Śuka’s Origin, Mastery of Śāstra, and Testing at Janaka’s Court
নাৰদে সনন্দনক শুকৰ উৎপত্তি বিষয়ে সুধিলে। সনন্দনে ক’লে—মেৰু পৰ্বতৰ কৰ্ণিকাৰ বনত ব্যাসে কঠোৰ তপস্যা কৰোঁতে মহাদেৱ দিৱ্য গণসহ প্ৰকট হৈ শুদ্ধি আৰু ব্ৰহ্মতেজৰ বৰ দিলে। অৰণিৰে অগ্নি মথন কৰাৰ সময়ত ঘৃতাচী অপ্সৰা টিয়াৰ ৰূপ ধৰি ক্ষণিক ব্যাসৰ চিত্ত বিচলিত কৰে; অৰণি-সম্পৰ্কৰ পৰাই দীপ্তিমান শুক জন্মে—জন্মতেই বেদজ্ঞানসম্পন্ন। দেৱতাসকলে আনন্দোৎসৱ কৰে; শুকে দীক্ষা আৰু দিৱ্যদৰ্শন লাভ কৰে। তেওঁ বেদ, বেদাঙ্গ, ইতিহাস, যোগ আৰু সাংখ্য অধ্যয়ন কৰে। মোক্ষতত্ত্বৰ শেষ স্পষ্টতাৰ বাবে ব্যাসে তেওঁক ৰজা জনকৰ ওচৰলৈ পঠায় আৰু পথে শক্তি-প্ৰদৰ্শন আৰু অহংকাৰ ত্যাগ কৰিবলৈ উপদেশ দিয়ে। মিথিলাত ৰাজভোগ আৰু গণিকাৰ পৰীক্ষাতো শুক ধ্যাননিষ্ঠ থাকে, সন্ধ্যা কৰে আৰু সমত্ব ৰক্ষা কৰে।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । अनूचानप्रसंगेन वेदांगान्यखिलानि च । श्रुतानि त्वन्मुखांभोजात्समासव्यासयोगतः ॥ १ ॥
নাৰদে ক’লে—নিয়মিত অধ্যয়নৰ প্ৰসঙ্গত আপোনাৰ পদ্মমুখৰ পৰা মই সমগ্ৰ বেদাঙ্গসমূহ শুনিলোঁ—সংক্ষেপ আৰু বিস্তাৰ, দুয়ো ধৰণে।
Verse 2
शुकोत्पत्तिं समाचक्ष्व विस्तरेण महामते । सनंदन उवाच । मेरुश्रृङ्गे किल पुरा कर्णिकारवनायते ॥ २ ॥
“হে মহামতি, শুকৰ উৎপত্তি মোক বিস্তাৰে কওক।” সনন্দনে ক’লে—“এবাৰ মেরু পৰ্বতৰ শিখৰত কৰ্ণিকাৰ গছৰ এখন বন আছিল।”
Verse 3
विजहार महोदेवो भौमैभूतगणैवृतः । शैलराजसुता चैव देवी तत्राभवत्पुरा ॥ ३ ॥
তাত মহাদেৱ ভৌম ভূতগণৰ দ্বাৰা পৰিবৃত হৈ ক্ৰীড়া কৰিছিল; আৰু পূৰ্বকালত শৈলৰাজৰ কন্যা দেৱীও তাত উপস্থিত আছিল।
Verse 4
तत्र दिव्यं तपस्तेपे कृष्णद्वैपायनः प्रभुः । योगेनात्मानमाविश्य योगधर्मपरायणः ॥ ४ ॥
তাতেই প্ৰভু কৃষ্ণদ্বৈপায়ন (ব্যাস) দিব্য তপস্যা কৰিলে; যোগে আত্মস্বৰূপত প্ৰৱিষ্ট হৈ তেওঁ যোগধৰ্মত সম্পূৰ্ণ পৰায়ণ হৈ থাকিল।
Verse 5
धारयन्स तपस्तेपे पुत्रार्थं सुनिसंत्तमः । अग्नेर्भूमेस्तथा वायोरंतरिक्षस्य चाभितः ॥ ५ ॥
