Kṛṣṇādi-mantra-varga-varṇana (Classification of Krishna and Related Mantras)

Verse 1

श्रीसनत्कुमार उवाच । अथ कृष्णस्य मंत्राणां वक्ष्ये भेदान् मुनीश्वर । यान्समाराध्य मनुजाः साधयंतीष्टमात्मनः ॥ १ ॥

শ্ৰী সনৎকুমাৰে ক’লে—হে মুনীশ্বৰ! এতিয়া মই কৃষ্ণমন্ত্ৰসমূহৰ ভেদ বৰ্ণনা কৰিম; যিবোৰ সঠিকভাৱে আৰাধনা কৰিলে মানুহে নিজৰ ইষ্ট সিদ্ধ কৰে।

Verse 2

शक्तिश्रीमारपूर्वश्च श्रीशक्तिस्मरपूर्वकः । मारशक्तिरमापूर्वो दशार्णा मनवस्त्रयः ॥ २ ॥

দশাৰ্ণাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত তিনিজন মনু কোৱা হৈছে—এজন ‘শক্তি-শ্ৰী-মাৰ’ পূৰ্বযুক্ত, দ্বিতীয়জন ‘শ্ৰী-শক্তি-স্মৰ’ পূৰ্বযুক্ত, আৰু তৃতীয়জন ‘মাৰ-শক্তি-ৰমা’ পূৰ্বযুক্ত।

Verse 3

मुनिः स्यान्ना रदच्छन्दो गायत्री देवता पुनः । कृष्णो गोविंदनामात्र सर्वकामप्रदो नृणाम् ॥ ३ ॥

ঋষি নাৰদ, ছন্দ গায়ত্ৰী; আৰু দেৱতা পুনৰ সেই শ্ৰীকৃষ্ণ—গোবিন্দ নামে খ্যাত—যিয়ে মানুহক সকলো কামনা প্ৰদান কৰে।

Verse 4

चक्रैः पूर्ववदंगानि त्रयाणामपि कल्पयेत् । ततः किरीटमनुनाव्यापकं हि समाचरेत् ॥ ४ ॥

চক্ৰচিহ্নেৰে পূৰ্ববৎ তিনিও ৰূপৰ অঙ্গবিন্যাস কৰিব। তাৰপিছত বিধি-প্ৰমাণ অনুসাৰে সুপ্ৰসাৰিত আৰু ব্যাপক কিৰীট যথাযথভাৱে গঢ়িব।

Verse 5

सुदर्शनस्य मनुना कुर्याद्दिग्बंधनं तथा । विंशत्यर्णोक्तवत्कुर्यादाद्ये ध्यानार्चनादिकम् ॥ ५ ॥

সুদৰ্শন মন্ত্ৰেৰে দিগ্বন্ধনো আচৰণ কৰিব। আৰু বিশাক্ষৰ মন্ত্ৰত যিদৰে কোৱা হৈছে, তেনেদৰে আৰম্ভণিতে ধ্যান, অৰ্চনা আদি কৰ্ম কৰিব।

Verse 6

द्वितीये तु दशार्णोक्तं ध्यानपूजादिकं चरेत् । तृतीये तु हरिं ध्यायेत्समाहितमनाः सुधीः ॥ ६ ॥

দ্বিতীয় পৰ্যায়ত দশাৰ্ণ বিধান অনুসাৰে ধ্যান, পূজা আদি আচৰণ কৰিব। তৃতীয় পৰ্যায়ত সমাহিতচিত্ত সুবুদ্ধিমান জনে হৰিৰ ধ্যান কৰিব।

Verse 7

शखचक्रधनुर्बाणपाशांकुशधरारुणम् । दोर्भ्यां धृतं धमंतं च वेणुं कृष्णदिवाकरम् ॥ ७ ॥

অৰুণাভ বৰ্ণ, শঙ্খ-চক্ৰ, ধনু-বাণ, পাশ আৰু অঙ্কুশধাৰী; আৰু দুয়ো বাহুত বেণু ধৰি ফুঁক মাৰি বজাই থকা—সেই কৃষ্ণ-দিবাকৰ স্বৰূপ প্ৰভুক ভজন কৰোঁ।

Verse 8

एवं ध्यात्वा जपेन्मंत्रान्पञ्चलक्षं पृथक् सुधीः । जुहुयात्तद्दशांशेन पायसेन ससर्पिषा ॥ ८ ॥

এইদৰে ধ্যান কৰি জ্ঞানী সাধকে পৃথকভাবে পাঁচ লক্ষবাৰ মন্ত্ৰজপ কৰিব। তাৰ পিছত সেই সংখ্যাৰ দশমাংশ পৰিমাণ ঘিউ-মিশ্ৰিত পায়স দি হোম কৰিব।

Verse 9

एवं सिद्धे मनौ मंत्री कुर्यात्काम्यानि पूर्ववत् । श्रीशक्तिकामः कृष्णाय गोविंदायाग्निसुन्दरी ॥ ९ ॥

এইদৰে মন্ত্ৰ সিদ্ধ হ’লে মন্ত্ৰসাধকে পূৰ্ববৎ কাম্য কৰ্ম কৰিব। যি শ্ৰীশক্তি কামনা কৰে, সি কৃষ্ণ—গোবিন্দ—সহ অগ্নিসুন্দৰীক আহ্বান কৰিব।

Verse 10

रव्यर्णो ब्रह्मगायत्रीकृष्णा ऋष्यादयोऽस्य तु । बीजैरमाब्धियुग्मार्णैः षडंगानि प्रकल्पयेत् ॥ १० ॥

এই মন্ত্ৰৰ ৰব্যৰ্ণ ‘ৰ’; ছন্দ ব্ৰহ্মগায়ত্ৰী; আৰু দেৱতা শ্ৰীকৃষ্ণ। ‘অমা’, ‘অব্ধি’, ‘যুগ্ম’ দ্বাৰা সূচিত অক্ষৰ-বীজেৰে ষড়ঙ্গ-ন্যাস কৰি ঋষি আদি অঙ্গ বিন্যাস কৰিব।

Verse 11

विंशत्यर्णोदितजपध्यानहोमार्चनादिकम् । किं बहूक्तेन मंत्रोऽयं सर्वाभीष्टफलप्रदः ॥ ११ ॥

বিশ অক্ষৰীয় বিধানত জপ, ধ্যান, হোম, অৰ্চন আদি নিৰ্দেশিত। আৰু কিমান ক’ম? এই মন্ত্ৰে সকলো অভীষ্ট ফল প্ৰদান কৰে।

Verse 12

श्रीशक्तिस्मरपूर्वोगजन्मा शक्तिरमांतिकः । दशाक्षरः स एवादौ प्रोक्तः शक्तिरमायुतः ॥ १२ ॥

এই মন্ত্ৰ শ্ৰীশক্তিৰ স্মৰণ-পূৰ্ব সংযোগৰ পৰা জন্মিছে; ই ৰমা (লক্ষ্মী)ৰ সন্নিকট শক্তি। এইয়েই আদিতে কোৱা দশাক্ষৰী মন্ত্ৰ—ৰমাযুক্ত শক্তি।

Verse 13

मन्त्रौ षोडशरव्यार्णौ चक्रैरंगानि कल्पयेत् । वरदाभयहस्ताभ्यां श्लिष्यँतं स्वांगके प्रिये ॥ १३ ॥

ষোড়শ বীজাক্ষৰযুক্ত দুটা মন্ত্ৰেৰে, বিধিমতে চক্ৰ-ৰচনাৰ দ্বাৰা দেৱতাৰ অংগসমূহ কল্পনা কৰিব লাগে। হে প্ৰিয়ে, বৰদ আৰু অভয়-মুদ্ৰাযুক্ত হাতে নিজৰ দেহক আলিঙ্গন কৰা প্ৰভুৰ ধ্যান কৰিব লাগে।

Verse 14

पद्मोत्पलकरे ताभ्यां श्लिष्टं चक्रदरोज्वलम् । ध्यात्वैवं प्रजपेल्लक्षदशकं तद्दशांशतः ॥ १४ ॥

দুয়োটা হাতে পদ্ম আৰু নীলোৎপল ধৰি, চক্ৰ আৰু শঙ্খে দীপ্তিমান প্ৰভুক এইদৰে ধ্যান কৰি এক লক্ষ দহ হাজাৰ জপ কৰিব; তাৰ পাছত তাৰ দশাংশ হোমাদি ৰূপে নিবেদন কৰিব।

Verse 15

आज्यैर्हुत्वा ततः सिद्धौ भवेतां मन्त्रनायकौ । सर्वकामप्रदौ सर्वसंपत्सौभगाग्यदौ नृणाम् ॥ १५ ॥

তাৰ পাছত ঘিঁউৰে হোম কৰিলে সেই দুটা মন্ত্ৰ সিদ্ধ হৈ মন্ত্ৰসমূহৰ নায়ক হয়। সিহঁতে মানুহক সকলো কামনা পূৰ্ণ কৰে, সকলো সম্পদ দিয়ে আৰু সৌভাগ্য তথা শুভ গতি প্ৰদান কৰে।

Verse 16

अष्टादशार्णः कामांतो मनुः सुतधनप्रदः । नारदोऽस्य मुनिश्छंदो गायत्री देवता मनोः ॥ १६ ॥

ই অষ্টাদশাক্ষৰ ‘কামান্ত’ মনু, যি পুত্ৰ আৰু ধন প্ৰদান কৰে। এই মন্ত্ৰৰ ঋষি নাৰদ, ছন্দ গায়ত্ৰী, আৰু দেৱতা মন্ত্ৰাধিষ্ঠিত দেৱ।

Verse 17

कृष्णः कामो बीजमुक्तं शक्तिर्वह्निप्रिया मता । षड्वीर्याढ्येन बीजेन षडंगानि समाचरेत् ॥ १७ ॥

‘কৃষ্ণ’ক কাম-বীজ, অৰ্থাৎ বীজমন্ত্ৰ-স্বৰূপ বুলি কোৱা হৈছে। ‘শক্তি’ক অগ্নিৰ প্ৰিয়া বুলি মানা হয়। ছয় বীৰ্যৰে সমৃদ্ধ এই বীজেৰে মন্ত্ৰৰ ষড়ঙ্গ বিধিমতে আচৰণ কৰিব লাগে।

Verse 18

पाणौ पायसपक्वं च दक्षे हैयंगवीनकम् । वामे दधद्दिव्यदिगंबरो गोपीसुतोऽवतु ॥ १८ ॥

দিব্য আকাশসম বস্ত্ৰধাৰী গোপীসুত শ্ৰীকৃষ্ণে আমাক ৰক্ষা কৰক—হাতত পায়স, সোঁহাতত প্ৰভাতৰ নবনীতা আৰু বাঁহাতত দধি ধৰি।

Verse 19

ध्यात्वैवं प्रजपेन्मंत्रं द्वात्रिंशल्लक्षमानतः । दशांशं जुहुयादग्नौ सिताढ्येन पयोंऽधसा ॥ १९ ॥

এইদৰে ধ্যান কৰি মন্ত্রটো বত্রিশ লক্ষবাৰ জপ কৰিব লাগে; তাৰ পিছত তাৰ দশমাংশ চিনি-মিশ্ৰিত গাখীৰক হৱিষ কৰি পবিত্ৰ অগ্নিত হোম দিব লাগে।

Verse 20

पूर्वोक्तवैष्णवे पीठे यजेदष्टादशार्णवत् । पद्मस्थं कृष्णमभ्यर्च्य तर्पयेत्तन्मुखांबुजे ॥ २० ॥

পূৰ্বোক্ত বৈষ্ণৱ পীঠত অষ্টাদশাক্ষৰ বিধি অনুসাৰে পূজা কৰিব লাগে; পদ্মাসনস্থ শ্ৰীকৃষ্ণক অভ্যৰ্চনা কৰি তেওঁৰ পদ্মমুখত (পবিত্ৰ জলেৰে তেওঁৰ সান্নিধ্যলৈ) তৰ্পণ অৰ্পণ কৰিব লাগে।

