The Origin of the Gaṅgā and the Gods’ Defeat Caused by Bali
নাৰদে সনকৰ ওচৰত গংগাৰ উৎপত্তি সুধে—গংগা বিষ্ণুৰ পাদাগ্ৰৰ পৰা প্ৰাদুৰ্ভূত আৰু বক্তা-শ্ৰোতাৰ পাপ নাশিনী। সনকে দেৱ-দৈত্য বংশক্ৰম বৰ্ণনা কৰে: কশ্যপৰ পত্নী অদিতি আৰু দিতিৰ পৰা দেৱ আৰু দৈত্য জন্মে; বৈৰ হিৰণ্যকশিপুৰ বংশত প্ৰহ্লাদ, বিৰোচন আৰু মহাবলী বলিলৈ গঢ়ায়। বলিয়ে অপাৰ সেনা লৈ ইন্দ্ৰপুৰীত আক্রমণ কৰে; শঙ্খধ্বনি, অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ আৰু বিশ্বকম্পন সৃষ্টিকাৰী ভয়ংকৰ যুদ্ধৰ বৰ্ণনা আছে। আঠ হাজাৰ বছৰৰ পাছত দেৱসকল পৰাজিত হৈ পলাই যায় আৰু পৃথিৱীত ছদ্মবেশে ঘূৰি ফুৰে। বলি সমৃদ্ধ হৈ বিষ্ণুপ্ৰীত্যৰ্থ অশ্বমেধ যজ্ঞ কৰে; কিন্তু পুত্ৰসকলৰ ৰাজ্যহানিত অদিতি শোকাকুল হয়। তেওঁ হিমালয়লৈ গৈ হৰিক সচ্চিদানন্দ স্বৰূপে ধ্যান কৰি কঠোৰ তপস্যা কৰে। দৈত্য-মায়াবীয়ে দেহ-পরিমাপ আৰু মাতৃধৰ্মৰ যুক্তি দি বাধা দিব খোজে; ব্যৰ্থ হৈ আক্রমণ কৰিলে দগ্ধ হয়। দেৱসকলৰ প্ৰতি কৰুণাৰে বিষ্ণুৰ সুদৰ্শন চক্ৰে শতবছৰ অদিতিক ৰক্ষা কৰে।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । विष्णुपादाग्रसंभूता या गङ्गेत्यभिधीयते । तदुत्पत्तिं वद भ्रातरनुग्राह्योऽस्मि ते यदि ॥ १ ॥
নাৰদে ক’লে—যাক ‘গঙ্গা’ বুলি কোৱা হয়, সেয়া ভগৱান বিষ্ণুৰ পদাগ্ৰৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি কোৱা হয়। হে ভ্ৰাতা, মই যদি তোমাৰ অনুগ্ৰহৰ যোগ্য হওঁ তেন্তে তাৰ উৎপত্তি কোৱা।
Verse 2
सनक उवाच । श्रृणु नारद वक्ष्यामि गङ्गोत्पत्तिं तवानघ । वदतां श्रृण्वतां चैंव पुण्यदां पापनाशिनीम् ॥ २ ॥
সনকে ক’লে—হে নিষ্পাপ নাৰদ, শুনা; মই তোমাক গঙ্গাৰ উৎপত্তি ক’ম। ইয়াক কোৱা আৰু শুনা দুয়োকে পুণ্য দান কৰে আৰু পাপ নাশ কৰে।
Verse 3
आसीदिंद्रादिदेवानां जनकः कश्यपो मुनिः । दक्षात्मजे तस्य भार्ये दितिश्चादितिरेव च ॥ ३ ॥