ব্ৰত ধৰি সেই পৰম উত্তম পুৰুষে পুত্ৰলাভৰ বাবে তপস্যা কৰিলে—অগ্নি, ভূমি, বায়ু আৰু অন্তৰীক্ষ-প্ৰদেশক চাৰিওফালে প্ৰসন্ন কৰি।
Verse 6
वीर्येण संमतः पुत्रो मम भूयादिति स्म ह । संकल्पेनाथ सोऽनेन दुष्प्रापमकगृतात्मभिः ॥ ६ ॥
“বীৰ্যৰে সন্মত পুত্ৰ মোৰ হওক”—বুলি সি ক’লে। এই সংকল্পবলে সি সেই দুৰ্লভ ফল লাভ কৰিলে, যি অসংযতচিত্ত লোকৰ বাবে অপ্রাপ্য।
Verse 7
वरयामास देवेशमास्थितस्तप उत्तमम् । अतिष्टन्मारुताहारः शतं किल समाः प्रभुः ॥ ७ ॥
সি উত্তম তপস্যা অৱলম্বন কৰি দেবেশ্বৰক প্ৰাৰ্থনা কৰিলে। বায়ুকেই আহাৰ কৰি সেই মহাবলৱান নাকি পূৰ্ণ এশ বছৰ স্থিৰ ৰ’ল।
Verse 8
आराधयन्महादेवं बहुरूपमुमापतिम् । तत्र ब्रह्मर्षयश्चैव सर्वे देवर्षयस्तथा ॥ ८ ॥
তেওঁলোকে বহুৰূপধাৰী উমাপতি মহাদেৱক আৰাধনা কৰিলে। তাত সকলো ব্ৰহ্মৰ্ষি আৰু সকলো দেৱৰ্ষিও উপস্থিত আছিল।
Verse 9
लोकपालाश्च साध्याश्च वसुभिश्चाष्टभिः सह । आदित्याश्चैव रुद्राश्च दिवाकरनिशाकरौ ॥ ९ ॥
লোকপালসকল, সাধ্যসকল, অষ্টবসুৰ সৈতে; লগতে আদিত্য আৰু ৰুদ্ৰগণ—সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰও—তাত উপস্থিত আছিল।
Verse 10
विश्वा वसुश्च गंधर्वः सिद्धाश्चाप्सरासांगणाः । तत्र रुद्रो महादेवः कर्णिकारमयीं शुभाम् ॥ १० ॥
বিশ্বদেৱ, বসু, গন্ধৰ্ব, সিদ্ধ আৰু অপ্সৰাসকলৰ দল তাত আছিল। তাত ৰুদ্ৰ মহাদেৱ কৰ্ণিকাৰ-পুষ্পময় শুভ শোভা/মূৰ্তিত বিরাজমান আছিল।
Verse 11
धारयानः स्रजं भाति शारदीव निशाकरः । तस्निन् दिव्ये वने रम्ये देवदेवर्षिसंकुले ॥ ११ ॥
গলাত স্ৰজ (মালা) ধৰি তেওঁ শৰৎকালৰ চন্দ্ৰমাৰ দৰে দীপ্তিমান হৈ উঠিল। দেৱ আৰু দেৱৰ্ষিসকলৰে ভিৰ থকা সেই দিব্য, ৰমণীয় বনত তেওঁ অপূৰ্ব শোভাৰে প্ৰকাশিত হল।
Verse 12
आस्थितः परमं योगं व्यासः पुत्रार्थमुद्यतः । न चास्य हीयते वर्णो न ग्लानिरुपजायते ॥ १२ ॥
পুত্ৰলাভৰ উদ্দেশ্যে উদ্যত ব্যাসে পৰম যোগসাধনাত স্থিত হল। তেওঁৰ দেহকান্তি একো কমিল নহয়, আৰু কোনো গ্লানি বা ক্লান্তিও উদয় নহ’ল।
Verse 13
त्रयाणामपिलोकानां तदद्भुतमिवाभवत् । जटाश्च तेजसा तस्य वैश्वानरशिखोपमाः ॥ १३ ॥
