The Explanation of Sandhyā and Related Daily Observances (Saṅdhyā-ādi Nitya-karma-Vidhi)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । ततः श्वासानुसारेण दत्वा पादं महीतले । समुद्र मेखले देवि पर्वतस्तनमण्डले 1. ॥ १ ॥

সনৎকুমাৰে ক’লে: তাৰ পাছত শ্বাসৰ তালে তালে পা মাটিত স্থাপন কৰিব—হে দেবী—যি পৃথিৱী সমুদ্ৰ-মেখলাৰে বেষ্টিত আৰু পৰ্বত-স্তনমণ্ডলে শোভিত।

Verse 2

विष्णुपत्नि नमस्तुभ्यं पादस्पर्शं क्षमस्व मे । इति भूमिं तु सम्प्रार्थ्य विहरेच्च यथाविधि ॥ २ ॥

“হে বিষ্ণুপত্নী ভূমিদেৱী, তোমাক নমস্কাৰ। মোৰ পাদস্পৰ্শ ক্ষমা কৰা।” এইদৰে ভূমিলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰি, তাৰ পাছত বিধিমতে বিচৰণ কৰিব।

Verse 3

रक्षः कोणे ततो ग्रामाद्गत्वा मन्त्रमुदीरयेत् । गच्छन्तु ऋषयो देवाः पिशाचा ये च गुह्यकाः ॥ ३ ॥

তাৰ পাছত গাঁৱৰ পৰা ৰাক্ষস-দিশৰ কোণলৈ গৈ এই মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব: “ঋষি আৰু দেৱসকল গুচি যাওক; আৰু পিশাচ আৰু ‘গুহ্যক’ নামে জনাজাতসকলেও গুচি যাওক।”

Verse 4

पितृभूतगणाः सर्वे करिष्ये मलमोचनम् । इति तालत्रयं दत्वा शिरः प्रावृत्य वाससा ॥ ४ ॥

হে পিতৃগণ আৰু ভূতগণ সকলোৱে, মই এতিয়া মলমোচন কৰিম। এইদৰে কৈ তিনিবাৰ তালি দি, বস্ত্ৰেৰে মূৰ ঢাকি আগবাঢ়ে।

Verse 5

दक्षिणाभिमुखं रात्रौ दिवा स्थित्वा ह्युदङ्मुखः । मलं विसृज्य शौचं तु मृदाद्भिः समुपाचरेत् ॥ ५ ॥

ৰাতি দাক্ষিণমুখে আৰু দিনত উত্তৰমুখে থিয় হ’ব। মলত্যাগৰ পিছত মাটি (মৃদা) আৰু পানীৰে বিধিপূৰ্বক শৌচ কৰিব।

Verse 6

एका लिङ्गे गुदे तिस्रो दश वामकरे मृदः । करयोः सप्त वै दद्यात्त्रित्रिवारं च पादयोः ॥ ६ ॥

লিঙ্গত একবাৰ, গুদত তিনিবাৰ, বাঁও হাতে দহবাৰ মাটি প্ৰয়োগ কৰিব। দুয়ো হাতে সাতবাৰ আৰু পায়ে তিন-তিনবাৰ কৰিব।

Verse 7

एवं शौचं विधायाथ गण्डूषान्द्वादशैव तु । कृत्वा वनस्पतिं चाथ प्रार्थयेन्मनुनामुना ॥ ७ ॥

এইদৰে শৌচ সম্পন্ন কৰি বাৰবাৰ গণ্ডূষ (কুলকুলি) কৰিব। তাৰ পিছত ‘বনস্পতি’ দেৱতাক আহ্বান কৰি এই নিৰ্দিষ্ট মন্ত্ৰে প্ৰাৰ্থনা কৰিব।

Verse 8

आयुर्बलं यशो वर्चः प्रजाः पशुवसूनि च । श्रियं प्रज्ञां च मेधां च त्वं नो देहि वनस्पते ॥ ८ ॥

হে বনস্পতে! আমাক আয়ু, বল, যশ, তেজ দিয়া; সন্তান, পশু আৰু ধন-সম্পদো দান কৰা; লগতে শ্ৰী, প্ৰজ্ঞা আৰু মেধাও আমাক দিয়া।

Verse 9

संप्रार्थ्यैवं दन्तकाष्ठं द्वादशाङ्गुलसंमितम् । गृहीत्वा काममंत्रेण कुर्यान्मन्त्री समाहितः ॥ ९ ॥

এইদৰে বিনয়ৰে প্ৰাৰ্থনা কৰি বাৰ আঙুল পৰিমিত দন্তকাষ্ঠ গ্ৰহণ কৰিব; তাৰ পিছত একাগ্ৰচিত্তে কাম-মন্ত্ৰ জপি বিধি সম্পন্ন কৰিব।

Verse 10

कामदेवपदं ङेन्तं तथा सर्वजनप्रियम् । हृदन्तः कामबीजाढ्यं दन्तांश्चानेन शोधयेत् ॥ १० ॥

কামদেৱ-সম্পৰ্কিত, ‘ঙ’ অন্তযুক্ত আৰু সৰ্বজনপ্ৰিয় পদ—হৃদন্ত আৰু কামবীজে পূৰ্ণ—ইয়াৰ জপে দন্ত্য বৰ্ণসমূহো শোধন কৰিব।

Verse 11

जिह्वोल्लेखो वाग्भवेन मूलेन क्षालयेन्मुखम् । देवागारं ततो गत्वा निर्माल्यमपसार्य च ॥ ११ ॥

জিহ্বা পৰিষ্কাৰ কৰি বাগ্ভৱৰ মূলমন্ত্ৰে মুখ ধুব; তাৰ পিছত দেৱালয়লৈ গৈ পূৰ্বৰ নিৰ্মাল্য (শুকান ফুল আদি) আঁতৰাব।

Verse 12

परिधायाम्बरं शुद्धं मङ्गलारार्तिकं चरेत् । अस्त्रेण पात्रं संप्रोक्ष्य मूलेन ज्वालयेच्च तम् ॥ १२ ॥

শুদ্ধ বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি মঙ্গল আৰতি কৰিব; অস্ত্ৰমন্ত্ৰে পাত্ৰত সংপ্ৰোক্ষণ কৰি, পাছত মূলমন্ত্ৰে তাক প্ৰজ্বলিত কৰিব।

Verse 13

संपूज्य पात्र्रमादायोत्थाय घन्टां च वादयेत् । सुगोघृतप्रदीपेन भ्रामितेन समन्ततः ॥ १३ ॥

যথাবিধি পূজা কৰি পাত্ৰ লৈ উঠি ঘণ্টা বজাব; তাৰ পিছত সুগন্ধিত গোগৃহীত প্ৰদীপে চাৰিওফালে ঘূৰাই আৰতি কৰিব।

Verse 14

वाद्यैर्गींतैर्मनोज्ञैश्च देवस्यारार्तिकं भवेत् । इति नीराजनं कृत्वा प्रार्थयित्वा निजेश्वरम् ॥ १४ ॥

মনোৰম গীত আৰু বাদ্যসহ দেৱতাৰ আৰাৰ্তিক (আৰতি) কৰা উচিত। এইদৰে নীৰাজন সম্পন্ন কৰি নিজৰ প্ৰভু ঈশ্বৰক প্ৰাৰ্থনা কৰিব॥১৪॥

Verse 15

स्नातुं यायान्निम्नगादौ कीर्तयन्देवतागुणान् । गत्वा तीर्थं नमस्कृत्य स्नानीयं च निधाय वै ॥ १५ ॥

স্নানৰ বাবে নদী আদি নিম্নগামী জলধাৰালৈ গৈ দেৱতাসকলৰ গুণ কীৰ্তন কৰিব। তীৰ্থত গৈ নমস্কাৰ কৰি স্নানসামগ্ৰী বিধিমতে থ’ব॥১৫॥

Verse 16

मूलाभिमन्त्रितमृदमादाय कटिदेशतः । विलिप्य पादपर्यन्तं क्षालयेत्तीर्थवारिणा ॥ १६ ॥

মূলমন্ত্ৰে অভিমন্ত্ৰিত মাটি লৈ কটিদেশৰ পৰা পাদান্তলৈ দেহত লেপন কৰি, তীৰ্থজলেৰে ধুই পেলাব॥১৬॥

Verse 17

ततश्च पञ्चभिः पादौ प्रक्षाल्यान्तर्जले पुनः । प्रविश्य नाभिमात्रे तु मृदं वामकरस्य च ॥ १७ ॥

তাৰপিছত পাঁচ অঞ্জলি পানীৰে ভৰি ধুই পুনৰ জলৈ প্ৰৱেশ কৰিব। নাভিলৈকে পানীত থিয় হৈ বাঁওহাতে মাটিৰ ঢেলা ল’ব॥১৭॥

Verse 18

मणिबन्धे हस्ततले तदग्रे च तथा पुनः । कृत्वाङ्गुल्या गाङ्गमृदमादायास्त्रेण तत्पुनः ॥ १८ ॥

মণিবন্ধত, হাতৰ তলুৱাত, আৰু তাৰ অগ্ৰভাগতও—আঙুলিৰে গঙ্গামাটি লৈ অস্ত্ৰমন্ত্ৰসহ পুনৰ লেপন কৰিব॥১৮॥

Verse 19

निजोपरि च मन्त्रज्ञो भ्रामयित्वा त्यजेत्सुधी । तलस्थां च षडङ्गेषु तन्मन्त्रैः प्रविलेपयेत् ॥ १९ ॥

মন্ত্ৰজ্ঞ বুদ্ধিমান সাধকে তাক নিজৰ ওপৰত ঘূৰাই লৈ পাছত আঁতৰাই থ’ব। তাৰ পিছত কৰতলত থকা সেই দ্ৰব্যক সেই একে মন্ত্ৰে ষড়ঙ্গত লেপন কৰিব॥১৯॥

Verse 20

निमज्य क्षालयेत्सम्यग् मलस्नानमितीरितम् । विभाव्येष्टमयं सर्वमान्तरं स्नानमाचरेत् ॥ २० ॥

নিমজ্জন কৰি ভালদৰে ধুই ল’ব—ইয়াক ‘মলস্নান’ বুলি কোৱা হৈছে। তাৰ পিছত সকলোকে ইষ্টদেৱময় বুলি ভাবি অন্তঃস্নান (মানস শুদ্ধি) আচৰণ কৰিব॥২০॥

Verse 21

अनन्तादित्यसङ्काशं निजभूषायुधैर्युतम् । मन्त्रमूर्तिं प्रभुं स्मृत्वा तत्पादोदकसंभवाम् ॥ २१ ॥