ইন্দ্ৰ আদি দেৱতাসকলৰ জনক আছিল কশ্যপ মুনি। তেওঁৰ পত্নী আছিল দক্ষৰ কন্যা—দিতি আৰু অদিতি।
Verse 4
अदितिर्देवमातास्ति दैत्यानां जननी दितिः । ते तयोरात्मजा विप्र परस्परजयैषिणः ॥ ४ ॥
অদিতি দেৱসকলৰ মাতা, আৰু দিতি দৈত্যসকলৰ জননী বুলি কোৱা হয়। হে বিপ্ৰ, সেই দুয়োৰ পুত্ৰসকল সদায় পৰস্পৰক জয় কৰিবলৈ আগ্ৰহী।
Verse 5
सदा सपूर्वदेवास्तु यतो दैत्याः प्रकीर्तिताः । आदिदैंत्यो दितेः पुत्रो हिरण्यकशिपुर्बली ॥ ५ ॥
যিহেতু দৈত্যসকলক সদায় পূৰ্বদেৱসকলৰ সৈতে একেলগে কীৰ্তন কৰা হয়, সেয়ে দিতিৰ পুত্ৰ পৰাক্ৰমী হিৰণ্যকশিপুক আদিদৈত্য বুলি কোৱা হয়।
Verse 6
प्रह्लादस्तस्य पुत्रो।़भूत्सुमहान्दैत्यसत्तमः । विरोचन स्तस्य सुतो बभूव द्विजभक्तिमान् ॥ ६ ॥
তাৰ পুত্ৰ প্ৰহ্লাদ হৈছিল—অতি মহান, দৈত্যসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ। আৰু প্ৰহ্লাদৰ পুত্ৰ বিৰোচন আছিল, যি দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ) ভক্ত আছিল।
Verse 7
तस्य पुत्रोऽतितेजस्वी बलिरासीत्प्रतापवान् । स एव वाहिनीपालो दैत्यानामभवन्मुनेः ॥ ७ ॥
তাৰ পুত্ৰ অতি তেজস্বী আৰু প্ৰতাপৱান বলি আছিল। হে মুনে, তেওঁেই দৈত্যসেনাৰ নেতা আৰু পালনকৰ্তা হৈছিল।
Verse 8
बलेन महता युक्तो बुभुजे मेदिनीमिमाम् । विजित्य वसुधां सर्वां स्वर्गं जेतुं मनो दधे ॥ ८ ॥
মহাবলেৰে যুক্ত হৈ তেওঁ এই পৃথিৱী ভোগ কৰিলে। সমগ্ৰ বসুধা জয় কৰি স্বৰ্গকো জয় কৰিবলৈ মন স্থিৰ কৰিলে।
Verse 9
गजाश्च यस्यायुतकोटिलक्षास्तावन्त एवाश्वरथा मुनींद्र । गजेगजे पंचशती पदातेः किं वर्ण्यते तस्य चमूर्वरिष्टा ॥ ९ ॥
হে মুনীন্দ্ৰ! যাৰ অযুত, কোটি আৰু লক্ষ সংখ্যক গজ আছে, তেনেকৈয়ে অশ্বৰথো আছে। প্ৰতিটো গজৰ সৈতে পাঁচশ পদাতিক—এনে অতুলনীয় সেনাৰ শ্ৰেষ্ঠতা কেনেকৈ বৰ্ণনা কৰা যায়?
