Yamapatha (The Road of Yama), Dāna-Phala, and the Imperishable Fruition of Karma

Verse 1

नारद उवाच । कथितो भवता सम्यग्वर्णाश्रमविधिर्मुने । इदानीं श्रोतुमिच्छामि यममार्गं सुदुर्गमम् ॥ १ ॥

নাৰদে ক’লে—হে মুনে! আপুনি বৰ্ণ-আশ্ৰমৰ বিধি সম্যকভাৱে কৈছে। এতিয়া মই যমমাৰ্গ—অতিশয় দুৰ্গম সেই পথ—বিষয়ে শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ।

Verse 2

सनक उवाच । श्रृणु विप्र प्रवक्ष्यामि यममार्गं सुदुर्गमम् । सुखदं पुण्यशीलानां पापिनां भयदायकम् ॥ २ ॥

সনকে ক’লে—হে বিপ্ৰ! শুনা, মই যমমাৰ্গ—অতিশয় দুৰ্গম পথ—বৰ্ণনা কৰিম। ই পুণ্যশীলৰ বাবে সুখদায়ক, পাপীৰ বাবে ভয়দায়ক।

Verse 3

षडशीतिसहस्त्राणि योजनार्निनि मुनीश्वर । यममार्गस्य विस्तारः कथितः पूर्वसूरिभिः ॥ ३ ॥

হে মুনীশ্বৰ! পূৰ্বসূৰিসকলে যমমাৰ্গৰ বিস্তাৰ ছিয়াশি হাজাৰ যোজন বুলি কৈ গৈছে।

Verse 4

ये नरा दानशीलास्तु ते यांति सुखिनो द्विज । धर्मशून्या नरा यांति दुःखेन भृशमर्दिताः ॥ ४ ॥

হে দ্বিজ! যিসকল মানুহ দানশীল, তেওঁলোকে সুখেৰে আগবাঢ়ে; কিন্তু যিসকল ধৰ্মশূন্য, তেওঁলোকে দুঃখে অতিৰিক্তভাৱে পীড়িত হৈ আগবাঢ়ে।

Verse 5

अतिभीता विवश्त्राश्च शुष्ककंठौष्ठतालुकाः । क्रदंतो विस्तरं दीनाः पापिनो यांति तत्पथि ॥ ५ ॥

অতিভীত আৰু অসহায়, যাৰ কণ্ঠ-ওঁঠ-তালু শুকাই গৈছে, সেই পাপীসকল ডাঙৰকৈ ক্ৰন্দন কৰি দীন হৈ সেই পথেদি যায়।

Verse 6

हन्यमाना यमभटैः प्रतोदाद्यैस्तथायुधैः ॥ ६ ॥

যমভটসকলৰ প্ৰহাৰত, প্ৰতোৰ (অঙ্কুশ) আদি আৰু অন্য অস্ত্ৰৰ আঘাতে তেওঁলোক ভয়ংকৰ যন্ত্ৰণাত পীড়িত হয়।

Verse 7

इतस्ततः प्रधावंतो यांति दुःखेन तत्पथि । क्वचित्पंकः क्वचिदूह्निः क्वचित्सेतप्तसैकतम् । क्वचिद्वै दावरुपेणः तीक्ष्णधाराः शिलाः क्वचित् ॥ ७ ॥

ইফালে-সিফালে দৌৰি দৌৰি তেওঁলোকে দুখেৰে সেই পথেদি যায়—ক’ত কাদা, ক’ত খাড়া উৰ্ধ্বগতি, ক’ত তপত বালুকা; ক’ত দাবানল সদৃশ অগ্নি, ক’ত তীক্ষ্ণধাৰ শিলা।

Verse 8

क्वचित्कंटकवृक्षाश्च दुःखारोहशिला नगाः । गाढांधकाराश्च गुहाः कंटकावरणं महत् ॥ ८ ॥

ক’ত কাঁটাযুক্ত গছ, ক’ত শিলাময় পাহাৰ—যাৰ আৰোহণ দুখদ; ক’ত ঘন অন্ধকাৰত ডুবি থকা গুহা, আৰু ক’ত কাঁটাৰে আচ্ছাদিত বিস্তীর্ণ অঞ্চল।

Verse 9

वप्राग्रारोहणं चैव कन्दरस्य प्रवेशनम् । शर्कराश्च तथा लोष्टाः सूचीतुल्याश्च कण्टकाः ॥ ९ ॥

বাঁধৰ শীৰ্ষত উঠা, কন্দৰাত প্ৰৱেশ কৰা, কংকৰ আৰু মাটিৰ ঢেলাত ঠোকৰ খোৱা, আৰু সূচীৰ দৰে তীক্ষ্ণ কাঁটাৰে বিদ্ধ হোৱা—এনেকুৱা কষ্ট তাত হয়।