অনন্ত সূৰ্যৰ দৰে দীপ্তিমান, নিজ অলংকাৰ আৰু আয়ুধে ভূষিত, মন্ত্ৰমূৰ্তি প্ৰভুক স্মৰণ কৰি, তেওঁৰ পদপ্ৰক্ষালনৰ জলৰ পৰা উৎপন্ন সেই পবিত্ৰ দ্ৰব্য/জল গ্ৰহণ কৰিব॥২১॥

Verse 22

धारां च ब्रह्मरन्ध्रेण प्रविशन्तीं निजां तनुम् । तया संक्षालयेत्सर्वमन्तर्द्देहगतं मलम् ॥ २२ ॥

আৰু ধ্যান কৰিব—ব্ৰহ্মৰন্ধ্ৰেৰে এটা ধাৰা নিজৰ দেহত প্ৰৱেশ কৰিছে; সেই ধাৰাৰে দেহৰ ভিতৰত থকা সকলো মলিনতা সম্পূৰ্ণকৈ ধুই পেলাব॥২২॥

Verse 23

तत्क्षणाद्विरजा मन्त्री जायते स्फटिकोपमः । ततः श्रौतोक्तविधिना स्नात्वा मन्त्री समाहितः ॥ २३ ॥

সেই ক্ষণতে মন্ত্ৰসাধক নিৰ্মল হৈ স্ফটিকৰ দৰে স্বচ্ছ হয়। তাৰ পিছত শ্ৰৌতবিধি অনুসাৰে স্নান কৰি তেওঁ সমাহিত আৰু একাগ্ৰ থাকে॥২৩॥

Verse 24

मन्त्रस्नानं ततः कुर्यात्तद्विधानमथोच्यते । देशकालौ च सङ्कीर्त्य प्राणायामषडङ्गकैः ॥ २४ ॥

তাৰ পিছত মন্ত্ৰস্নান কৰিব; এতিয়া তাৰ বিধি কোৱা হৈছে। দেশ আৰু কাল উচ্চাৰণ কৰি, ষড়ঙ্গসহিত প্ৰাণায়ামৰে শুদ্ধি কৰিব॥২৪॥

Verse 25

कृत्वार्कमन्दलात्तीर्थान्याह्वयेन्मुष्टिमुद्र या । ब्रह्माण्डोदरतीर्थानि करैः स्पृष्टानि ते रवेः ॥ २५ ॥

অৰ্কমণ্ডল গঢ়ি মুষ্টিমুদ্ৰাৰে তীৰ্থসমূহ আহ্বান কৰিব। হে ৰৱি! ব্ৰহ্মাণ্ডোদৰত অৱস্থিত তীৰ্থসমূহ তোমাৰ কিৰণৰূপ কৰদ্বাৰা স্পৃষ্ট॥২৫॥

Verse 26

तेन सत्येन मे देव देहि तीर्थं दिवाकर ॥ २६ ॥

সেই মোৰ সত্যবলে, হে দেৱ দিবাকৰ, মোক তীৰ্থ দান কৰা॥২৬॥

Verse 27

गङ्गे च यमुने चैव गोदावरि सरस्वति । नर्मदे सिन्धुकावेरि जलेऽस्मिन्सन्निधिं कुरु ॥ २७ ॥

হে গংগা, হে যমুনা, হে গোদাৱৰী, হে সৰস্বতী; হে নৰ্মদা, হে সিন্ধু, হে কাবেৰী—এই জলত সন্নিধান কৰা॥২৭॥

Verse 28

इत्यावाह्य जले तानि सुधाबीजेन योजयेत् । गोमुद्र यामृतीकृत्य कवचेनावगुण्ठ्य च ॥ २८ ॥

এইদৰে জলে সিহঁতক আহ্বান কৰি ‘সুধা-বীজ’ মন্ত্ৰেৰে যোজনা (শক্তিসঞ্চাৰ) কৰিব। তাৰ পিছত গোমুদ্ৰাৰে অমৃতীকৃত কৰি, কবচেৰে আৱৰণ দি ৰক্ষা কৰিব॥২৮॥

Verse 29

संरक्ष्यास्त्रेण तत्पश्चाच्चक्रमुद्रां प्रदर्शयेत् । वह्न्यर्केन्दुमण्डलानि तत्र सन्चितयेद्बुधः ॥ २९ ॥

অস্ত্ৰ-মন্ত্ৰে সুৰক্ষা কৰি পাছত চক্ৰ-মুদ্ৰা প্ৰদৰ্শন কৰিব। তাত অগ্নি, সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰৰ মণ্ডল-চিহ্নসমূহ জ্ঞানী সাধকে বিধিপূৰ্বক স্থাপন কৰিব।

Verse 30

मन्त्रयेदर्कमन्त्रेण सुधाबीजेन तज्जलम् । मूलेन चैकादशधा तत्र सम्मन्त्र्य भावयेत् ॥ ३० ॥

অৰ্ক-মন্ত্ৰ আৰু সুধা-বীজে সেই জলক মন্ত্ৰিত কৰিব। তাৰপাছত মূল-মন্ত্ৰে একাদশবাৰ অভিমন্ত্ৰণ কৰি ভাৱেৰে পবিত্ৰ শক্তি সঞ্চাৰ কৰিব।

Verse 31

पूजायन्त्रं च तन्मध्ये स्वान्तादावाह्य देवताम् । स्नापयित्वार्चयेत्तां च मानसैरुपचारकैः ॥ ३१ ॥

পূজা-যন্ত্ৰ সাজি তাৰ মধ্যভাগত নিজৰ অন্তঃহৃদয়ৰ পৰা দেৱতাক আৱাহন কৰিব। তাৰপাছত স্নাপন কৰাই মানস উপচাৰে দেৱতাৰ অর্চনা কৰিব।

Verse 32

सिंहासनस्थां तां नत्वा तज्जलं प्रणमेत्सुधीः । आधारः सर्वभूतानां विष्णोरतुलतेजसः ॥ ३२ ॥

সিংহাসনস্থ দেৱীক প্ৰণাম কৰি জ্ঞানী সেই জলকো নমস্কাৰ কৰিব। কিয়নো ই অতুল তেজস্বী বিষ্ণুৰ, সকলো ভূতৰ আধাৰ।

Verse 33

तद्रू पाश्च ततो जाता आपस्ताः प्रणमाम्यहम् । इति नत्वा समारुन्ध्य सप्तच्छिद्राणि साधकः ॥ ३३ ॥

‘সেই তত্ত্বৰূপৰ পৰাই এই আপঃ জন্মিল; মই সেই জলসমূহক প্ৰণাম কৰোঁ’—এদৰে কৈ নত হ’ব। তাৰপাছত সাধকে সপ্তচ্ছিদ্ৰ (মূৰৰ সাত দুৱাৰ) ৰুদ্ধ কৰি সংযম কৰিব।

Verse 34

निमज्य सलिले तस्मिन्मूलं देवाकृतिं स्मरेत् । निमज्ज्योन्मज्ज्य त्रिश्चैवं सिंचेत्कं कुंभमुद्रया ॥ ३४ ॥

সেই জলে নিমজ্জিত কৰি মূল-মন্ত্ৰ আৰু ভগৱানৰ দিব্য ৰূপ স্মৰণ কৰিব। তাৰ পিছত এইদৰে তিনিবাৰ ডুবাই উঠাই কুম্ভ-মুদ্ৰাৰে জল ছিটাব।

Verse 35

त्रिर्मूलेन चतुर्मन्त्रैरभिर्षिञ्चेन्निजां तनुम् । चत्वारो मनवस्तेऽत्र कथ्यन्ते तान्त्रिका मुने ॥ ३५ ॥

তিনিবাৰ মূল-মন্ত্ৰ আৰু চাৰিটা মন্ত্ৰেৰে নিজৰ দেহত অভিষেকৰূপে ছিটাব। হে মুনি, ইয়াত তান্ত্ৰিক পৰম্পৰামতে চাৰ ‘মনু’ও কোৱা হৈছে।

Verse 36

सिसृक्षोर्निखिलं विश्वं मुहुः शुक्रं प्रजापतेः । मातरः सर्वभूतानामापो देव्यः पुनन्तु माम् ॥ ३६ ॥

সমগ্ৰ বিশ্ব সৃষ্টিৰ ইচ্ছা কৰা প্ৰজাপতিৰ বীজৰ পৰা পুনঃপুনঃ উদ্ভৱ হোৱা, সকলো জীৱৰ মাতৃস্বৰূপা দিব্য আপঃ মোক পবিত্ৰ কৰক।

Verse 37

अलक्ष्मीर्मलरूपा या सर्वभूतेषु संस्थिता । क्षालयन्ति च तां स्पर्शादापो देव्यः पुनन्तु माम् ॥ ३७ ॥

যি অলক্ষ্মী মলৰূপে সকলো জীৱত অৱস্থিত, দিব্য আপঃ স্পৰ্শমাত্ৰে তাক ধুই পেলায়—সেই আপঃ মোক পবিত্ৰ কৰক।

Verse 38

यन्मे केशेषु दौर्भाग्यं सीमन्ते यच्च मूर्द्धनि । ललाटे कर्णयोरक्ष्णोरापस्तद्धन्तु वो नमः ॥ ३८ ॥

মোৰ কেশত, সিঁথিত আৰু মূৰ্ধনীত; ললাটত, কৰ্ণত আৰু চকুত যি কোনো দৌৰ্ভাগ্য আছে—হে আপঃ, তাক নাশ কৰক। আপোনালোকক নমস্কাৰ।

Verse 39

आयुरारोग्यमैश्वर्यमरिपक्षक्षयं शुभम् । सन्तोषः क्षान्तिरास्तिक्यं विद्या भवतु वो नमः ॥ ३९ ॥

তোমালোকৰ দীঘলীয়া আয়ু, আৰোগ্য, ঐশ্বৰ্য, শত্রুপক্ষৰ ক্ষয় আৰু মঙ্গল হওক; লগতে সন্তোষ, ক্ষমা, বেদত আস্থা আৰু সত্য বিদ্যা তোমালোকৰ ভিতৰত উদয় হওক—তোমালোকক নমস্কাৰ।

Verse 40

विप्रपादोदकं पीत्वा शालग्रामशिलाजलम् । पिबेद्विरुद्धं नो कुर्यादेषां तु नियतो विधिः ॥ ४० ॥

প্ৰথমে ব্ৰাহ্মণৰ পদপ্ৰক্ষালনৰ জল পান কৰি, তাৰ পাছত শালগ্ৰাম-শিলাৰ জল পান কৰিব। এই দুয়োটাক পৰস্পৰ বিৰোধী বুলি নাভাবিবা; কিয়নো ইয়াৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট বিধি স্থিৰ আছে।