Verse 10
अमात्यकोट्यग्रसरावमात्यौ कुम्भाण्डनामाप्यथ कूपकर्णः । पित्रा समं शौर्यपराक्रमाभ्यां बाणो बलेः पुत्रशतग्रजोऽभूत् ॥ १० ॥
অমাত্যসকলৰ কোটি সমূহত দুজন অগ্ৰ অমাত্য আছিল—কুম্ভাণ্ড আৰু কূপকৰ্ণ। আৰু বাণ, শৌৰ্য-পরাক্ৰমত পিতাৰ সমান, বলিৰ শতপুত্ৰ-বংশত প্ৰপৌত্ৰ ৰূপে জন্মিলে।
Verse 11
बलिः सुराञ्जेतुमनाः प्रवृत्तः सैन्येन युक्तो महता प्रतस्थे । ध्वजातपर्त्रैर्गगनाबुराशेस्तरङ्गविद्युत्स्मरणं प्रकुर्वन् ॥ ११ ॥
দেৱতাক জয় কৰাৰ মনোভাৱে বলি মহাসেনাসহ আগবাঢ়িল। ধ্বজাৰ উৰি থকা বস্ত্ৰই আকাশক সাগৰৰ দৰে কৰিলে—যেন ঢৌ আৰু বিজুলীৰ স্মৰণ একেলগে জাগিল।
Verse 12
अवाप्य वृत्रारिपुरं सुरारी रुरोघ दैत्यैर्मृगराजगाढैः । सुरश्च युद्धाय पुरात्तथैव विनिर्ययुर्वज्रकरादयश्च ॥ १२ ॥
বৃত্ৰাৰি (ইন্দ্ৰ)ৰ নগৰীত উপস্থিত হৈ দেৱশত্ৰুৱে সিংহসম ঘন দৈত্যসকলৰে তাক অৱৰোধ কৰিলে। তেতিয়া দেৱতাসকলেও তেনেকৈ যুদ্ধৰ বাবে নগৰৰ পৰা ওলাই আহিল—বজ্ৰধাৰী ইন্দ্ৰ আদি নেতৃত্বত।
Verse 13
ततः प्रववृते युद्धं घोरं गीर्वाणदैत्ययो । कल्पांतमेघानिर्धोषं डिंडिंमध्वनिसंभ्रमम् ॥ १३ ॥
তাৰ পিছত দেৱ আৰু দৈত্যৰ মাজত ভয়ংকৰ যুদ্ধ আৰম্ভ হ’ল—তাৰ গর্জন যেন প্ৰলয়ান্ত মেঘৰ গৰ্জন, আৰু ৰণডিণ্ডিমৰ ধ্বনিয়ে চাৰিওফালে তুমুল সংভ্ৰম তুলিলে।
Verse 14
मुमुचुः शरजालानि दैंत्याः सुमनसां बले । देवाश्च दैत्यसेनासु संग्रामेऽत्यन्तदारुणे ॥ १४ ॥
অত্যন্ত দাৰুণ সেই যুদ্ধত দৈত্যসকলে দেৱসেনাৰ ওপৰত বাণজাল নিক্ষেপ কৰিলে; আৰু দেৱসকলেও প্ৰত্যুত্তৰ স্বৰূপে দৈত্যসেনাৰ ওপৰত শৰবৃষ্টি কৰিলে।
Verse 15
जहि दारय भिंधीते छिंधि मारय ताडय । इत्येवं सुमहान्घोषो वदतां सेनयोरभूत् ॥ १५ ॥
“মাৰ! ফালি দে! বিদ্ধ কৰ! কাটি দে! সংহাৰ কৰ! প্ৰহাৰ কৰ!”—এনেদৰে উভয় সেনাৰ যোদ্ধাসকলে পৰস্পৰে চিঞৰি এক মহাঘোষ তুলিলে।
Verse 16
शरदुन्दुभिनिध्वानैः सिंहनादैः सिंहनादैः सुरद्विषाम् । भाङ्कारैः स्यन्दनानां च बाणक्रेङ्गारनिःस्वनैः ॥ १६ ॥
যুদ্ধদুন্দুভিৰ গর্জন, সুৰদ্বিষসকলৰ পুনঃপুন সিংহনাদ, ৰথৰ খণখণ শব্দ আৰু বাণৰ কৰ্কশ সোঁ-সোঁ ঝংকাৰত ৰণভূমি প্ৰতিধ্বনিত হ’ল।
