Janaka Instructs Śuka: Āśrama-Sequence, Guru-Dependence, and Marks of Liberation

Verse 1

सनन्दन उवाच । ततः स राजा सहितो मंत्रिभिर्द्विजसत्तम । पुरः पुरोहितं कृत्वा सर्वाण्यंतः पुराणि च ॥ १ ॥

সনন্দনে ক’লে—তাৰ পাছত সেই ৰজা, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, মন্ত্ৰীসকলৰ সৈতে, পুৰোহিতক আগত ৰাখি আৰু অন্তঃপুৰৰ সকলো লোককো লগত লৈ আগবাঢ়িল।

Verse 2

शिरसा चार्ध्यमादाय गुरुपुत्रं समभ्यगात् । महदासनमादाय सर्वरत्नतम् ॥ २ ॥

অৰ্ঘ্য শিৰত ধৰি তেওঁ গুৰুপুত্ৰৰ ওচৰলৈ গ’ল; আৰু সৰ্ব ৰত্নে বিভূষিত উত্তম মহাসনো (অৰ্পণৰ বাবে) লৈ গ’ল।

Verse 3

प्रददौ गुरुपुत्राय शुकाय परमोचितम् । तत्रोपविष्टं तं कार्ष्णिशास्त्रदृष्टेन कर्मणा ॥ ३ ॥

তেওঁ গুৰুপুত্ৰ শুকক পৰমোচিত দান অৰ্পণ কৰিলে; আৰু শুক তাত আসনস্থ হোৱাৰ পাছত, কাৰ্ষ্ণি-শাস্ত্ৰত নিৰ্দিষ্ট কৰ্মবিধি অনুসাৰে তেওঁৰ সেৱা-আৰাধনা কৰিলে।

Verse 4

पाद्यं निवेद्य प्रथमं सार्ध्यं गां च न्यद्दे । स च तांमंत्रतः पूजां प्रतिगृह्य द्विजोत्तमः ॥ ४ ॥

প্ৰথমে তেওঁ পাদ্য নিবেদন কৰিলে; তাৰ পাছত নৈবেদ্যৰ সৈতে গাইও অৰ্পণ কৰিলে। মন্ত্ৰসহ পূজা গ্ৰহণ কৰি দ্বিজোত্তম ব্ৰাহ্মণ যথাবিধি সন্মানিত হ’ল।

Verse 5

पर्यपृच्छन्महातेजाराज्ञः कुशलमव्ययम् । उदारसत्त्वाभिजनो राजापि गुरुसूनवे ॥ ५ ॥

সেই মহাতেজস্বীয়ে ৰজাৰ অব্যয় কুশল-ক্ষেম সুধিলে। আৰু উদাৰ স্বভাৱ আৰু উত্তম বংশৰ ৰজাইও গুৰুপুত্ৰৰ কুশল-ক্ষেম জিজ্ঞাসা কৰিলে।

Verse 6

आवेद्य कुशलं भूमौ निषसाद तदाज्ञया । सोऽपि वैयासकिं भूयः पृष्ट्वा कुशलमव्ययम् । किमागमनिमित्येव पर्यपृच्छद्विधानवित् ॥ ६ ॥

কুশল-ক্ষেম জনাই তেওঁ আজ্ঞামতে ভূমিত বহিল। তাৰ পাছত বিধিবিদে পুনৰ বৈয়াসকিৰ অব্যয় কুশল সুধি ক’লে—“আপোনাৰ আগমনৰ কাৰণ কি?”

Verse 7

शुक उवाच । पित्राहमुक्तो भद्रं ते मोक्षधर्मार्थकोविदः । विदेहराजोह्याद्योमे जनको नाम विश्रुतः ॥ ७ ॥

শুক ক’লে—পিতাই মোক ক’লে, “তোমাৰ মঙ্গল হওক”; তেওঁ মোক্ষধৰ্মৰ অৰ্থ-তত্ত্বত কুশলী। জনক নামে বিশ্ৰুত বিদেহৰাজাই মোৰ প্ৰথম আদৰ্শ।