Verse 41

पृथिव्यां यानि तीर्थानि दक्षाङ्घ्रौ तानि भूसुरे । स्वेष्टदेवं समुद्वास्य मन्त्री मार्तण्डमण्डले ॥ ४१ ॥

হে ভূসুৰ ব্ৰাহ্মণ! পৃথিৱীত যিমান তীৰ্থ আছে, সেয়া সকলো দক্ষিণ পাদত বিদ্যমান। নিজৰ ইষ্টদেৱক বিধিপূৰ্বক আহ্বান কৰি মন্ত্রজ্ঞে মাৰ্তণ্ড-মণ্ডল (সূৰ্যমণ্ডল)ত ধ্যান-অৰ্চনা কৰিব।

Verse 42

ततस्तीरं समागत्य वस्त्रं संक्षाल्य यत्नतः । वाससी परिधायाथ कुर्यात्सन्ध्यादिकं सुधीः ॥ ४२ ॥

তাৰ পাছত তীৰলৈ আহি বস্ত্ৰ যত্নেৰে ধুই ল’ব। শুচি বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি বুদ্ধিমান ব্যক্তিয়ে সন্ধ্যা আদি নিত্যকৰ্ম সম্পন্ন কৰিব।

Verse 43

रोगाद्यशक्तो मनुजः कुर्यात्तत्राघमर्षणम् । अथवा भस्मना स्नातो रजोभिश्चैव वाऽक्षमः ॥ ४३ ॥

ৰোগ আদি কাৰণত অশক্ত মানুহে তাত ‘আঘমর্ষণ’ প্ৰায়শ্চিত্ত কৰিব। অথবা নোৱাৰিলে ভস্মেৰে, আৰু ধূলিৰেো স্নান কৰিব।

Verse 44

अथ सन्ध्यादिकं कुर्यात् स्थित्वा चैवासने शुभे । केशवेन तथा नारायणेन माधवेन च ॥ ४४ ॥

তাৰ পিছত শুভ আসনত স্থিৰ হৈ সন্ধ্যা আদি নিত্যকৰ্ম পালন কৰিব আৰু কেশৱ, নাৰায়ণ আৰু মাধৱ নামৰে ভগৱানক আহ্বান কৰিব।

Verse 45

संप्राश्य तोयं गोविन्दविष्णुभ्यां क्षालेत्करौ । मधुसूदनत्रिविक्रमाभ्यामोष्ठौ च मार्जयेत् ॥ ४५ ॥

জল আচমন কৰি গোবিন্দ আৰু বিষ্ণু নাম উচ্চাৰণ কৰি হাত ধুব; আৰু মধুসূদন আৰু ত্ৰিবিক্ৰম নাম স্মৰণ কৰি ওঁঠ মচিব।

Verse 46

वामनश्रीधराभ्यां च मुखं हस्तौ स्पृशेत्ततः । हृषीकेशपद्मनाभाभ्यां स्पृशेच्चरणौ ततः ॥ ४६ ॥

তাৰ পিছত বামন আৰু শ্ৰীধৰ নাম সুঁৱৰি মুখ আৰু হাত স্পৰ্শ কৰিব; তাৰ পাছত হৃষীকেশ আৰু পদ্মনাভ নাম সুঁৱৰি পাৱ স্পৰ্শ কৰিব।

Verse 47

दामोदरेण मूर्द्धानं मुखं सङ्कर्षणेन च । वासुदेवेन प्रद्युम्नेन स्पृशेन्नासिके ततः ॥ ४७ ॥

দামোদৰ নাম লৈ মূৰ্ধাৰ শিৰোভাগ স্পৰ্শ কৰিব, সংকর্ষণ নাম লৈ মুখ স্পৰ্শ কৰিব; তাৰ পিছত বাসুদেৱ আৰু প্ৰদ্যুম্ন নাম লৈ নাসিকা স্পৰ্শ কৰিব।

Verse 48

अनिरुद्धपुरुषोत्तमाभ्यां नेत्रे स्मृशेत्ततः । अधोक्षजनृसिंहाभ्यां श्रवणे संस्पृशेत्तथा ॥ ४८ ॥

তাৰ পিছত অনিরুদ্ধ আৰু পুৰুষোত্তম নাম সুঁৱৰি চকু স্পৰ্শ কৰিব; তেনেদৰে অধোক্ষজ আৰু নৃসিংহ নাম সুঁৱৰি কাণ স্পৰ্শ কৰিব।

Verse 49

नाभिं स्पृशेदच्युतेन जनार्दनेन वक्षसि । हरिणा विष्णुनांसौ च वैष्णावाचमनं त्विदम् ॥ ४९ ॥

“অচ্যুত” উচ্চাৰণ কৰি নাভি স্পৰ্শ কৰিব, “জনাৰ্দন” বুলি বক্ষ স্পৰ্শ কৰিব; আৰু “হৰি” আৰু “বিষ্ণু” বুলি দুয়ো কাঁধ স্পৰ্শ কৰিব—ইয়েই বৈষ্ণৱ আচমন-বিধি।

Verse 50

प्रणवाद्यैर्ङेतमोन्तैः केशवादिकनामभिः । मुखे नसोः प्रदेशिन्याऽनामया नेत्रकर्णयोः 1. ॥ ५० ॥

ॐৰে আৰম্ভ আৰু “নেত্ৰ”ত শেষ হোৱা মন্ত্ৰত, কেশৱ আদি দিব্য নাম উচ্চাৰণ কৰি মুখ আৰু নাসিকাত ন্যাস কৰিব; আৰু “অনাময়” (মন্ত্ৰ/নাম) সহ তর্জনী দিয়ে চকু আৰু কাণত ন্যাস কৰিব।

Verse 51

कनिष्ठया नाभिदेशं सर्वत्राङ्गुष्ठयोजनम् । आत्मविद्याशिवैस्तत्त्वैस्वाहान्तैः शैवमीरितम् ॥ ५१ ॥

কনিষ্ঠা আঙুলে নাভি-দেশ স্পৰ্শ কৰি, সৰ্বত্ৰ অঙ্গুষ্ঠ-প্ৰমাণে চিহ্ন দিব; “আত্ম-বিদ্যা”ৰ পৰা আৰম্ভ হৈ “শিৱ” তত্ত্বসমূহ আৰু “স্বাহা”ত শেষ হোৱা মন্ত্ৰে ন্যাস—ই শৈৱ বিধি বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 52

दीर्घत्रयेन्दुयुग्व्योमपूर्वकैश्च पिबेज्जलम् । आत्मविद्याशिवैरेव शैवं स्वाहावसानिकैः ॥ ५२ ॥

প্ৰথমে “দীৰ্ঘ, ত্ৰয়, ইন্দু, যুগ, ব্যোম” এই অক্ষৰসমূহ আগত ৰাখি জল পান কৰিব; আৰু তদ্ৰূপ “আত্ম, বিদ্যা, শিৱ” শব্দযুক্ত আৰু “স্বাহা”ত শেষ হোৱা শৈৱ মন্ত্ৰে শৈৱ বিধি সম্পন্ন কৰিব।

Verse 53

वालज्जाश्रीमुखैः प्रोक्तं शाक्तं स्वाहावसानिकैः । वाग्लज्जाश्रीमुखैः प्रोक्तं द्विजाचमनमर्थदम् ॥ ५३ ॥

“বা, ল, লজ্জা, শ্ৰী”ৰে আৰম্ভ আৰু “স্বাহা”ত শেষ হোৱা মন্ত্ৰক শাক্ত বুলি কোৱা হৈছে; আৰু “বাক্, লজ্জা, শ্ৰী”ৰে আৰম্ভ হোৱা দ্বিজসকলৰ আচমন ফলপ্ৰদ বুলি উপদেশ দিয়া হৈছে।

Verse 54

तिलकं च ततः कुर्याद्भाले सुष्ठु गदाकृति । नन्दकं हृदये शखचक्रे चैव भुजद्वये ॥ ५४ ॥

তাৰ পিছত কপালত গদা-আকৃতিৰ সুন্দৰ তিলক কৰিব। হৃদয়দেশত নন্দকৰ চিহ্ন স্থাপন কৰি, দুয়ো বাহুত শঙ্খ আৰু চক্ৰৰ চিহ্ন ধাৰণ কৰিব।

Verse 55

शार्ङ्गबाणं मस्तके च विन्यसेत्क्रमशः सुधीः । कर्णमूले पार्श्वयोश्च पृष्ठे नाभौ ककुद्यपि ॥ ५५ ॥

বুদ্ধিমান সাধকে ক্ৰমে মস্তকত শাৰ্ঙ্গ আৰু বাণৰ চিহ্ন স্থাপন কৰিব। তদ্ৰূপ কাণৰ মূলত, দুয়ো পাৰ্শ্বত, পিঠিত, নাভিত আৰু ককুদত (উপৰি পিঠিত)ও স্থাপন কৰিব।

Verse 56

एवं तु वैष्णवः कुर्यान्मृद्भिस्तीर्थोद्भवादिभिः । अग्निहोत्रोद्भवं भस्म गृहीत्वा त्र्यम्बकेण तु ॥ ५६ ॥

এইদৰে বৈষ্ণৱে তীৰ্থস্থানৰ পৰা উৎপন্ন পবিত্ৰ মাটি আদি ব্যৱহাৰ কৰি আচৰণ কৰিব। আৰু অগ্নিহোত্ৰজাত ভস্ম গ্ৰহণ কৰি ত্ৰ্যম্বক-মন্ত্ৰ জপ কৰি কৰি সেয়াও ধাৰণ কৰিব।

Verse 57

किवाग्निरिति मंत्रैणाभिमन्त्र्य पञ्चमन्त्रकैः । क्रमात्तत्पुरुषाघोरसद्योजातादिनामभिः ॥ ५७ ॥

“কিবাগ্নিৰি…”ৰে আৰম্ভ হোৱা মন্ত্ৰে অভিমন্ত্ৰণ কৰি, তাৰ পিছত ক্ৰমে পঞ্চমন্ত্ৰ—তৎপুৰুষ, অঘোৰ, সদ্যোজাত আদি নামৰ মন্ত্ৰে—সংস্কাৰ সম্পন্ন কৰিব।

Verse 58

पञ्च कुर्यात्त्रिपुन्ड्राणि भालांसोदरहृत्सु च । शैवः शाक्तत्त्रिकोणाभं नारीवद्वा समाचरेत् ॥ ५८ ॥

কপাল, দুয়ো কাঁধ, উদৰ আৰু হৃদয়ত পাঁচটা ত্ৰিপুণ্ড্ৰ কৰিব। শৈৱ বা শাক্তে ত্ৰিকোণ-আকৃতিৰ চিহ্ন দিব, নতুবা নাৰীৰ বাবে কোৱা বিধি অনুসৰণ কৰিব।