Verse 17
अश्वानां हेषितैश्चैव गजानां बृंहितैस्तथा । टङ्गारैर्धनुषां चैव लोकः शब्दत्मयोऽभवत् ॥ १७ ॥
ঘোঁৰাৰ হেষাধ্বনি, হাতীৰ গর্জন আৰু ধনুৰ টংকাৰত যেন সমগ্ৰ লোক শব্দময় হৈ পৰিল।
Verse 18
सुरासुरविनिर्मुक्तबाणनिष्पेषजानले । अकालप्रलयं मेने निरीक्ष्य सकलं जगत् ॥ १८ ॥
দেৱ-অসুৰে নিক্ষেপ কৰা বাণৰ আঘাত-চূৰ্ণনত জ্বলি উঠা অগ্নিয়ে সমগ্ৰ জগত দগ্ধ হোৱা যেন দেখি, সি ভাবিলে—অকাল প্ৰলয় আহিল।
Verse 19
बभौ देवद्विषां सेना स्फुरच्छस्त्रौघधारिणी । चलद्विद्युन्निभा रात्रिश्छादिता जलदैरिव ॥ १९ ॥
দেৱদ্বেষীসকলৰ সেনা ঝলমল কৰি উঠিল, স্ফুৰিত অস্ত্ৰসমূহ ধাৰণ কৰি; চলন্ত বিজুলীৰে দীপ্ত ৰাতিৰ দৰে, যেন মেঘে আৱৃত।
Verse 20
तस्मिन्युद्धे महाधोरैर्गिरीन् क्षित्पान् सुरारिभिः । नाराचैश्चूर्णयामासुर्देवास्ते लघुविक्रमाः ॥ २० ॥
সেই মহাভয়ংকৰ যুদ্ধত, যেতিয়া দেৱশত্রুসকলে পৰ্বত নিক্ষেপ কৰিছিল, তেতিয়া ক্ষিপ্ৰ পৰাক্ৰমী দেৱসকলে লৌহবাণে সিহঁতক চূৰ্ণ কৰি পেলালে।
Verse 21
केचित्सताडयामासुर्नागैर्नागान्रथान्रथैः । अश्वैरश्वांश्च केचित्तु गदादण्डैरथार्द्दयन् ॥ २१ ॥
কিছুমানে হাতীৰে হাতীক, ৰথেৰে ৰথক আঘাত কৰিলে; কিছুমানে ঘোঁৰাৰে ঘোঁৰাক ধাক্কা দিলে, আৰু আন কিছুমানে গদা আৰু দণ্ডেৰে শত্রুক প্ৰহাৰ কৰিলে।
Verse 22
परिधैस्ताडिताः केचित्पेतुः शोणितकर्द्दमे । समुक्त्रांतासवः केचिद्विमानानि समाश्रिताः ॥ २२ ॥
লোহাৰ পৰিঘেৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত কিছুমানে ৰক্তমিশ্ৰ কাদাত পৰি গ’ল; আৰু কিছুমানে, প্ৰাণবায়ু ক্ষয়মান হ’লে, বিমানসমূহৰ আশ্ৰয় ল’লে।
Verse 23
ये दैत्या निहता देवैः प्रसह्य सङ्गरे तदा । ते देवभावमापन्ना दैतेयान्समुपाद्रवन् ॥ २३ ॥
যিসকল দৈত্য তেতিয়া যুদ্ধত দেৱসকলে বলপূৰ্বক নিধন কৰিছিল, সিহঁতে দেৱভাব লাভ কৰিলে; দেৱস্বভাৱী হৈ সিহঁতে পুনৰ দৈত্যসকলকেই আক্ৰমণ কৰিলে।
Verse 24
अथ दैत्यगणाः क्रुद्वास्तड्यमानाः सुर्वैर्भृशम् । शस्त्रैर्बहुविधैर्द्देवान्निजध्नुरतिदारुणाः ॥ २४ ॥