Verse 10

शैवालं च क्वचिन्मार्गे क्वचित्कीचकपंक्तयः । क्वचिव्द्याव्राश्च गर्जंते वर्धंते च क्वचिज्ज्वराः ॥ १० ॥

পথত কেতিয়াবা শৈৱালৰ পিচ্ছিল কাদ, কেতিয়াবা কীচক (নলখাগড়া)ৰ শাৰী। কেতিয়াবা বনৰীয়া পশু গর্জে, আৰু কেতিয়াবা জ্বৰ জ্বলি উঠি বাঢ়ে।

Verse 11

एवं बहुविधक्लेशाः पापिनो यांति नारद । क्रोशंतश्च रुदन्तश्च म्लायंतश्चैव पापिनः ॥ ११ ॥

হে নাৰদ! এইদৰে বহু বিধ ক্লেশে পীড়িত পাপীসকল আগবাঢ়ে—চিঞৰি, কান্দি, আৰু সম্পূৰ্ণকৈ ম্লান-শুকাই গৈ; এয়াই পাপীৰ গতি।

Verse 12

पाशेन यंत्रिताः केचित्कृष्यमाणास्तथांकुशैः । शास्त्रास्त्रैस्ताड्यमानाश्च पृष्टतो यांति पापिनः ॥ १२ ॥

কিছুমান পাপী পাশেৰে বাঁধি থোৱা হয়, কিছুমানক অঙ্কুশেৰে টানি নিয়া হয়। পিঠিৰ ফালে অস্ত্ৰ আৰু শাস্তিদণ্ডেৰে মাৰি মাৰি তেওঁলোকক আগলৈ ঠেলি নিয়া হয়।

Verse 13

नासाग्रपाशकृष्टाश्च केचिदंत्रैश्च बधिताः । वहंतश्चायसां भारं शिश्राग्रेण प्रयांति वै ॥ १३ ॥

কিছুমানক নাকৰ আগত বাঁধা পাশেৰে টানি নিয়া হয়, আৰু কিছুমানক নিজৰেই অন্ত্ৰেৰে বাঁধি থোৱা হয়। লোহাৰ গধুৰ বোজা বহন কৰি, শিশ্নাগ্ৰেৰে টানি তেওঁলোকক চলোৱা হয়।

Verse 14

अयोभारद्वयं केचिन्नासाग्रेण तथापरे । कर्णाभ्यां च तथा केचिद्वहंतो यांति पापिनः ॥ १४ ॥

কিছুমান পাপী নাকৰ আগত লোহাৰ দুটা বোজা বহি যায়, আন কিছুমানো তেনেকৈ। আৰু কিছুমান পাপী দুয়োটা কাণেৰে বোজা বহি আগবাঢ়ে।

Verse 15

केचिच्च स्खलिता यांति ताड्यमानास्तथापरे । अत्यर्थोच्ङ्वसिताः केचित्केचिदाच्छत्रलोचनाः ॥ १५ ॥

কিছুমান লোকে হোঁচট খাই আগবাঢ়ে, আৰু কিছুমান চলোঁতে চলোঁতে প্ৰহাৰ পায়। কিছুমান অতি কষ্টত গভীৰ নিশ্বাস লয়, আৰু কিছুমানৰ চকু যেন আচ্ছাদিত থাকে।

Verse 16

छायाजलविहीने तु पथि यांत्यतिदुःखिताः । शोचन्तः स्वानि कर्मणि ज्ञानाज्ञानकृतानि च ॥ १६ ॥

ছাঁ আৰু পানী নথকা পথত তেওঁলোকে অতি দুখেৰে আগবাঢ়ে। নিজৰ কৰ্মৰ বাবে শোক কৰে—জানি কৰা আৰু অজানিতে কৰা দুয়োটাই।

Verse 17

ये तु नारद धर्मिष्ठा दानशीला सुबुद्धयः । अतीव सुखसंपन्नास्ते यांति धर्ममंदिरम् ॥ १७ ॥

হে নাৰদ! যিসকল ধাৰ্মিক, দানশীল আৰু সুবুদ্ধি, তেওঁলোকে অতি সুখ-সমৃদ্ধ হৈ ধৰ্মৰ ধামলৈ গমন কৰে।

Verse 18

अन्नदास्तु मुनुश्रेष्ट भुंजंतः स्वादु यांति वै । नीरदा यांति सुखिनः पिबंतः क्षीरमुत्तममम् । तक्रदा दधिदाश्चैव तत्तद्भोगं लभंति वै । घृतदा मधुदाश्चैव क्षीरदाश्च द्विजोत्तम ॥ १८ ॥

হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! অন্নদান কৰা লোকসকলে সোৱাদু ভোজন ভোগ কৰি গমন কৰে। জলদান কৰা লোকসকলে সুখে উত্তম গাখীৰ পান কৰে। মঠা আৰু দই দান কৰাসকলে সেই সেই ভোগ লাভ কৰে। হে দ্বিজোত্তম! ঘিউ, মধু আৰু গাখীৰ দান কৰাসকলেও নিজৰ দান অনুসাৰে ফল ভোগ কৰে।

Verse 19

सुधापानं प्रकुर्वंतो यांति वै धर्ममंदिरम् । शाकदाः पायसं भुंजंन्दीपदो ज्वलयन्दिशः ॥ १९ ॥

অমৃতসম পানীয় দান কৰাসকলে নিশ্চয় ধৰ্মমন্দিৰলৈ যায়। শাক-সব্জি দান কৰাসকলে পায়স ভোগ কৰে, আৰু দীপদান কৰাসকলে দিশসমূহ আলোকিত কৰে।

Verse 20

वस्त्रदो मुनुशार्दूल याति दिव्याम्बरावृतः । पुराकरप्रदो याति स्तूयमानोऽमरैः पथि ॥ २० ॥

হে নৰশাৰ্দূল! যি বস্ত্ৰ দান কৰে, সি দিব্য বস্ত্ৰে আৱৃত হৈ আগবাঢ়ে। আৰু যি ‘পুৰাকৰ’ (ধন-কৰ/পূৰ্ব লেভি) দান কৰে, সি অমৰ দেৱগণে স্তৱ কৰা পথেদি গমন কৰে।

Verse 21

गोदानेन नरो याति सर्वसौख्यसमन्वितः । भूमिदो गृहदश्चैव विमाने सर्वसंपदि ॥ २१ ॥

গোদানেৰে মানুহে সকলো সুখেৰে সমন্বিত হৈ পৰলোকলৈ গমন কৰে। আৰু যি ভূমিদান কৰে বা গৃহদান কৰে, সিও সকলো সম্পদসহ বিমানে আৰূঢ় হয়।

Verse 22

अप्सरोगणसंकीर्णे क्रीडन्याति वृषालयम् । हयदो यानदश्चापि गजदश्च द्विजोत्तम ॥ २२ ॥

অপ্সৰাগণৰে ভৰপূৰ সেই ক্ৰীড়াস্থলত সি বৃষালয় (বৃষধ্বজ শিৱৰ ধাম)লৈ যায়। হে দ্বিজোত্তম! অশ্বদান, যানদান আৰু গজদান কৰোঁতাসকলেও তেনেই ফল লাভ কৰে।

Verse 23

धर्मालयं विमानेन याति भोगान्वितेन वै । अनडुद्दो मुनिश्रेष्ट यानारुढः प्रयाति वै ॥ २३ ॥

ভোগসমন্বিত বিমানে আৰূঢ় হৈ সি নিশ্চয় ধৰ্মালয়লৈ যায়। হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! বলদ দানকাৰী যানাৰূঢ় হৈ প্ৰয়াণ কৰে।

Verse 24

फलदः पुष्पदश्चापि याति संतोषसंयुतः । तांबूलदो नरो याति प्रहृष्टो धर्ममंदिरम् ॥ २४ ॥

ফলদান কৰা আৰু পুষ্পদান কৰা লোকেও সন্তোষেৰে যুক্ত হৈ আগবাঢ়ে। তাম্বূলদান কৰা মানুহে প্ৰফুল্লচিত্তে ধৰ্মমন্দিৰলৈ যায়।

Verse 25

मातापित्रोश्च शुश्रूषां कृतवान्यो नरोत्तमः । स याति परितुष्टात्मा पूज्यमानो दिविस्थितैः ॥ २५ ॥

যি নৰোত্তমে ভক্তিভাৱে মাতৃ-পিতৃৰ শুশ্ৰূষা কৰে, সি পৰিতৃপ্তচিত্তে আগবাঢ়ে আৰু স্বৰ্গবাসীসকলৰ দ্বাৰা পূজিত হয়।

Verse 26

शुश्रूषां कुरुते यस्तु यतीनां व्रतचारिणाम् । द्विजाग्र्यब्राह्मणानां च स यात्यतिसुखान्वितः ॥ २६ ॥

যি ব্ৰতচাৰী যতি-ঋষি আৰু শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ ব্ৰাহ্মণসকলৰ ভক্তিভাৱে শুশ্ৰূষা কৰে, সি অতিশয় সুখে পৰিপূৰ্ণ অৱস্থা লাভ কৰে।

Verse 27

सर्वभूतदयायुक्तः पूज्यमानोऽमरैर्द्विजः । सर्वभोगान्वितेनासौ विमानेन प्रयाति च ॥ २७ ॥