তিনিও লোকৰ বাবে সেয়া যেন এক বিস্ময় আছিল। তেওঁৰ জটা-চুলি তেজৰ প্ৰভাৱত বৈশ্বানৰ অগ্নিশিখাৰ দৰে দীপ্ত হৈ উঠিল।
Verse 14
प्रज्वलंत्यः स्म दृश्यंते युक्तस्यामिततेजसः । एवं विधेन तपसा तस्य भक्त्या च नारद ॥ १४ ॥
অমিত তেজস্বী যোগযুক্ত সাধকৰ চাৰিওফালে জ্বলি উঠা দীপ্তি দেখা যায়। হে নাৰদ! এনেকুৱা তপস্যা আৰু ভগৱদ্ভক্তিৰ দ্বাৰাই এই দিব্য প্ৰভা জন্মে।
Verse 15
महेश्वरः प्रसन्नात्मा चकार मनसा मतिम् । उवाच चैनं भगवांस्त्र्यंबकः प्रहसन्निव ॥ १५ ॥
মহেশ্বৰ প্ৰসন্নচিত্তে মনে এক সংকল্প কৰিলে। তাৰপাছত ভগৱান ত্ৰ্যম্বকে যেন মৃদু হাঁহিৰে তেওঁক ক’লে।
Verse 16
यथा ह्यग्नियथा वायुर्यथा भूमिर्यथा जलम् । यथा खे च तथा शुद्धो भविष्यति सुतस्तंव ॥ १६ ॥
যেনেকৈ অগ্নি শুদ্ধ, যেনেকৈ বায়ু, যেনেকৈ পৃথিৱী, যেনেকৈ জল—আকাশো তেনেকৈ—তেনেকৈ তোমাৰ পুত্ৰো শুদ্ধ হ’ব।
Verse 17
तद्भावभागी तद्बुद्धिस्तदात्मा तदुपाश्रयः । तेजसा तस्य लोकांस्त्रीन्यशः प्राप्स्यति केवलम् ॥ १७ ॥
তাঁৰ ভাবৰ অংশীদাৰ, বুদ্ধি তাঁতেই স্থিৰ, আত্মা তাঁতেই একাত্ম, আৰু কেৱল তাঁকেই আশ্ৰয় কৰি—সেই প্ৰভুৰ তেজে সি ত্ৰিলোক আৰু অখণ্ড যশ লাভ কৰিব।
Verse 18
एवं लब्ध्वा वरं देवो व्यासः सत्यवतीसुतः । अरणिं त्वथ संगृह्य ममंथाग्निचिकीर्षया ॥ १८ ॥
এইদৰে বৰ লাভ কৰি, সত্যৱতীপুত্ৰ দিব্য ব্যাসে তেতিয়া অৰণি সংগ্ৰহ কৰি, পবিত্ৰ অগ্নি জ্বলাই তুলিবৰ ইচ্ছাৰে মথন কৰিলে।
Verse 19
अथ रूपं परं विप्र बिभ्रतीं स्वेन तेजसा । घृताचीं नामाप्सरसं ददर्श भगवान्नृषिः ॥ १९ ॥
তেতিয়া, হে বিপ্ৰ, ভগৱান ঋষিয়ে ‘ঘৃতাচী’ নামৰ অপ্সৰাক দেখিলে—যি পৰম ৰূপ ধৰি নিজৰ তেজে দীপ্ত আছিল।
Verse 20
स तामप्सरसं दृष्ट्वा सहसा काममोहितः । अभवद्भगवान्व्यासो वने तस्मिन्मुनीश्वर ॥ २० ॥
সেই অপ্সৰাক দেখি, হে মুনীশ্বৰ, সেই অৰণ্যত ভগৱান ব্যাস হঠাৎ কামমোহত মোহিত হৈ বিভ্ৰান্ত হ’ল।
Verse 21
सा तु कृत्वा तदा व्यासं कामसंविग्नमानसम् । शुकीभूया महारम्या घृताची समुपागमत् ॥ २१ ॥
তেতিয়া তাই ব্যাসৰ মনক কামে ব্যাকুল কৰি দিলে; আৰু অতি মনোহৰা ঘৃতাচী শুকী (মাদি টিয়া) ৰূপ ধৰি তেওঁৰ ওচৰলৈ আহিল।