তেতিয়া দেৱসকলৰ প্ৰচণ্ড আঘাতত তাড়িত হৈও, ক্ৰোধে উন্মত্ত দৈত্যগণে নানাবিধ অস্ত্ৰ লৈ অতি নিৰ্দয়ভাৱে দেৱতাসকলৰ ওপৰত জপিয়াই পৰি তেওঁলোকক নিপাত কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 25
दृषद्भिर्भिदिपालैश्च खङ्गैः परशुतोमरैः । परिधैश्छुरिकाभिश्च कुन्तैश्चक्रैश्च शङ्कुभिः ॥ २५ ॥
তেওঁলোকে শিল, ভিন্দিপাল বাণ, খড়্গ, পৰশু আৰু তোমৰ, লৌহদণ্ড, ছুৰিকা, কুন্ত, চক্ৰ আৰু শঙ্কু-কীলাৰে আঘাত হানিবলৈ ধৰিলে।
Verse 26
मुसलैरङ्कुशेश्वैव लाङ्गलैः पट्टिशैस्तथा । शक्त्योपलैः शतघ्रीभिः पाशैश्च तलमुष्टिभिः ॥ २६ ॥
তেওঁলোকে মুসল, অঙ্কুশ, লাঙল আৰু পট্টিশ; শক্তি-ভালা আৰু শিল, শতঘ্রী (কাঁটাযুক্ত গদা), পাশ আৰু তল-মুষ্টি (মুষ্টি-শস্ত্ৰ)ৰে প্ৰহাৰ কৰিলে।
Verse 27
शूलैर्नालीकनाराचैः क्षेपणीयैस्समुद्ररैः । रथाश्वनागपदगैः सङ्कुलो ववृधे रणः ॥ २७ ॥
শূল, নালীক-নাৰাচ বাণ, নিক্ষেপযোগ্য অস্ত্ৰ আৰু মুদ্গৰ; লগতে ৰথ, অশ্ব, গজ আৰু পদাতিকৰে ভৰি সেই ৰণ ঘন কোলাহলত বৃদ্ধি পালে।
Verse 28
देवाश्च विविधास्त्राणि दैतेयेभ्यः समाक्षिपन् । एवमष्टसहस्त्राणि युद्धमासीत्सुदारुणम् ॥ २८ ॥
আৰু দেৱসকলে দৈত্যসকলৰ ওপৰত নানাবিধ অস্ত্ৰ নিক্ষেপ কৰিলে। এইদৰে আঠ সহস্ৰ (বছৰ) ধৰি অতি ভয়ংকৰ যুদ্ধ চলি থাকিল।
Verse 29
अथ दैत्यबले वृद्धे पराभूता दिवौकसः । सुरलोकं परित्यतज्य सर्वे भीताः प्रदुद्रुवुः ॥ २९ ॥
তেতিয়া দৈত্যসকলৰ বল বৃদ্ধি পোৱাত স্বৰ্গবাসী দেৱসকল পৰাভূত হ’ল; সুৰলোক ত্যাগ কৰি সকলোৱে ভয়তে পলাই গ’ল।
Verse 30
नररुपपरिच्छन्ना विचेरुरवनीतले । वैरोचनिस्त्रिभुवनं नारायणपरायणः ॥ ३० ॥
তেওঁলোকে মানুহৰূপে ছদ্মবেশ লৈ পৃথিৱীতলে বিচৰণ কৰিলে; আৰু বৈৰোচনি নাৰায়ণ-পরায়ণ হৈ ত্ৰিভুবন ভ্ৰমণ কৰি থাকিল।
Verse 31
बुभुजेऽव्याहतैश्चर्यप्रवृद्धश्रीर्महाबलः । इत्याज चाश्वमेघैः स विष्णुप्रीणनतत्परः ॥ ३१ ॥
অব্যাহত ধৰ্মাচৰণে বৃদ্ধি পোৱা শ্ৰী আৰু মহাবল লাভ কৰি সি ৰাজ্য ভোগ কৰিলে; আৰু বিষ্ণুক প্ৰীত কৰিবলৈ একাগ্ৰ হৈ অশ্বমেধ যজ্ঞ সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 32