Verse 21

क्षीरेण कदलीपक्कैर्दध्ना हैयंगवेन च । पुत्रार्थी तर्पयेदेवं वत्सराल्लभते सुतम् ॥ २१ ॥

গাখীৰ, পকা কল, দধি আৰু প্ৰভাতৰ নবনীতা লৈ পুত্ৰাৰ্থী এইদৰে তৰ্পণ কৰিব লাগে; এক বছৰৰ ভিতৰত সি পুত্ৰ লাভ কৰে।

Verse 22

यद्यदिच्छति तत्सर्वं तर्पणादेव सिद्ध्यति । वाक्कामो ङेयुतं कृष्णपदं माया ततः पगरम् ॥ २२ ॥

মানুহে যি যি ইচ্ছা কৰে, সেয়া সকলো তৰ্পণৰ দ্বাৰাই সিদ্ধ হয়; তাৰ পৰা বাক্‌সিদ্ধি আৰু কামসিদ্ধি জন্মে, আৰু শ্ৰীকৃষ্ণৰ চৰণাশ্ৰয়ে পাছত মায়া পৰাজিত হয়।

Verse 23

गोविंदाय रमा पश्चाद्दशार्णं च समुद्धरेत् । मनुस्वरयुतौ सर्गयुक्तौ भृगुतदूर्द्धूगौ ॥ २३ ॥

“গোবিন্দায়” জপি তাৰ পিছত “ৰমা” উচ্চাৰণ কৰিব, আৰু তাৰপিছত দশাক্ষৰী মন্ত্র যোগ/উদ্ধাৰ কৰিব। ই অনুস্বাৰসহ, ‘স’ সংযুক্ত, ‘সৰ্গ’যুক্ত আৰু ওপৰত ‘ভৃগু’ স্বৰবিধান অনুসৰি শাস্ত্ৰোক্তভাৱে উচ্চাৰণ কৰিব।

Verse 24

द्वाविंशत्यक्षरो मन्त्रो वागीशत्वप्रदायकः । ऋषिः स्यान्नारदश्छन्दो गायत्री देवता पुनः ॥ २४ ॥

ই বায়িশ আখৰৰ মন্ত্ৰ, যি বাক্-প্ৰভুত্ব আৰু বাগ্মিতা প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ ঋষি নাৰদ, ছন্দ গায়ত্ৰী, আৰু দেবতা পুনৰ সেই (পূৰ্বোক্ত)ই।

Verse 25

विद्याप्रदश्च गोपालः कामो बीजं प्रकीर्तितम् । शक्तिस्तु वाग्भवं विद्याप्राप्तये विनियोजना ॥ २५ ॥

‘গোপাল’ক বিদ্যাদাতা বুলি কোৱা হৈছে; ‘কাম’ক বীজ (বীজাক্ষৰ) বুলি প্ৰকীৰ্তিত। শক্তি ‘বাগ্ভৱ’; বিদ্যা লাভৰ বাবে এইয়েই ইয়াৰ বিনিয়োগ।

Verse 26

वामोर्द्ध्वहस्ते दधतं विद्यापुस्तकमुत्तमम् । अक्षमालां च दक्षोर्द्ध्वस्फाटिकीं मातृकामयीम् ॥ २६ ॥

তেওঁৰ উৰ্ধ্বতোলা বাঁও হাতে উত্তম বিদ্যাপুথি; আৰু উৰ্ধ্বতোলা সোঁ হাতে মাতৃকা-বৰ্ণময় স্ফটিক অক্ষমালা আছে।

Verse 27

शब्दब्रह्म मयं वेणुमधः पाणिद्वये पुनः । गायत्रीगीतवसनं श्यामलं कोमलच्छविम् ॥ २७ ॥

পুনৰ মই দেখিলোঁ—শব্দ-ব্ৰহ্মময় বেণু তেওঁ দুয়ো হাতে তলত ধৰি আছে; গায়ত্ৰী-গীতৰূপ বস্ত্ৰে আৱৃত, শ্যামবৰ্ণ আৰু কোমল জ্যোতিৰে দীপ্ত।

Verse 28

बर्हावतंसं सर्वज्ञं सेवितं मुनिपुंगवैः । ध्यात्वैवं प्रमदावेशविलासं भुवनेश्वरम् ॥ २८ ॥

এইদৰে ময়ূৰপিচ্ছ-মুকুটধাৰী, সৰ্বজ্ঞ, মুনিশ্ৰেষ্ঠসকলৰ দ্বাৰা সেৱিত আৰু সুন্দৰী ৰমণীৰ দিৱ্য উল্লাসময় লীলাবিলাসত বিহৰণ কৰা ভুৱনেশ্বৰক ধ্যান কৰি ভক্তিভাৱে প্ৰবৃত্ত হওক।

Verse 29

वेदलक्षं जपेन्मंत्रं किंशुकैस्तद्दशांशतः । हुत्वा तु पूजयेन्मन्त्री विंशत्यर्णविधानतः ॥ २९ ॥

মন্ত্ৰটো এক লক্ষবাৰ জপ কৰিব; তাৰ পিছত তাৰ দশাংশ পৰিমাণে কিঞ্চুক (পলাশ) ফুলেৰে হোম কৰি, সাধকে বিংশত্যৰ্ণ (বিশ অক্ষৰী) মন্ত্ৰবিধান অনুসাৰে পূজা কৰিব।

Verse 30

एवं यो भजते मन्त्रं भवेद्वागीश्वरस्तु सः । अदृष्टान्यपि शास्त्राणि तस्य गंगातरंगवत् ॥ ३० ॥

যি এইদৰে এই মন্ত্ৰৰ ভজন কৰে, সি বাগীশ্বৰ হয়; নেদেখা শাস্ত্ৰো তাৰ অন্তৰত গঙ্গাৰ তৰংগৰ দৰে স্বতঃস্ফূৰ্তভাৱে উদিত হয়।

Verse 31

तारः कृष्णयुगं पश्चान्महाकृष्ण इतीरयेत् । सर्वज्ञ त्वंप्रशंशब्दांते सीदमेऽग्निश्च मारम् ॥ ३१ ॥

তাৰ পিছত ‘তাৰ’ বুলি, পাছত ‘কৃষ্ণযুগ’ বুলি, আৰু তাৰপিছত ‘মহাকৃষ্ণ’ বুলি উচ্চাৰণ কৰিব। শেষত ‘সৰ্বজ্ঞ, তুমি…’ আদি প্ৰশংসাশব্দ, লগতে ‘সীদমে’, ‘অগ্নি’, ‘মাৰ’ও ক’ব।

Verse 32

णांति विद्येश विद्यामाशु प्रयच्छ ततश्च मे । त्रयस्त्रिंशदक्षरोऽयं महाविद्याप्रदोमनुः ॥ ३२ ॥

‘হে বিদ্যেশ! মোক শীঘ্ৰে বিদ্যা প্ৰদান কৰা’ বুলি ক’ব; তাৰপিছত এই ত্ৰয়স্ত্ৰিংশদক্ষৰী মন্ত্ৰ মহাবিদ্যা প্ৰদানকাৰী।

Verse 33

नारदोऽस्य मुनिश्छन्दोऽनुष्टुम् कृष्णोऽस्य देवता । पादैः सर्वेण पंचांगं कृत्वा ध्यायेत्ततो हरिम् ॥ ३३ ॥

এই মন্ত্ৰৰ ঋষি নাৰদ, ছন্দ অনুষ্টুপ আৰু দেৱতা শ্ৰীকৃষ্ণ। পঞ্চাঙ্গ আচৰণ সম্পূৰ্ণ কৰি তাৰ পিছত শ্ৰীহৰিৰ ধ্যান কৰিব।

Verse 34

दिव्योद्याने विवस्वत्प्रतिममणिमये मण्डपे योगपीठे मध्ये यः सर्ववेदांतमयसुरतरोः संनिविष्टो मुकुन्दः । वेदैः कल्पद्रुरूपैः शिखरिशतसमालंबिकोशैश्चतुर्भिर्न्यायैस्तर्कैपुराणैः स्मृतिभिरभिवृतस्तादृशैश्चामराद्यैः ॥ ३४ ॥

দিব্য উদ্যানে, সূৰ্যসম দীপ্ত মণিময় মণ্ডপৰ যোগপীঠত, সৰ্ব বেদান্তসাৰৰূপ কল্পতৰুৰ মাজত মুকুন্দ আসীন। বেদসমূহ কল্পদ্ৰুৰূপে, চতুৰ্বিধ ন্যায়-তৰ্ক, পুৰাণ আৰু স্মৃতি যেন চামৰাদি ৰাজচিহ্নৰ দৰে তেওঁক পৰিবেষ্টন কৰিছে।

Verse 35

दद्याद्बिभ्रत्कराग्रैरपि दरमुरलीपुष्पबाणेक्षुचापानक्षस्पृक्पूर्णकुंभौ स्मरललितवपुर्दिव्यभूषांगरागः । व्याख्यां वामे वितन्वन् स्फुटरुचिरपदो वेणुना विश्वमात्रे शब्दब्रह्मोद्भवेन श्रियमरुणरुचिर्बल्लवीवल्लभो नः ॥ ३५ ॥

যি আঙুলিৰ অগ্ৰভাগত মৃদুনাদ মুৰলী, পুষ্পবাণ আৰু ইক্ষুচাপ, আৰু নয়ন স্পৰ্শ কৰা দুটা পূৰ্ণ কুম্ভ ধাৰণ কৰে; যাঁৰ দেহ স্মৰদেৱৰ দৰে ললিত, দিব্য অলংকাৰ আৰু সুগন্ধ অঙ্গৰাগে বিভূষিত; যি বাওঁ হাতে ব্যাখ্যা বিস্তাৰ কৰি, শব্দব্ৰহ্মজাত বেণুৰ স্পষ্ট মধুৰ স্বৰে বিশ্বমাতাক উপদেশ দিয়ে—সেই অৰুণকান্তি গোপীবল্লভে আমাক শ্ৰীসমৃদ্ধি দান কৰক।

Verse 36

एवं ध्यात्वा जपेल्लक्षं दशांशं पायसैर्हुनेत् । अष्टादशार्णवत्कुर्याद्यजनं चास्य मन्त्रवित् ॥ ३६ ॥

এইদৰে ধ্যান কৰি মন্ত্ৰ এক লক্ষবাৰ জপ কৰিব; তাৰ পিছত তাৰ দশাংশ পায়সৰে অগ্নিত হোম কৰিব। মন্ত্ৰবিদে অষ্টাদশাৰ্ণ মন্ত্ৰবিধি অনুসাৰে ইয়াৰ যজন-পূজনো কৰিব।

Verse 37

तारो नमो भगवते नन्दपुत्राय संवदेत् । आनन्दवपुषे दद्यादृशार्णं तदनंतरम् ॥ ३७ ॥

প্ৰণৱ (তাৰক) উচ্চাৰণ কৰি ‘নন্দপুত্ৰ ভগৱানক নমস্কাৰ’ বুলি ক’ব। তাৰ পিছত আনন্দস্বৰূপ প্ৰভুৰ উদ্দেশে তৎক্ষণাৎ ‘ঋশ’ অক্ষৰ যোগ কৰিব।

Verse 38

अष्टाविंशतिवर्णोऽयं मंत्रः सर्वेष्टदायकः । नंदपुत्रपदं ङेंतं श्यामलांगपदं तथा ॥ ३८ ॥

এই অষ্টাবিংশতি বৰ্ণৰ মন্ত্ৰ সকলো অভীষ্ট ফলদায়ক। ইয়াত ‘নন্দপুত্ৰ’ পদ আৰু ‘শ্যামলাঙ্গ’ পদো অন্তৰ্ভুক্ত আছে॥৩৮॥