Verse 22
स तामप्सरसं दृष्ट्वा रूपेणान्येनसंवृताम् । स्मरराजेनानुगतः सर्वगात्रातिगेन ह ॥ २२ ॥
অন্য ৰূপে আৱৃত সেই অপ্সৰাক দেখি সি স্মৰরাজ (কামদেৱ)-ৰ অনুগত হ’ল; যি দ্ৰুতগতিতে তাৰ সৰ্বাঙ্গত ব্যাপ্ত হ’ল।
Verse 23
स तु महता निगृह्णन् हृच्छयं मुनिः । न शशाक नियंतुं तं व्यासः प्रविसृतं मनः ॥ २३ ॥
সেই মুনি হৃদয়ৰ তাড়নাক প্ৰবলভাৱে দমন কৰিও তাক নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব নোৱাৰিলে; বাহিৰলৈ সৰি যোৱা মনক ব্যাস বশ কৰিব নোৱাৰিলে।
Verse 24
भावित्वाञ्चैव भाव्यस्य घृताच्या वपुषा । हृतम् यत्नान्नियच्छतश्चापि मुने एतञ्चिकीर्षया ॥ २४ ॥
হে মুনি, সাধনা কৰিবৰ অভিপ্ৰায়ে মনক যত্নে সংযত কৰিলেও, সি ভৱিষ্যৎ কল্পনা কৰি ঘৃতাচীৰ মোহক ৰূপ-সুখে হৰণ হৈ যায়।
Verse 25
अरण्यामेव सहसा तस्य शुक्रमवापतत् । शुक्रे निर्मथ्यमानेऽस्यां शुको जज्ञे महातपाः ॥ २५ ॥
সেই অৰণ্যতেই হঠাৎ তেওঁৰ শুক্ৰ পতিত হ’ল; আৰু সেই শুক্ৰ মথিত হোৱাত তাতেই মহাতপস্বী শুকৰ জন্ম হ’ল।
Verse 26
परमर्षिर्महायोगी अरणीगर्भसंभवः । यथैव हि समिद्धोऽग्निर्भाति हव्यमुपात्तवान् ॥ २६ ॥
সেই পৰম ঋষি, মহাযোগী, অৰণিৰ গৰ্ভৰ পৰা উদ্ভৱ হৈ, যেনেকৈ সমিধাৰে প্ৰজ্বলিত অগ্নি হব্য গ্ৰহণ কৰিলে দীপ্ত হয়, তেনেকৈ উজ্জ্বল হৈ উঠিল।
Verse 27
तथा रूपः शुको जज्ञे प्रज्वलन्निव तेजसा । बिभ्रञ्चित्रं च विप्रेंद्र रूपवर्णमनुत्तमम् ॥ २७ ॥
সেই একে ৰূপতেই শুকৰ জন্ম হ’ল, যেন তেজে প্ৰজ্বলিত; হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ, তেওঁ আশ্চৰ্য আৰু অনুত্তম ৰূপ-বৰ্ণ ধাৰণ কৰিলে।
Verse 28
तं गंगां सरितां श्रेष्ठां मेरुपृष्ठे स्वरूपिणीम् । अभ्येत्य स्नापयामास वारिणा स्वेन नारद ॥ २८ ॥
মেৰুৰ পিঠিত স্বৰূপে প্ৰকাশিত সৰিতাসকলৰ শ্ৰেষ্ঠা গংগাৰ ওচৰলৈ গৈ নাৰদে নিজৰেই জলেৰে তেওঁক স্নান কৰালে।
Verse 29
कृष्णाजिनं चांतरिक्षाच्छुकार्थे भुव्यवापतत् । जगीयंत च गंधर्वा ननृतुञ्चाप्सरोगणाः ॥ २९ ॥
শুকৰ বাবে আকাশৰ পৰা কৃষ্ণাজিন (ক’লা মৃগচৰ্ম) ভূমিত পৰিল। গন্ধৰ্বসকলে গীত গালে আৰু অপ্সৰাগণে নৃত্য কৰিলে।