इन्द्रत्वं चाकरोत्स्वर्गे दिक्पालत्वं तथैव च । देवानां प्रीणनार्थाय यैः क्रियन्ते द्विजैर्मखाः ॥ ३२ ॥
স্বৰ্গত সেয়া ইন্দ্ৰত্ব আৰু দিক্পালত্বো প্ৰদান কৰে—দেৱসকলক প্ৰীত কৰিবলৈ দ্বিজসকলে যি মখযজ্ঞ সম্পন্ন কৰে।
Verse 33
तेषु यज्ञेषु सर्वेषु हविर्भुङ्क्ते स दैत्यराट् । अदितिः स्वात्मजान्वीक्ष्य देवमातातिदुःखिता ॥ ३३ ॥
সেই সকলো যজ্ঞত সেই দৈত্যৰাজে হৱি নিজেই ভোগ কৰিছিল; নিজৰ পুত্ৰসকলক তেনে দেখি দেৱমাতা অদিতি অতিশয় দুঃখিত হ’ল।
Verse 34
वृथात्र निवसामीति मत्वागाद्धिमवद्गिरम् । शक्रस्यैश्वर्यमिच्छंती दैत्यानां च पराजयम् ॥ २४ ॥
“ইয়াত বাস কৰা বৃথা” বুলি ভাবি তাই হিমৱৎ পৰ্বতলৈ গ’ল। শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ ঐশ্বৰ্য আৰু দৈত্যসকলৰ পৰাজয় কামনা কৰিলে।
Verse 35
हरिध्यानपरा भूत्वा तपस्तेपेऽतिदुष्करम् । किंचित्कालं समासीना तिष्टंती च ततः परम् ॥ ३५ ॥
হৰিধ্যানত সম্পূৰ্ণ লীন হৈ তাই অতি দুষ্কৰ তপস্যা কৰিলে। কিছু কাল বহি থাকিল, তাৰ পিছত থিয় হৈও তপ চলাই গ’ল।
Verse 36
पादेनैकेन सुचिरं ततः पादाग्रमात्रतः । कंचित्कालं फलाहारा ततः शीर्णदलाशना ॥ ३६ ॥
দীৰ্ঘকাল তাই এটা ভৰিত থিয় হৈ থাকিল; তাৰ পিছত ভৰিৰ আগফালৰ টিপত মাত্ৰ থিয় হ’ল। কিছু কাল ফলাহাৰ কৰিলে, তাৰ পাছত শুকাই সৰি পৰা পাতেই খালে।
Verse 37
ततो जलाशमा वायुभोजनाहारवर्जिता । सच्चिदानन्दसन्दोहं ध्यायत्यात्मानमात्मना ॥ ३७ ॥
তাৰ পিছত তাই তৃষ্ণা আৰু ক্লান্তিৰ পৰা মুক্ত হ’ল; বায়ুকেই আহাৰ মানি সাধাৰণ খাদ্য ত্যাগ কৰিলে। আত্মাই আত্মাক সচ্চিদানন্দ-ঘন ৰূপে ধ্যান কৰিলে।
Verse 38
दिव्याब्दानां सहस्त्रं सा तपोऽतप्यत नारद । दुरन्तं तत्तपः श्रुत्वा दैतेया मायिनोऽदितिम् ॥ ३८ ॥
হে নাৰদ! তাই এক সহস্ৰ দিব্য বৰ্ষ তপস্যা কৰিলে। সেই দুঃসাধ্য তপৰ কথা শুনি মায়াবী দৈত্যসকল অদিতিৰ ফালে আগবাঢ়িল।
Verse 39
देवतारुपमास्थाय संप्रोचुर्बलिनोदिताः । किमर्थं तप्यते मातः शरीरपरिशोषणम् ॥ ३९ ॥
দেৱতাৰূপ ধৰি, বলিৰ প্ৰেৰণা পাই তেওঁলোকে ক’লে— “হে মাতা, কিয় তুমি এনে তপস্যা কৰিছা, যিয়ে দেহ শুকাই পেলায়?”