Verse 59

कृत्वा तु वैदिकीं सन्ध्यां तान्त्रिकीं च समाचरेत् । आचम्य विधिवन्मन्त्री तीर्थान्यावाह्य पूर्ववत् ॥ ५९ ॥

বৈদিক সন্ধ্যা সম্পন্ন কৰি তাৰ পিছত তান্ত্ৰিক আচাৰো বিধিপূৰ্বক পালন কৰিব। আচমন কৰি মন্ত্ৰসাধকে পূৰ্ববৎ পবিত্ৰ তীৰ্থসমূহ আহ্বান কৰিব।

Verse 60

ततस्त्रिवारं दर्भेण भूमौ तोयं विनिःक्षिपेत् । सप्तधा तज्जलेनाथ मूर्द्धानमभिषेचयेत् ॥ ६० ॥

তাৰ পিছত দৰ্ভাৰে ভূমিত তিনিবাৰ জল নিক্ষেপ কৰিব; আৰু সেই জলেই সাতবাৰ মূৰ্ধাত অভিষেক/প্ৰোক্ষণ কৰিব।

Verse 61

ततश्च प्राणानायम्य कृत्वा न्यासं षडङ्गकम् । आदाय वामहस्तेऽम्बु दक्षेणाच्छाद्य पाणिना ॥ ६१ ॥

তাৰ পিছত প্ৰাণায়াম কৰি ষড়ঙ্গ-ন্যাস সম্পন্ন কৰিব। বাওঁ হাতত জল লৈ সোঁ হাতৰ তালুৰে ঢাকি দিব।

Verse 62

वियद्वाय्वग्नितोयक्ष्माबीजैः सन्मन्त्र्य मन्त्रवित् । मूलेन तस्मात् श्चोतद्भिर्बिन्दुभिस्तत्त्वमुद्रया ॥ ६२ ॥

মন্ত্ৰজ্ঞ আকাশ, বায়ু, অগ্নি, জল আৰু পৃথিৱীৰ বীজমন্ত্ৰেৰে তাক বিধিপূৰ্বক সংমন্ত্ৰিত কৰি সংস্কাৰ কৰিব। তাৰ পিছত মূলমন্ত্ৰে, তাতৰ পৰা ঝৰি পৰা বিন্দুবোৰে, তত্ত্বমুদ্ৰাৰে তাক মুদ্ৰিত কৰিব।

Verse 63

स्वशिरः सप्तधा प्रोक्ष्यावशिष्टं तत्पुनर्जलम् । कृत्वा तदक्षरं मन्त्री नासिकान्तिकमानयेत् ॥ ६३ ॥

নিজ শিৰত সাতবাৰ প্ৰোক্ষণ কৰি অৱশিষ্ট জল পুনৰ গ্ৰহণ কৰিব। সেই অক্ষৰক সিদ্ধ/সংস্কাৰ কৰি মন্ত্ৰসাধকে তাক নাসিকাৰ ওচৰলৈ আনিব।

Verse 64

जलं तेजोमयं तच्चाकृष्यान्तश्चेडया पुनः । प्रक्षाल्यान्तर्गतं तेन कलमषं तज्जलं पुनः ॥ ६४ ॥

তাৰ পিছত ইড়া নাড়ীৰে অগ্নিতুল্য তেজোময় সেই জল পুনৰ অন্তৰলৈ টানি, তাৰে অন্তৰ্গত কলুষ ধুই, সেই জলেই পুনৰ বাহিৰলৈ ত্যাগ কৰিব।

Verse 65

कृष्णवर्णं पिङ्गलया रचयेत्स्वाग्रतस्तथा । क्षिपेदस्त्रेण तत्पश्चात्कल्पिते कुलिशोपले ॥ ६५ ॥

পিঙ্গলা (পীত) দ্ৰব্যে নিজৰ সন্মুখত কৃষ্ণবৰ্ণ চিহ্ন ৰচনা কৰি, পাছত ‘অস্ত্ৰ’ মন্ত্ৰে তাক প্ৰস্তুত কুলিশ-শিলাত নিক্ষেপ কৰিব।

Verse 66

एतद्धि सर्वपापघ्नं प्रोक्तं चैवाघमर्षणम् । ततश्च हस्तौ प्रक्षाल्य प्राग्वदाचम्य मन्त्रवित् ॥ ६६ ॥

ইয়াকেই ‘অঘমর্ষণ’ বুলি কোৱা হৈছে, যি সৰ্বপাপনাশক। তাৰ পিছত মন্ত্ৰবিদে হাত ধুই, পূৰ্ববৎ আচমন কৰিব।

Verse 67

समुत्थाय च मन्त्रज्ञस्ताम्रपात्रे सुमादिकम् । प्रक्षिप्यार्घं प्रदद्याद्वै मूलान्तैर्मन्त्रमुच्चरन् ॥ ६७ ॥

তাৰ পিছত উঠি মন্ত্ৰজ্ঞে তাম্ৰপাত্ৰত পুষ্পাদি শুভ দ্ৰব্য নিক্ষেপ কৰি, মূলাক্ষৰান্ত মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰি অৰ্ঘ্য প্ৰদান কৰিব।

Verse 68

रविमंडलसंस्थाय देवायार्घ्यं प्रकल्पयेत् । दत्वार्घं त्रिरनेनाथ देवं रविगतं स्मरेत् ॥ ६८ ॥

ৰবিমণ্ডলত অধিষ্ঠিত দেৱলৈ অৰ্ঘ্য নিবেদন কৰিব। এই বিধিৰে তিনিবাৰ অৰ্ঘ্য দি, সূৰ্যগত ভগৱানক স্মৰণ-ধ্যান কৰিব।

Verse 69

स्वल्पोक्तां च गायत्रीं जपेदष्टोत्तरं शतम् । अष्टांविंशतिवारं वा गुह्येतिमनुनार्पयेत् ॥ ६९ ॥

সংক্ষিপ্ত গায়ত্ৰী মন্ত্র একশ আঠবাৰ জপ কৰিব; অথবা ‘গুহ্যেতি’ৰে আৰম্ভ হোৱা মন্ত্রসহ আঠাইশবাৰ আহুতি অৰ্পণ কৰিব।

Verse 70

उद्यदादित्यसंकाशां पुस्तकाक्षकरांबुजाम् । कृष्णाजिनाम्बरां ब्राह्मीं ध्यायेत्ताराङिकतेऽम्बरे ॥ ७० ॥

উদীয়মান সূৰ্যৰ ন্যায় দীপ্ত, পদ্মহস্তত পুথি আৰু অক্ষমালা ধাৰণ কৰা, কৃষ্ণাজিন বস্ত্ৰ পৰিধান কৰা, তাৰাঙ্কিত আকাশত অধিষ্ঠিতা ব্ৰাহ্মী দেৱীৰ ধ্যান কৰিব।

Verse 71

मध्याह्ने वरदां देवी पार्वतीं संस्मरेत्पराम् । शुक्लाम्बरां वृषारूढां त्रिनेत्रां रविबिम्बगाम् ॥ ७१ ॥

মধ্যাহ্নে বৰদায়িনী পৰমা দেৱী পাৰ্বতীৰ স্মৰণ-ধ্যান কৰিব—শ্বেতবস্ত্ৰধাৰিণী, বৃষাৰূঢ়া, ত্ৰিনেত্ৰী, সূৰ্যবিম্বৰ ন্যায় দীপ্তিময়ী।

Verse 72

वरं पाशं च शूलं च दधानां नृकरोटिकाम् । सायाह्ने रत्नभूषाढ्यां पीतकौशेयवाससाम् ॥ ७२ ॥

বৰমুদ্ৰা, পাশ আৰু শূল ধাৰণ কৰি, নৰকপাল-পাত্ৰ বহন কৰা—সায়াহ্নে ৰত্নাভৰণে ভূষিতা, পীত কৌশেয় বস্ত্ৰধাৰিণী দেৱীৰ ধ্যান কৰিব।

Verse 73

श्यामरङ्गां चतुर्हस्तां शङ्खचक्रलसत्कराम् । गदापद्मधारां देवीं सूर्यासनकृताश्रयाम् ॥ ७३ ॥

শ্যামবৰ্ণা চতুৰ্হস্তা, যাঁৰ কৰত শঙ্খ-চক্ৰ দীপ্ত, গদা আৰু পদ্ম ধাৰণকাৰিণী, সূৰ্যাসনত অধিষ্ঠিতা সেই দেৱীৰ ধ্যান কৰিব।

Verse 74

ततो देवानृषींश्चैव पितॄश्चापि विधानवित् । तर्पयित्वा स्वेष्टदेवं तर्पयेत्कल्पमार्गतः ॥ ७४ ॥

তাৰ পাছত বিধি-জ্ঞ ব্যক্তিয়ে দেৱতা, ঋষি আৰু পিতৃসকলক তৰ্পণ কৰি; তাৰ পিছত কল্পমাৰ্গ অনুসাৰে নিজৰ ইষ্টদেৱক সন্তুষ্ট কৰিব।

Verse 75

गुरुपङिक्तं च सन्तर्प्य साङ्गं सावरणं तथा । सायुधं वैनतेयं सन्तर्पयामीति तर्पयेत् ॥ ७५ ॥

গুৰুপৰম্পৰাকেও—সাংগ, সাৱৰণ আৰু সায়ুধসহ—সন্তৰ্পণ কৰি, “মই বৈনতেয় (গৰুড়)ক তৰ্পণ কৰোঁ” বুলি কৈ তৰ্পণ কৰিব।

Verse 76

नारदं पर्वतं जिष्णुं निशठोद्धवदारुकान् । विष्वक्सेनं च शैलेयं वैष्णवः परितर्पयेत् ॥ ७६ ॥

বৈষ্ণৱ ভক্তে নাৰদ, পৰ্বত, জিষ্ণু, নিশঠ, উদ্ধৱ, দাৰুক; লগতে বিষ্বক্সেন আৰু শৈলেয়ক বিধিপূৰ্বক তৰ্পণ কৰিব।

Verse 77

एवं सन्तर्प्य विप्रेन्द्र दत्त्वार्घ्यं च विवस्वते । पूजागारं समागत्य प्रक्षाल्यान्घ्री उपस्पृशेत् ॥ ७७ ॥

হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ! এইদৰে তৰ্পণ কৰি আৰু বিবস্বান (সূৰ্য)ক অৰ্ঘ্য দি, পূজাঘৰত আহি ভৰি ধুই আচমন কৰিব।

