু বিঘ্নৰ কাৰণো হ’ব পাৰে।
Verse 53
कामवागंत्यबीजानि त्रैलोक्यस्य वशीकृतौ । कामांत्यवाणीबीजानि मुक्तये नियतो जपेत् ॥ ५३ ॥
ত্ৰিলোকক বশ কৰিবলৈ ‘কাম’ আৰু ‘বাক্’ অন্ত্য বীজমন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা উচিত; কিন্তু মুক্তিৰ বাবে নিয়মশীল সাধকে ‘কাম’ আৰু ‘বাণী’ অন্ত্য বীজমন্ত্ৰ জপ কৰিব।
Verse 54
पूजारंभे तु बालायास्त्रिविधानर्चयेद्गुरून् । दिव्यौघश्चैव सिद्धौघो मानवौघ इति त्रिधा ॥ ५४ ॥
পূজাৰ আৰম্ভণিতে কনিষ্ঠ শিষ্য গুৰুবৰ্গক ত্ৰিবিধভাবে অর্চনা কৰিব—দিব্যৌঘ, সিদ্ধৌঘ আৰু মানবৌঘ—এইদৰে তিন ভাগে।
Verse 55
परप्रकाशः परमे शानः परशिवस्तथा । कामेश्वरस्ततो मोक्षः षष्ठः कामोऽमृतोंऽतिमः ॥ ५५ ॥
তেওঁ পৰম প্ৰকাশ, পৰম ঈশান, আৰু পৰশিৱো। তেওঁৱেই কামেশ্বৰ; তাৰ পাছত তেওঁৱেই মোক্ষ-স্বৰূপ। ষষ্ঠ ‘কাম’, আৰু অন্তিম ‘অমৃত’—অমৰত্ব।
Verse 56
एते दप्तैव दिव्यौघा आनन्दपदपश्चिमाः । ईशानाख्यस्तत्पुरुषोऽघोराख्योवामदेवकः ॥ ५६ ॥
এইবোৰেই পাঁচ দিৱ্যৌঘ, যিবোৰ আনন্দপদলৈ পৰ্যবসিত হয়—ঈশান, তৎপুৰুষ, অঘোৰ, বামদেৱ আৰু সদ্যোজাত।
Verse 57
सद्योजात इमे पंच सिद्धौधाख्याः स्मृता मुने । मानवौघाः परिज्ञेयाः स्वगुरोः सम्प्रदायतः ॥ ५७ ॥
হে মুনি, ‘সদ্যোজাত’ আদি এই পাঁচক ‘সিদ্ধৌঘ’ বুলি স্মৰণ কৰা হয়; আৰু ‘মানৱৌঘ’ নিজৰ গুৰুৰ সম্প্ৰদায়-পরম্পৰাৰ দ্বাৰাই জানিবলগীয়া।
Verse 58
नवयोन्यात्मके यन्त्रे विलिखेन्मध्ययोनितः । प्रादक्षिण्येन बीजानि त्रिवारं साधकोत्तमः ॥ ५८ ॥
নৱ-যোনিযুক্ত যন্ত্ৰত মধ্য-যোনিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি প্ৰদক্ষিণ ক্ৰমে ঘূৰি, শ্ৰেষ্ঠ সাধকে বীজাক্ষৰ তিনিবাৰ লিখিব।
Verse 59
त्रींस्त्रीन्वर्णांस्तु गायत्र्या अष्टपत्रेषु संलिखेत् । बहिर्मातृकयाऽवेष्ट्य तद्बहिर्भूपुरद्वयम् ॥ ५९ ॥
গায়ত্ৰীৰ তিন-তিন বৰ্ণ অষ্টপত্ৰত লিখিব; বাহিৰে মাতৃকা (বৰ্ণমালা)ৰে আৱেষ্টন কৰি, তাৰ বাহিৰে দ্বি-ভূপুর আঁকিব।
Verse 60
कामबीजलसत्कोण व्यतिभिन्नं परस्परम् । पत्रे त्रैपुरमाख्यातं जपसंपातसाधितम् ॥ ६० ॥
কামবীজে দীপ্ত ত্ৰিকোণ পৰস্পৰ ছেদিত ৰূপে গঠিত; পাত্ৰমধ্যে স্থিত এই বিন্যাস ‘ত্ৰৈপুৰ’ বুলি খ্যাত, জপ আৰু সম্পাতৰে সিদ্ধ কৰিব লাগে।
Verse 61
बाहुना विधृते दद्याद्धनं कीर्तिं सुखं सुतान् । कामांते त्रिपुरा देवी विद्महे कविषं भहिम् ॥ ६१ ॥
বাহুৰে দৃঢ়ভাৱে ধাৰণ কৰি আচৰণ কৰিলে ই ধন, কীৰ্তি, সুখ আৰু সন্তান প্ৰদান কৰে। কামান্তে আমি ত্ৰিপুৰা দেৱীক বিদ্মহে; কবি-ঋষিৰ দীপ্ত শক্তি ধ্যানে ধৰি।