Verse 39

तथा बालवपुःकृष्णं गोविंदं च तथा पुनः । दशार्णोऽतो भवेन्मंत्रो द्वात्रिंशदक्षरान्वितः ॥ ३९ ॥

তদ্ৰূপ ‘বালবপু শ্যাম কৃষ্ণ’ আৰু পুনৰ ‘গোবিন্দ’ পদ যোগ কৰিলে এই মন্ত্ৰ দশাৰ্ণ হয় আৰু ধ্বনিগত পূৰ্ণৰূপে বত্রিশ অক্ষৰযুক্ত হয়॥৩৯॥

Verse 40

अनयोर्नारदऋषिश्छंदस्तूष्णिगनुष्टुभौ । देवता नन्दपुत्रस्तु विनियोगोऽखिलाप्तये ॥ ४० ॥

এই দুই মন্ত্ৰৰ ঋষি নাৰদ; ছন্দ তূষ্ণিক আৰু অনুষ্টুপ। দেৱতা নন্দপুত্ৰ শ্ৰীকৃষ্ণ; বিনিয়োগ সৰ্ব অভীষ্ট প্ৰাপ্তিৰ বাবে॥৪০॥

Verse 41

चक्रैः पंचांगमर्चास्यादंगदिक्पालहेतिभिः । दक्षिणे रत्नचषकं वामे सौवर्णनेत्रकम् ॥ ४१ ॥

অৰ্চাৰ ধ্যান পঞ্চাঙ্গৰূপে কৰিব—অঙ্গেঅঙ্গে চক্রচিহ্ন থাকিব; অঙ্গদাদি অলংকাৰৰে শোভিত, দিক্পালসকলৰ অস্ত্ৰে সজ্জিত। দক্ষিণ হাতে ৰত্নখচিত চষক, বাম হাতে সৌৱৰ্ণ নেত্ৰক থাকক॥৪১॥

Verse 42

करे दधानं देवीभ्यां श्लिष्टं संचिंतयेद्विभुम् । लक्षं जपो दशांशेन जुहुयात्पायसेन तु ॥ ४२ ॥

সৰ্বব্যাপী বিভুৰ ধ্যান কৰিব—তেওঁ হাতে (অভীষ্ট চিহ্ন) ধাৰণ কৰি দুজনী দেবীৰ আলিঙ্গনে যুক্ত। মন্ত্ৰ এক লক্ষ জপ কৰি, তাৰ দশাংশ পায়সৰে হোম কৰিব॥৪২॥

Verse 43

एताभ्यां सिद्धमंत्राभ्यां मंत्री कुर्याद्यथेप्सितम् । प्रणवः कमला माया नमो भगवते ततः ॥ ४३ ॥

এই দুটা সিদ্ধ মন্ত্ৰেৰে মন্ত্ৰসাধকে ইচ্ছিত ফল সিদ্ধ কৰে। প্ৰথমে প্ৰণৱ ‘ওঁ’, তাৰ পাছত ‘কমলা’ আৰু ‘মায়া’, আৰু তাৰ পিছত ‘নমো ভগৱতে’—এই বিধি।

Verse 44

नंदपुत्राय तत्पश्चाद्बालान्ते वपुषे पदम् । ऊनविंशतिवर्णोऽयं मुनिर्ब्रह्मा समीरितः ॥ ४४ ॥

তাৰ পাছত ‘নন্দপুত্ৰায়’ পদ যোগ কৰিব লাগে, আৰু ‘বাল’ শব্দৰ অন্তত যি ৰূপ থাকে সেই ৰূপে ‘বপুষে’ পদ স্থাপন কৰিব লাগে। এই মন্ত্ৰ উনিশ বৰ্ণৰ—মুনি ব্ৰহ্মাই এইদৰে কৈছে।

Verse 45

छंदोऽनुष्टुप् देवता च कृष्णो बालवपुः स्वयम् । मन्त्रोऽयं सर्वसंपत्तिसिद्धये सेव्यते बुधैः ॥ ४५ ॥

ইয়াৰ ছন্দ অনুষ্টুপ; আৰু ইয়াৰ দেৱতা স্বয়ং দিৱ্য বালৰূপ শ্ৰীকৃষ্ণ। সকলো ধৰণৰ সম্পদ আৰু সিদ্ধিৰ বাবে জ্ঞানীসকলে এই মন্ত্ৰ সাধনা কৰে।

Verse 46

तारो ह्यद्भगवानङेंतो रुक्मिणीवल्लभाय च । वह्निजायावधिः प्रोक्तो मंत्रः षोडशवर्णवान् ॥ ४६ ॥

‘তাৰ’ৰ পৰা আৰম্ভ হৈ ‘বহ্নিজায়া’ত শেষ হোৱা এই ষোল বৰ্ণৰ মন্ত্ৰ ৰুক্মিণীবল্লভ ভগৱানক উদ্দেশ কৰি প্ৰোক্ত।

Verse 47

नारदोऽस्य मुनिश्छन्दोऽनुष्टुप् च देवता मनोः । रुक्मिणीवल्लभश्चंद्रदृग्वेदांगाक्षिवर्णकैः । पञ्चांगानि प्रकुर्वीत ततो ध्यायेत्सुरेश्वरम् ॥ ४७ ॥

এই (মন্ত্ৰ/বিধি)ৰ ঋষি নাৰদ; ছন্দ অনুষ্টুপ; আৰু দেৱতা মনোঃ। ‘ৰুক্মিণীবল্লভ’, ‘চন্দ্ৰ’, ‘দৃক্’, ‘বেদাঙ্গ’, ‘অক্ষি’, ‘বৰ্ণ’ আদিৰে সূচিত অক্ষৰে পঞ্চাঙ্গ (ন্যাস) গঠন কৰি, তাৰ পাছত সুৰেশ্বৰক ধ্যান কৰিব লাগে।

Verse 48

तापिच्छच्छविरंकगां प्रियतमां स्वर्णप्रभामंबुजप्रोद्यद्दामभुजां स्ववामभुजयाश्लिष्यन्स्वचित्ताशया । श्लिष्यंतीं स्वयमन्यहस्तविलत्सौवर्णवेत्रश्चिरं पायान्नः सुविशुद्धपीतवसनो नानाविभूषो हरिः ॥ ४८ ॥

নিৰ্মল পীতাম্বৰ পৰিধান কৰি, নানা অলংকাৰৰে বিভূষিত শ্ৰীহৰি দীৰ্ঘকাল আমাৰ ৰক্ষা কৰক। তেওঁ বাওঁ বাহুত প্ৰিয়তমা শ্ৰীলক্ষ্মীক স্নেহে আলিঙ্গন কৰে—যি তামাল অংকুৰৰ দৰে শ্যাম, স্বৰ্ণপ্ৰভাৰে দীপ্ত, পদ্মসমা, উজ্জ্বল মালাৰে শোভিত বাহুযুক্ত; আৰু আন হাতত দীপ্ত স্বৰ্ণদণ্ড ধাৰণ কৰে।

Verse 49

ध्यात्वैवं प्रजपेल्लक्षं रक्तैः पद्मैर्दशांशतः ॥ ४९ ॥

এইদৰে ধ্যান কৰি এক লক্ষ মন্ত্রজপ কৰিব লাগে; আৰু জপৰ দশাংশ অনুসাৰে ৰক্তপদ্ম (লাল পদ্ম) অৰ্পণ কৰি পূজা-আহুতি দিব লাগে।

Verse 50

त्रिमध्वक्तैर्हुनेत्पीठे पूर्वोक्ते पूजयेद्धरिम् । अंगैर्नारदमुख्यैश्च लोकेशैश्च तदायुधैः ॥ ५० ॥

পূৰ্বোক্ত পীঠত ত্ৰিমধু (তিন মধুৰ দ্ৰব্য)ৰে হোম কৰি, তাৰপিছত হৰিৰ পূজা কৰিব লাগে—তাঁৰ অংগসমূহসহ, নাৰদপ্ৰমুখ ভক্তসকলসহ, আৰু লোকপালসকলক তেওঁলোকৰ নিজ নিজ অস্ত্ৰসহ।

Verse 51

एवं सिद्धो मनुर्दद्यात्सर्वान्कामांश्च मंत्रिणे । लीलादंडपदाब्जोऽपि जनसंसक्तदोः पदम् ॥ ५१ ॥

এইদৰে সম্পূৰ্ণ সিদ্ধ হৈ ৰজা নিজৰ মন্ত্ৰীক সকলো ন্যায়সঙ্গত কামনা দান কৰিব লাগে; কিয়নো দণ্ড লীলাৰে ধাৰণ কৰা পদ্মচৰণো জনসেৱাত নিয়োজিত বাহুৰ আশ্ৰয়তেই প্ৰতিষ্ঠিত হয়।

Verse 52

दंडांते वा धरावह्निरधीशाढ्योऽथ लोहितः । मेघश्यामपदं पश्चाद्भगवान् सलिलंसदृक् ॥ ५२ ॥

দণ্ডৰ অন্তত ধৰাধাৰ অগ্নি অৱস্থিত; তাৰপিছত অধীশ্বৰ্যযুক্ত লোহিত বৰ্ণ। তাৰ পাছত ভগৱানে মেঘশ্যাম (নীলশ্যাম) পদ গ্ৰহণ কৰে, আৰু তাৰপিছত জলসদৃশ বৰ্ণে প্ৰকাশ পায়।

Verse 53

विष्णो इत्युक्त्वा ठद्वयं स्यादेकोनत्रिंशदर्णवान् । नारदोऽस्य मुनिश्छंदोऽनुष्टुप् च देवता मनोः ॥ ५३ ॥

“বিষ্ণো” বুলি উচ্চাৰণ কৰি, তাৰ পাছত ‘ঠ’ এই দ্বয়াক্ষৰ দুবাৰ যোগ কৰিব লাগে; তেনে কৰিলে মন্ত্ৰটো ঊনত্রিশ অক্ষৰৰ হয়। এই মন্ত্ৰৰ ঋষি নাৰদ, ছন্দ অনুষ্টুপ্ আৰু দেবতা মনু।

Verse 54

लीलादंडहरिः प्रोक्तो मन्वब्धधियुगवह्निभिः । वेदैः पंचां गकं भागैर्मंत्रवर्णोत्थितैः क्रमात् ॥ ५४ ॥

মন্ত্ৰবৰ্ণৰ পৰা ক্ৰমে উদ্ভৱ হোৱা অংশসমূহৰ দ্বাৰা, বেদাধাৰিত পঞ্চাঙ্গ (পাঁচ বিভাগ) আৰু মন্বন্তৰ, সমুদ্ৰ, ধী, যুগ, অগ্নি—এই সংখ্যাসূচক অনুসাৰে “লীলা-দণ্ড-হৰি” নাম ঘোষণা কৰা হৈছে।

Verse 55

संमोहयंश्च निजवामकरस्थलीलादंडेन गोपयुवतीः परसुंदरीश्च । दिश्यन्निजप्रियसखांसगंदक्षहस्तो देवश्रियं निहतकंस उरुक्रमो नः ॥ ५५ ॥

যি বাওঁ হাতৰ কৰতলত স্থিত লীলাদণ্ডে গোপযুৱতী আৰু পৰম সুন্দৰীক মোহিত কৰে, আৰু প্ৰিয় সখাসকলৰ গণ্ডপ্ৰদেশত সোঁ হাত ৰাখি দিব্যশ্ৰী দান কৰে—কংসবধকাৰী সেই উৰুক্ৰমে আমাক অনুগ্ৰহ কৰক।

Verse 56

लक्षं जपो दशांशेन जुहुयात्तिलतण्डुलैः । त्रिमध्वक्तैस्ततोऽभ्यर्चेदंगं दिक्पालहेतिभिः ॥ ५६ ॥