Verse 30
देवदुन्दुभयश्चैव प्रावाद्यंत महास्वनाः । विश्वावसुश्च गंधर्वस्तथा तुंबुरुनारदौ ॥ ३० ॥
তেতিয়া দেৱদুন্দুভিসকলেও মহাস্বনে বাজি উঠিল। গন্ধৰ্ব বিশ্বাৱসু, লগতে তুম্বুরু আৰু নাৰদো দিৱ্য সংগীত-স্তুতিত প্ৰবৃত্ত হ’ল।
Verse 31
हाहाहूहूश्च गंधर्वौ तुष्टुवुः शुकसंभवम् । तत्र शक्रपुरोगाश्च लोकपालाः समागताः ॥ ३१ ॥
গন্ধৰ্ব হাহা আৰু হূহূয়ে ব্যাসপুত্ৰ শুকক স্তৱ কৰিলে। তাতেই শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) অগ্ৰণী হৈ লোকপালসকলো সমবেত হ’ল॥
Verse 32
देवा देवर्षथयश्चटैव तथा ब्रह्मर्षयोऽपि च । दिव्यानि सर्वपुष्पाणि प्रववर्ष च मारुतः ॥ ३२ ॥
দেৱসকল, দেৱর্ষিসকল আৰু ব্ৰহ্মর্ষিসকলো তাত উপস্থিত হ’ল। তেতিয়া মাৰুত (বায়ুদেৱ) এ সকলো ধৰণৰ দিব্য পুষ্প বৰ্ষণ কৰিলে॥
Verse 33
जंगमं स्थावरं चैव प्रहृष्टमभवज्जगत् । तं महात्मा स्वयं प्रीत्या देव्या सह महाद्युतिः ॥ ३३ ॥
চৰ-অচৰসহ সমগ্ৰ জগত আনন্দত উল্লসিত হ’ল। সেই মহাত্মা মহাদ্যুতি স্বয়ং প্ৰীতিবশে দেৱীৰ সৈতে আহি তেওঁক আদৰ কৰিলে॥
Verse 34
जातमात्रं मुनेः पुत्रं विधिनोपानयत्तदा । तस्य देवेश्वरः शक्तो दिव्यमद्भुतदर्शनम् ॥ ३४ ॥
সেই সময়তে মুনিৰ সদ্যোজাত পুত্ৰক বিধিপূৰ্বক উপনয়ন সংস্কাৰ দিয়া হ’ল। আৰু দেৱেশ্বৰ সমৰ্থ হৈ তেওঁক দিব্য অদ্ভুত দৰ্শন দান কৰিলে॥
Verse 35
ददौ कमंडलुं प्रीत्या देवा वासांसि चाभितः । हंसाश्च शतपत्राश्च सारसाश्च सहस्रशः ॥ ३५ ॥
প্ৰীতিৰে তেওঁ স্নেহভাৱে কমণ্ডলু দান কৰিলে, আৰু চাৰিওফালে দেৱসকলে বস্ত্ৰ অৰ্পণ কৰিলে। হাজাৰ হাজাৰ হাঁহ, শতপত্ৰ-পক্ষী আৰু সাৰসো আহি সমবেত হ’ল॥
Verse 36
प्रदक्षिणमवर्तंत शुकाश्चाषाश्च नारद । आरणे यस्तदा दिव्यं प्राप्य जन्म महामुनिः ॥ ३६ ॥
হে নাৰদ, টিয়া আৰু শালিক ভক্তিভাৱে সোঁফালে প্ৰদক্ষিণ কৰিবলৈ ধৰিলে; আৰু তেতিয়া মহামুনিয়ে অৰণ্যত দিব্য জন্ম লাভ কৰি তাতেই প্ৰকাশিত হ’ল।
Verse 37
तत्रैवोवास मेधावी व्रतचारी समाहितः । उत्पन्नमात्रं तं वेदाः सरहस्याः ससंग्रहाः ॥ ३७ ॥