Verse 62
बकः खङ्गी समारूढः सनेत्रोऽग्निश्च धीमहि । तत्र क्लिन्ने प्रचोदांते यादित्येषा प्रकीर्तिता ॥ ६२ ॥
আমি বক (কোক/বগলা), খড়্গধাৰী সমাৰূঢ় ৰূপ আৰু নেত্ৰযুক্ত অগ্নিৰ ধ্যান কৰোঁ। সেই মন্ত্ৰ-প্ৰয়োগত ‘ক্লিন্ন’ হ’লে প্ৰেৰণা উদ্ভৱ হয়—ই আদিত্য তত্ত্বৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি প্ৰকীৰ্তিত।
Verse 63
गायत्री त्रैपुरा सर्सिद्धिदा सुरसेविता । अथ लक्ष्म्यवतारोऽन्यः कीर्त्यते सिद्धिदो नृणाम् ॥ ६३ ॥
গায়ত্ৰী—ত্রিপুৰা নামেৰেও পূজ্য—সকলো সিদ্ধি দান কৰে আৰু দেৱতাসকলে সেবা কৰে। এতিয়া মানুহক সিদ্ধি দান কৰা লক্ষ্মীৰ আন এটা অৱতাৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।
Verse 64
वेदादिर्गिरिजा पद्मा मन्यथो हृदयं भृगुः । भगवति माहेश्वरी ङेन्तेऽन्नपूर्णे दहनांगना ॥ ६४ ॥
বেদ তেওঁৰ আদিৰূপ; গিৰিজা আৰু পদ্মা তেওঁৰ ৰূপ; ভৃগুক তেওঁৰ হৃদয় বুলি মানা হয়। হে ভগৱতী মাহেশ্বৰী, হে অন্নপূর্ণা, হে অগ্নিদেৱৰ প্ৰিয়ে—আমাৰ বাক্য আৰু ক্ৰিয়াত সদা সন্নিধান হওক।
Verse 65
प्रोक्ता विंशतिवर्णेयं विद्या स्याद्द्रुहिणो मुनिः । धृतिश्छंदोऽन्नपूर्णेशी देवता परिकीर्तिता ॥ ६५ ॥
এই বিদ্যা বিশ বৰ্ণৰ (অক্ষৰৰ) বুলি কোৱা হৈছে। ইয়াৰ ঋষি দ্ৰুহিণ (ব্ৰহ্মা) মুনি; ছন্দ ধৃতি; আৰু অধিষ্ঠাত্রী দেৱতা অন্নপূর্ণেশী (অন্নপূর্ণা) বুলি পৰম্পৰাত কীৰ্তিত।
Verse 66
षड्दीर्घाढ्येन हृल्लेखाबीऽजेन स्यात्षडंगकम् । मुखनासाक्षिकर्णांसगुदेषु नवसु न्यसेत् ॥ ६६ ॥
হৃল্লেখ-চিহ্নিত আৰু ছয় দীৰ্ঘস্বৰে যুক্ত বীজাক্ষৰেৰে ষড়ঙ্গ (ষড়ঙ্গ-ন্যাস) কৰিব লাগে। তাৰ পাছত মুখ, নাসিকা, চকু, কাণ, কাঁধ আৰু গুদ আদি নটা স্থানত ন্যাস কৰিব লাগে।
Verse 67
पदानि नव तद्वर्णसंख्येदानीमुदीर्यते । भूमिचंद्रधरैकाक्षिवेदाब्धियुगबाहुभिः ॥ ६७ ॥
ইয়াত নটা পদ (শব্দ) আছে; এতিয়া ইয়াৰ বৰ্ণসংখ্যা কোৱা হৈছে—ভূমি, চন্দ্ৰ, ধৰ, এক, অক্ষি, বেদ, আব্ধি, যুগ আৰু বাহু—এই সংখ্যাসূচক সংকেতৰ দ্বাৰা।
Verse 68
पदसंख्यामिता वर्णैस्ततो ध्यायेत्सुरेश्वरीम् । स्वर्णाभांगां त्रिनयनां वस्त्रालंकारशोभिताम् ॥ ६८ ॥
তাৰপিছত ছন্দৰ পদসংখ্যা অনুসৰি মাপি লোৱা অক্ষৰসমূহেৰে সুৰেশ্বৰী দেৱীৰ ধ্যান কৰিব—সুৱৰ্ণকান্ত অঙ্গধাৰী, ত্ৰিনয়না, বস্ত্ৰ আৰু অলংকাৰৰে শোভিতা।
Verse 69
भूरमासं युतां देवीं स्वर्णामत्रकरांबुजाम् । लक्षं जपोऽयुतं होमो घृताक्तचरुणा तथा ॥ ६९ ॥