Verse 8

तत्र त्वं गच्छ तूर्णं वै स ते हृदयसंशयम् । प्रवृत्तौ च निवृत्तौ च सर्वं छेत्स्यत्यसंशयम् ॥ ८ ॥

সেয়ে তুমি তাত তুৰন্ত যাওক; তেওঁ তোমাৰ হৃদয়ৰ সংশয় ছেদন কৰিব। প্ৰবৃত্তি আৰু নিবৃত্তি—দুয়ো বিষয়ে তেওঁ সকলো কথা তোমাৰ বাবে নিঃসন্দেহে নিৰ্ণয় কৰি দিব।

Verse 9

सोऽहं पितुर्नियोगात्त्वा मुपप्रष्टुमिहागतः । तन्मे धर्मभृतां श्रेष्ट यथावद्वक्तुमर्हसि ॥ ९ ॥

পিতাৰ আদেশত মই আপোনাক সুধিবলৈ ইয়ালৈ আহিছোঁ। সেয়ে হে ধৰ্মধাৰীৰ শ্ৰেষ্ঠ, বিষয়টো যথাযথ আৰু ক্ৰমে মোক ক’বলৈ অনুগ্ৰহ কৰক।

Verse 10

किं कार्यं ब्राह्मणेनेह मोक्षार्थश्च किमात्मकः । कथं च मोक्षः कर्तव्यो ज्ञानेन तपसापि वा ॥ १० ॥

এই জগতত ব্ৰাহ্মণৰ কৰ্তব্য কি? মোক্ষ নামৰ পৰম লক্ষ্যৰ স্বৰূপ কি? আৰু মোক্ষ কেনেকৈ সাধ্য—জ্ঞানৰে নে তপস্যাৰোও?

Verse 11

जनक उवाच । यत्कार्यं ब्राह्मणेनेह जन्मप्रभृति तच्छुणु । कृतोपनयनस्तात भवेद्वेदपरायणः ॥ ११ ॥

জনকে ক’লে—জন্মৰ পৰা ব্ৰাহ্মণৰ ইয়াত যি কৰণীয়, সেয়া শুনা। হে বৎস, উপনয়ন সম্পন্ন কৰি সি বেদ অধ্যয়ন-জপত পৰায়ণ হ’ব।

Verse 12

तपसा गुरुवृत्त्या च ब्रह्मचर्येण चान्वितः । देवतानां पितॄणां च ह्यतृष्णश्चानसूयकः ॥ १२ ॥

তপস্যা, গুৰুবৃত্তিৰ অনুৰূপ আচৰণ আৰু ব্ৰহ্মচৰ্যৰে যুক্ত হৈ, সি দেৱতা আৰু পিতৃলোকৰ প্ৰতিও তৃষ্ণাহীন থাকিব আৰু অসূয়া-দোষদৃষ্টিৰহিত হ’ব।

Verse 13

वेदानधीत्य नियतो दक्षिणामपवर्त्य च । अभ्यनुज्ञामनुप्राप्य समावर्तेत वै द्विजः ॥ १३ ॥

নিয়মে বেদ অধ্যয়ন কৰি, গুৰুক দক্ষিণা অৰ্পণ কৰি, গুৰুৰ অনুমতি লাভ কৰি দ্বিজে সমাৱর্তন সম্পন্ন কৰি গৃহাশ্ৰমত প্ৰৱেশ কৰিব।

Verse 14

समावृत्तस्तु गार्हस्थ्ये सदारो नियतो वसेत् । अनसूयुर्यथान्यायमाहिताग्निरनादृते ॥ १४ ॥

ব্ৰহ্মচৰ্য সম্পূৰ্ণ কৰি গৃহস্থাশ্ৰমত বিবাহসহ, সংযমী আৰু ঈৰ্ষাহীন হৈ বাস কৰিব। বিধিমতে আহিত অগ্নি পালন কৰি, কাকো অবমাননা নকৰিব।

Verse 15

उत्पाद्य पुत्रपौत्रांश्च वन्याश्रमपदे वसेत् । तानेवाग्नीन्यथान्यायं पूजयन्नतिथिप्रियः ॥ १५ ॥