Verse 78

अग्निहोत्रस्थितानग्नीन् हुत्वोपस्थाय यत्नतः । पूजास्थलं समागत्य द्वारपूजां समाचरेत् ॥ ७८ ॥

অগ্নিহোত্ৰত স্থাপিত অগ্নিত আহুতি দি আৰু যত্নসহ উপস্থান কৰি, পূজাস্থললৈ আহি দ্বাৰপূজা বিধিপূৰ্বক আচৰণ কৰিব।

Verse 79

गणेशं चोर्द्धशाखायां महालक्ष्मीं च दक्षिणे । सरस्वतीं वामभागे दक्षे विघ्नेश्वरं पुनः ॥ ७९ ॥

ঊৰ্ধ্ব শাখাত গণেশক স্থাপন কৰা; দক্ষিণ ভাগত মহালক্ষ্মীক; বাম ভাগত সৰস্বতীক; আৰু দাহিন ভাগত পুনৰ বিঘ্নেশ্বৰক স্থাপন কৰা।

Verse 80

क्षेत्रपालं तथा वामे दक्षे गङ्गां प्रपूजयेत् । वामे च यमुनां दक्षे धातारं वामतस्तथा ॥ ८० ॥

বামফালে ক্ষেত্ৰপালক আৰু দাহিনফালে গঙ্গাক পূজা কৰা; তদ্ৰূপ বামফালে যমুনাক আৰু দাহিনফালে ধাতাকো বিধিমতে পূজা কৰা।

Verse 81

विधातारं शङ्खपद्मनिधींश्च वामदक्षयोः । द्वारपालांस्ततोऽभ्यर्चेत्तत्तत्कल्पोदितान्सुधीः ॥ ८१ ॥

বাম-দাহিন ফালে বিধাতা আৰু শঙ্খ-পদ্ম নিধিদেৱতাসকলক পূজা কৰা; তাৰপাছত সুধী সাধকে সংশ্লিষ্ট কল্পত কোৱা মতে দ্বাৰপালসকলৰ অর্চনা কৰা।

Verse 82

नन्दः सुनन्दश्चंडण्श्च प्रचण्डः प्रचलोबलः । भद्र ः सुभद्र श्चेत्याद्या वैष्णवा द्वारपालकाः ॥ ८२ ॥

নন্দ, সুনন্দ, চণ্ডণ, প্রচণ্ড, প্রচলোবল, ভদ্ৰ, সুভদ্ৰ আদি—এওঁলোক বৈষ্ণৱ দ্বাৰপাল।

Verse 83

नन्दी भृङ्गी रिटीस्कन्दो गणेशोमामहेश्वराः । वृषभश्च महाकालः शैवा वै द्वारपालकाः ॥ ८३ ॥

নন্দী, ভৃঙ্গী, ৰিটী, স্কন্দ, গণেশ, উমা আৰু মহেশ্বৰ—আৰু বৃষভ তথা মহাকাল—এওঁলোক শৈৱ দ্বাৰপাল।

Verse 84

ब्राह्मयाद्य्रा मातरोऽष्टौ तु शक्तयो द्वाःस्थिताः स्वयम् । सेन्दुः स्वनामाघर्णाद्या ङेनमोन्ता इमे स्मृताः ॥ ८४ ॥

ব্ৰাহ্মী আদি কৰি আঠ মাতৃ-শক্তি দুয়োটা দ্বাৰত স্বয়ং স্থিত। সিহঁত সেন্দু, স্বনামা, অঘৰ্ণা আদি—আৰু শেষত ঙেনমোন্তা পৰ্যন্ত—বুলি স্মৃত।

Verse 85

ततः स्थित्वासने धीमानाचम्य प्रयतः शुचिः । दिव्यान्तरिक्षभौमांश्च विघ्नानुत्सार्य यत्नतः ॥ ८५ ॥

তাৰপিছত সাধকে আসনত দৃঢ়ভাৱে বহি, আচমন কৰি সংযত আৰু শুচি হৈ; দিব্য, অন্তৰীক্ষীয় আৰু ভৌম—সকলো বিঘ্ন যত্নসহকাৰে দূৰ কৰিব।

Verse 86

केशवाद्यां मातृकां तु न्यसेद्वैष्णवसत्तमः । केशवः कीर्तिसंयुक्तः कांत्या नारायणस्तथा ॥ ८६ ॥

শ্ৰেষ্ঠ বৈষ্ণৱে ‘কেশৱ’ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি মাতৃকা-ন্যাস কৰিব। ‘কেশৱ’ কীৰ্তিযুক্ত, আৰু ‘নাৰায়ণ’ কান্তিযুক্ত।

Verse 87

माधवस्तुष्टिसहितो गोविन्दः पुष्टिसंयुतः । विष्णुस्तु धृतिसंयुक्तः शान्तियुङ्मधुसूदनः ॥ ८७ ॥

‘মাধৱ’ তুষ্টিসহিত, ‘গোবিন্দ’ পুষ্টিসংযুক্ত। ‘বিষ্ণু’ ধৃতিসংযুক্ত, আৰু ‘মধুসূদন’ শান্তিযুক্ত।

Verse 88

त्रिविक्रमः क्रियायुक्तो वामनो दयितायुतः । श्रीधरो मेधया युक्तो हृषीकेशश्च हर्षया ॥ ८८ ॥

‘ত্ৰিবিক্ৰম’ ক্ৰিয়াযুক্ত, ‘বামন’ দয়িতা (প্ৰিয়া শ্ৰী) সহিত। ‘শ্ৰীধৰ’ মেধাযুক্ত, আৰু ‘হৃষীকেশ’ হর্ষযুক্ত।

Verse 89

पद्मनाभयुता श्रद्धा लज्जा दामोदरान्विता । वासुदेवश्च लक्ष्मीयुक् सङ्कर्षण सरस्वती ॥ ८९ ॥

শ্ৰদ্ধা পদ্মনাভৰ সৈতে যুক্ত, আৰু লজ্জা দামোদৰৰ সৈতে অন্বিতা। বাসুদেৱ লক্ষ্মীসহিত বিরাজমান, আৰু সংকর্ষণ সরস্বতীসহিত শোভিত।

Verse 90

प्रद्युम्नः प्रीतिसंयुक्तोऽनिरुद्धो रतिसंयुतः । चक्री जयायुतः पश्चाद्गदी दुर्गासमन्वितः ॥ ९० ॥

প্ৰদ্যুম্ন প্ৰীতিৰ সৈতে সংযুক্ত, আৰু অনিরুদ্ধ ৰতিৰ সৈতে অন্বিত। তাৰপিছত চক্ৰধাৰী (ভগৱান) জয়াসহিত, আৰু তাৰপিছত গদাধাৰী দুৰ্গাসহিত বিরাজমান।

Verse 91

शार्ङ्गी तु प्रभया युक्तः खड्गी युक्तस्तु सत्यया । शङ्खी चण्डासमायुक्तो हली वाणीसमायुतः ॥ ९१ ॥

শাৰ্ঙ্গধাৰী প্ৰভাৰ সৈতে যুক্ত, আৰু খড়্গধাৰী সত্যাৰ সৈতে অন্বিত। শঙ্খধাৰী চণ্ডাৰ সৈতে সংযুক্ত, আৰু হলধাৰী বাণীৰ সৈতে সমাযুত।

Verse 92

मुसली च विलासिन्या शूली विजययान्वितः । पाशी विरजया युक्तो कुशी विश्वासमन्वितः ॥ ९२ ॥

মুসলধাৰী বিলাসিনীৰ সৈতে, আৰু শূলধাৰী বিজয়াৰ সৈতে অন্বিত। পাশধাৰী বিরজাৰ সৈতে যুক্ত, আৰু কুশধাৰী বিশ্বাসে সমন্বিত।

Verse 93

मुकुन्दो विनतायुक्तो नन्दजश्च सुनन्दया । निन्दी स्मृत्या समायुक्तो नरो वृद्ध्या समन्वितः ॥ ९३ ॥

মুকুন্দ বিনতাৰ সৈতে যুক্ত, আৰু নন্দজ সুনন্দাৰ সৈতে অন্বিত। নিন্দী স্মৃতিৰ সৈতে সংযুক্ত, আৰু নৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে সমন্বিত।

Verse 94

समृद्धियुङ्नरकजिच्छुद्धियुक्च हरिः स्मृतः । कृष्णो बुद्ध्या युतः सत्यो भुक्त्या मुक्त्याथ सात्वतः ॥ ९४ ॥

সমৃদ্ধিযুক্ত, নৰকজয়ী আৰু শুদ্ধিযুক্ত তেওঁ ‘হৰি’ বুলি স্মৰণীয়। বিবেক-বুদ্ধিৰ সৈতে যুক্ত হ’লে তেওঁ ‘কৃষ্ণ’; ধৰ্মযুক্ত ভোগৰ সৈতে ‘সত্য’; আৰু মুক্তিৰ সৈতে যুক্ত হ’লে ‘সাত্বত’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 95

सौरिक्षमे सूररमे उमायुक्तो जनार्दनः । भूधरः क्लेदिनीयुक्तो विश्वमूर्तिश्च क्लिन्नया ॥ ९५ ॥

‘সৌৰিক্ষমা’ শক্তিৰ সৈতে যুক্ত হ’লে তেওঁ ‘সূৰৰম’; উমাৰ সৈতে যুক্ত হ’লে ‘জনাৰ্দন’। ‘ক্লেদিনী’ শক্তিৰ সৈতে যুক্ত হ’লে ‘ভূধৰ’, আৰু ‘ক্লিন্না’ শক্তিৰ সৈতে যুক্ত হ’লে ‘বিশ্বমূর্তি’—যাঁৰ ৰূপেই সমগ্ৰ বিশ্ব।

Verse 96

वैकुण्ठो वसुधायुक्तो वसुदः पुरुषोत्तमः । बली तु परया युक्तो बलानुजपरायणे ॥ ९६ ॥

তেওঁ ‘বৈকুণ্ঠ’; বসুধা (পৃথিৱী)ৰ সৈতে যুক্ত হ’লে ‘বসুদ’—ধনদাতা—আৰু ‘পুৰুষোত্তম’ বুলি খ্যাত। তেওঁ ‘বলী’; পৰা শক্তিৰ সৈতে যুক্ত হৈ বলৰ অনুজ (বিষ্ণু)ত পৰায়ণ থাকে।

Verse 97

बालसूक्ष्मे बृषघ्नस्तु सन्ध्यायुक्प्रज्ञया वृषः । हंसःप्रभासमायुक्तो वराहो निशया युतः ॥ ९७ ॥