এটা সম্পূৰ্ণ মাহ দেৱীৰ উপাসনা কৰিব—পদ্মসদৃশ হাতে সুৱৰ্ণপাত্ৰ ধাৰণ কৰা বুলি ধ্যান কৰি; মন্ত্রৰ এক লক্ষ জপ আৰু ঘৃতলিপ্ত চরুৰে দশ সহস্ৰ হোমাহুতি দিব।
Verse 70
जयादिनवशक्तयाढ्ये पीठे पूजा समीरिता । त्रिकोणा वेदपत्राष्टपत्रषोडशपत्रके ॥ ७० ॥
জয়া আদি নবশক্তিৰে সমৃদ্ধ পীঠত পূজা বিধেয়; ই ত্ৰিকোণাকাৰ আৰু বেদ-পত্ৰ, অষ্ট-পত্ৰ আৰু ষোড়শ-পত্ৰ (পদ্মবিন্যাস)যুক্ত হ’ব লাগে।
Verse 71
भूपुरेण युते यंत्रे प्रदद्यान्मायया मनुम् । अग्न्यादिकोणत्रितये शिववाराहमाधवान् ॥ ७१ ॥
ভূপুৰযুক্ত যন্ত্ৰত বিধিৰূপ মায়া প্ৰক্ৰিয়াৰে মন্ত্রন্যাস কৰিব; আৰু অগ্নিকোণ আদি ত্ৰিকোণত্রয়ত শিৱ, বাৰাহ আৰু মাধৱক স্থাপন কৰিব।
Verse 72
अचर्ययेत्स्वस्वमंत्रैस्तु प्रोच्यंते मनवस्तु ते । प्रणवो मनुचन्द्राढ्यं गगनं हृदयं शिवा ॥ ७२ ॥
আচাৰ্যই নিজ নিজ মন্ত্রেৰে উপদেশ দিব—এইবোৰকেই ‘মনু’ বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে। প্ৰণৱ (ওঁ) মন্ত্র; চন্দ্ৰশেখৰ শিৱ মনু; গগন তেওঁৰ আসন; হৃদয় তেওঁৰ ধাম—সেই ঠাইত শিৱা-শক্তিৰ ধ্যান কৰিব।
Verse 73
मारुतः शिवमंत्रोऽयं सप्तार्णः शिवपूजने । वाराहनारायणयोर्मंत्रौ पूर्वमुदीरयेत् ॥ ७३ ॥
শিৱপূজাত এই সাতাক্ষৰ শিৱমন্ত্ৰ ‘মাৰুত’ নামে খ্যাত। ইয়াৰ আগতে বৰাহ আৰু নাৰায়ণৰ মন্ত্ৰ প্ৰথমে উচ্চাৰণ কৰিব লাগে।
Verse 74
षडंगानि ततोऽभ्यर्च्य वामे दक्षे धरां रमाम् । यजेत्स्वस्वमनुभ्यां तु तावुच्येते मुनीश्वर ॥ ७४ ॥
তাৰ পাছত ষড়ঙ্গসমূহ বিধিপূৰ্বক অর্চনা কৰি, বাওঁফালে ধৰা আৰু সোঁফালে ৰমাক নিজ নিজ মন্ত্ৰে পূজা কৰিব লাগে। হে মুনীশ্বৰ, এই দুয়ো এইদৰে বিধেয়।
Verse 75
अन्नं मह्यन्नमित्युक्त्वा मे देह्यन्नाधिपोर्णकाः । नयेममन्नं प्राणांते दापयानलसुंदरी ॥ ७५ ॥
“অন্ন—মোক অন্ন দিয়া” বুলি কৈ, হে অন্নাধিপতিৰ অনুচৰসকল, মোক অন্ন দিয়া। প্ৰাণান্ত সময়ত এই অন্ন মোৰ ওচৰলৈ আনিবা আৰু অগ্নিসুন্দৰী (জঠৰাগ্নি) যেন ই গ্ৰহণ কৰে।
Verse 76
द्वाविंशत्यक्षरो मंत्रो भूमीष्टौ भूमिसंपुटः । लक्ष्मीष्टौ श्रीपुटो विप्र स्नृतिर्लभनुचंद्रयुक् ॥ ७६ ॥
হে বিপ্ৰ, এই মন্ত্ৰ বাইশ অক্ষৰৰ। ই ‘ভূমীষ্টৌ’—‘ভূমি-সম্পুট’ত আৱৃত; আৰু ‘লক্ষ্মীষ্টৌ’—‘শ্ৰী-পুট’ত আৱৃত। ‘লভনু’ আৰু ‘চন্দ্ৰ’যুক্ত বুলি স্মৃত।
Verse 77
भुवो बीजमिति प्रोक्तं श्रीबीजं प्रागुदाहृतम् । मंत्रादिस्थचतुर्बीजपूर्विकाः परिपूजयेत् ॥ ७७ ॥
‘ভুবঃ’ক বীজ বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে, আৰু শ্ৰী-বীজ আগতেই কোৱা হৈছে। তাৰ পাছত মন্ত্ৰৰ আদিত থকা চাৰি বীজ আদি লৈ আৰম্ভ কৰি, সকলো অঙ্গসহ সম্পূৰ্ণ পূজা কৰিব লাগে।