সেই ঠাইতেই তেওঁ মেধাৱী, ব্ৰতচাৰী আৰু সম্পূৰ্ণ সমাহিতচিত্ত হৈ বাস কৰিলে; আৰু জন্মমাত্ৰেই ৰহস্য আৰু সংগ্ৰহসহ বেদসমূহ তেওঁৰ আগত প্ৰকাশিত হ’ল।
Verse 38
उपतस्थुर्मुनिश्रेष्टं यथास्य पितरं तथा । बृहस्पतिं स वव्रे च वेदवेदांगभाष्यवित् ॥ ३८ ॥
তেওঁলোকে সেই মুনিশ্ৰেষ্ঠক নিজৰ পিতাৰ দৰে উপস্থাপন কৰি সেৱা কৰিলে; আৰু বেদ-বেদাঙ্গৰ ভাষ্যজ্ঞ হৈ তেওঁ বृहস্পতিকে গুৰুৰূপে বৰণ কৰিলে।
Verse 39
उपाध्यायं द्विजश्रेष्ट धर्ममेवानुचिंतयन् । सोऽधीत्य वेदानखिलान्सरहस्यान्ससंग्रहान् ॥ ३९ ॥
হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, উপাধ্যায়ক সন্মান কৰি আৰু কেৱল ধৰ্মচিন্তাত নিমগ্ন হৈ তেওঁ ৰহস্য আৰু সংগ্ৰহসহ সকলো বেদ অধ্যয়ন কৰিলে।
Verse 40
इतिहासं च कार्त्स्न्येन वेदशास्त्राणि चाभितः । गुरवे दक्षिणां दत्त्वा समावृत्तो महामुनिः ॥ ४० ॥
ইতিহাস সম্পূৰ্ণকৈ আৰু বেদশাস্ত্ৰসমূহ সকলো দিশে অধ্যয়ন কৰি, গুৰুক দক্ষিণা দি মহামুনি সমাৱর্তন কৰি উভতি আহিল।
Verse 41
उग्रं तपः समारेभे ब्रह्मचारी समाहिताः । देवतानामृषीणां च बाल्येऽपि सुमहातपाः ॥ ४१ ॥
সমাহিত ব্ৰহ্মচাৰী হৈ তেওঁ উগ্ৰ তপস্যা আৰম্ভ কৰিলে; আৰু বাল্যতেই দেৱতা আৰু ঋষিসকলৰ মাজত পূজ্য মহাতপস্বী হ’ল।
Verse 42
संमत्रणीयो जन्यश्च ज्ञानेन तपसा तथा । न त्वस्य रमते बुद्धिराश्रमेषु मुनीश्वर ॥ ४२ ॥
তেওঁ পৰামৰ্শযোগ্য আৰু সুকুলজাত, জ্ঞান আৰু তপস্যাৰে সমৃদ্ধ; কিন্তু, হে মুনীশ্বৰ, আশ্ৰমধৰ্মত তেওঁৰ বুদ্ধি ৰমে নাহে।
Verse 43
त्रिषु गार्हस्थ्यमूलेषु मोक्षधर्मानुदर्शिनः । स मोक्षमनुचिंत्यैव शुकः पितरमभ्यगात् ॥ ४३ ॥
গাৰ্হস্থ্যৰ তিনিটা ভিত্তিত নিহিত মোক্ষধৰ্মসমূহ অৱলোকন কৰি, শুকে কেৱল মোক্ষচিন্তাত নিমগ্ন হৈ পিতৃৰ ওচৰলৈ গ’ল।
Verse 44
प्राहाभिवाद्य च तदा श्रेयोऽर्थी विनयान्वितः । मोक्षधर्मेषु कुशलो भगवान् प्रब्रवीतु मे ॥ ४४ ॥
তেতিয়া বিনয়যুক্ত, পৰম শ্ৰেয়ৰ অন্বেষী হৈ তেওঁ প্ৰণাম কৰি ক’লে—“হে ভগৱান, মোক্ষধৰ্মত কুশল আপুনি মোক উপদেশ দিয়ক।”
Verse 45
यथैव मनसः शांतिः परमा संभवेन्मुने । श्रृत्वा पुत्रस्य वचनं परमर्षिरुवाच तम् ॥ ४५ ॥