বাল্য আৰু সূক্ষ্ম অৱস্থাত তেওঁ ‘বৃষঘ্ন’ বুলি কীৰ্তিত; সন্ধ্যা আৰু জাগ্ৰত প্ৰজ্ঞাৰ সৈতে যুক্ত হ’লে ‘বৃষ’। ‘হংস’ প্ৰভাসা (দীপ্তি)ৰ সৈতে যুক্ত, আৰু ‘বৰাহ’ নিশা (ৰাত্ৰি)ৰ সৈতে যুক্ত বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 98

विमलो धारया युक्तो नृसिंहो विद्युता युतः । केशवादिमातृकाया मुनिर्नारायणो मतः ॥ ९८ ॥

‘বিমল’ ধাৰা (আধাৰ-প্ৰবাহ)ৰ সৈতে যুক্ত; ‘নৃসিংহ’ বিদ্যুৎৰ সৈতে যুক্ত। আৰু কেশৱ-আদি মাতৃকা (বৰ্ণমাতৃকা)ত মুনিক ‘নাৰায়ণ’ বুলিয়েই মত কৰা হৈছে।

Verse 99

अनृताद्या च गायत्री छन्दो विष्णुश्च देवता । चक्राद्यायुधसंयुक्तं कुम्भादर्शधरं हरिम् ॥ ९९ ॥

“অনৃতাদ্যা…”ৰে আৰম্ভ হোৱা মন্ত্ৰাংশৰ ছন্দ গায়ত্ৰী আৰু অধিদেৱতা বিষ্ণু। চক্রাদি আয়ুধসহ, কুম্ভ আৰু দৰ্পণ ধাৰণ কৰা হৰিৰ ধ্যান কৰিব।

Verse 100

लक्ष्मीयुतं विद्युदाभं बहुभूषायुतं भजेत् । एवं ध्यात्वा न्यसेच्छक्तिं श्रीकामपुटिताक्षरम् 1. ॥ १०० ॥

লক্ষ্মীসহ, বিদ্যুৎসম দীপ্ত, বহু অলংকাৰৰে ভূষিত দেৱতাৰ ভজন-ধ্যান কৰিব। এইদৰে ধ্যান কৰি শ্ৰী আৰু কাম-মন্ত্ৰে পুটিত অক্ষৰে শক্তি-ন্যাস কৰিব।

Verse 101

वदेत्तद्विष्णुशक्तिभ्यां हृदयं प्रणवादिकम् । त्वगसृङ्मांसमेदोऽस्थिमज्जाशुक्राण्यसून्वदेत् ॥ १०१ ॥

প্ৰণৱ (ॐ)ৰে আৰম্ভ হোৱা হৃদয়-মন্ত্ৰটি বিষ্ণু আৰু তেওঁৰ শক্তিসমূহৰ উদ্দেশে উচ্চাৰণ কৰিব। তাৰপিছত ত্বক, ৰক্ত, মাংস, মেদ, অস্থি, মজ্জা, শুক্ৰ আৰু প্ৰাণসমূহৰ মন্ত্ৰো পাঠ কৰিব।

Verse 102

प्राणं क्रोधं तथा मभ्यामन्तान्यादिदशस्वपि । एक मौलौ मुखे चैक द्विक नेत्रे द्विकं श्रुतौ ॥ १०२ ॥

প্ৰাণ, ক্ৰোধ আৰু সিহঁতৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা অন্য অন্তঃতত্ত্ব—মুঠ দহটা—নিজ নিজ স্থানত থাকে: এটা মস্তক-মৌলিত, এটা মুখত, দুটা নেত্ৰত আৰু দুটা কৰ্ণত।

Verse 103

नसोर्द्वयं कपोले च द्वयं द्वे द्विरदच्छदे । एकं तु रसनामूले ग्रीवायामेकमेव च ॥ १०३ ॥

নাসাৰন্ধ্ৰত দুটা, গালত দুটা; আৰু ‘দ্বিৰদচ্ছদ’ (কনপাট/শংখ-প্ৰদেশ)ত দুটা-দুটা। জিভাৰ মূলত এটা আৰু গ্ৰীৱাতো এটা মাত্ৰ (স্থান)।

Verse 104

कवर्गं दक्षिणे बाहौ चवर्गं वामबाहुके । टतवर्गौ पादयोस्तु पफौ कुक्षिद्वये न्यसेत् ॥ १०४ ॥

ক-বৰ্গৰ ন্যাস সোঁ বাহুত, চ-বৰ্গৰ ন্যাস বাঁ বাহুত কৰিব। ট-বৰ্গ আৰু ত-বৰ্গ পদদ্বয়ত, আৰু প আৰু ফ ধ্বনি দুটা কঁকালৰ দুয়োফালে (কুক্ষি) স্থাপন কৰিব।

Verse 105

पृष्ठवंशे वमित्युक्तं नाभौ भं हृदये तु मम् । यादिसप्तापि धातुस्था हं प्राणे लं तथात्मनि ॥ १०५ ॥

‘বং’ পৃষ্ঠবংশত (মেৰুদণ্ডত) ন্যাস কৰিব বুলি কোৱা হৈছে; ‘ভং’ নাভিত, আৰু ‘মং’ হৃদয়ত। ‘য’ আদি সাত অক্ষৰ ধাতুসকলত স্থিত হওক; ‘হং’ প্ৰাণত আৰু ‘লং’ আত্মাত ন্যস্ত হওক।

Verse 106

क्षं क्रोधे क्रमतो न्यस्य विष्णुपूजाक्षमो भवेत् । पूर्णोदर्या तु श्रीकण्ठो ह्यनन्तो विजरान्वितः ॥ १०६ ॥

ক্ৰোধৰ স্থানে ক্ৰমে ক্ৰমে ‘ক্ষং’ ন্যাস কৰিলে সাধক বিষ্ণুপূজাৰ যোগ্য হয়। তেতিয়া শ্ৰীকণ্ঠ ‘পূর্ণোদৰ্যা’ ৰূপে প্ৰকাশিত হয়; তেওঁ নিশ্চয় অনন্ত, জৰা-ৰহিত (বিজৰা) গুণে যুক্ত।

Verse 107

सूक्ष्मेशः शाल्मलीयुक्तो लोलाक्षीयुक्त्रिमूर्तिकः । महेश्वरो वर्तुलाक्ष्याधीशो वै दीर्घघोणया ॥ १०७ ॥

সূক্ষ্মেশ শাল্মলী গছৰ সৈতে যুক্ত; লোলাক্ষী ত্ৰিমূর্তিক তত্ত্বৰ সৈতে সংযুক্ত। মহেশ্বৰ বৰ্তুলাক্ষীৰ অধীশ, আৰু তদ্ৰূপ দীৰ্ঘঘোণাৰো অধিপতি।

Verse 108

दीर्घमुख्या भारभूतिस्तिथीशो गोमुखीयुतः । स्थावरेशो दीर्घजिह्वायुग्धरः कुडोदरीयुतः ॥ १०८ ॥

দীৰ্ঘমুখ্যা (দীৰ্ঘ মুখবিশিষ্টা), ভাৰভূতি, আৰু তিথীশ—যি গোমুখ (গৰুৰ মুখ) যুক্ত; স্থাৱৰেশ, দীৰ্ঘজিহ্বা, যুগ্ধৰ (জোঁৱাল/যোক ধাৰণকাৰী), আৰু কুডোদৰী (ঘট-সদৃশ উদৰযুক্তা)—এনেদৰে (ৰূপ/সত্তা)সমূহ উল্লেখিত।

Verse 109

उर्द्ध्वकेश्या तु झिण्टीशो भौतिको विकृतास्यया । सद्यो ज्वालामुखीयुक्तोल्कामुख्यानुग्रहो युतः ॥ १०९ ॥

তেতিয়া ঝিণ্টীশ প্ৰকাশ পায়—তাঁৰ কেশ ঊৰ্ধ্বমুখী; তেওঁ ভৌতিক স্বভাৱৰ আৰু বিকৃত-মুখিনী ‘আস্যা’ৰ সৈতে যুক্ত। তেওঁ তৎক্ষণাৎ জ্বালামুখযুক্ত হয় আৰু উল্কা আদি মুখ্য অনুগ্রহ-দাতা পৰিচাৰকসকলৰ দ্বাৰা অনুগৃহীত থাকে।

Verse 110

अक्रूर आस्यया युक्तो महासेनो विद्यया युतः । क्रोधीशश्च महाकाल्या चण्डेशेन सरस्वती ॥ ११० ॥

অক্রূৰ ‘আস্যা’ৰ সৈতে যুক্ত; মহাসেন ‘বিদ্যা’ৰে সমন্বিত। ক্রোধীশ ‘মহাকালী’ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত, আৰু সৰস্বতী ‘চণ্ডেশ’ৰ সৈতে যুক্ত বুলি কোৱা হয়।

Verse 111

पञ्चान्तकः सिद्धगौर्या युक्तश्चाथ शिरोत्तमः । त्रैलोक्यविद्यया युक्तो मन्त्रशक्त्यैकरुद्रकः ॥ १११ ॥

পঞ্চান্তক সিদ্ধ-গৌৰীৰ সৈতে যুক্ত; আৰু শিৰোত্তম ত্ৰৈলোক্য-বিদ্যাৰে সমন্বিত। একৰুদ্ৰক একাগ্ৰ মন্ত্ৰশক্তিৰে সম্পন্ন বুলি কোৱা হয়।

Verse 112

कूर्मेशः कमठीयुक्तो भूतमात्रैकनेत्रकः । लम्बोदर्या चतुर्वक्त्रो ह्यजेशो द्राविणीयुतः ॥ ११२ ॥

তেওঁ কূৰ্মেশ—কমঠী-শক্তিৰ সৈতে যুক্ত; সকলো ভূতৰ মাজত এক-নেত্ৰধাৰী; লম্বোদৰ; চতুৰ্বক্ত্ৰ; আৰু অজ-প্ৰভু (ব্ৰহ্মা)ও—দ্ৰাৱিণীৰ সৈতে সমন্বিত।

Verse 113

सर्वेशो नागरीयुक्तः सोमेशः खेचरीयुतः । मर्यादया लाङ्गलीशो दारुकेशेन रूपिणी ॥ ११३ ॥

সৰ্বেশ ‘নাগৰী’ৰ সৈতে যুক্ত; সোমেশ ‘খেচৰী’ৰ সৈতে যুক্ত। মৰ্যাদা-তত্ত্বে তেওঁ ‘লাঙ্গলীশ’; আৰু ‘দাৰুকেশ’ৰ দ্বাৰা ‘ৰূপিণী’ নিৰ্দেশিত হয়।

Verse 114

वारुण्या त्वर्द्धनारीशो उमाकान्तो मुनीश्वरः । काकोदर्या तथाषाढी पूतनासंयुतो मतः ॥ ११४ ॥