পুত্ৰ-পৌত্ৰ উৎপন্ন কৰি বাণপ্ৰস্থ আশ্ৰমত বাস কৰিব। অতিথি-সত্কাৰপ্ৰিয় হৈ, সেই পবিত্ৰ অগ্নিসমূহক বিধিমতে পূজা কৰিব।

Verse 16

सर्वानग्नीन्यथान्यायमात्मन्यारोप्य धर्मवित् । निर्द्वंद्वो वीतरागात्मा ब्रह्माश्रमपदे वसेत् ॥ १६ ॥

ধৰ্মজ্ঞ ব্যক্তিয়ে বিধিমতে সকলো অগ্নিক নিজৰ অন্তৰত আৰোপ কৰিব। তাৰপিছত দ্বন্দ্বমুক্ত আৰু আসক্তিৰহিত হৈ ব্ৰহ্মাশ্ৰমপদত বাস কৰিব।

Verse 17

शुक उवाच । उत्पन्ने ज्ञानविज्ञाने प्रत्यक्षे हृदि शश्वते । न विना गुरुसंवासाज्ज्ञानस्याधिगमः स्मृतः ॥ १७ ॥

শুক ক’লে—হৃদয়ত প্ৰত্যক্ষ আৰু শাশ্বত জ্ঞান-বিজ্ঞান উদয় হ’লেও, গুৰুসান্নিধ্য নথাকিলে জ্ঞানৰ সত্য অধিগম স্মৃতিত মান্য নহয়।

Verse 18

किमवश्यं तु वस्तव्यमाश्रमेषु न वा नृप । एतद्भवंतं पृच्छामि तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १८ ॥

হে নৃপ! যি অনিবার্যভাৱে পালনীয়, সেয়া আশ্ৰমসমূহৰ ভিতৰত নে বাহিৰত? এই কথা মই আপোনাক সুধিছোঁ; আপুনি ক’বলৈ অৰ্হ।

Verse 19

जनक उवाच । न विना ज्ञानविज्ञाने मोक्षस्याधिगमो भवेत् । न विना गुरुसंबधाज्ज्ञानस्याधिगमस्तथा ॥ १९ ॥

জনকে ক’লে—জ্ঞান আৰু অনুভৱসিদ্ধ বিজ্ঞান নাথাকিলে মোক্ষ লাভ নহয়; তদ্ৰূপ গুৰুৰ সৈতে সম্বন্ধ নাথাকিলে সত্য জ্ঞানও লাভ নহয়।

Verse 20

आचार्यः प्लाविता तस्य ज्ञानं प्लव इहोच्यते । विज्ञाय कृतकृत्यस्तु तीर्णस्तत्रोभयं त्यजेत् ॥ २० ॥

তাৰ বাবে আচাৰ্যই পাৰ কৰোৱা জন; আৰু জ্ঞানক ইয়াত নাও বুলি কোৱা হৈছে। তত্ত্ব জানি কৃতকৃত্য হৈ, পাৰ হোৱাৰ পাছত সাধন-ৰূপ গুৰুক আৰু জ্ঞানক—উভয়কে ত্যাগ কৰিব লাগে।

Verse 21

अनुच्छेदाय लोकानामनुच्छेदाय कर्मणाम् । कृत्वा शुभाशुभं कर्म मोक्षो नामेह लभ्यते ॥ २१ ॥

লোকসমূহৰ ধাৰাবাহিকতা আৰু কৰ্মপ্ৰবাহৰ ধাৰাবাহিকতাৰ বাবে মানুহে শুভ-অশুভ কৰ্ম কৰে; আৰু এই জীৱনতেই ‘মোক্ষ’ নামে যি, সেয়া লাভ হয়।

Verse 22

भावितैः कारणैश्चार्यं बहुसंसारयोनिषु । आसादयति शुद्धात्मा मोक्षं हि प्रथमाश्रमे ॥ २२ ॥

হে পূজ্য, বহু জন্মৰ সংসাৰযোনিত সাধিত আৰু সঞ্চিত কাৰণসমূহ (সাধনা)ৰ বলত শুদ্ধাত্মাই প্ৰথম আশ্ৰমতেই নিশ্চিতভাৱে মোক্ষ লাভ কৰে।

Verse 23

तमासाद्य तु मुक्तस्य दृष्टार्थस्य विपश्चितः । त्रिधाश्रमेषु कोन्वर्थो भवेत्परमभीप्सतः ॥ २३ ॥

সেই তত্ত্ব লাভ কৰি মুক্ত আৰু কৃতাৰ্থ হোৱা বিবেকীৰ—যি পৰমকেই সৰ্বোচ্চভাৱে কামনা কৰে—তিন আশ্ৰমত পুনৰ কি উদ্দেশ্য থাকিব?