এক লক্ষ জপ কৰিব; তাৰ পাছত তাৰ দশমাংশ অনুসাৰে তিল আৰু তণ্ডুল (চাউলৰ দানা)ৰে অগ্নিত আহুতি দিব। তাৰ পিছত ত্ৰিমধুৰে অভিষেক কৰি, দিকপাল আৰু তেওঁলোকৰ আয়ুধসহ মন্ত্ৰৰ অংগসমূহ পূজা কৰিব।

Verse 57

लीलादंड हरिं यो वै भजते नित्यमादरात् । स सर्वैः पूज्यते लोकैस्तस्य गेहे स्थिरा रमा ॥ ५७ ॥

যি কোনো লীলাদণ্ডধাৰী হৰিক নিত্য আদৰে ভজে, সি সকলো লোকৰ দ্বাৰা পূজিত হয়; তাৰ গৃহত ৰমা (লক্ষ্মী) স্থিৰভাৱে বাস কৰে।

Verse 58

सद्यारूढा स्मृतिस्तोयं केशवाढ्यधरायुगम् । भयाग्निवल्लभामंत्रः सप्तार्णः सर्वसिद्धिदः ॥ ५८ ॥

যি স্মৃতি তৎক্ষণাৎ জাগে, সেয়াই তাৰ ‘জল’; কেশৱ-নামে সমৃদ্ধ তাৰ অধৰযুগল। ‘ভয়াগ্নি-ৱল্লভা’ নামৰ সপ্তাক্ষৰ মন্ত্রে সকলো সিদ্ধি দিয়ে।

Verse 59

ऋषिः स्यान्नारदश्छंदो उष्णिग्गोवल्लमस्य तु । देवतापूर्ववच्चक्रैः पञ्चांगानि तु कल्पयेत् ॥ ५९ ॥

গোৱল্লম মন্ত্রৰ ঋষি নাৰদ, আৰু ছন্দ উষ্ণিক। দেৱতা পূৰ্বোক্তই; লগতে চক্ৰসহ ইয়াৰ পঞ্চাঙ্গ বিন্যাস কৰিব লাগে।

Verse 60

ध्येयो हरिः सकपिलागणमध्यसंस्थस्ता आह्वयन्दधद्दक्षिणदोस्थवेणुम् । पाशं सयष्टिमपरत्र पयोदनीलः पीताम्बराहिरिपुपिच्छकृतावतंसः ॥ ६० ॥

হৰিৰ ধ্যান কৰিব লাগে—কপিল আৰু তেওঁৰ গণসমূহৰ মাজত অৱস্থিত, আহ্বান কৰি, সোঁহাতে বেণু ধৰি। আন হাতে দণ্ডসহ পাশ বহন কৰি; মেঘশ্যাম, পীতাম্বৰধাৰী, আৰু শিৰোভূষণত ময়ূৰপিঞ্চ ধাৰণ কৰা।

Verse 61

सप्तलक्षं जपेन्मंत्रं दशांशं जुहुयात्ततः । गोदुग्धैः पूजयेत्पीठे स्यादंगैः प्रथमावृतिः ॥ ६१ ॥

মন্ত্রটো সাত লক্ষবাৰ জপ কৰিব লাগে; তাৰ পাছত তাৰ দশাংশ হোম কৰিব লাগে। তাৰ পিছত গোমাতাৰ দুধেৰে পীঠত পূজা কৰিব লাগে। এই অঙ্গক্ৰিয়াৰে প্ৰথম আবৃত্তি সিদ্ধ হয়।

Verse 62

सुवर्णपिंगलां गौरपिंगलां रक्तपिंगलाम् । गुडपिंगां बभ्रुवर्णां चोत्तमां कपिलां तथा ॥ ६२ ॥

সুৱৰ্ণপিঙ্গলা, গৌৰপিঙ্গলা, ৰক্তপিঙ্গলা; গুড়পিঙ্গা, বভ্ৰুবৰ্ণা, উত্তমা আৰু কপিলা—এই প্ৰকাৰসমূহ কোৱা হৈছে।

Verse 63

चतुष्कपिङ्गलां पीतपिङ्गलां चोत्तमां शुभाम् । गोगणाष्टकमभ्यर्च्य लोकेशानुयुधैर्युतान् ॥ ६३ ॥

চাৰি পিঙ্গল, পীত-পিঙ্গল আৰু উত্তম-শুভ—এই গোগণ-অষ্টক (আঠ পবিত্ৰ গাই) বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি, তাৰ পাছত নিজ নিজ অনুচৰ-যোদ্ধাসহ লোকপাল, লোকেশসকলক আৰাধনা কৰিব।

Verse 64

संपूज्यैवं मनौ सिद्धे कुर्यात्काम्यानि मंत्रवित् । अष्टोत्तरसहस्रं यः पयोभिर्दिनशो हुनेत् ॥ ६४ ॥

এইদৰে সম্যক পূজা কৰি, মন্ত্র সিদ্ধ হ’লে মন্ত্রবিদে ইচ্ছিত ফলৰ বাবে কাম্য কৰ্ম কৰিব। যি ব্যক্তি প্ৰতিদিন দুধেৰে এক হাজাৰ আঠ আহুতি হোম কৰে, সি অভীষ্ট ফল লাভ কৰে।

Verse 65

पक्षात्सगोगणो मुक्तो दशार्णे चाप्ययं विधिः । तारो हृद्भगवान् ङेंतः श्रीगोविंदस्तथा भवेत् ॥ ६५ ॥

গোগণ-সমষ্টি ‘পক্ষ’ বিন্যাসৰ পৰা মুক্ত হ’লে, এই একে বিধি দশাৰ্ণ (দশাক্ষৰী) ৰূপতো প্ৰযোজ্য। হৃদয়ত ‘তাৰ’ অক্ষৰক ভগৱান ৰূপে স্থাপন কৰি, শেষত অনুস্বাৰ (নাসিক্য ধ্বনি) স্থিৰ কৰিলে—সেয়া শ্ৰীগোবিন্দৰ পূজ্য মন্ত্র হয়।

Verse 66

द्वादशार्णो मनुः प्रोक्तो नारदोऽस्य मुनिर्मतः । छंदः प्रोक्तं च गायत्री श्रीगोविन्दोऽस्य देवता । चन्द्राक्षियुगभूतार्णैः सर्वैः पंचांगकल्पनम् ॥ ६६ ॥

এই মনু দ্বাদশাৰ্ণ (বাৰ অক্ষৰীয়া) বুলি কোৱা হৈছে; ইয়াৰ ঋষি নাৰদ বুলি মানা হয়। ইয়াৰ ছন্দ গায়ত্ৰী, আৰু দেৱতা শ্ৰীগোবিন্দ। চন্দ্ৰ, অক্ষি, যুগ আৰু ভূত—এই গণনা অনুসাৰে সকলো অক্ষৰে পঞ্চাঙ্গ-कल्पনা (পাঁচ অঙ্গৰ বিন্যাস) গঠন কৰিব লাগে।

Verse 67

ध्यायेत्कल्पद्रुमूलाश्रितमणिविलसद्दिव्यसिंहासनस्थं मेघश्यामं पिशंगांशुकमतिसुभगं शंखरेत्रे कराभ्याम् ॥ ६७ ॥

কল্পদ্ৰুমৰ মূলত আশ্ৰিত মণিময় দীপ্তিমান দিৱ্য সিংহাসনত অধিষ্ঠিত, মেঘশ্যাম বৰ্ণৰ, অতিশয় মনোহৰ, পিঙ্গল বস্ত্ৰধাৰী, দুহাতে শঙ্খ আৰু চক্র ধাৰণ কৰা প্ৰভুৰ ধ্যান কৰিব।

Verse 68

बिभ्राणं गोसहस्रैर्वृतममरपतिं प्रौढहस्तैककुंभप्रश्चोतत्सौधधारास्नपितमभिनवांभोजपत्राभनेत्रम् ॥ ६८ ॥

তেওঁ দেৱসকলৰ অধিপতিক দর্শন কৰিলে—সহস্ৰ গাভীৰে পৰিবৃত, উচ্চ সৌধৰ পৰা ঝৰোৱা জলধাৰাৰে স্নাত, বলৱান হাতে একেটা কলহ উলটাই জল ঢালি দিছিল; আৰু তেওঁৰ নয়ন নবফুটিত পদ্মপত্ৰৰ দৰে আছিল।

Verse 69

रविलक्षं जपेन्मंत्रं दुग्धैर्हुत्वा दशांशतः । यजेच्च पूर्ववद्गोष्ठस्थितं वा प्रतिमादिषु ॥ ६९ ॥

মন্ত্ৰ এক লক্ষবাৰ জপ কৰিব; তাৰ পাছত তাৰ দশমাংশ পৰিমাণ গাখীৰে হোম কৰিব। তাৰ পিছত পূৰ্ববৎ বিধিৰে পূজা কৰিব—গোষ্ঠত (গোহালীত) প্ৰতিষ্ঠিত দেৱতাৰ বা প্ৰতিমা আদি প্ৰতিষ্ঠিত ৰূপৰ।

Verse 70

पूर्वोक्ते वैष्णवे पीठे मूर्तिं संकल्प्य मूलतः । तत्रावाह्य यजेत्कृष्णं गुरुपूजनपूर्वकम् ॥ ७० ॥

পূৰ্বোক্ত বৈষ্ণৱ পীঠত মূলৰ পৰা মূৰ্তিৰ সংকল্প কৰিব; তাৰ পাছত তাত শ্ৰীকৃষ্ণক আৱাহন কৰি, গুৰুপূজাৰে আৰম্ভ কৰি, তেওঁৰ পূজা কৰিব।

Verse 71

रुक्मिणीं सत्यभामां च पार्श्वयोरिंद्रमग्रतः । पृष्ठतः सुरभिं चेष्ट्वा केसरेष्वंगपूजनम् ॥ ७१ ॥

দুয়োফালে ৰুক্মিণী আৰু সত্যভামাক স্থাপন কৰিব, আগফালে ইন্দ্ৰক, আৰু পিছফালে সুৰভীক ৰাখিব। তাৰ পাছত কেশৰৰ তন্তুৰে অঙ্গপূজা কৰিব।

Verse 72

कालिं द्याद्या महिष्योऽष्टौ वसुपत्रेषु संस्थिताः । पीठकोणेषु बद्ध्वादिकिंकणीं च तथा पुनः ॥ ७२ ॥

কালীক স্থাপন কৰিব; তাৰ পাছত বসুসকলৰ পদ্মপত্ৰত অৱস্থিত আঠ মহিষী (মহিষ-গাভী) ন্যাস কৰিব। আৰু পীঠৰ কোণবোৰত সৰু কিঙ্কিণী (ঘণ্টিকা) বান্ধি, পুনৰ পৰৱৰ্তী ক্ৰম চলাব।

Verse 73

दामानि पृष्ठयोर्वेणुं पुरः श्रीवत्सकौस्तुभौ । अग्रतो वनमासादिर्दिक्ष्वष्टसु तथा स्थिताः ॥ ७३ ॥

প্ৰভুৰ পিঠিত মালাবোৰ ঝুলে, তাতেই বেণুও স্থিত। সন্মুখত শ্ৰীৱৎস-চিহ্ন আৰু কৌস্তুভ-মণি দীপ্ত; আৰু অগ্ৰভাগত বনমালা আদি অলংকাৰ অষ্টদিশত সুশৃঙ্খলভাৱে বিন্যস্ত।