Verse 78
शक्तीश्चतस्रो वेदास्रे परा च भुवनेश्वरी । कमला सुभगा चति ब्राह्म्याद्या अष्टपत्रगाः ॥ ७८ ॥
‘বেদ-বিন্দু’স্থানত চাৰিগৰাকী শক্তি স্মৃত—পৰা, ভুবনেশ্বৰী, কমলা আৰু সুভগা। ব্ৰাহ্মী আদি ৰূপে তেওঁলোকে অষ্টদল পদ্মত অধিষ্ঠিতা।
Verse 79
षोडशारे स्मृते चव मानदातुष्टिपुष्टयः । प्रीती रतिर्ह्नीः श्रीश्चापि स्वधा स्वाहा दशम्यथ ॥ ७९ ॥
ষোড়শাৰ চক্র ধ্যান কৰিলে মানদা, তুষ্টি, পুষ্টি, প্ৰীতি, ৰতি, হ্ৰী আৰু শ্ৰী; লগতে স্বধা আৰু স্বাহাও অধিষ্ঠাত্রী শক্তি ৰূপে কীৰ্তিত।
Verse 80
ज्योत्स्ना हैमवती छाया पूर्णिमा संहतिस्तथा । अमावास्येति संपूज्या मंत्रेशे प्राणपूर्विका ॥ ८० ॥
জ্যোৎস্না, হৈমৱতী, ছায়া, পূৰ্ণিমা, সংহতি আৰু অমাৱস্যা—এই সকলোকে মন্ত্রেশ্বৰত প্ৰাণপূৰ্বক (প্ৰাণন্যাসসহ) বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব লাগে।
Verse 81
भूपुरे लोकपालाः स्युस्तदस्त्राणि तदग्रतः । इत्थं जपादिभिः सिद्धे मंत्रेऽस्मिन्धनसंचयैः ॥ ८१ ॥
ভূপুৰত (বাহ্য চতুৰ্ভুজ আৱৰণত) লোকপালসকলক স্থাপন কৰিব লাগে আৰু তেওঁলোকৰ অস্ত্ৰসমূহ তেওঁলোকৰ আগত ৰাখিব লাগে। এইদৰে জপ আদি সাধনাৰে মন্ত্র সিদ্ধ হ’লে ধনসঞ্চয়ৰ উপায় হয়।
Verse 82
कुबेरसदृशो मंत्री जायते जनवंदितः । अथ लक्ष्म्यवतारोऽन्यः कीर्त्यते मुनिसत्तम ॥ ८२ ॥
কুবেৰ-সদৃশ এজন মন্ত্রী জন্মে, যিজন জনসাধাৰণৰ দ্বাৰা বন্দিত। এতিয়া, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, লক্ষ্মীৰ আন এক অৱতাৰ বৰ্ণিত হৈছে।
Verse 83
प्रणवः शांतिररुणाक्रियाढ्याचन्द्रभूषिताः । बगलामुखसर्वांते इंधिकाह्रादिनीयुता ॥ ८३ ॥
‘প্ৰণৱ’ আৰু ‘শান্তি’; ক্ৰিয়াৰে সমৃদ্ধ ‘অৰুণা’; চন্দ্ৰভূষিতা—চন্দ্ৰে অলংকৃতা; আৰু ‘বগলামুখী’দ্বাৰা সৰ্বান্তকাৰিণী শক্তি—‘ইন্ধিকা’ আৰু ‘হ্ৰাদিনী’সহ—এই নামৰূপসমূহ ইয়াত গণিত।
Verse 84
पीताजरायुक्प्रतिष्ठा पुनर्दीर्धोदसंयुता । वाचं मुखं पदं स्तंभयांते जिह्वापदं वदेत् ॥ ८४ ॥
হালধীয়া ঝিল্লি-সদৃশ আধাৰত প্ৰতিষ্ঠিত হৈ, পুনৰ দীঘল আৰ্দ্ৰ-প্ৰবাহযুক্ত হ’লে, মুখ-আশ্ৰিতা বাক্ স্তম্ভিত হয়; তেতিয়া জিহ্বা-আধাৰিত পদ/ধ্বনি উচ্চাৰণ কৰিব লাগে।
Verse 85
कीलयेति च बुद्धिं विनाशयांते स्वबीजकम् । तारोऽग्निसुंदरी मंत्रो बगलायाः प्रकीर्तितः ॥ ८५ ॥
‘কীলয়’ আৰু ‘বুদ্ধি বিনাশ কৰ’—এই পদসমূহসহ, নিজ বীজাক্ষৰযুক্ত এই মন্ত্ৰ ‘তাৰো’গ্নিসুন্দৰী’ নামে বগলা দেৱীৰ মন্ত্ৰ বুলি প্ৰকীৰ্তিত।