Verse 24

राजसांस्तामसांश्चैव नित्यं दोषान्विसर्जयेत । सात्त्विकं मार्गमास्थाय पश्येदात्मानमात्मना ॥ २४ ॥

ৰজস আৰু তমসজাত দোষ নিত্য ত্যাগ কৰা উচিত। সাত্ত্বিক পথ আশ্ৰয় কৰি আত্মাই আত্মাক দর্শন কৰক॥

Verse 25

सर्वभूतेषु चात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि । संपश्यन्नैव लिप्येत जले वारिचरगो यथा ॥ २५ ॥

সকলো ভূতত আত্মাক আৰু আত্মাত সকলো ভূতক দেখি সি লিপ্ত নহয়; যেন জলে বিচৰণ কৰা পাখি জলে নাভিজে॥

Verse 26

पक्षीवत्पवनाद्वर्ध्वममुत्रानुंत्यश्नुते । विहाय देहं निर्मुक्तो निर्द्वंद्वः शुभसंगतः ॥ २६ ॥

সি পাখিৰ দৰে বায়ুৰ সহায়ত ঊৰ্ধ্বলৈ উঠি পৰলোকে সেই পৰম অৱস্থা লাভ কৰে। দেহ ত্যাগ কৰি সম্পূৰ্ণ মুক্ত, দ্বন্দ্বাতীত আৰু শুভসঙ্গত হয়॥

Verse 27

अत्र गाथाः पुरा गीताः श्रृणु राज्ञा ययातिना । धार्यते या द्विजैस्तात मोक्षशास्त्रविशारदैः ॥ २७ ॥

হে প্ৰিয়, এতিয়া ৰজা যযাতিয়ে প্ৰাচীনকালে গোৱা গাথাসমূহ শুনা; মোক্ষশাস্ত্ৰত পাৰদৰ্শী দ্বিজসকলে সেগুলি সংৰক্ষণ কৰি পাঠ কৰে॥

Verse 28

ज्योतिश्चात्मनि नान्यत्र रत्नं तत्रैव चैव तत् । स्वयं च शक्यं तद्द्रष्टुं सुसमाहितर्चतसा ॥ २८ ॥

জ্যোতি আত্মাতেই আছে, অন্যত্ৰ নহয়; সেই ৰত্নও তাতেই। সুসমাহিত চিত্তে আৰাধনা কৰিলে তাক নিজে দর্শন কৰিব পাৰি॥

Verse 29

न बिभेति परो यस्मान्न बिभेति पराच्च यः । यश्च नेच्छति न द्वेष्टि ब्रह्म संपद्यते स तु ॥ २९ ॥

যাৰ পৰা আন কেও ভয় নকৰে আৰু যি আনক ভয় নকৰে; যি ন ইচ্ছা কৰে ন দ্বেষ কৰে—সেই নিশ্চয়েই ব্ৰহ্মক লাভ কৰে।

Verse 30

यदा भावं न कुरुते सर्वभूतेषु पापकम् । पूर्वैराचरितो धर्मश्चतुराश्रमसंज्ञकः ॥ ३० ॥

যেতিয়া মানুহে সকলো জীৱৰ প্ৰতি পাপভাৱ নকৰে; সেয়াই পূৰ্বজসকলে আচৰিত ধৰ্ম—চতুৰাশ্ৰমধৰ্ম নামে পৰিচিত।

Verse 31

अनेन क्रमयोगेन बहुजातिसुकर्मणाम् । कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ ३१ ॥

এই ক্ৰমযোগে, বহু জন্মৰ সঞ্চিত সুকৰ্মৰ বলে—কৰ্মে, মনে আৰু বাক্যে—তেতিয়া ব্ৰহ্মলাভ হয়।