Verse 74

पांचजन्यं गदा चक्रं वसुदेवश्च देवकी । नंदगोपो यशोदा च सगोगोपालगोपिकाः ॥ ७४ ॥

পাঞ্চজন্য শঙ্খ, গদা আৰু চক্ৰ; লগতে বসুদেৱ আৰু দেবকী; নন্দগোপ আৰু যশোদা—গাই, গোপাল আৰু গোপিকাসকলসহ—এই সকলোকে প্ৰভুৰ দিব্য পৰিকৰ হিচাপে স্মৰণ কৰিব লাগে।

Verse 75

इंद्राद्याश्च स्थिता बाह्ये वज्राद्याश्च ततः परम् । कुमुदः कुमुदाक्षश्च पुंडरीकोऽथ वामनः ॥ ७५ ॥

ইন্দ্ৰ আদি দেৱতাসকল বাহ্য পৰিধিত স্থিত; তেওঁলোকৰ পাৰত বজ্ৰ আদি (আয়ুধ-দেৱতা) আছে। তাৰ পিছত কুমুদ, কুমুদাক্ষ, পুণ্ডৰীক আৰু তদনন্তৰ বামনক স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 76

शंकुकर्णः सर्वनेत्रः सुमुखः सुप्रतिष्टितः । विष्वक्सेनश्च संपूज्यः स्वात्मा चार्च्यस्ततः परम् ॥ ७६ ॥

শঙ্কুকৰ্ণ, সৰ্বনেত্ৰ, সুমুখ, সুপ্ৰতিষ্ঠিত আৰু বিষ্বক্সেন—এইসকলৰ বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব লাগে; তাৰ পিছত পৰমভাৱে নিজৰ আত্মস্বৰূপকো অর্চনা কৰিব লাগে।

Verse 77

एककालं त्रिकालं वा यो गोविंदं यजेन्नरः । स चिरायुर्निरातंको धनधान्यपतिर्भवेत् ॥ ७७ ॥

যি মানুহে একবাৰ বা ত্ৰিকাল গোবিন্দৰ পূজা কৰে, সি দীঘলীয়া আয়ুস পায়, ৰোগ-আপাত্তিমুক্ত থাকে আৰু ধন-ধান্যৰ অধিপতি হয়।

Verse 78

स्मृतिः सद्यान्विता चक्री दक्षकर्णयुतोधरा । नाथाय हृदयांतोऽयं वसुवर्णो महामनुः ॥ ७८ ॥

স্মৃতি তৎক্ষণাৎ প্ৰৱৰ্তনীয়; ই চক্রধাৰিণী, দক্ষ ‘দক্ষিণ-কৰ্ণ’যুক্ত আৰু ধাৰণকাৰিণী। বসুবৰ্ণ নামৰ এই মহামনু অন্তৰে নাথৰ প্ৰতি নিবেদিত।

Verse 79

मुनिर्ब्रह्मास्य गायत्री छंदः कृष्णोऽस्य देवता । वर्णद्वंद्वैश्च सर्वेण पंचांगान्यस्य कल्पयेत् ॥ ७९ ॥

এই মন্ত্ৰৰ ঋষি ব্ৰহ্মা, ছন্দ গায়ত্ৰী আৰু দেৱতা শ্ৰীকৃষ্ণ। লগতে সকলো বৰ্ণ-দ্বন্দ্বৰ দ্বাৰা ইয়াৰ পঞ্চাঙ্গ (পাঁচ অংগ) নিৰ্ণয় কৰিব লাগে।

Verse 80

पंचवर्षमतिलोलमंगणे धावमानमतिचंचलेक्षणम् । किंकिणीवलयहारनूपुरै रंजितं नमत गोपबालकम् ॥ ८० ॥

আঙণাত প্ৰায় পাঁচ বছৰীয়া অতি চঞ্চল গোপবাল দৌৰি ফুৰে; তাৰ চকু কুসৃতিময় চপলতাৰে নাচে। কিঙ্কিণী, বালা, হাৰ আৰু নূপুৰৰ ঝংকাৰৰে যি সকলোকে ৰঞ্জিত কৰে—সেই গোপবালকক প্ৰণাম কৰা।

Verse 81

एवं ध्यात्वा जपेदष्टलक्षं मंत्री दशांशतः । ब्रह्मवृक्षसमिद्भिश्च जुहुयात्पायसेन वा ॥ ८१ ॥

এইদৰে ধ্যান কৰি মন্ত্ৰসাধকে আঠ লাখ জপ কৰিব। তাৰ পাছত তাৰ দশাংশ লৈ ব্ৰহ্মবৃক্ষৰ সমিধাৰে বা পায়সেৰে হোম কৰিব।

Verse 82

प्रागुक्ते वैष्णवे पीठे मूर्तिं संकल्प्य मूलतः । तत्रावाह्यार्चयेत्कृष्णं मंत्री वै स्थिरमानसः ॥ ८२ ॥

পূৰ্বোক্ত বৈষ্ণৱ পীঠত, মূলৰ পৰা মূৰ্তিৰ সংকল্প কৰি, স্থিৰমন মন্ত্ৰজ্ঞই তাত শ্ৰীকৃষ্ণক আৱাহন কৰি পূজা কৰিব।

Verse 83

केसरेषु चतुर्दिक्षु विदिक्ष्वंगानि पूजयेत् । वासुदेवं बलं दिक्षु प्रद्युम्नमनिरुद्धकम् ॥ ८३ ॥

পূজা-যন্ত্ৰৰ পদ্মদলৰ চাৰিও দিশ আৰু বিদিশাত অংগসমূহৰ পূজা কৰিব। দিশসমূহত বাসুদেৱ আৰু বল, আৰু তদ্ৰূপ প্ৰদ্যুম্ন আৰু অনিরুদ্ধক স্থাপন কৰিব।

Verse 84

विदिक्षु रुक्मिणीसत्यभामे वै लक्ष्यणर्क्षजे । लोकेशान्सायुधान्बाह्ये एवं सिद्धो भवेन्मनुः ॥ ८४ ॥

বিদিশাত ৰুক্মিণী আৰু সত্যভামা, লগতে লক্ষণা আৰু অর্ক্ষজাক স্থাপন কৰিব। বাহিৰৰ পৰিধিত অস্ত্ৰধাৰী লোকেশ (লোকপাল)সকলক স্থাপন কৰিলে সাধক এইদৰে সিদ্ধ হয়।

Verse 85

तारः श्रीभुवनाकामो ङेंतं श्रीकृष्णमीरयेत् । श्रीगोविंदं ततः प्रोच्य गोपीजनपदं ततः ॥ ८५ ॥

প্ৰথমে তাৰক অক্ষৰ উচ্চাৰণ কৰি, তাৰপিছত ‘শ্ৰীভুবনাকাম’ বুলি ক’ব। তাৰপিছত ‘শ্ৰীকৃষ্ণ’ নাম উচ্চাৰণ কৰি, পাছত ‘শ্ৰীগোবিন্দ’ আৰু শেষত ‘গোপীজনপদ’ বুলি ক’ব।

Verse 86

वल्लभाय ततः पद्मात्रयं तत्वाक्षरो मनुः । मुन्यादिकं च पूर्वोक्तं सिद्धगोपालकं स्मरेत् ॥ ८६ ॥

তাৰপিছত বল্লভৰ বাবে পদ্মত্রয় ধ্যান কৰি, ‘তত্ত্ব’ অক্ষৰময় মন্ত্র-মনু জপ কৰিব। পূৰ্বোক্ত মুনি আদি সকলক স্মৰণ কৰি, ভক্তিভাৱে সিদ্ধ-গোপালক স্মৰণ কৰিব।

Verse 87

माधवीमंडपासीनौ गरुडेनाभिपालितौ । दिव्यक्रीडासु निरतौ रामकृष्णौ स्मरन् जपेत् ॥ ८७ ॥

মাধৱী লতাৰ মণ্ডপত আসীন, গৰুড়ৰ দ্বাৰা ৰক্ষিত, আৰু দিব্য ক্ৰীড়াত নিৰত ৰাম-কৃষ্ণক স্মৰণ কৰি জপ কৰিব।

Verse 88

पूजनं पूर्ववच्चास्य कर्तव्यं वैष्णवोत्तमैः । चक्री मुनिस्वरोपेतः सर्गी चैकाक्षरो मनुः ॥ ८८ ॥

পূৰ্বে কোৱা বিধি অনুসাৰে শ্ৰেষ্ঠ বৈষ্ণৱসকলে তেওঁৰ পূজা কৰিব লাগে। চিহ্ন চক্র, স্বৰ মুনিস্বৰসহ; ‘সৰ্গী’ ধ্যানীয়, আৰু মন্ত্ৰ একাক্ষৰ।

Verse 89

कृष्णेति द्व्यक्षरः प्रोक्तः कामादिः स्यात्त्रिवर्णकः । सैव ङेंतो युगार्णः स्यात्कृष्णाय नम इत्यपि ॥ ८९ ॥

‘কৃষ্ণ’ নামটো দ্বাক্ষৰ বুলি কোৱা হৈছে। ‘কাম’ৰে আৰম্ভ হোৱা বীজ ত্ৰিবৰ্ণক। সেই একেই দত্তি-অন্ত (ঙে-অন্ত) ৰূপে ‘কৃষ্ণায় নমঃ’—এই দ্বিপদ মন্ত্ৰ হয়।

Verse 90

पंचाक्षरश्च कृष्णाय कामरुद्धस्तथा परः । गोपालायाग्निजायांतो रसवर्णः प्रकीर्तितः ॥ ९० ॥

‘কৃষ্ণায়’—এইটো পঞ্চাক্ষৰ মন্ত্ৰ। কাম-নিরোধক আন এটা মন্ত্ৰক পৰম বুলি কোৱা হৈছে। আৰু ‘গোপালায়’যুক্ত, ‘অগ্নিজায়ান্ত’ৰে সমাপ্ত সূত্ৰ ‘ৰসবৰ্ণ’ বুলি প্ৰখ্যাত।

Verse 91

कामः कृष्णपदं ङेंतं वह्निजायांतकः परः । कृष्णगोविंदकौ ङेंतौ सप्तार्णः सर्वसिद्धिदः ॥ ९१ ॥

‘কাম’ বীজ ‘কৃষ্ণ’ পদৰ ঙে-অন্ত ৰূপ। পৰম শব্দ ‘বহ্নিজায়ান্তক’। ‘কৃষ্ণ’ আৰু ‘গোবিন্দ’—এই দুয়ো ঙে-অন্ত যুক্ত হলে সপ্তাৰ্ণ মন্ত্ৰ হয়; ই সৰ্বসিদ্ধি দান কৰে।

Verse 92

श्रीशक्तिकामाः कृष्णाय कामः सप्ताक्षरः परः । कृष्णगोविंदकौ ङेंतौ हृदंतोऽन्यो नवाक्षरः ॥ ९२ ॥

শ্ৰী, শক্তি আৰু কাম কামনা কৰাসকলৰ বাবে পৰম সপ্তাক্ষৰ মন্ত্ৰ—‘কৃষ্ণায় কামঃ’। আৰু ‘ঙেং’ বীজ আগত ৰাখি, ‘কৃষ্ণ’ ‘গোবিন্দ’ ঙে-অন্ত ৰূপে, শেষত ‘হৃদ্’—এইটো অন্য নবাক্ষৰ মন্ত্ৰ।

Verse 93

ङेंतौ च कृष्णगोविंदौ तथा कामः पुटः परः । कामः शार्ङ्गी धरासंस्थो मन्विंद्वाढ्यश्च मन्मथः ॥ ९३ ॥

তেওঁ ‘ঙেংতৌ’ নামেও খ্যাত; তেওঁৱেই কৃষ্ণ আৰু গোবিন্দ; তদ্ৰূপ কাম, পুট আৰু পৰ নামেও পৰিচিত। তেওঁ শাৰ্ঙ্গধনু-ধাৰী, ধৰণীত প্ৰতিষ্ঠিত, মন্বিন্দ্বাঢ্য আৰু মন্মথ।