Verse 86
मुनिस्तु नारदश्छदो बृहती बगलामुखी । देवता नेत्रपंचेषुनवपंचदिगर्णकैः ॥ ८६ ॥
ঋষি নাৰদ; ছন্দ বৃহতী; দেৱতা বগলামুখী। (মন্ত্ৰৰ বিন্যাস/জপ) পাঁচ ‘নেত্ৰ’, নৱ, পাঁচ, দিশসমূহ আৰু অক্ষৰসমূহৰ ক্ৰমে কৰিব লাগে।
Verse 87
अंगानि कल्पयित्वा च ध्यायेत्पीताम्बरां ततः । स्वर्णासनस्थां हेमाभां स्तंभिनीमिंदुशेखराम् ॥ ८७ ॥
অঙ্গবিন্যাস মনত কল্পনা কৰি, তাৰপিছত পীতাম্বৰা দেৱীৰ ধ্যান কৰিব লাগে—স্বৰ্ণাসনত অধিষ্ঠিতা, হেমপ্ৰভাৰে দীপ্তা, স্তম্ভিনী শক্তি, আৰু শিৰত ইন্দুশেখৰা।
Verse 88
दधतीं मुद्गरं पाशं वज्रं च रसनां करैः । एवं ध्यात्वाजपेल्लक्षमयुतं चंपकोद्भवैः ॥ ८८ ॥
মুদ্গৰ, পাশ, বজ্ৰ আৰু ৰসনা হাতত ধাৰণ কৰা দেৱীক এইদৰে ধ্যান কৰি, চম্পক ফুলেৰে এক লক্ষ আৰু দহ হাজাৰ জপ কৰিব।
Verse 89
कुसुमैर्जुहुयात्पीठे बालायाः पूजयेदिमाम् । चंदनागुरुचंद्राद्यैः पूजार्थं यंत्रमालिखेत् ॥ ८९ ॥
পীঠত কুসুমেৰে হোম কৰি এই বালা দেৱীৰ পূজা কৰিব। পূজাৰ্থে চন্দন, অগৰু, কৰ্পূৰ আদি সুগন্ধ দ্ৰব্যে যন্ত্ৰ অংকন কৰিব।
Verse 90
त्रिकोणषड्दलाष्टास्रषोडशारे यजेदिमाम् । मंगला स्तंभिनी चैव जृंभिणी मोहिनी तथा ॥ ९० ॥
ত্রিকোণ, ষড়্দল, অষ্টাস্ৰ আৰু ষোড়শাৰ চিহ্নিত যন্ত্ৰত তেওঁক পূজা কৰিব। ‘মঙ্গলা’, ‘স্তম্ভিনী’, ‘জৃম্ভিণী’, ‘মোহিনী’ বুলি আৱাহন কৰিব।
Verse 91
वश्या चला बलाका च भूधरा कल्मषाभिधा । धात्री च कलना कालकर्षिणी भ्रामिकापि च ॥ ९१ ॥
‘বশ্যা’, ‘চলা’, ‘বলাকা’, ‘ভূধৰা’, ‘কল্মষাভিধা’; লগতে ‘ধাত্রী’, ‘কলনা’, ‘কালকর্ষিণী’ আৰু ‘ভ্ৰামিকা’—এই নামসমূহো আছে।
Verse 92
मंदगापि च भोगस्था भाविका षोडशी स्मृता । भूगृहस्य चतुर्दिक्षु पूर्वादिषु यजेत्क्रमात् ॥ ९२ ॥
‘মন্দগা’, ‘ভোগস্থা’, ‘ভাবিকা’ আৰু ‘ষোড়শী’ বুলিও সোঁৱৰণ কৰা হয়। ভূগৃহৰ চাৰিও দিশত—পূৰ্বৰ পৰা ক্ৰমে—পূজা কৰিব।
Verse 93
गणेशं बटुकं चापि योगिनीः क्षेत्रपालकम् । इंद्रादींश्च ततो बाह्ये निजायुधसमन्वितान् ॥ ९३ ॥
গণেশ, বটুক, যোগিনীসকল আৰু ক্ষেত্ৰপালকক বিধিপূৰ্বক স্থাপন কৰিব; তাৰপিছত বাহিৰ ভাগত ইন্দ্ৰাদি দেৱতাসকলক নিজ নিজ অস্ত্ৰসহ ন্যাস কৰিব।
Verse 94
इत्थं सिद्धे मनौ मंत्री स्तंभयेद्देवतादिकान् । पीतवस्त्रपदासीनः पीतमाल्यानुलेपनः ॥ ९४ ॥
এইদৰে মন্ত্ৰ সিদ্ধ হ’লে সাধকে দেৱতা আদি সকলৰ স্তম্ভন কৰিব; হালধীয়া বস্ত্ৰত আসীন হৈ, হালধীয়া বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি, হালধীয়া মালা আৰু হালধীয়া অনুলেপনেৰে ভূষিত থাকিব।