Verse 40
यदि जानन्ति दैतेया महदुखं ततो भवेत् । त्यजेदं दुःखबहुलं कायशोषणकारणम् ॥ ४० ॥
দৈত্যসকলে যদি এই কথা জানে, তেন্তে তেওঁলোকৰ মহাদুখ হ’ব; সেয়ে দুখে ভৰা আৰু দেহক্ষয়ৰ কাৰণ এই পথ ত্যাগ কৰা উচিত।
Verse 41
प्रयाससाध्यं सुकृतं न प्रशँसन्ति पण्डिताः । शरीरं यन्ततो रक्ष्यं धर्मसाधनतत्परैः ॥ ४१ ॥
অতি প্ৰয়াসেৰে যি সুকৃত সাধ্য, পণ্ডিতসকলে তাক প্ৰশংসা নকৰে। ধৰ্মসাধনত তৎপৰসকলে দেহক যত্নে ৰক্ষা কৰিব লাগে; দেহেই সাধনৰ উপকৰণ।
Verse 42
ये शरीरमुपेक्षन्ते ते स्युरात्मविघातिनः । सुखं त्वं तिष्ट सुभगे पुत्रानस्मान्न खेदय ॥ ४२ ॥
যিসকলে দেহক অৱহেলা কৰে, তেওঁলোক নিজৰ আত্মাৰেই বিনাশকাৰী। সেয়ে হে সুভাগিনী, সুখে থাকাঁ; আমাক—তোমাৰ পুত্ৰসকলক—দুখ নিদিবা।
Verse 43
मात्रा हीना जना मातर्मृतप्राया न संशयः । गावो वा पशवो वापि यत्र गावो महीरुहाः ॥ ४३ ॥
হে মাতা, যিসকল লোক যথোচিত মাত্ৰা-মৰ্যাদা হীন, তেওঁলোক নিঃসন্দেহে মৃতপ্ৰায়। গাই হওক বা আন পশু—য’ত গাভীক মাটিত গাঁথা গছৰ দৰে কেৱল বোজা বহা জন্তু বুলি গণ্য কৰা হয়, তাত জীৱন জড় আৰু অধঃপতিত হয়।
Verse 44
न लभन्ते सुखं किंचिन्मात्रा हीना मृतोपमाः । दरिद्रो वापि रोगी वा देशान्तरगतोऽपि वा ॥ ४४ ॥
মাতৃহীন জনে কিঞ্চিত্মাত্ৰো সুখ নাপায়; সিহঁত মৃতসম—দৰিদ্ৰ হওক, ৰোগী হওক, বা দূৰ দেশলৈ গ’লেও।
Verse 45
मातुर्दर्शनमात्रेण लभते परमां मुदम् । अन्ने वा सलिले वापि धनादौ वा प्रियासु च ॥ ४५ ॥
মাতৃদৰ্শনমাত্ৰে মানুহে পৰম আনন্দ লাভ কৰে—অন্নত হওক, জলত হওক, ধন-সম্পদত হওক, বা প্ৰিয়জনৰ মাজতো।
Verse 46
कदाचिद्विमुखो याति जनो मातरि कोऽपि न । यस्य माता गृहे नास्ति यत्र धर्मपरायणा । साध्वी च स्त्री पतिप्राणा गन्तव्यं तेन वै वनम् ॥ ४६ ॥
মাতৃৰ পৰা কোনো জন কেতিয়াও বিমুখ নহয়। কিন্তু যাৰ ঘৰত ধৰ্মপৰায়ণা মা নাই, আৰু পতি-প্ৰাণা সাধ্বী স্ত্ৰীও নাই—তাৰ বাবে সঁচাকৈ বনলৈ যোৱাই উচিত।
Verse 47
धर्मश्च नारायणभक्तिहीनां धनं च सद्भोगविवर्जितं हि । गृहं च मार्यातनयेर्विहीनं यथा तथा मातृविहीनमर्त्यः ॥ ४७ ॥
নাৰায়ণভক্তিহীন লোকৰ ‘ধৰ্ম’ও শূন্যসদৃশ; ধনো সৎভোগবিহীনেই থাকে। যেনে পত্নী-সন্তানবিহীন ঘৰ, তেনে মাতৃহীন মর্ত্য।
Verse 48
तस्माद्देवि परित्राहि दुःखार्तानात्मजांस्तव । इत्युक्ताप्यदितिर्दैप्यैर्न चचाल समाधितः ॥ ४८ ॥