Verse 94

श्यामलांगाय हृदयं दशार्णः सर्वसिद्धिदः । बालांते वपुषे कृष्णायाग्निजायांतिमोऽपरः ॥ ९४ ॥

শ্যামল অঙ্গবিশিষ্ট প্ৰভুৰ বাবে হৃদয়-মন্ত্ৰটো দশাৰ্ণ (দশাক্ষৰী), যি সৰ্বসিদ্ধি প্ৰদান কৰে। আৰু বালৰূপৰ অন্তত অগ্নিকন্যা ‘কৃষ্ণা’ৰ বাবে অন্তিম অতিৰিক্ত মন্ত্ৰ নিৰ্দিষ্ট।

Verse 95

द्विठांते बालवपुषे कामः कृष्णाय संवदेत् । ततो ध्यायन्स्वहृदये गोपीजनमनोहरम् ॥ ९५ ॥

দ্বিবিধ বিধানৰ অন্তত কাম (উপাসক) বালৰূপ কৃষ্ণক সম্বোধন কৰিব। তাৰপিছত নিজৰ হৃদয়ত ধ্যান কৰি গোপীজন-মনৰঞ্জক প্ৰভুক চিন্তা কৰিব।

Verse 96

श्रीवृन्दाविपिनप्रतोलिषु नमत्संफुल्लवल्लीततिष्वंतर्जालविघट्टैनः सुरभिणा वातेन संसेविते । कालिंदीपुलिने विहारिणमथो राधैकजीवातुकं वंदे नन्दकिशोरमिंदुवदनं स्निग्धांबुदाडंबरम् ॥ ९६ ॥

শ্ৰীবৃন্দাৰ বনপথত সম্পূৰ্ণ ফুলি উঠা লতাসমূহৰ শাৰীসমূহৰ অন্তৰ্জাল কঁপাই তোলা সুগন্ধি বায়ুৰে সেবিত; কালিন্দীৰ তীৰত বিহাৰ কৰা; ৰাধাই যাঁৰ একমাত্ৰ জীৱাতু—চন্দ্ৰমুখ, স্নিগ্ধ বৰ্ষামেঘসম বৈভৱময় নন্দকিশোৰক মই বন্দনা কৰোঁ।

Verse 97

पूर्वाक्तवर्त्मना पूजा ज्ञेया ह्येषां मुनीश्वर । देवकीसुतवर्णांते गोविंदपदमुच्चरेत् ॥ ९७ ॥

হে মুনীশ্বৰ, এদের পূজা পূৰ্বোক্ত পদ্ধতি অনুসৰেই জ্ঞেয়। ‘দেৱকীসুত’ নাম উচ্চাৰণৰ অন্তত ‘গোবিন্দ’ পদ উচ্চাৰণ কৰিব।

Verse 98

वासुदेवपदं प्रोच्य संबृद्ध्यंतं जगत्पतिंम् । देहि मे तनयं पश्चात्कृष्ण त्वामहमीरयेत् ॥ ९८ ॥

বাসুদেৱৰ পবিত্ৰ নাম উচ্চাৰণ কৰি, জগত্পতি সকলো বৃদ্ধি কৰোঁতা প্ৰভুক স্তৱ কৰোঁ। হে কৃষ্ণ, মোক পুত্ৰ দান কৰা; তাৰ পাছত মই তোমাৰ কীৰ্তন আৰু প্ৰশংসা কৰিম।

Verse 99

शरणं गत इत्यंतो मन्त्रो द्वात्रिंशदक्षरः । नारदोऽस्य मुनिश्छंदो गायत्री चाप्यनुष्टुभम् । देवः सुतप्रदः कृष्णः पादैः सर्वेण चांगकम् ॥ ९९ ॥

“শৰণং গত” শব্দে শেষ হোৱা এই মন্ত্ৰ বত্ৰিশ অক্ষৰৰ। ইয়াৰ ঋষি মুনি নাৰদ; ছন্দ গায়ত্ৰী আৰু অনুষ্টুপ। অধিদেৱতা পুত্ৰপ্ৰদ শ্ৰীকৃষ্ণ; আৰু ইয়াৰ সকলো পাদ মিলি ইয়াৰ অংগৰূপ।

Verse 100

विजयेन युतो रथस्थितः प्रसमानीय समुद्रमध्यतः । प्रददत्तनयान् द्विजन्मने स्मरणीयो वसुदेवनन्दनः ॥ १०० ॥

বিজয়যুক্ত, ৰথত অধিষ্ঠিত বসুদেৱনন্দন—চিৰস্মৰণীয়—সমুদ্ৰৰ মাজৰ পৰা (তেওঁলোকক) কুশলে আনিলে আৰু দ্বিজক শুভ পথনিৰ্দেশ দান কৰিলে।

Verse 101

लक्षं जपोऽयुतं होमस्तलैर्मधुरसंप्लुतैः । अर्चा पूर्वोदिते पीठे अंगलोकेश्वरायुधैः ॥ १०१ ॥

মধুৰ দ্ৰব্যে সিক্ত স্ৰুৱেৰে এক লক্ষ জপ আৰু দহ হাজাৰ হোম কৰা উচিত। পূৰ্বোক্ত পীঠত অংগদেৱতা, লোকপাল আৰু দিব্য আয়ুধসহ অর্চনা কৰিব লাগে।

Verse 102

एवं सिद्धे मनौ मंत्री वंध्यायामपि पुत्रवान् । तारो माया ततः सांतसेंदुष्वांतश्च सर्ववान् ॥ १०२ ॥

এইদৰে মন্ত্ৰ সিদ্ধ হ’লে সাধকে মন্ত্ৰৈশ্বৰ্য লাভ কৰে; বন্ধ্যা নাৰীৰ পৰাও সি পুত্ৰ পায়। তাৰ পাছত ‘তাৰা’ আৰু ‘মায়া’ নামৰ শক্তি, তাৰপিছত ‘সান্ত’, ‘সেন্দুষ্বান্ত’ আদি সিদ্ধি লাভ কৰি, শেষত সৰ্বসাম্পন্ন হয়।

Verse 103

सोऽहं वह्निप्रियांतोऽयं मंत्रो वस्वक्षरः परः । पंचब्रह्मात्मकस्यास्य मंत्रस्य मुनि सत्तमः ॥ १०३ ॥

‘সো’হং’ৰে আৰম্ভ আৰু ‘বহ্নিপ্ৰিয়া’ৰে সমাপ্ত এই পৰম মন্ত্ৰ অষ্টাক্ষৰ। এই পঞ্চব্ৰহ্মাত্মক মন্ত্ৰৰ ঋষি মুনিশ্ৰেষ্ঠ।

Verse 104

ऋषिर्ब्रह्मा च परमा गायत्रीछंद ईरितम् । परंज्योतिः परं ब्रह्म देवता परिकीर्तितम् ॥ १०४ ॥

এই মন্ত্ৰৰ ঋষি ব্রহ্মা বুলি কোৱা হৈছে আৰু পৰম ছন্দ গায়ত্ৰী ঘোষণা কৰা হৈছে। দেৱতা ৰূপে পৰম জ্যোতি—পৰব্ৰহ্ম—প্ৰকীৰ্তিত।

Verse 105

प्रणवो बीजमाख्यातं स्वाहा शक्तिरुदाहृता । स्वाहेति हृदयं प्रोक्तं सोऽहं वेति शिरो मतम् ॥ १०५ ॥

প্ৰণৱ ‘ওঁ’ক বীজ বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে; ‘স্বাহা’ক শক্তি বুলি কোৱা হৈছে। ‘স্বাহা’ হৃদয়, আৰু ‘সো’হং’ শিৰ বুলি মানা হয়।

Verse 106

हंसश्चेति शिखा प्रोक्ता हृल्लेखा कवचं स्मृतम् । प्रणवो नेत्रमाख्यातमस्त्रं हरिहरेति च ॥ १०६ ॥

‘হংসঃ’ শিখা বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে; ‘হৃল্লেখা’ কবচ বুলি স্মৃত। প্ৰণৱ ‘ওঁ’ নেত্ৰ-ৰক্ষা, আৰু ‘হৰি-হৰ’ অস্ত্ৰ-মন্ত্ৰও কোৱা হৈছে।

Verse 107

स ब्रह्मा स शिवो विप्र स हरिः सैव देवराट् । स सर्वरूपः सर्वाख्यः सोऽक्षरः परमः स्वराट् ॥ १०७ ॥

হে বিপ্ৰ! তেঁৱেই ব্রহ্মা, তেঁৱেই শিৱ, তেঁৱেই হৰি; তেঁৱেই দেৱৰাজ। তেঁৱেই সৰ্বৰূপ, সৰ্বনামধাৰী; তেঁৱেই অক্ষয়—পৰম স্বৰাট প্ৰভু।

Verse 108

एवं ध्यात्वा जपेदष्टलक्षहोमो दशांशतः । पूजाप्रणवपीठेऽस्य सांगावरणकैर्मता ॥ १०८ ॥

এইদৰে ধ্যান কৰি আঠ লক্ষ জপ কৰিব; আৰু তাৰ দশমাংশ হোম কৰিব। এই মন্ত্ৰ-দেৱতাৰ পূজা প্ৰণৱ-পীঠত (ওঁ-পীঠত), ষড়ংগ আৰু আৱৰণ-দেৱতাসহ বিধিপূৰ্বক নিৰ্দিষ্ট।

Verse 109

एवं सिद्धे मनौ ज्ञानं साधकेंद्रस्य नारद । जायते तत्त्वमस्यादिवाक्योक्तं निर्विकल्पकम् ॥ १०९ ॥

হে নাৰদ, এইদৰে মন সিদ্ধ হ’লে সাধকসকলৰ শ্ৰেষ্ঠজনৰ ভিতৰত ‘তত্ত্বমসি’ আদি মহাবাক্যত উপদিষ্ট নিৰ্বিকল্প জ্ঞান উদয় হয়।

Verse 110

कामो ङेंतो हृषीकेशो हृदयांतो गजाक्षरः । ऋषिर्ब्रह्मास्य गायत्री छंदो गायत्रमीरितम् ॥ ११० ॥

ইয়াৰ আদ্য (বীজ) ‘কাম’, অন্ত ‘হৃষীকেশ’; আৰু হৃদয়ত ‘গজ’ অক্ষৰ নিহিত। এই মন্ত্ৰৰ ঋষি ব্ৰহ্মা আৰু ছন্দ গায়ত্ৰী বুলি কীৰ্তিত।

Verse 111

देवता तु हृषीकेशो विनियोगोऽखिलाप्तये । कामो बीजं तथायेति शक्तिरस्य ह्युदाहृता ॥ १११ ॥

দেৱতা হৃষীকেশ; বিনিয়োগ সকলো লক্ষ্য-প্ৰাপ্তিৰ বাবে। ‘কাম’ ইয়াৰ বীজ, আৰু ‘তথা’ ইয়াৰ শক্তি বুলি উদাহৃত।

Verse 112

बीजेनैव षडंगानि कृत्वा ध्यानं समाचरेत् । पुरुषोत्तममंत्रोक्तं सर्वं वास्य प्रकीर्तितम् ॥ ११२ ॥

বীজাক্ষৰেই ষড়ংগ (ন্যাস আদি) সম্পন্ন কৰি, তাৰ পিছত ধ্যান যথাবিধি আচৰণ কৰিব। এই সকলো পুরুষোত্তম-মন্ত্ৰত কোৱা বিধান অনুসাৰেই কীৰ্তিত।

Verse 113

लक्षं जपोऽयुतं होमो घृतेनैव प्रकीर्तितः । तर्पणं सर्वकामाप्त्यै प्रोक्तं संमोहिनीसुमैः ॥ ११३ ॥