“হে মুনে, যেনেকৈ মনৰ পৰম শান্তি উদ্ভৱ হয়”—পুত্ৰৰ বাক্য শুনি পৰমৰ্ষিয়ে তাক ক’লে।
Verse 46
अधीष्व मोक्षशास्त्रं वै धर्मांश्च विविधानपि । पितुर्निदेशाज्जग्राह शुको ब्रह्मविदां वरः ॥ ४६ ॥
“মোক্ষশাস্ত্ৰ অধ্যয়ন কৰা, আৰু ধৰ্মৰ নানাবিধ ৰূপো জান”—পিতৃৰ নিৰ্দেশত ব্ৰহ্মবিদসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ শুকে সেই উপদেশ গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 47
योगशास्त्रं च निखिलं कापिलं चैव नारद । शतं ब्राह्म्या श्रिया युक्तं ब्रह्मतुल्यपराक्रमम् ॥ ४७ ॥
হে নাৰদ, (তেওঁ) সম্পূৰ্ণ যোগশাস্ত্ৰ আৰু কপিলপ্ৰণীত (সাংখ্য) তত্ত্বও—ব্ৰাহ্মী শ্ৰীৰে যুক্ত, ব্ৰহ্মসম পৰাক্ৰমশালী—শত (উপদেশ/গ্ৰন্থ) ৰূপে (বোধ কৰালে)।
Verse 48
मेने पुत्रं यथा व्यासो मोक्षशास्त्रविशारदम् । उवाच गच्छेति तदा जनकं मिथिलेश्वरम् ॥ ४८ ॥
ব্যাসে তেওঁক পুত্ৰসম মানিলে; আৰু মোক্ষশাস্ত্ৰত পাৰদৰ্শী বুলি জানি তেতিয়া ক’লে—“মিথিলাৰ অধিপতি জনকৰ ওচৰলৈ যা।”
Verse 49
स ते वक्ष्यति मोक्षार्थं निखिलेन नराधिपः । पितुर्नियोगादगमज्जनकं मेथखिलं नृपम् ॥ ४९ ॥
সেই নৰাধিপতিয়ে তোমাক মোক্ষৰ উপায় সম্পূৰ্ণভাৱে ক’ব। পিতৃৰ নিয়োগত তেওঁ মিথিলাৰ ৰজা জনকৰ ওচৰলৈ গ’ল।
Verse 50
प्रष्टुं धर्मस्य निष्टां वै मोक्षस्य च परायणम् । उक्तश्च मानुषेण त्वं तथा गच्छेत्यविस्मितः ॥ ५० ॥
ধৰ্মৰ দৃঢ় নিষ্ঠা আৰু মোক্ষৰূপ পৰম আশ্ৰয় সুধিবলৈ ইচ্ছা কৰি, এজন মানুহে তোমাক “তেনে কৈ যা” বুলি ক’লে; আৰু তুমি বিস্মিত নোহোৱাকৈ “এৱমস্তু—চলোঁ” বুলি আগবাঢ়িলা।
Verse 51
न प्रभावेण गंतव्यमंतरिक्षचरेण वै । आर्जवेनैव गंतव्यं न सुखाय क्षणात्त्वया ॥ ५१ ॥
কেৱল প্ৰভাৱ দেখুৱাই, যেন আকাশচাৰী হৈ আগবাঢ়িছা—এদৰে নাযাবা। ঋজুতা আৰু সৰলতাৰে হে চলিবা; ক্ষণিক সুখৰ বাবে ধৰ্মনিষ্ঠা ত্যাগ নকৰিবা।
Verse 52
न द्रष्टव्या विशेषा हि विशेषा हि प्रसंगिनः । अहंकारो न कर्तव्यो याज्ये तस्मिन्नराधिपे ॥ ५२ ॥
বিশেষ সুবিধা বিচাৰিবা নালাগে; এনে ভেদাভেদেই জড়াই পেলায়। যেতিয়া সেই নৃপতিয়েই যজমান আৰু সেবনীয়, তেতিয়া অহংকাৰ নকৰিবা।