সৰ্বভূতৰ প্ৰতি দয়াযুক্ত সেই দ্বিজ, অমৰসকলৰ দ্বাৰা পূজিত হৈ, সকলো ভোগে সমৃদ্ধ দিৱ্য বিমানে প্ৰয়াণ কৰে।

Verse 28

विद्यादानरतो याति पूज्यमानोऽब्जसूनुभिः । पुराणपठको याति स्तूयमानो मुनीश्वरैः ॥ २८ ॥

বিদ্যাদানত ৰত ব্যক্তি পদ্মজ (ব্ৰহ্মা)ৰ পুত্ৰসকলৰ দ্বাৰা পূজিত হৈ উচ্চ লোকলৈ যায়; আৰু পুৰাণপাঠক মুনীশ্বৰসকলৰ দ্বাৰা স্তুত হৈ প্ৰয়াণ কৰে।

Verse 29

एवं धर्मपरा यांति सुखं धर्मस्य मंदिरम् । यमश्चतुर्मुखो भूत्वा शंखचक्रगदासिभृत् ॥ २९ ॥

এইদৰে ধৰ্মপৰায়ণ লোকসকল সুখে ধৰ্মৰ ধামলৈ যায়; আৰু যমো শঙ্খ-চক্ৰ-গদা-খড়্গ ধৰি চতুৰ্মুখ হৈ দিৱ্যৰূপে প্ৰকাশ পায়।

Verse 30

पुण्यकर्मरतं सम्यक्स्नेहान्मित्रमिवार्चति । भो भो बुद्धिमतां श्रेष्ठानरकक्लेषभीरवः ॥ ३० ॥

সত্য স্নেহে তেওঁ পুণ্যকৰ্মত ৰত ব্যক্তিক বন্ধু যেন বিধিপূৰ্বক সন্মান কৰে—হে বুদ্ধিমানসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ! নৰক-ক্লেশৰ ভয়ত।

Verse 31

युष्माभिः साधितं पुण्यमत्रामुत्रसुखावहम् । मनुष्य जन्म यः प्राप्य सुकृतं न करोति च ॥ ३१ ॥

তোমালোকৰ সাধিত পুণ্য ইহলোক আৰু পৰলোক—দুয়োতে সুখদায়ক। কিন্তু যি মানুহজন্ম পাইও সুকৃত নকৰে, সি সেই দুৰ্লভ সুযোগ ব্যৰ্থ কৰে।

Verse 32

स एव पापिनां श्रेष्ट आत्मघातं करोति च । अनित्यं प्राप्य मानुष्यं नित्यं यस्तु न साधयेत् ॥ ३२ ॥

সেইজন পাপীসকলৰ মাজত অগ্ৰ, আৰু সি আত্মঘাত কৰে—যি এই অনিত্য মানৱজীৱন পাইও নিত্য (ভগৱৎ-তত্ত্ব) সাধনা নকৰে।

Verse 33

स याति नरकं घोरं कोऽन्यस्तस्मादचेतनः । शरीरं यातनारुपं मलाद्यैः परिदूषितम् ॥ ३३ ॥

সি ভয়ংকৰ নৰকলৈ যায়; তাৰ চেয়ে অধিক অচেতন আৰু কোন? কিয়নো সি মল আদি অশুচিৰে সম্পূৰ্ণ দুষিত, যাতনাৰূপ দেহটোকেই আঁকোৱালি ধৰে।

Verse 34

तस्मिन्यो याति विश्वासं तं विद्यादात्मघातकम् । सर्वेषु प्राणिनः श्रेष्टास्तेषु वै बुद्धिजीविनः ॥ ३४ ॥

যি তাত (অযোগ্য আশ্ৰয়ত) বিশ্বাস ৰাখে, তাক আত্মঘাতক বুলি জানিবা। সকলো প্ৰাণীৰ মাজত মানুহ শ্ৰেষ্ঠ; আৰু মানুহৰ মাজতো সৎবুদ্ধিৰে জীৱন যাপন কৰোঁতাই শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 35

बुद्धिमस्तु नराः श्रेष्टा नरेषु ब्राह्मणास्तथा । ब्राह्मणेषु च विद्वांसो विद्वत्सु कृतबुद्धयः ॥ ३५ ॥

মানুহৰ মাজত বুদ্ধিমানেই শ্ৰেষ্ঠ; মানুহৰ মাজত ব্ৰাহ্মণো অগ্ৰগণ্য। ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজত পণ্ডিতসকল বিশেষ, আৰু পণ্ডিতসকলৰ মাজত যিসকলৰ বুদ্ধি সুসংস্কৃত আৰু পৰিপক্ব—তেওঁলোকেই পৰম শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 36