এটা লক্ষ জপৰ বিধান আছে; দহ হাজাৰ আহুতিৰ হোমো কেৱল ঘৃতৰে কৰিবলৈ কোৱা হৈছে। আৰু সংমোহিনী পুষ্পেৰে সৰ্বকাম-প্ৰাপ্তিৰ বাবে তৰ্পণ উপদেশিত।

Verse 114

श्रीबीजं शक्तिरापेति बीजेनैव षडंकस्तथा । त्रैलोक्यमोहनः शब्दो नमोंऽतो मनुरीरितः ॥ ११४ ॥

‘শ্ৰী’ বীজে শক্তিৰ আহ্বান হয়; সেই বীজেই ষড়ঙ্গ (মন্ত্র-দেহ)ো স্থাপিত হয়। তাৰপিছত ত্ৰৈলোক্য-মোহন শব্দ ‘নমঃ’ অন্তযুক্ত মন্ত্রৰূপে কোৱা হৈছে।

Verse 115

ऋषिर्ब्रह्मा च गायत्री छन्दः श्रीधरदेवता । श्रीबीजं शक्तिरापेति बीजेनैव षडंगकम् ॥ ११५ ॥

এই (মন্ত্র/বিধি)ৰ ঋষি ব্ৰহ্মা, ছন্দ গায়ত্ৰী, আৰু দেবতা শ্ৰীধৰ (বিষ্ণু)। শক্তি ‘শ্ৰী’ বীজ; আৰু সেই বীজেই ষড়ঙ্গও স্থাপিত হয়।

Verse 116

पुरुषोत्तमवद्ध्यानपूजादिकमिहोदितः । लक्षं जपस्तथा होम आज्येनैव दशांशतः ॥ ११६ ॥

ইয়াত পুৰুষোত্তমৰ উপাসনাৰ দৰে ধ্যান, পূজা আদি বিধান কোৱা হৈছে। এটা লক্ষ জপ কৰি, তাৰ দশাংশ পৰিমাণে কেৱল ঘৃতৰে হোম কৰিব লাগে।

Verse 117

सुगंधश्वेतपुष्पैस्तु पूजां होमादिकं चरेत् । एवं कृते तु विप्रेन्द्र साक्षात्स्याच्छ्रीधरः स्वयम् ॥ ११७ ॥

সুগন্ধি শ্বেত পুষ্পেৰে পূজা কৰি হোম আদি কৰ্ম আচৰণ কৰিব লাগে। এনেদৰে কৰিলে, হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ, শ্ৰীধৰ স্বয়ং সাক্ষাৎ প্ৰকট হয়।

Verse 118

अच्युतानन्तगोविंदपदं ङेंतं नमोंतिमम् । मंत्रोऽस्य शौनकऋषिर्विराट् छंदः प्रकीर्तितम् ॥ ११८ ॥

অচ্যুত‑অনন্ত‑গোবিন্দৰ পদাশ্ৰিত এই পৰম ‘নমো’‑মন্ত্ৰ জ্ঞেয়। এই মন্ত্ৰৰ ঋষি শৌনক আৰু ছন্দ বিরাট্ বুলি কীৰ্তিত।

Verse 119

एषां पराशरव्यासनारदा ऋषयः स्मृताः । विराट् छन्दः समाख्यातं परब्रह्मात्मको हरिः ॥ ११९ ॥

ইয়াৰ বাবে পৰাশৰ, ব্যাস আৰু নাৰদক ঋষি বুলি সোঁৱৰণ কৰা হয়; ছন্দ বিরাট্ বুলি কোৱা হৈছে; আৰু পৰব্ৰহ্মস্বৰূপ হৰিয়েই অধিদেৱতা।

Verse 120

देवताबीजशक्ती तु पूर्वोक्ते साधकैर्मते । शंखचक्रधरं देवं चतुर्बाहुं किरीटिनम् ॥ १२० ॥

পূৰ্বোক্ত সাধকমত অনুসাৰে দেৱতা‑বীজ‑শক্তিৰ ধ্যান শঙ্খ‑চক্ৰধাৰী, চতুৰ্ভুজ, কিৰীটধাৰী ভগৱানৰূপে কৰিব লাগে।

Verse 121

सर्वैरप्यायुधैर्युक्तं गरुडोपरि संस्थितम् । सनकादिमुनींद्रैस्तु सर्वदेवैरुपासितम् ॥ १२१ ॥

তেওঁ সকলো দিব্য অস্ত্ৰেৰে যুক্ত, গৰুড়ৰ ওপৰত আসীন; সনকাদি মুনীন্দ্ৰ আৰু সকলো দেৱতাই তেওঁক উপাসনা কৰে।

Verse 122

श्रीभूमिसहितं देवमुदयादित्यसन्निभम् । प्रातरुद्यत्सहस्रांशुमंडलोपमकुंडलम् ॥ १२२ ॥

শ্ৰী (লক্ষ্মী) আৰু ভূমিৰ সৈতে থকা সেই দেৱক উপাসনা কৰিব লাগে; তেওঁ উদীয়মান সূৰ্যৰ দৰে দীপ্ত; তেওঁৰ কুণ্ডল প্ৰভাতৰ সহস্ৰকিৰণ সূৰ্যমণ্ডল সদৃশ।

Verse 123

सर्वलोकस्य रक्षार्थमनन्तं नित्यमेव हि । अभयं वरदं देवं प्रयच्छंतं मुदान्वितम् ॥ १२३ ॥

সকলো লোকৰ ৰক্ষাৰ্থে নিত্য অনন্ত দেৱক ধ্যান কৰা; আনন্দময় প্ৰভু অভয় দান কৰে আৰু বৰ প্ৰদান কৰে।

Verse 124

एवं ध्यात्वा र्चयेत्पीठे वैष्णवे सुसमाहितः । आद्यावरणसंगैः स्याच्चक्रशंखगदासिभिः ॥ १२४ ॥

এদৰে ধ্যান কৰি সম্পূৰ্ণ একাগ্ৰতাৰে বৈষ্ণৱ পীঠত অৰ্চনা কৰা; প্ৰথম আৱৰণত চক্ৰ, শঙ্খ, গদা আৰু খড়্গ-চিহ্নসমূহ সহিত থাকক।

Verse 125

मुशलाढ्यधनुः पाशांकुशैः प्रोक्तं द्वितीयकम् । सनकादिकशाक्तेयव्यासनारदशौनकैः ॥ १२५ ॥

দ্বিতীয় ৰূপ মুষল, ধনু, পাশ আৰু অঙ্কুশধাৰী বুলি কোৱা হৈছে; এই উপদেশ সনকাদি ঋষি, শাক্তেয়, ব্যাস, নাৰদ আৰু শৌনক দিছে।

Verse 126

तृतीयं लोकपालैस्तु चतुर्थं परिकीर्तितम् । लक्षं जपो दशांशेन घृतेन हवनं स्मृतम् ॥ १२६ ॥

তৃতীয় স্তৰ লোকপালসকলৰ সৈতে কোৱা হৈছে, চতুৰ্থও তেনেদৰে; এক লক্ষ জপ কৰিব লাগে, আৰু তাৰ দশাংশ ঘিউৰে হোম বিধেয়।

Verse 127

एवं सिद्धे मनौ मंत्री प्रयोगानप्युपाचरेत् । श्रीवृक्षमूले देवेशं ध्यायन्वैरोगिणं स्मरन् ॥ १२७ ॥

এদৰে মন্ত্র সিদ্ধ হ’লে সাধকে তাৰ প্ৰয়োগো আচৰণ কৰিব; শ্ৰীবৃক্ষৰ মূলত দেৱেশক ধ্যান কৰি, তেওঁক ৰোগনাশক ৰূপে স্মৰণ কৰিব।

Verse 128

स्पृष्ट्वा जप्त्वायुतं साध्यं स्मृत्वा वा मनसा द्विज । रोगिणां रोगनिर्मुक्तिं कुर्यान्मंत्री तु मंडलात् ॥ १२८ ॥

হে দ্বিজ! ৰোগীক স্পৰ্শ কৰি বিধিমতে মন্ত্র দহ হাজাৰবাৰ জপ কৰক, অথবা মনতে সোঁৱৰক; তেতিয়া মণ্ডলৰ ভিতৰত থকা মন্ত্রসাধকে ৰোগীক ৰোগমুক্ত কৰিব।

Verse 129

कन्यार्थी जुहुयाल्लाजैर्बिल्वैश्चापि धनाप्तये । वस्त्रार्थी गन्धकुसुमैरारोग्याय तिलैर्हुनेत् ॥ १२९ ॥

কন্যা কামনা কৰা জনে লাজ (ভাজা ধান)ৰে হোম কৰক; ধনলাভৰ বাবে বিল্বফলও অৰ্পণ কৰক। বস্ত্ৰ কামনা কৰা জনে সুগন্ধি ফুলেৰে আহুতি দিয়ক, আৰু আৰোগ্যৰ বাবে তিলৰে হোম কৰক।

Verse 130

रविवारे जले स्थित्वा नाभिमात्रे जपेत्तु यः । अष्टोत्तरसहस्रं वै स ज्वरं नाशयेद् ध्रुवम् ॥ १३० ॥

যি জনে ৰবিবাৰে পানীত নাভিলৈকে থিয় হৈ এক হাজাৰ আঠবাৰ জপ কৰে, সি নিশ্চয়েই জ্বৰ নাশ কৰে।

Verse 131

विवाहार्थं जपेन्मासं शशिमण्डलमध्यगम् । ध्यात्वा कृष्णं लभेत्कन्यां वांछितां चापि नारद ॥ १३१ ॥

হে নাৰদ! বিবাহাৰ্থে এক মাহ জপ কৰি, চন্দ্ৰমণ্ডলৰ মাজত অৱস্থিত প্ৰভুক ধ্যান কৰক। শ্ৰীকৃষ্ণক ধ্যান কৰিলে ইচ্ছিত কন্যা লাভ হয়।

Verse 132

वसुदेवपदं प्रोच्य निगडच्छेदशब्दतः । वासुदेवाय वर्मास्त्रे स्वाहांतो मनुरीरितः ॥ १३२ ॥

‘নিগড়চ্ছেদ’ অৰ্থাৎ বন্ধন ছেদনকাৰী শব্দৰ পৰা নিষ্পন্ন ‘বসুদেৱ’ পদ উচ্চাৰণ কৰি—‘বাসুদেৱায় বৰ্মাস্ত্রে’—এইদৰে ‘স্বাহা’ৰে সমাপ্ত মন্ত্র উপদেশ কৰা হৈছে।

Verse 133

नारदोऽस्य ऋषिश्छन्दो गायत्री कृष्णदेवता । वर्म बीजं शिरः शक्तिरन्यत्सर्वं दशार्णवत् ॥ १३३ ॥

এই মন্ত্ৰৰ ঋষি নাৰদ, ছন্দ গায়ত্ৰী আৰু দেৱতা শ্ৰীকৃষ্ণ। বীজ ‘বৰ্ম’, শক্তি ‘শিৰঃ’; বাকী সকলো দশাৰ্ণ (দশাক্ষৰ) মন্ত্ৰৰ দৰে জ্ঞেয়।

Verse 134

बालः पवनदीर्घैदुयुक्तो झिंटीशयुर्जलम् । अत्रिर्व्यासाय हृदयं मनुरष्टाक्षरोऽवतु ॥ १३४ ॥

বালস্বৰূপ প্ৰভু, পৱনৰ দীঘল শ্বাসে যুক্ত; ঝিঁটি-শয়ুৰ জল; অত্রি; ব্যাসলৈ অৰ্পিত হৃদয়—এই অষ্টাক্ষৰ মন্ত্ৰে আমাক ৰক্ষা কৰক।

Verse 135

ब्राह्मानुष्टुप् मुनिश्छन्दो देवः सत्यवतीसुतः । आद्यं बीजं नमः शक्तिदीर्घाढ्यो नादिनांगकम् ॥ १३५ ॥