বাৰুণী নক্ষত্ৰ/কালত তেওঁ অর্ধনাৰীশ্বৰ ৰূপে গণ্য; উমাকান্তাত মুনীশ্বৰ ৰূপে। তদ্ৰূপ কাকোদৰী আৰু আষাঢীত তেওঁ পূতনা-সংযুক্ত বুলি মান্য।

Verse 115

दण्डीशो भद्रकालीयुगत्रीशो योगिनीयुतः । मीनेशः शङिखनीयुक्तो मेषेशस्तर्जनीयुतः ॥ ११५ ॥

দণ্ডীশ ভদ্ৰকালীসহিত; যুগত্ৰীশ যোগিনীসকলৰ সৈতে যুক্ত। মীনেশ শঙ্খিনীসহ সংযুক্ত; আৰু মেষেশ তর্জনী-শক্তিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।

Verse 116

लोहितः कालरात्र्या च शिखीशः कुजनीयुतः । छलगण्डः कपर्दिन्या द्विरण्डेशश्च वज्रया ॥ ११६ ॥

লোহিত কালৰাত্ৰিসহ; শিখীশ কুজনীসহিত। ছলগণ্ড কপৰ্দিনীযুক্ত; আৰু দ্বিৰণ্ডেশ বজ্ৰাসংযুক্ত।

Verse 117

महाबलो जयायुक्तो बलीशः सुमुखेश्वरी । भुजङ्गो रेवतीयुक्तः पिनाकी माधवीयुतः ॥ ११७ ॥

তেওঁ মহাবল, জয়া-সহিত; বলীশ সুমুখেশ্বৰীসহ যুক্ত। ভুজংগ (সৰ্পৰূপ) ৰেৱতীসহ সংযুক্ত; আৰু পিনাকী মাধৱীসহ সম্পৰ্কিত।

Verse 118

खड्गीशो वारुणीयुक्तो बकेशो वायवीयुतः । श्वेतोरस्को विदारिण्या भृगुः सहजया युतः ॥ ११८ ॥

খড়্গীশ বাৰুণী-শক্তিসংযুক্ত; বকেশ বায়বী-শক্তিযুক্ত। শ্বেতোৰস্ক বিদাৰিণীসহিত; আৰু ভৃগু সহজাসংযুক্ত।

Verse 119

लकुलीशश्च लक्ष्मीयुक् शिवेशो व्यापिनीयुतः । संवर्तके महामाया प्रोक्ता श्रीकण्ठमातृका ॥ ११९ ॥

সংৱৰ্তকালত তেৱেঁই লক্ষ্মী-যুক্ত ‘লকুলীশ’, ব্যাপিনী-যুক্ত ‘শিৱেশ’; আৰু ‘শ্ৰীকণ্ঠ-মাতৃকা’ নামে কথিত ‘মহামায়া’ বুলি ঘোষিত।

Verse 120

यत्र स्वीशपदं नोक्तं तत्र सर्वत्र योजयेत् । मुनिस्स्याद्दक्षिणामूर्तिर्गायत्रीछन्द ईरितम् ॥ १२० ॥

য’ত ‘স্বীশ’ পদ স্পষ্টকৈ কোৱা নাই, ত’ত সৰ্বত্ৰ তাক অভিপ্ৰেত বুলি যোগ কৰিব লাগে। ইয়াৰ ঋষি ‘দক্ষিণামূর্তি’ আৰু ছন্দ ‘গায়ত্রী’ বুলি কীৰ্তিত।

Verse 121

देवता चार्द्धनारीशो विनियोगोऽखिलाप्तये । हलो वीजानि चोक्तानि स्वराः शक्तय ईरिताः ॥ १२१ ॥

দেৱতা ‘অৰ্ধনাৰীশ্বৰ’; ইয়াৰ বিনিয়োগ অখিলপ্ৰাপ্তিৰ বাবে। ব্যঞ্জনসমূহ ‘বীজ’ আৰু স্বৰসমূহ ‘শক্তি’ বুলি কীৰ্তিত।

Verse 122

कुर्याद्भृगुस्थाकाशेन षड्दीर्घाढ्येन चाङ्गकम् । बन्धूकस्वर्णवर्णागं वराक्षाङ्कुशपाशिनम् ॥ १२२ ॥

ভৃগু-স্থ নক্ষত্ৰত স্থিত ‘কা’ আকাশেৰে আৰু ছয় দীৰ্ঘ স্বৰে সমৃদ্ধ কৰি দেহ গঠন কৰিব লাগে; দেহবৰ্ণ বন্ধূক ফুল আৰু স্বৰ্ণৰ দৰে, আৰু উত্তম জপমালা, অঙ্কুশ, পাশ ধাৰণকাৰী।

Verse 123

अर्द्धेन्दुशेखरं त्र्यक्षं देववन्द्यं विचिन्तयेत् । ध्यात्वैवं शिवशक्तीश्च चतुर्थी हृदयान्तिमे ॥ १२३ ॥

অৰ্ধচন্দ্ৰ-শেখৰ, ত্ৰিনয়ন আৰু দেৱবন্দিত শিৱক চিন্তা কৰিব লাগে। এইদৰে শক্তিসহ শিৱক ধ্যান কৰি, হৃদয়ান্তত ‘চতুৰ্থী’ ন্যাস/উচ্চাৰ কৰিব।

Verse 124

सौबीजमातृकापूर्वे विन्यसेन्मातृका स्थले । विघ्नेशश्च ह्रिया युक्तो विघ्नराजः श्रिया युतः ॥ १२४ ॥

প্ৰথমে বীজযুক্ত মাতৃকা-ন্যাস কৰি, তাৰ পাছত মাতৃকাসকলক নিজ নিজ স্থানত বিন্যাস কৰিব। বিঘ্নেশক ‘হ্ৰী’সহ আৰু বিঘ্নৰাজক ‘শ্ৰী’সহ স্থাপন কৰিব।

Verse 125

विनायकस्तथा पुष्ट्या शान्तियुक्तः शिवोत्तमः । विघ्नकृत्स्वस्तिसंयुक्तो विघ्नहर्ता सरस्वती ॥ १२५ ॥

বিনায়কক ‘পুষ্টি’সহ, শিৱোত্তমক ‘শান্তি’সহ; বিঘ্নকৃতক ‘স্বস্তি’সহ আৰু বিঘ্নহর্তাক ‘সৰস্বতী’সহ যুগল-শক্তিৰূপে আহ্বান কৰিব।

Verse 126

स्वाहया गणनाथश्च एकदन्तः सुमेधया । कान्त्या युक्तो द्विदन्तस्तु कामिन्या गजवक्रकः ॥ १२६ ॥

‘স্বাহা’সহ তেওঁ গণনাথ; ‘সুমেধা’সহ একদন্ত। ‘কান্তি’যুক্ত হলে দ্বিদন্ত, আৰু ‘কামিনী’সহ তেওঁ গজবক্রক নামে খ্যাত।

Verse 127

निरञ्जनो मोहिनीयुक्कपर्द्दी तु नटीयुतः । दीर्घजिह्वः पार्वतीयुग्ज्वालिन्या शङ्कुकर्णकः ॥ १२७ ॥

নিরঞ্জন ‘মোহিনী’সহ, কপর্দী ‘নটী’সহ; দীৰ্ঘজিহ্ব ‘পাৰ্বতী’সহ, আৰু শঙ্কুকৰ্ণক ‘জ্বালিনী’সহ যুক্ত হৈ পূজ্য।

Verse 128

वृषध्वजो नन्दया च सुरेश्या गणनायकः । गजेन्द्रः कामरूपिण्या शूर्पकर्णस्तथोमया ॥ १२८ ॥

বৃষধ্বজ (শিৱ) ‘নন্দা’ আৰু ‘সুৰেশী’সহ, আৰু গণনায়কো তদ্ৰূপ পূজ্য। গজেন্দ্ৰ ‘কামৰূপিণী’সহ, আৰু শূৰ্পকৰ্ণ ‘উমা’সহ যুক্ত।

Verse 129

विरोचनस्तेजोवत्या सत्या लम्बोदरेण च । महानन्दश्च विघ्नेश्या चतुर्मूर्तिस्वरूपिणी ॥ १२९ ॥

বিৰোচন, তেজোবতী, সত্যা আৰু লম্বোদৰৰ সৈতে, আৰু মহানন্দসহ—তেওঁ বিঘ্নেশী; তেওঁৰ স্বৰূপ চতুৰ্মূর্তি।

Verse 130

सदाशिवः कामदया ह्यामोदो मदजिह्वया । दुर्मुखो भूतिसंयुक्तः सुमुखो भौतिकीयुतः ॥ १३० ॥

সদাশিৱ কামদয়াৰ সৈতে; হ্যামোদ মদজিহ্বাৰ সৈতে। দুৰ্মুখ ভূতিৰ সৈতে সংযুক্ত, আৰু সুমুখ ভৌতিকীৰ সৈতে যুক্ত।

Verse 131

प्रमोदः सितया युक्त एकपादो रमायुतः । द्विजिह्वो महिषीयुक्तो जभिन्याशूरनामकः ॥ १३१ ॥

প্ৰমোদ সীতাৰ সৈতে যুক্ত; একপাদ ৰমাৰ সৈতে। দ্বিজিহ্ব মহিষীৰ সৈতে সংযুক্ত; আৰু আনজন ‘জভিন্যাশূৰ’ নামে খ্যাত।

Verse 132

वीरो विकर्णया युक्तः षण्मुखो भृकुटीयुतः । वरदो लज्जया वामदेवेशो दीर्घघोणया ॥ १३२ ॥

তেওঁ বীৰ, বিকৰ্ণাৰ সৈতে যুক্ত; ষণ্মুখ আৰু ভৃকুটিযুক্ত। তেওঁ বৰদ, লজ্জাৰ সৈতে; আৰু বামদেৱেশ দীৰ্ঘঘোণাৰ সৈতে যুক্ত।

Verse 133

धनुर्द्धर्या वक्रतुण्डो द्विरण्डो यामिनीयुतः । सेनानी रात्रिसंयुक्तः कामान्धो ग्रामणीयुतः ॥ १३३ ॥

‘ধনুৰ্ধৰ্যা, বক্রতুণ্ড, দ্বিৰণ্ড, যামিনীযুক্ত, সেনানী, ৰাত্ৰিসংযুক্ত, কামান্ধ, আৰু গ্ৰামণীয়ুক্ত’—এইবোৰ (তেওঁৰ) সংজ্ঞা-নাম বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 134

मत्तः शशिप्रभायुक्तो विमत्तो लोलनेत्रया । मत्तवाहश्चञ्चलया जटी दीप्तिसमन्वितः ॥ १३४ ॥