Verse 95
पीतपुष्पैर्यजेद्देवीं हरिद्रोत्थस्रजा जपेत् । पीतां ध्यायन्भगवतीं पयोमध्येऽयुतं जपेत् ॥ ९५ ॥
হালধীয়া ফুলে দেৱীৰ পূজা কৰিব আৰু হালধীৰে গাঁথা মালাৰে জপ কৰিব। পীতবৰ্ণা ভগৱতীৰ ধ্যান কৰি, গাখীৰৰ মাজত আসীন হৈ দহ হাজাৰ জপ কৰিব।
Verse 96
त्रिमध्वा ज्यतिलैर्होमो नॄणां वश्यकरो मतः । मधुरत्रितयाक्तैः स्यादाकर्षो लवर्णैर्ध्रुवम् ॥ ९६ ॥
ত্রিমধু সহ ঘিউ আৰু তিলৰে কৰা হোম মানুহক বশীকৰণকাৰী বুলি ধৰা হয়। মধুৰ ত্ৰিতয় মিহলালে আকর্ষণ হয়; লৱণৰে কৰিলে ফল নিশ্চিতভাৱে দৃঢ় হয়।
Verse 97
तैलाभ्यक्तैर्निम्बपत्रैर्होमो विद्वेषकारकः । ताललोणहरिद्राभिर्द्विषां संस्तंभनं भवेत् ॥ ९७ ॥
তেলে মাখা নিমপাতাৰে কৰা হোম বিদ্বেষ জন্মায়। আৰু তাল-লৱণ আৰু হালধীৰে শত্রুসকলৰ সংস্তম্ভন (অৱৰোধ/স্থবিৰতা) হয়।
Verse 98
आगारधूमं राजीश्च माहिषं गुग्गुलं निशि । श्मशाने पावके हुत्वा नाशयेदचिरादरीन् ॥ ९८ ॥
ৰাতি শ্মশানৰ অগ্নিত গৃহধূমৰ কালি, ৰাজী (সৰিষা), মহিষজাত দ্ৰব্য আৰু গুগ্গুলু হোম কৰিলে, অচিৰেই শত্রুনাশ হয়।
Verse 99
गरुतो गृध्रकाकानां कटुतैलं विभीतकम् । गृहधूमं चितावह्नौ हुत्वा प्रोच्चाटयेद्रिपून् ॥ ९९ ॥
গৃধ্ৰ আৰু কাকৰ পাখি, কটু তেল, বিভীতক (বহেড়া) আৰু গৃহধূম—চিতাৰ অগ্নিত হোম কৰিলে ‘প্ৰোচ্চাটন’ ক্ৰিয়াৰে শত্রু বিতাড়িত হয়।
Verse 100
दूवार्गुडूचीलाजान्यो मधुरत्रितयान्वितान् । जुहोति सोऽखिलान् रोगान् शमयेद्दर्शनादपि ॥ १०० ॥
যি দূৰ্বা ঘাঁহ, গুড়, গুডূচী (গিলয়) আৰু লাজা (ভাজা ধান) তিন মধুৰ দ্ৰব্যসহ অগ্নিত হোম কৰে, সি সকলো ৰোগ শমায়; তাৰ দর্শনমাত্ৰেও ব্যাধি প্রশমিত হয়।
Verse 101
पर्वताग्रे महारण्ये नदीसंगे शिवालये । ब्रह्मचर्यरतो लक्षं जपेदखिलसिद्धये ॥ १०१ ॥
পৰ্বতশিখৰত, মহাবনত, নদীসঙ্গমত বা শিৱালয়ত—ব্ৰহ্মচৰ্যত স্থিত হৈ—সকল সিদ্ধিৰ বাবে এক লক্ষ জপ কৰা উচিত।
Verse 102
एक वर्णगवीदुग्धं शर्करामधुसंयुतम् । त्रिशतं मंत्रितं पीतं हन्याद्विषपराभवम् ॥ १०२ ॥
একমাত্ৰ বৰ্ণৰ গাভীৰ দুধ, শর্কৰা আৰু মধু মিহলাই—তিনিশ বাৰ মন্ত্রে অভিমন্ত্রিত কৰি পান কৰিলে—বিষৰ দুষ্প্ৰভাৱ আৰু পৰাভৱ নাশ হয়।
Verse 103
श्वेतपालशकाष्ठेन रचिते रम्यपादके । अलक्तरंजिते लक्षं मन्त्रयेन्मनुनामुना ॥ १०३ ॥
শ্বেত-পলাশ কাঠে নিৰ্মিত মনোৰম পাদপীঠক লাল আলক্তে ৰঞ্জিত কৰি, এই মনু দ্বাৰা মন্ত্র লক্ষবাৰ জপ কৰিব।
Verse 104
तदारूढः पुमान् गच्छत्क्षणेन शतयोजनम् । पारदं च शिलां तालं पिष्टं मधुसमन्वितम् ॥ १०४ ॥