“সেয়ে, হে দেবী, দুখাৰ্ত তোমাৰ আত্মজ পুত্ৰসকলক ৰক্ষা কৰা” বুলি দৈত্যসকলে ক’লেও, সমাধিস্থ অদিতি একেবাৰে অচল ৰ’ল।
Verse 49
एवमुक्त्वासुराः सर्वे हरिध्यानपरायणाम् । निरीक्ष्य क्रोधसंयुक्ता हन्तुं चक्रुर्मनोरथम् ॥ ४९ ॥
এইদৰে কৈ সকলো অসুৰ হৰিধ্যানত পৰায়ণা সেই দেবীক চাই ক্ৰোধে দগ্ধ হৈ মনোৰথাক বধ কৰিবলৈ সংকল্প কৰিলে।
Verse 50
कल्पान्तमेघनिर्घोषाः क्रोधसंरक्तलोचनाः । दंष्ट्रग्रैरसृजन्वह्निंम् सोऽदहत्काननं क्षणात् ॥ ५० ॥
প্ৰলয়ান্তৰ মেঘগর্জনৰ দৰে গর্জি, ক্ৰোধে ৰক্তচক্ষু হৈ সি দন্তাগ্ৰৰ পৰা অগ্নি উগাৰি, ক্ষণতে কাণন দহি পেলালে।
Verse 51
शतयोजनविस्तीर्णं नानाजीवसमाकुलम् । तेनैव दग्धा दैतेया ये प्रधर्षयितुं गताः ॥ ५१ ॥
শত যোজন বিস্তৃত, নানা জীৱে ভৰপূৰ সেই কাণন; তাক আক্রমণ কৰিবলৈ যোৱা দৈত্যসকলো সেই একে অগ্নিত দগ্ধ হ’ল।
Verse 52
सैवावशिष्टा जननी सुराणामब्दाच्छतादच्युतसक्तचिता । संरक्षिता विष्णुसुदर्शनेन दैत्यान्तकेन स्वजनानुकम्पिना ॥ ५२ ॥
কেৱল তেৱেঁই—দেৱসকলৰ জননী—অচ্যুতত আসক্তচিত্তা—অৱশিষ্ট ৰ’ল; স্বজনানুকম্পী, দৈত্যান্তক বিষ্ণুৰ সুদৰ্শনে তেখেতক শতবছৰ ৰক্ষা কৰিলে।
Verse 53
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे गङ्गोत्पत्तौ बलिकृतदेवपराजयवर्णनन्नाम दशमोऽध्यायः ॥ १० ॥
এইদৰে শ্ৰী বৃহন্নাৰদীয় পুৰাণৰ পূৰ্বভাগৰ প্ৰথম পাদত ‘গঙ্গোৎপত্তি আৰু বলিকৃত দেৱপৰাজয় বৰ্ণনা’ নামৰ দশম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Frequently Asked Questions
It establishes Gaṅgā as a Viṣṇu-connected tirtha principle (not merely a river): her mention is framed as intrinsically merit-giving (puṇya) and sin-destroying (pāpa-nāśinī), grounding later historical events in a theology of grace and sacred geography.
They argue a ‘measure-and-body-as-instrument’ ethic—protecting the body as a means for dharma—against Aditi’s uncompromising tapas aimed at restoring cosmic order. The narrative resolves the tension by showing Viṣṇu safeguarding true devotion (bhakti-yukta tapas) without denying the general dharmic concern for proportion.