कृतबुद्धिषु कर्त्तारः कर्तृषु ब्रह्मवादिनः । ब्रह्मवादिष्वपि तथा श्रेष्टो निर्मम उच्यते ॥ ३६ ॥

সুসংস্কৃত বুদ্ধিধাৰীসকলৰ মাজত কৰ্মকাৰী শ্ৰেষ্ঠ; কৰ্মকাৰীৰ মাজত ব্ৰহ্মবক্তা শ্ৰেষ্ঠ। আৰু ব্ৰহ্মবাদীসকলৰ মাজতো যি মমতা-আসক্তিহীন—সেইজনেই উত্তম বুলি কোৱা হয়।

Verse 37

एतेभ्योऽपि परो ज्ञेयो नित्यं ध्यानपरायणः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कर्त्तव्यो धर्मसंग्रहः ॥ ३७ ॥

এই সকলোতকৈও ওপৰত তেওঁ—যি সদায় ধ্যানত পৰায়ণ। সেয়ে সৰ্ব প্ৰচেষ্টাৰে ধৰ্মৰ সংগ্ৰহ কৰি ধৰ্ম পালন কৰা কৰ্তব্য।

Verse 38

सर्वत्र पूज्यते जंतुर्धर्मवान्नात्र संशयः । गच्छ स्वपुण्यैर्मत्स्थानं सर्वभोगसमन्वितम् ॥ ३८ ॥

ধৰ্মৱান জীৱ সৰ্বত্ৰ পূজিত হয়—ইয়াত সন্দেহ নাই। নিজৰ পুণ্যবলে মোৰ ধামলৈ যোৱা, যি সকলো ভোগেৰে সমন্বিত।

Verse 39

अस्ति चेद्दुष्कृतं किंचित्पश्चादत्रैव भोक्ष्यसे । एवं यमस्तमभ्यर्च्य प्रापयित्वा च सद्गतिम् ॥ ३९ ॥

যদি অলপো দুষ্কৃত অৱশিষ্ট থাকে, তেন্তে পাছত তাৰ ফল ইয়াতেই ভোগ কৰিব লাগিব। এইদৰে যমে তাক সন্মান কৰি পূজা কৰি, সৎগতিলৈ পৌঁছাই আগলৈ নিলে।

Verse 40

आहूय पापिनश्चैव कालदंडेन तर्जयेत् । प्रलयांबुदनिर्घोषो ह्यंजनाद्रिसमप्रभः ॥ ४० ॥

সি পাপীসকলক মাতি আনি কালদণ্ডে ভয় দেখাই শাস্তি দিছিল। তাৰ গর্জন প্ৰলয়-মেঘৰ বজ্ৰধ্বনি সদৃশ, আৰু তাৰ দীপ্তি অঞ্জন পৰ্বতৰ ন্যায় আছিল।

Verse 41

विद्युत्प्र भायुर्घोर्भीमो द्वात्रिंशद्भुजसंयुतः । योजनत्रयविस्तारो रक्ताक्षो दीर्घनासिकः ॥ ४१ ॥

বিদ্যুৎসম প্ৰভাযুক্ত, অতি ঘোৰ আৰু ভীষণ; বত্ৰিশ বাহুযুক্ত, তিন যোজন বিস্তৃত দেহধাৰী, ৰক্তচক্ষু আৰু দীঘল নাসিকাযুক্ত আছিল।

Verse 42

दंष्ट्राकरालवदनो वापीतुल्योग्रलोचनः । मृत्युज्वरादिभिर्युक्तश्चित्रगुत्पोऽपि भीषणः ॥ ४२ ॥

দাঁত উচলাই ভয়ংকৰ মুখ, কুঁৱাৰ দৰে গভীৰ উগ্ৰ চকু; মৃত্যু, জ্বৰ আদি পীড়াসহ—চিত্ৰগুপ্তো ভীষণ ৰূপে দেখা দিছিল।

Verse 43

सर्वे दूताश्च गर्जंति यमतुल्यविभीषणाः । ततो ब्रवीति तान्सर्वान्कंपमानांश्च पापिनः ॥ ४३ ॥

যমসম ভয়ংকৰ সকলো দূতে গর্জন কৰে। তাৰ পিছত সি কঁপিবলৈ ধৰা সেই সকলো পাপীক উদ্দেশ কৰি কথা কয়।

Verse 44

शोचन्तः स्वानि कर्माणि चित्रगुत्पो यमाज्ञया । भो भो पापा दुराचारा अहंकारप्रदूषिताः ॥ ४४ ॥

নিজ নিজ কৰ্মৰ বাবে শোক কৰি, যমৰ আজ্ঞাৰে চিত্ৰগুপ্তে কয়—“হে হে পাপীসকল, দুষ্কাৰ্যকাৰীসকল, অহংকাৰত কলুষিত জনসকল!”