তাত আৰূঢ় হোৱা পুৰুষে ক্ষণতে শত যোজন গমন কৰে। পাৰদ, শিলা আৰু তাল—মধুৰ সৈতে পিষি মিশ্ৰিত কৰাই বিধেয়।
Verse 105
मनुना मन्त्रयेल्लक्षं लिंपेत्तेनाखिलां तनुम् । अदृश्यः स्यान्नृणामेष आश्चर्य्यं दृश्यतामिदम् ॥ १०५ ॥
মনু দ্বাৰা আলক্তক লক্ষবাৰ মন্ত্রিত কৰি সিদ্ধ কৰি, তাৰে সমগ্ৰ দেহত লেপন কৰিব; তেতিয়া সি মানুহৰ দৃষ্টিৰ পৰা অদৃশ্য হয়—এই আশ্চৰ্য ফল চাওক।
Verse 106
षट्कोणं विलिखद्बीजं साध्यनामान्वितं मनोः । हरितालनिशाचूर्णैरुन्मत्तुरससंयुतैः ॥ १०६ ॥
ষট্কোণ আঁকি, বীজাক্ষৰ আৰু সাধ্য-নামযুক্ত মন্ত্র লিখিব; হৰিতাল আৰু নিশা(হালধি) গুঁড়ো ধতুৰাৰ ৰসত মিহলাই (তাৰে) লিখিব।
Verse 107
शेषाक्षरैः समानीतं धरागेहविराजितम् । तद्यंत्रं स्थापितप्राणं पीतसूत्रेण वेष्टयेत् ॥ १०७ ॥
অৱশিষ্ট অক্ষৰেৰে তাক সম্পূৰ্ণ কৰি, ভূমিত আৰু গৃহত দীপ্তিময় কৰি স্থাপন কৰিব। তাৰপিছত প্ৰাণ-প্ৰতিষ্ঠা কৰি সেই যন্ত্ৰক হালধীয়া সূতাৰে বেষ্টন কৰিব।
Verse 108
भ्राम्यत्कुलालचक्रस्थां गृहीत्वा मृत्तिकां तथा । रचयेदृषभं रम्यं यंत्रं तन्मध्यतः क्षिपेत् ॥ १०८ ॥
ঘূৰণীয়া কুমাৰৰ চকাত থকা মাটি লৈ মনোৰম ঋষভ গঢ়িব; তাৰ পাছত তাৰ মধ্যভাগত যন্ত্ৰ স্থাপন কৰিব।
Verse 109
हरितालेन संलिप्य वृषं प्रत्यहमर्चयेत् । स्तंभयेद्विद्विषां वाचं गतिं कार्यपरंपराम् ॥ १०९ ॥
হৰিতাল লেপি ঋষভক প্ৰতিদিন পূজা কৰিব; তাতে শত্রুৰ বাক্য স্তম্ভিত হয় আৰু তেওঁলোকৰ গতি আৰু কাৰ্য্য-ধাৰা ৰুদ্ধ হয়।
Verse 110
आदाय वामहस्तेन प्रेतभूस्थितकर्परम् । अंगारेण चितास्थेन तत्र यंत्रं समालिखेत् ॥ ११० ॥
বাওঁ হাতে প্ৰেতভূমিত পৰি থকা কপাল লৈ, চিতাৰ অঙ্গাৰেৰে তাত যন্ত্ৰ সাৱধানে আঁকিব।
Verse 111
मंत्रितं निहितं भूमौ रिपूणां स्तंभयेद्गतिम् । प्रेतवस्त्रे लिखेद्यंत्रं अंगारेणैव तत्पुनः ॥ १११ ॥
মন্ত্ৰে অভিমন্ত্ৰিত কৰি মাটিত নি্হিত কৰিলে ই শত্রুৰ গতি স্তম্ভিত কৰে। পুনৰ কেৱল অঙ্গাৰেৰে প্ৰেতবস্ত্ৰত যন্ত্ৰ লিখিব।
Verse 112
मंडूकवदने न्यस्येत्पीतसूत्रेण वेष्टितम् । पूजितं पीतपुष्पैस्तद्वाचं संस्तंभयेद्द्विषाम् ॥ ११२ ॥
হালধীয়া সূতাৰে মেৰিয়াই তাক বেঙৰ মুখত থ'ব। হালধীয়া ফুলে পূজিত হ'লে ই শত্রুৰ বাক্য স্তম্ভিত কৰে।
Verse 113
यद्भूमौ भविता दिव्यं तत्र यंत्रं समालिखेत् । मार्जितं तद्द्विषां पात्रैर्दिव्यस्तम्भनकृद्भवेत् ॥ ११३ ॥
যি ভূমিত দিব্য অনুষ্ঠান হ’ব, তাত সাধকে বিধিপূৰ্বক যন্ত্ৰ আঁকিব। শত্রুৰ পাত্ৰেৰে মাৰ্জিত হ’লে, সি দিব্য স্তম্ভন—বৈৰী শক্তিক ৰোধ কৰা—সাধন হয়।