Verse 32

संयोज्य तपसात्मानमीर्ष्यामुत्सृज्य मोहिनीम् । त्यक्त्वा कामं च लोभं च ततो ब्रह्मत्वमश्नुते ॥ ३२ ॥

তপস্যাৰে আত্মাক সংযমিত কৰি, মোহিনী ঈৰ্ষা ত্যাগ কৰি, কাম আৰু লোভ পৰিত্যাগ কৰিলে—তেতিয়া ব্ৰহ্মত্ব লাভ হয়।

Verse 33

यदा श्राव्ये च दृश्ये च सर्वभूतेषु चाव्ययम् । समो भवति निर्द्वुद्वो ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ ३३ ॥

যেতিয়া শুনা আৰু দেখা বিষয়ত, আৰু সকলো জীৱত বিদ্যমান অব্যয় তত্ত্বৰ প্ৰতি, সি দ্বন্দ্বমুক্ত সমভাবী হয়—তেতিয়া ব্ৰহ্মলাভ কৰে।

Verse 34

यदा स्तुति च र्निदां च समत्वेन च पश्यति । कांचनं चाऽयसं चैव सुखदुःखे तथैव च ॥ ३४ ॥

যেতিয়া সাধকে স্তুতি আৰু নিন্দাক সমদৃষ্টিৰে দেখে, আৰু সোণ আৰু লোহা, তেনেদৰে সুখ-দুখকো সমান বুলি মানে, তেতিয়া সি সত্য সমত্বত প্ৰতিষ্ঠিত হয়।

Verse 35

शीतमुष्णं तथैवार्थमनंर्थं प्रियमप्रियम् । जीवितं मरणं चैव ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ ३५ ॥

তেতিয়া শীত-উষ্ণ, লাভ-ক্ষতি, প্ৰিয়-অপ্ৰিয়, আৰু জীৱন-মৰণো—সকলোকে সি ব্ৰহ্মৰূপে উপলব্ধি কৰে; তেতিয়া সি ব্ৰহ্মভাব লাভ কৰে।

Verse 36

प्रसार्येह यथांगानि कूर्मः संहरते पुनः । तर्थेद्रियाणि मनसा संयंतव्यानि भिक्षुणा ॥ ३६ ॥

যেনেকৈ কচ্ছপে প্ৰসাৰিত অঙ্গবোৰ পুনৰ গুটাই লয়, তেনেকৈ ভিক্ষুৱে মনৰ দ্বাৰা ইন্দ্ৰিয়সমূহ সংযম কৰিব লাগে।

Verse 37

तमः परिगतं वेश्य यथा दीपेन दृश्यते । तथा बुद्धिप्रदीपेन शक्य आत्मा निरीक्षितुम् ॥ ३७ ॥

যেনেকৈ অন্ধকাৰত আৱৃত বস্তু দীপৰ পোহৰত দেখা যায়, তেনেকৈ শুদ্ধ বুদ্ধিৰ প্ৰদীপে আত্মাক নিৰীক্ষণ কৰিব পাৰি।

Verse 38

एतत्सर्वं प्रपश्यामि त्वयि बुद्धिमतांवर । यञ्चान्यदपि वेत्तव्यं तत्त्वतो वेत्ति तद्भवान् ॥ ३८ ॥

হে বুদ্ধিমানসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ! এই সকলো মই আপোনাৰ ভিতৰতেই দেখোঁ; আৰু যি কিবা অধিক জানিবলগীয়া আছে, সেয়াও আপুনি তত্ত্বতঃ জানে।

Verse 39

ब्रह्मर्षे विदितश्वासि विषयांतमुपागतः । गुरोश्चैव प्रसादेन तव चैवोपशिक्षया ॥ ३९ ॥

হে ব্ৰহ্মৰ্ষি, তুমি নিশ্চয়েই প্ৰসিদ্ধ সিদ্ধ; বিষয়সমূহৰ অন্তিম সীমালৈ উপনীত হৈছা। গুৰুৰ প্ৰসাদে আৰু তোমাৰ নিজ সাধনা-শিক্ষাৰে এই সিদ্ধি লাভ হৈছে।