Verse 45

किमर्थमर्जितं पापं युष्माभिरविवेकिभिः । कामक्तोधादिदृष्टेन सगर्वेण तु चेतसा ॥ ४५ ॥

হে অবিবেকী লোকসকল! কামত অন্ধ আৰু গৰ্বত ফুলি উঠা চিত্তে তোমালোকে কিয় পাপ অৰ্জন কৰিলা?

Verse 46

यद्यत्पापतरं तत्तत्किमर्थं चरितं जनाः । कृतवंतः पुरा पापान्यत्यंतहर्षिताः ॥ ४६ ॥

মানুহে কিয় সেইবোৰ কৰ্মই কৰে যিবোৰ অধিক পাপময়—অতিপাপ? আগতেও তেওঁলোকে পাপ কৰিছিল, আৰু সেয়াও অতিশয় আনন্দে।

Verse 47

तथैव यातना भोज्याः किं वृथा ह्यतिदुरिवताः । भृत्यमित्रकलत्रार्थं दुष्कृतं चरितं यथा ॥ ४७ ॥

তেনে যাতনাও ভোগ কৰিবই লাগে; তেন্তে এই ব্যৰ্থ অতিদুখ কিয়? ভৃত্য, বন্ধু আৰু পত্নীৰ বাবে যেনেকৈ দুষ্কৰ্ম কৰা হয়, তেনেকৈ ফল ভোগ কৰিব লাগে।

Verse 48

तथा कर्मवशात्प्राप्ता यूयमत्रातिदुःखिताः । युष्माभिः पोषिता ये तु पुत्राद्या अन्यतोगताः ॥ ४८ ॥

তেনে কৰ্মবশত তোমালোকে ইয়ালৈ আহি অতিশয় দুখিত হৈছে। যাক তোমালোকে পোষণ কৰিছিলা—পুত্ৰ আদি—সিহঁত আন ঠাইলৈ গ’ল।

Verse 49

युष्माकमेव तत्पापं प्राप्तं किं दुःखकारणम् । यथा कृतानि पापानि युष्माभिः सुबहूनि वै ॥ ४९ ॥

সেই পাপ তোমালোকৰ ওপৰতে আহি পৰিছে; দুখৰ আন কাৰণ কি হ’ব পাৰে? কিয়নো তোমালোকে নিশ্চয় বহু পাপ কৰিছা।

Verse 50

तथा प्राप्तनि दुःखानि किमर्थमिह दुःखिताः । विचारयध्वं यूयं तु युष्माभिश्चारितं पुरा ॥ ५० ॥

এনে দুখ তোমালোকৰ ওপৰত আহিলে, তেন্তে ইয়াত কিয় শোক কৰিছা? তোমালোক সকলোৱে ভাবি চোৱা—এই সকলো আগতে তোমালোকেই কৰিছিলা।

Verse 51

यमः करिष्यते दंडमिति किं न विचारितम् । दरिद्रेऽपि च मूर्खे च पंडिते वा श्रियान्विते ॥ ५१ ॥

যমে নিশ্চয় দণ্ড দিব—এই কথা তোমালোকে ভাবি নাছিলা নেকি? দৰিদ্ৰ হওক, মূৰ্খ হওক, পণ্ডিত হওক বা ঐশ্বৰ্যবান হওক—সকলেই (দণ্ডৰ অধীন)।

Verse 52

कांदिशीके च वीरे च समवर्तीः यमः स्मृतः । चित्रगुप्तेरितं वाक्यं श्रुत्वा ते पापिनस्तदा ॥ ५२ ॥

কাঁদিশীক আৰু বীৰ—দুয়ো ঠাইতে যমক ‘সমৱৰ্তী’ (নিৰপেক্ষ বিধাতা) বুলি স্মৰণ কৰা হয়। চিত্ৰগুপ্তৰ বাক্য শুনি সেই পাপীসকল তেতিয়া স্তব্ধ হৈ পৰিল।

Verse 53

शौचंतः स्वानि कर्मणि तूष्णीं तिष्टंति भीषिताः । यमाज्ञाकारिणः क्रूरश्चंडा दूता भयानकाः ॥ ५३ ॥

ভয়ত কঁপি কঁপি তেওঁলোকে নীৰৱে থিয় হৈ থাকে, নিজ নিজ কৰ্তব্যত নিয়োজিত—যমৰ আজ্ঞা পালন কৰা সেই নিষ্ঠুৰ, চণ্ড, ভয়ংকৰ দূতসকল।