Verse 114
इन्द्रवारुणिकामूलं सप्तशो मनुमंत्रितम् । क्षिप्तं जले दिव्यकृतं जलस्तंभनकारकम् ॥ ११४ ॥
ইন্দ্ৰবাৰুণিকাৰ মূল মনুমন্ত্ৰে সাতবাৰ অভিমন্ত্ৰিত কৰি জলে নিক্ষেপ কৰিলে, সি দিব্য প্ৰভাৱে জলস্তম্ভন—জলক স্থিৰ কৰা—কাৰক হয়।
Verse 115
किं बहूक्त्या साधकेन मन्त्रः सम्यगुपासितः । शत्रूणां गतिबुद्ध्यादेः स्तंभनो नात्र संशयः ॥ ११५ ॥
আৰু বেছি কি ক’ব? সাধকে যদি মন্ত্ৰৰ সম্যক উপাসনা কৰে, তেন্তে শত্রুৰ গতি, বুদ্ধি আদি স্তম্ভন নিশ্চয় হয়—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 116
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे यक्षिणीमन्त्रसाधननिरूपणं नाम षडशीतितमोऽध्यायः ॥ ८६ ॥
এইদৰে শ্ৰী বৃহন্নাৰদীয় পুৰাণৰ পূৰ্বভাগত বৃহদুপাখ্যানৰ তৃতীয় পাদত ‘যক্ষিণী-মন্ত্ৰ-সাধন-নিৰূপণ’ নামৰ ছিয়াশি তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Frequently Asked Questions
Nyāsa is treated as the operative bridge between mantra and embodied worship: by installing bījas, epithets, and śaktis onto specific body loci and diagrammatic loci, the sādhaka aligns speech-power (vāk), desire-power (kāma), and śakti into a ritually “activated” circuit that the text says yields siddhi and stability of results.
The nava-yoni structure functions as the central generative maṇḍala for Tripurā/Bālā worship: it hosts repeated mantra placement, is surrounded by lotus enclosures and Mātr̥kā letters, and becomes the spatial template for installing pīṭha-śaktis, guardians, and ancillary deities so that japa and homa are performed within a fully articulated ritual cosmos.
It indicates different bīja-endings for different aims: seed-mantras ending with ‘kāma’ + ‘vāk’ are prescribed for influence over the worlds (siddhi/vaśya), while ‘kāma’ + ‘vāṇī’ is recommended for liberation-oriented practice by a disciplined practitioner.
Bagalāmukhī is framed around stambhana (immobilization): yellow visualization, specific yantras (triangle/lotus/wheels), turmeric-based japa and homa, and targeted rites (speech-arrest, movement-obstruction, enemy-expulsion), presented as a complete operational toolkit once the mantra is ‘perfected’ (siddha).