সেৱা মত্ত হৈ চন্দ্ৰসম প্ৰভাৰে যুক্ত; তথাপি চঞ্চল-নয়না নাৰীৰ প্ৰভাৱত যেন অমত্ত। চপল মত্তবাহন আৰু অস্থিৰ সঙ্গিনীৰ সৈতে তেওঁ জটাধাৰী, দীপ্তিময় তপস্বী।

Verse 135

मुण्डी सुभगया युक्तः खड्गी दुर्भगया युतः । वरेण्यश्च शिवायुक्तो भगया वृषकेतनः ॥ १३५ ॥

তেওঁ ‘মুণ্ডী’ সুভগাৰ সৈতে যুক্ত; ‘খড়্গী’ দুর্ভগাৰ সৈতে যুক্ত; ‘বৰেণ্য’ শিৱাৰ সৈতে; আৰু ‘বৃষকেতন’ (বৃষধ্বজ) ভগাৰ সৈতে অৱস্থিত।

Verse 136

भक्ष्यप्रियो भगिन्या च गणेशो भगिनीयुतः । मेघनादः सुभगया व्यापी स्यात्कालरात्रियुक् ॥ १३६ ॥

‘ভক্ষ্যপ্ৰিয়’ ভগিনীৰ সৈতে সিদ্ধি লাভ কৰিব; ‘গণেশ’ও ভগিনীসহ থাকিব। ‘মেঘনাদ’ সুভগাৰ সৈতে থাকিব; আৰু ‘ব্যাপী’ কালৰাত্ৰীৰ সৈতে যুক্ত হ’ব।

Verse 137

गणेश्वरः कालिकया प्रोक्ता विघ्नेशमातृकाः । गणेशमातृकायास्तु गणो मुनिभिरीरितः ॥ १३७ ॥

কালিকাই গণেশ্বৰক ‘বিঘ্নেশ-মাতৃকা’সকলৰ অধিদেৱতা বুলি ঘোষণা কৰিছে; আৰু মুনিসকলে কৈছে যে গণ (পরিচাৰক-সমূহ) গণেশ-মাতৃকাৰেই।

Verse 138

त्रिवृद्गायत्रिकाछन्दो देवः शक्तिगणेश्वरः । षड्दीर्घाढ्येन बीजेन कृत्वाङ्गानि ततः स्मरेत् ॥ १३८ ॥

ইয়াৰ ছন্দ ত্ৰিবৃত্-গায়ত্ৰী; অধিদেৱতা শক্তি গণেশ্বৰ। ছয়টা দীৰ্ঘ স্বৰযুক্ত বীজমন্ত্ৰে অঙ্গ-ন্যাস কৰি, তাৰ পিছত ধ্যান কৰিব লাগে।

Verse 139

पांशांकुशाभयवरान्दधानं कज्जहस्तया । पत्न्याश्लिष्टं रक्ततनुं त्रिनेत्रं गणपे भवेत् ॥ १३९ ॥

গণেশক পাশ আৰু অংকুশ ধাৰণ কৰি, অভয় আৰু বৰ‑মুদ্ৰা প্ৰদৰ্শন কৰি, এটা হাতত মোদক ধৰা ৰূপে ধ্যান/চিত্ৰিত কৰিব লাগে। তেওঁ পত্নীৰ আলিঙ্গনত, ৰক্তবৰ্ণ দেহ আৰু ত্ৰিনয়ন।

Verse 140

एवं ध्यात्वा न्यसेत्स्वीयबीजपूर्वाक्षरान्वितम् । निवृत्तिश्च प्रतिष्ठा च विद्या शान्तिस्तथेधिका ॥ १४० ॥

এইদৰে ধ্যান কৰি, নিজৰ বীজ আৰু পূৰ্ব অক্ষৰসমেত মন্ত্রৰ ন্যাস কৰিব লাগে। তাতেই নিবৃত্তি, প্ৰতিষ্ঠা, বিদ্যা, শান্তি আৰু অধিক আধ্যাত্মিক বৃদ্ধি জন্মে।

Verse 141

दीपिका रेचिका चापि मोचिका च पराभिधा । सूक्ष्मासूक्ष्मामृता ज्ञानामृता चाप्यायिनी तथा ॥ १४१ ॥

তেওঁক দীপিকা, ৰেচিকা, মোচিকা আৰু পৰা বুলিও কোৱা হয়। তদ্ৰূপে সূক্ষ্মা, অসূক্ষ্মামৃতা, জ্ঞানামৃতা আৰু আপ্যায়িনী নামেও তেওঁ প্ৰসিদ্ধ।

Verse 142

व्यापिनी व्योमरूपा चानन्ता सृष्टिः समृद्धिका । स्मृतिर्मेधा ततः कान्तिर्लक्ष्मीर्द्धृतिः स्थिरा स्थितिः ॥ १४२ ॥

তেওঁ সৰ্বব্যাপিনী, ব্যোমস্বরূপা আৰু অনন্তা। তেওঁেই সৃষ্টি আৰু সমৃদ্ধি; তেওঁেই স্মৃতি আৰু মেধা। পুনৰ তেওঁেই কান্তি, লক্ষ্মী, ধৃতি, স্থিৰতা আৰু স্থিতি।

Verse 143

सिद्धिर्जरा पालिनी च क्षान्तिरीश्वरिका रतिः । कामिका वरदावाथ ह्लादिनी प्रीतिसंयुता ॥ १४३ ॥

তেওঁ সিদ্ধি, জৰা, পালিনী আৰু ক্ষান্তি; ঈশ্বৰিকা আৰু ৰতি; কামিকা আৰু বৰদা; আৰু প্ৰীতিযুক্ত হ্লাদিনীও।

Verse 144

दीर्घा तीक्ष्णा तथा रौद्रा प्रोक्ता निद्रा च तन्द्रि का । क्षुधा च क्रोधिनी पश्चात्क्रियाकारी समृत्युका ॥ १४४ ॥

নিদ্ৰা তিন প্ৰকাৰ—দীৰ্ঘ, তীক্ষ্ণ আৰু ৰৌদ্ৰ—বুলি কোৱা হৈছে; তন্দ্ৰাও তেনেদৰে। ক্ষুধা ‘ক্ৰোধিনী’ বুলি কথিত; তাৰ পাছত কৰ্মলৈ প্ৰবৃত্ত কৰোৱা শক্তি আহে—মৃত্যুসদৃশ।

Verse 145

पीता श्वेतारुणा पश्चादसितानन्तया युता । उक्ता कलामातृकैवं तत्तद्भक्तः समाचरेत् ॥ १४५ ॥

প্ৰথমে সি পীতবৰ্ণ, পাছত শ্বেত আৰু অৰুণ; তাৰ পাছত অসিত (শ্যাম) আৰু অনন্তৰ সৈতে যুক্ত বুলি কোৱা হৈছে। এইদৰে কলামাতৃকা বৰ্ণিত; তাৰ ভক্তে তদনুসাৰে আচৰণ কৰক।

Verse 146

कलायुङ्मातृकायास्तु मुनिः प्रोक्तः प्रजापतिः । गायत्रीछन्द आख्यातं देवता शारदाभिधा ॥ १४६ ॥

কলাযুঙ্মাতৃকা (বিদ্যা/মন্ত্র)ৰ ঋষি প্ৰজাপতি বুলি কোৱা হৈছে; ছন্দ গায়ত্ৰী বুলি ঘোষিত; আৰু দেবতা ‘শাৰদা’ (সৰস্বতী) নামে খ্যাত।

Verse 147

ह्रस्वदीर्घांतरस्थैश्च तारैः कुर्यात्षडङ्गकम् । पद्मचक्रगुणैणांश्च दधतीं च त्रिलोचनाम् ॥ १४७ ॥

হ্ৰস্ব, দীৰ্ঘ আৰু অন্তৰস্থ স্বৰৰ সূচক তাৰচিহ্নেৰে ষড়ঙ্গ-ৰচনা কৰিব লাগে। আৰু ত্ৰিনয়না দেবীৰ ধ্যান কৰিব লাগে, যিয়ে পদ্ম-চক্ৰৰ গুণ ধাৰে আৰু গুণ-অংশ (মাত্রা)ও বহন কৰে।

Verse 148

पञ्चवक्त्रां भारतीं तां मुक्ताभूषां भजेत्सुधीः । ध्यात्वैवं तारपूर्वां तां न्यसेन्ङन्तकलान्विताम् ॥ १४८ ॥

সুধী সাধকে সেই ভাৰতী (সৰস্বতী)ক ভজনা কৰক, যি পঞ্চবক্ত্ৰা আৰু মুক্তাভূষণে বিভূষিতা। এইদৰে ‘তাৰ’ (ॐ) পূৰ্বক ধ্যান কৰি, ঙ্-অন্ত কলাসহ বৰ্ণন্যাস কৰক।

Verse 149

ततश्च मूलमन्त्रस्य षडङ्गानि समाचरेत् । हृदयादिचतुर्थ्यन्ते जातीः संयोज्य विन्यसेत् ॥ १४९ ॥

তাৰ পিছত মূলমন্ত্ৰৰ ষড়ংগ-বিধি আচৰণ কৰিব। হৃদয়ৰ পৰা চতুৰ্থ অংগলৈ বীজধ্বনি (জাতি) সংযোজি বিধিমতে ন্যাস স্থাপন কৰিব॥

Verse 150

नमः स्वाहा वषट् हुं वौषट् फट् जातय ईरिताः । ततो ध्यात्वेष्टदेवं तं भूषायुधसमन्वितम् 1. ॥ १५० ॥

“নমঃ, স্বাহা, বষট্, হুঁ, বৌষট্, ফট্”—এইবোৰ জাতি-ৰূপ বীজ বুলি কোৱা হৈছে। তাৰ পিছত অলংকাৰ আৰু আয়ুধসহ নিজৰ ইষ্টদেৱক ধ্যান কৰিব॥

Verse 151

न्यस्याङ्गषट्कं तन्मूर्तौ ततः पूजनमारभेत् ॥ १५१ ॥

সেই মূৰ্তিত ষড়ংগ-ন্যাস কৰি, তাৰ পিছত পূজা আৰম্ভ কৰিব॥

Verse 152

इति श्री बृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे सन्ध्यादिनिरूपणंनाम षट्षष्टिन्तमोऽध्यायः ॥ ६६ ॥

এইদৰে শ্ৰী বৃহন্নাৰদীয় পুৰাণৰ পূৰ্বভাগত থকা বৃহদুপাখ্যানৰ তৃতীয় পাদত ‘সন্ধ্যাদি নিৰূপণ’ নামৰ ছেষট্টিতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল॥