Verse 54

चंडलाद्याः प्रसह्यैतान्नरकेषु क्षिपंति च । स्वदुष्कर्मफलं ते तु भुक्त्वांते पापशेषतः ॥ ५४ ॥

তাৰ পিছত চণ্ডাল আদি তেওঁলোকক জোৰ কৰি ধৰি নৰকসমূহত নিক্ষেপ কৰে। তাত তেওঁলোকে নিজৰ দুষ্কৰ্মৰ ফল ভোগ কৰে; সেয়া ক্ষয় হ’লে কেৱল পাপৰ অৱশিষ্ট থাকে।

Verse 55

महीतलं च संप्राप्य भवंति स्थावरादयः । नारद उवाच । भगवन्संशयो जातो मच्चेतसि दयानिधे ॥ ५५ ॥

পৃথিৱীৰ তললৈ প্ৰাপ্য হৈ সিহঁতে গছ-লতা আদি স্থাৱৰ হৈ পৰে। নাৰদে ক’লে—হে ভগৱান, হে দয়ানিধি, মোৰ চিত্তত এক সংশয় জন্মিছে।

Verse 56

त्वं समर्थोऽसि तच्छेत्तुं यतो नो ह्यग्रजो भवान् । धर्माश्च विविधाः प्रोक्ताः पापान्यपि बहूनि च ॥ ५६ ॥

সেই সংশয় ছেদ কৰিবলৈ আপুনি সমৰ্থ, কিয়নো আপুনিই আমাৰ অগ্রজ। আপুনি নানা ধৰণৰ ধৰ্ম কৈছে, আৰু বহু ধৰণৰ পাপো বৰ্ণনা কৰিছে।

Verse 57

चिरभोज्यं फलं तेषामुक्तं बहुविदा त्वया । दिनांते ब्रह्मणः प्रोक्तो नाशो लोकत्रयस्य वै ॥ ५७ ॥

সিহঁতৰ বাবে দীৰ্ঘকাল ভোগ্য ফল আপুনি বহু প্ৰকাৰে কৈছে। আৰু আপুনি এইটোও কৈছে যে ব্ৰহ্মাৰ দিনৰ অন্তত ত্ৰিলোকৰ বিনাশ ঘটে।

Verse 58

परार्द्धद्वितयांते तु ब्रह्माण्डस्यापि संक्षयः । ग्रामदानादिपुण्यानां त्वयैव विधिनंदन ॥ ५८ ॥

দুই পৰাৰ্ধৰ অন্তত এই ব্ৰহ্মাণ্ডৰো লয় হয়। কিন্তু গ্ৰামদান আদি দানৰ পৰা জন্মা পুণ্যৰ বিধান আপুনিয়েই স্থিৰ কৰিছে, হে বিধিনন্দন।

Verse 59

कल्पकोटिसहस्त्रेषु महान्भोग उदाहृतः । सर्वेषामेव लोकानां विनाशः प्राकृते लये ॥ ५९ ॥

হাজাৰ কোটি কল্পলৈকে ‘মহান ভোগ’ বুলি কোৱা হৈছে; তথাপি প্ৰাকৃত লয়ৰ সময়ত সকলো লোকৰ বিনাশ নিশ্চয় ঘটে।

Verse 60

एकः शिष्यत एवेति त्वया प्रोक्तं जनार्दनः । एष मे संशयो जातस्तं भवाञ्छेत्तुमर्हति ॥ ६० ॥

হে জনাৰ্দন! আপুনি কৈছে যে শেষত কেৱল ‘এজন’হে শিষ্য হিচাপে থাকে। এই বিষয়ে মোৰ মনত সন্দেহ জাগিছে—কৃপা কৰি তাক দূৰ কৰক।

Verse 61

पुण्यपापोपभोगानां समाप्तिर्नास्य संप्लवे । सनक उवाच । साधु साधु महाप्राज्ञ गुह्याद्गुह्यतमं त्विदम् ॥ ६१ ॥

তাৰ বাবে প্ৰলয়কালতো পুণ্য-পাপ ভোগৰ সমাপ্তি নহয়। সনকে ক’লে—“সাধু, সাধু, হে মহাপ্ৰাজ্ঞ! ই গোপনীয়ৰো পৰম গোপন।”

Verse 62

पृष्टं तत्तेऽभिधास्यामि श्रृणुष्व सुसमाहितः । नारायणोऽक्षरोऽनंतः परं ज्योतिः सनातनः ॥ ६२ ॥

তুমি যি সুধিছা, সেয়া মই ক’ম—একাগ্ৰচিত্তে শুনা। নাৰায়ণ অক্ষয়, অনন্ত, পৰম আৰু সনাতন জ্যোতি।