Verse 40

तस्य चैव प्रसादेन प्रादुर्भूतं महामुनेः । ज्ञानं दिव्यं समादीप्तं तेनासि विदितो विदितो मम ॥ ४० ॥

হে মহামুনি, তেওঁৰেই প্ৰসাদে দীপ্তিমান দিব্য জ্ঞান প্ৰকাশ পাইছে। সেই জ্ঞানৰ দ্বাৰা তুমি মোৰ ওচৰত সম্পূৰ্ণৰূপে পৰিচিত—নিশ্চয়েই সুপৰিচিত।

Verse 41

अर्धिकं तव विज्ञानमधि कावगतिस्तव । अधिकं च तवैश्वर्यं तञ्च त्वं नावबुध्यसे ॥ ४१ ॥

তোমাৰ বিজ্ঞান এতিয়াও আংশিক; কাব্যবোধো সীমিত। তোমাৰ ঐশ্বৰ্য তাতকৈও অধিক—তথাপি তাকো তুমি যথাৰ্থভাৱে নুবুজা।

Verse 42

बाल्याद्वा संशयाद्वापि भयाद्वापि विमेषजात् । उत्पन्ने चापि विज्ञा ने नाधिगच्छंति तांगतिम् ॥ ४२ ॥

অপৰিপক্বতা, বা সংশয়, বা ভয়, বা ক্ষণিক বিচ্যুতিৰ বাবে—জ্ঞান জন্মিলেও তেওঁলোকে সেই পৰম গতি নাপায়।

Verse 43

व्यवसायेन शुद्धेन मद्विधैश्छिन्नसंशयाः । विमुच्य हृदयग्रंथीनार्तिमासादयंति ताम् ॥ ४३ ॥

শুদ্ধ আৰু দৃঢ় উদ্যোগে, মোৰ দৰে—যিসকলৰ সংশয় ছিন্ন হৈছে—হৃদয়ৰ গ্ৰন্থি মুকলি কৰি তেওঁলোকে সেই গতি লাভ কৰে, য’ত সকলো আৰ্তি নিবৃত্ত হয়।

Verse 44

मवांश्चोत्पन्नविज्ञानः स्थिरबगुद्धिरलोलुपः । व्यवसायादृते ब्रह्यन्नासादयति तत्पदम् ॥ ४४ ॥

হে ব্ৰাহ্মণ! বিবেকসম্পন্ন, স্থিৰবুদ্ধি আৰু নিৰ্লোভ ব্যক্তিও দৃঢ় উদ্যোগ (ব্যৱসায়) নোহোৱাকৈ সেই পৰম পদ লাভ নকৰে।

Verse 45

नास्ति ते सुखदुःखेषु विशेषो नास्ति वस्तुषु । नौत्सुक्यं नृत्यगीतेषु न राग उपजायते ॥ ४५ ॥

তোমাৰ বাবে সুখ-দুখত কোনো ভেদ নাই, বস্তুতেও বিশেষ মূল্যবোধ নাই। নৃত্য-গীতত উত্সুকতা নাই, আৰু ৰাগ (আসক্তি) জন্ম নলয়।

Verse 46

न बंधुषु निबंधस्ते न भयेष्वस्ति ते भयम् । पश्यामित्वां महाभाग तुल्यनिंदात्मसंस्तुतिम् ॥ ४६ ॥

বন্ধুসকলৰ মাজতো তোমাৰ কোনো বন্ধন নাই, আৰু ভয়ংকৰ অৱস্থাতো তোমাৰ ভয় নাই। হে মহাভাগ! নিন্দা আৰু আত্ম-প্ৰশংসাক সমান বুলি ধৰা তোমাক মই দেখিছোঁ।

Verse 47

अहं च त्वानुपश्यामि ये चान्येऽपि मनीषिणः । आस्थितं परमं मार्गे अक्षयं चाप्यनामयम् ॥ ४७ ॥

মইও তোমাক দেখিছোঁ, আৰু আন মনীষীসকলেও—তুমি পৰম পথত দৃঢ়ভাৱে অৱস্থিত; সেই পথ অক্ষয় আৰু অনাময় (ক্লেশৰহিত)।