এই মন্ত্ৰৰ ছন্দ ব্রাহ্মানুষ্টুপ্, ঋষি মুনি; দেৱতা সত্যৱতী-সুত ব্যাস। বীজ আদি অক্ষৰ; ‘নমঃ’ দীঘল স্বৰযুক্ত শক্তি; আৰু অঙ্গ নাদ-সম্পৰ্কীয়।

Verse 136

व्याख्यामुद्रिकया लसत्करतलं सद्योगपीठस्थितं वामे जानुतले दधानमपरं हस्तं सुविद्यानिधिम् । विप्रव्रातवृतं प्रसन्नमनसं पाथोरुहांगद्युतिं पाराशर्यमतीव पुण्यचरितं व्यासं स्मरेत्सिद्धये ॥ १३६ ॥

সিদ্ধিৰ বাবে পাৰাশৰ্য ব্যাসক স্মৰণ কৰা উচিত—যাঁৰ কৰতল ব্যাখ্যা-মুদ্ৰাৰে দীপ্ত, যি শ্ৰেষ্ঠ যোগপীঠত আসীন; যাঁৰ আন হাত বাওঁ জানুৰ ওপৰত স্থিত, যেন সুবিদ্যাৰ নিধি; যি বিপ্ৰবৃন্দে পৰিবৃত, প্ৰসন্নচিত্ত, পদ্মসম দেহকান্তিযুক্ত আৰু অতি পুণ্যচৰিত।

Verse 137

जपेदष्टसहस्राणि पायसैर्होममाचरेत् । पूर्वोक्तपीठे व्यासस्य पूर्वमंगानि पूजयेत् ॥ १३७ ॥

অষ্ট সহস্ৰ বাৰ জপ কৰিব আৰু পায়সৰে হোম আচৰণ কৰিব। পূৰ্বোক্ত পীঠত প্ৰথমে ব্যাসৰ পূৰ্বাঙ্গসমূহ পূজা কৰিব।

Verse 138

प्राच्यादिषु यजेत्पैलं वैशंपायनजैमिनी । सुमंप्तुं कोणभागेषु श्रीशुकं रोमहर्षणम् ॥ १३८ ॥

পূৰ্ব আদি দিশাসমূহত পৈলৰ সৈতে যজন কৰিব লাগে; আৰু বৈশম্পায়ন আৰু জৈমিনিৰ সৈতেো। মধ্যৱৰ্তী কোণ-অঞ্চলসমূহত সুমন্তুক, তদ্ৰূপ শ্ৰীশুক আৰু ৰোমহর্ষণকো পূজা কৰিব লাগে।

Verse 139

उग्रश्रवसमन्यांश्च मुनीन्सेंद्रादिकाययुधान् । एवं सिद्धमनुर्मंत्री कवित्वं शोभनाः प्रजाः ॥ १३९ ॥

উগ্ৰশ্ৰৱ আদি মুনিসকলক, আৰু ইন্দ্ৰ আদি নেতৃত্বাধীন যোদ্ধা-সমূহকো সি অনুকূল কৰে। এইদৰে সিদ্ধ-মন্ত্ৰসম্পন্ন হৈ সি বাক্পটুতা, কবিত্বশক্তি আৰু শোভন জনসমাজ লাভ কৰে।

Verse 140

व्याख्यानशक्तिं कीर्तिं च लभते संपदां चयम् । नृसिंहो माधवो दृष्टो लोहितो निगमादिमः ॥ १४० ॥

সি ব্যাখ্যানশক্তি, কীৰ্তি আৰু সম্পদৰ সঞ্চয় লাভ কৰে। এইদৰে নৃসিংহ-স্বৰূপ মাধৱ লোহিতবৰ্ণ হৈ, বেদসমূহৰ আদিস্ৰোত পৰমেশ্বৰ ৰূপে দৰ্শিত হয়।

Verse 141

कृशानुजाया पञ्चार्णो मनुर्विषहरः परः । अनंतपंक्तिपक्षीन्द्रा मुनिश्छन्दः सुरा मताः ॥ १४१ ॥

কৃশানুৰ কন্যাৰ বাবে ‘বিষহৰ’ নামৰ পৰম পঞ্চাক্ষৰ মন্ত্ৰ উপদেশিত। ইয়াৰ ঋষি অনন্তপঙ্ক্তি, ছন্দ পক্ষীন্দ্ৰা, আৰু দেবতা সুৰগণ বুলি মানা হৈছে।

Verse 142

तारवह्निप्रिये बीजशक्ती मन्त्रस्य कीर्तिते । ज्वलज्वल महामंत्री स्वाहा हृदयमीरितम् ॥ १४२ ॥

এই মন্ত্ৰৰ বীজ আৰু শক্তি হিচাপে ‘তারা’, ‘বহ্নি’ আৰু ‘প্ৰিয়া’ কীৰ্তিত। হৃদয়-মন্ত্ৰ এইদৰে কোৱা হৈছে— “জ্বল জ্বল, হে মহামন্ত্ৰশক্তি, স্বাহা।”

Verse 143

गरुडेति पदस्यांते चूडाननशुचिप्रिया । शिरोमन्त्रो गरुडतः शिखे स्वाहा शिखा मनुः ॥ १४३ ॥

মন্ত্ৰৰ অন্তত ‘গৰুড়’ শব্দ যোগ কৰিব লাগে। ‘চূড়ানন-শুচি-প্ৰিয়া’ ই শিৰোমন্ত্ৰ; মস্তকত ন্যাস কৰিব। ‘গৰুড়’ৰ পৰা ‘স্বাহা’লৈ শিখামন্ত্ৰ; শিখাত ন্যাসত প্ৰয়োগ্য।

Verse 144

गरुडेति पदं प्रोच्य प्रभंजययुगं वदेत् । प्रभेदययुगं पश्चाद्वित्रासय विमर्दय ॥ १४४ ॥

‘গৰুড়’ শব্দ উচ্চাৰণ কৰি ‘প্ৰভঞ্জয়’ যুগ্মটো দুবাৰ ক’ব। তাৰ পাছত ‘প্ৰভেদয়’ দুবাৰ, আৰু শেষত ‘বিত্ৰাসয়’ আৰু ‘বিমৰ্দয়’ উচ্চাৰণ কৰিব।

Verse 145

प्रत्येकं द्विस्ततः स्वाहा कवचस्य मनुर्मतः । उग्ररूपधरांते तु सर्वविषहरेति च ॥ १४५ ॥

প্ৰত্যেক মন্ত্ৰ ‘স্বাহা’ অন্তে ৰাখি দু’শবাৰ জপ কৰিব—ইয়াক কবচমন্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়। আৰু উগ্ৰৰূপধাৰী দেৱতাৰ মন্ত্ৰৰ শেষত ‘সৰ্ববিষহৰে’ (সকলো বিষ হৰণকাৰী) শব্দ যোগ কৰিব।

Verse 146

भीषयद्वितयं प्रोच्य सर्वं दहदहेति च । भस्मीकुरु ततः स्वाहा नेत्रमन्त्रोऽयमीरितः ॥ १४६ ॥

‘ভীষয়’ৰে আৰম্ভ হোৱা দুটা পদ উচ্চাৰণ কৰি ‘সৰ্বং দহ দহ’ বুলিও ক’ব। তাৰ পাছত ‘ভস্মীকুরু’ কৈ শেষত ‘স্বাহা’ যোগ কৰিব—ইয়াক নেত্ৰমন্ত্ৰ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 147

अप्रतिहतवर्णांते बलाय प्रहतेति च । शासनांते तथा हुं फट् स्वाहास्त्रमनुरीरितः ॥ १४७ ॥

মন্ত্ৰৰ বৰ্ণান্তত ‘অপ্ৰতিহত’ যোগ কৰিব; লগতে ‘বলায়’ আৰু ‘প্ৰহত’ বুলিও ক’ব। আদেশৰ শেষত ‘হুঁ’, ‘ফট্’, ‘স্বাহা’ উচ্চাৰণ—ইয়াক অস্ত্ৰমন্ত্ৰ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 148

पादे कटौ हृदि मुखे मूर्ध्निं वर्णान्प्रविन्यसेत् ॥ १४८ ॥

পদত, কটিত, হৃদয়ত, মুখত আৰু মস্তকত বৰ্ণসমূহ সাৱধানে ন্যাস কৰিব।

Verse 149

तप्तस्वर्णनिभं फणींद्रनिकरैःक्लृप्तांग भूषंप्रभुं स्तर्तॄणां शमयन्तमुग्रमखिलं नॄणां विषं तत्क्षणात् । चंच्वग्रप्रचलद्भुजंगमभयं पाण्योर्वरं बिभ्रतं पक्षोच्चारितसामगीतममलं श्रीपक्षिराजं भजे ॥ १४९ ॥

তপ্ত সোণৰ দৰে দীপ্তিমান, ফণীন্দ্ৰসমূহক দেহাভৰণৰূপে ধাৰণ কৰা প্ৰভু; যিয়ে সকলো নৰৰ উগ্ৰ বিষ তৎক্ষণাৎ শমাই বিনাশ কৰে; চঞ্চ্বগ্ৰত চলমান ভুজঙ্গভয় নাশক অভয়-বৰ দুহাতে ধাৰণ কৰে; আৰু যাঁৰ পাখিৰে উচ্চাৰিত নিৰ্মল সামগীত—সেই শ্ৰী পক্ষিৰাজ গৰুড়ক মই ভজোঁ।

Verse 150

पञ्चलक्षं जपेन्मंत्रं दशांशं जुहुयात्तिलैः । पूजयेन्मातृकापीठे गरुडं वेदविग्रहम् ॥ १५० ॥

মন্ত্ৰ পঞ্চলক্ষ বাৰ জপ কৰিব; তাৰ পাছত তাৰ দশাংশ তিলৰে হোমত আহুতি দিব। মাতৃকা-পীঠত বেদবিগ্ৰহ গৰুড়ক পূজা কৰিব।

Verse 151

चतुर्थ्यन्तः पक्षिराजः स्वाहा पीठमनुः स्मृतः । दृष्ट्वांगं कर्णिकामध्ये नागान्यंत्रेषु पूजयेत् ॥ १५१ ॥

চতুৰ্থী-বিভক্ত্যন্ত ‘পক্ষিৰাজ’ৰ পাছত ‘স্বাহা’—ইয়াক পীঠমন্ত্ৰ বুলি স্মৃত। কৰ্ণিকাৰ মাজত অঙ্গ স্থাপন/ধ্যান কৰি যন্ত্ৰসমূহত নাগসকলক পূজা কৰিব।

Verse 152

तद्बिहिर्लोकपालांश्च वज्राद्यैर्विलसत्करान् । एवं सिद्धमनुर्मंत्री नाशयेद्गरलद्वयम् । देहांते लभते चापिश्रीविष्णोः परमं पदम् ॥ १५२ ॥

তাৰ বাহিৰত বজ্ৰ আদি অস্ত্ৰে দীপ্ত হস্তযুক্ত লোকপালসকলকো পূজা কৰিব। এইদৰে মন্ত্ৰ সিদ্ধ হ’লে সাধকে দ্বিবিধ গৰল (বিষ) নাশ কৰে আৰু দেহান্তে শ্ৰী বিষ্ণুৰ পৰম পদ লাভ কৰে।

Verse 153

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे कृष्णादिमन्त्रभेदनिरूपणं नामैकाशीतितमोऽध्यायः ॥ ८१ ॥

এইদৰে শ্ৰী বৃহন্নাৰদীয় পুৰাণৰ পূৰ্বভাগত বৃহদুপাখ্যানৰ তৃতীয়পাদত ‘কৃষ্ণাদি মন্ত্ৰভেদ-নিৰুপণ’ নামৰ একাশীতিতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল ॥ ৮১ ॥