Verse 63

विशुद्धो निर्गुणो नित्यो मायामोहविवर्जितः । निर्गुणोऽपि परानन्दो गुणवानिव भाति यः ॥ ६३ ॥

তেওঁ সম্পূৰ্ণ বিশুদ্ধ, নিৰ্গুণ, নিত্য আৰু মায়া-মোহবিবর্জিত। নিৰ্গুণ হ’লেও পৰমানন্দস্বৰূপ হৈ গুণৱানৰ দৰে প্ৰকাশ পায়।

Verse 64

ब्रह्मविष्णुशिवाद्यैस्तु भेदवानिव लक्ष्यते । गुणोपाधिकभेदेषु त्रिष्वेतेषु सनातन ॥ ६४ ॥

তেওঁ সনাতন হ’লেও ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু, শিৱ আদি ৰূপে যেন ভেদযুক্ত বুলি লক্ষ্য হয়—ত্রিগুণৰ উপাধিজনিত ভেদৰ কাৰণে।

Verse 65

संयोज्य मायामखिलं जगत्कार्यं करोति च । ब्रह्मरुपेण सृजति विष्णुरुपेण पाति च ॥ ६५ ॥

ভগৱান নিজৰ মায়াক সংযোজি সমগ্ৰ জগতৰ কাৰ্য সম্পাদন কৰে; ব্ৰহ্মা-ৰূপে সৃষ্টি কৰে আৰু বিষ্ণু-ৰূপে পালন কৰে।

Verse 66

अंते च रुद्ररुपेण सर्वमत्तीति निश्चितम् । प्रसयांते समुत्थाय ब्रह्मरुपी जनार्दनः ॥ ६६ ॥

অন্তত ৰুদ্ৰ-ৰূপে তেওঁ সকলোকে গ্ৰাস কৰে—ই নিশ্চিত। তাৰপিছত সৃষ্টিকালে পুনৰ উদিত হৈ জনাৰ্দন ব্ৰহ্মা-ৰূপ ধাৰণ কৰে।

Verse 67

चराचरात्मकं विश्वं यथापूर्वमकल्पयत् । स्थावराद्याश्च विप्रेंद्र यत्र यत्र व्यवस्थिताः ॥ ६७ ॥

তেওঁ চল-অচলময় বিশ্বক যথাপূৰ্ব পুনৰ গঢ়িলে; হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ, স্থাৱৰাদি য’ত য’ত আগতে স্থিত আছিল, ত’ত ত’তেই পুনৰ স্থাপিত হ’ল।

Verse 68

ब्रह्मा तत्तज्जगत्सर्वं यथापूर्वं करोति वै । तस्मात्कृतानां पापानां पुण्यानां चैव सत्तम ॥ ६८ ॥

ব্ৰহ্মাই সেই সমগ্ৰ জগতক নিশ্চিতভাৱে যথাপূৰ্ব পুনৰ সৃষ্টি কৰে। সেয়ে, হে সত্তম, কৰা পাপ-পুণ্যৰ ফল অৱশ্যে অনুসৰণ কৰে।

Verse 69

अवश्यमेव भोक्तव्यं कर्मणां ह्यक्षयं फलम् । नाभुक्तं क्षीयते कर्म कल्पकोटिशतैरपि ॥ ६९ ॥

কৰ্মৰ অক্ষয় ফল অৱশ্যে ভোগ কৰিব লাগে; যি কৰ্ম ভোগ কৰা নহ’ল, সি কোটি কোটি কল্পতো ক্ষয় নহয়।

Verse 70

अवश्यमेव भोक्तव्यं कृतं कर्म शुभाशुभम् । यो देवः सर्वलोकानामंतरात्मा जगन्मयः । सर्वकर्मफलं भुक्ते परिपूर्णः सनातनः ॥ ७० ॥

মানুহে কৰা শুভ বা অশুভ কৰ্মৰ ফল অনিবাৰ্যভাৱে ভোগ কৰিব লাগে। যি দেৱ সকলো লোকৰ অন্তৰাত্মা আৰু জগতব্যাপী, সেই সনাতন পৰিপূৰ্ণ প্ৰভুৱে সকলো কৰ্মফল ভোগ কৰোৱায়।

Verse 71

योऽसौ विश्वंभरो देवो गुणमेदव्यवस्थितः । सूजत्यवति चात्त्येतत्सर्वं सर्वभुगव्ययः ॥ ७१ ॥

যি বিশ্বধাৰক দেৱ গুণসমূহৰ নানাবিধ ব্যৱস্থাত প্ৰতিষ্ঠিত, তেওঁয়েই এই সমগ্ৰ জগত সৃষ্টি কৰে, পালন কৰে আৰু অন্তত সংহাৰো কৰে—তেওঁ সৰ্বভোক্তা অব্যয় ঈশ্বৰ।