Verse 48

यत्फलं ब्राह्मणस्येह मोक्षार्थश्चापदात्मकः । तस्मिन्वै वर्तसे विप्रकिमन्यत्परिपृच्छसि ॥ ४८ ॥

ইয়াত ব্ৰাহ্মণে যি ফল কামনা কৰে—মোক্ষাৰ্থ আৰু সাধনামাৰ্গ-আধাৰিত—হে বিপ্ৰ, তুমি তাতেই ৰত। তেন্তে আৰু কি সুধিব খোজা?

Verse 49

सनंदन उवाच । एतच्छ्रुत्वा तु वचनं कतात्मा कृतनिश्चयः । आत्मनात्मानमास्थाय दृष्ट्वा चात्मानमात्मना ॥ ४९ ॥

সনন্দনে ক’লে—এই বাক্য শুনি তেওঁ সংযতচিত্ত আৰু দৃঢ়-নিশ্চয়ী হ’ল। আত্মাত স্থিত হৈ আত্মাৰ দ্বাৰাই আত্মাৰ দৰ্শন কৰিলে॥৪৯॥

Verse 50

कृतकार्यः सुखी शांतस्तूष्णीं प्रायादुदङ्मुखः । शैशिरं गिरिमासाद्य पाराशर्यं ददर्श च ॥ ५० ॥

কাৰ্য সম্পন্ন কৰি তেওঁ সুখী আৰু শান্ত হ’ল; মৌন ধৰি উত্তৰমুখে যাত্ৰা কৰিলে। শৈশিৰ পৰ্বতত উপনীত হৈ পাৰাশৰ্য (ব্যাস)ক দৰ্শন কৰিলে॥৫০॥

Verse 51

शिष्यानध्यापयंतं च पैलादीन्वेदसंहिताः । आरर्णेयो विशुद्धात्मा दिवाकरसमप्रभः ॥ ५१ ॥

তেওঁ পৈল আদি শিষ্যসকলক বেদ-সংহিতা অধ্যাপনা কৰাই আছিল। সেই আৰৰ্ণেয়, বিশুদ্ধাত্মা, সূৰ্যসম প্ৰভাৰে দীপ্তিমান আছিল॥৫১॥

Verse 52

पितुर्जग्राह पादौ चज सादरं हृष्टमानसः । ततो निवेदयामास पितुः सर्वमुदारधीः ॥ ५२ ॥

আনন্দিত মনে তেওঁ সাদৰে পিতৃৰ চৰণ ধৰি ল’লে। তাৰ পিছত উদাৰবুদ্ধিয়ে পিতাক সকলো কথা সম্পূৰ্ণকৈ নিবেদন কৰিলে॥৫২॥

Verse 53

शुको जनकराजेन संवादं मोक्षसाधनम् । तच्छ्रत्वा वेदकर्तासौ प्रहृष्टेनांतरात्मना ॥ ५३ ॥

শুকে জনকৰাজাক মোক্ষসাধন-ৰূপ সংলাপ বৰ্ণনা কৰিলে। সেয়া শুনি বেদকর্তা (ব্যাস) অন্তৰত পৰম হর্ষিত হ’ল॥৫৩॥

Verse 54

समालिंग्य सुतं व्यासः स्वपार्श्वस्थं चकार च ॥ ५४ ॥

পুত্ৰক স্নেহে আলিঙ্গন কৰি ব্যাসদেৱে তাক নিজৰেই পাৰ্শ্বত ওচৰত বহুৱালে।

Verse 55

ततः पैलादयो विप्रा वेदान् व्यासादधीत्य च । शैलश्रृंगाद्भुवं प्राप्ता याजनाध्यापने रताः ॥ ५५ ॥

তাৰ পিছত পৈল আদি বিপ্ৰসকলে ব্যাসদেৱৰ পৰা বেদ অধ্যয়ন কৰি শৈলশৃঙ্গৰ পৰা ভূমিলৈ নামি আহি, আনৰ যজ্ঞ সম্পাদন আৰু বেদ অধ্যাপনত ৰত হ’ল।