Verse 53
स्थातव्यं वसथे तस्य स ते छेत्स्यति संशयम् । स धर्मकुशलो राजा मोक्षशास्त्रविशारदः ॥ ५३ ॥
তেওঁৰ বাসভৱনত থাকিবা; তেওঁ নিশ্চয় তোমাৰ সংশয় ছেদন কৰিব। সেই ৰজা ধৰ্মত কুশল আৰু মোক্ষশাস্ত্ৰত বিশাৰদ।
Verse 54
यथा यथा च ते ब्रूयात्तत्कार्यमविशंकया । एवमुक्तः स धर्मात्मा जगाम मिथिलां मुनिः ॥ ५४ ॥
তেওঁ যি যি ক’ব, সেয়া সন্দেহ নকৰাকৈ কৰিবা। এনেদৰে কোৱা হ’লে সেই ধৰ্মাত্মা মুনি মিথিলালৈ গ’ল।
Verse 55
पभ्द्यां शक्तोंतरिक्षेण क्रांतुं भूमिं ससागराम् । सगिरीं श्चाप्यतिक्रम्य भारतं वर्षमासदत् ॥ ५५ ॥
আকাশমাৰ্গে সমুদ্ৰবেষ্টিত আৰু পৰ্বতসহিত পৃথিৱী অতিক্ৰম কৰাৰ শক্তি পাই তেওঁ ভাৰতবৰ্ষত উপনীত হ’ল।
Verse 56
स देशान्विविधान्स्फीतानतिक्रम्य महामुनिः । विदेहान्वै समासाद्य जनकेन समागमत् ॥ ५६ ॥
মহামুনি নানা সমৃদ্ধ আৰু বৈচিত্ৰ্যময় দেশ অতিক্ৰম কৰি বিদেহ দেশত উপস্থিত হৈ তাত ৰজা জনকৰ সৈতে সাক্ষাৎ কৰিলে।
Verse 57
राजद्वारं समासाद्य द्वारपालैर्निवारितः । तस्थौ तत्र महायोगी क्षुत्पिपासादिवर्जितः ॥ ५७ ॥
ৰাজদ্বাৰত উপস্থিত হোৱাত দ্বাৰপালসকলে তেওঁক নিবাৰণ কৰিলে; তথাপি সেই মহাযোগী ক্ষুধা-তৃষ্ণা আদি বর্জিত হৈ তাতেই থিয় হৈ ৰ’ল।
Verse 58
आतपे ग्लानिरहितो ध्यानयुक्तश्च नारद । तेषां तु द्वारपालानामेकस्तत्र व्यवस्थितः ॥ ५८ ॥
হে নাৰদ, তীব্ৰ ৰ’দতো তেওঁ গ্লানি-বিহীন হৈ ধ্যানত যুক্ত আছিল; আৰু সেই দ্বাৰপালসকলৰ মাজৰ এজন তাতেই প্ৰহৰাত স্থিত আছিল।
Verse 59
मध्यंगतमिवादित्यं दृष्ट्वा शुकमवस्थितम् । जूजयित्वा यथान्यायमभिवाद्य कृताञ्जलिः ॥ ५९ ॥
মধ্যাহ্নৰ সূৰ্যৰ দৰে স্থিত শুকক দেখি তেওঁ যথান্যায় পূজা কৰিলে, প্ৰণাম জনালে আৰু কৰযোৰে থিয় হৈ ৰ’ল।
Verse 60
प्रावेशयत्ततः कक्षां द्वितीयां राजवेश्मनः । तत्रांतःपुरसंबद्धं महच्चैत्रग्थोपमम् ॥ ६० ॥
তাৰপিছত তেওঁক ৰাজবেশ্মনৰ দ্বিতীয় কক্ষত প্ৰৱেশ কৰালে; তাত অন্তঃপুৰৰ সৈতে সংযুক্ত এক বিশাল সভামণ্ডপ আছিল, যি চৈত্রৰথৰ ন্যায় শোভাময়।
Verse 61
सुविभक्तजलाक्रीडं रम्यं पुष्पितपादपम् । दर्शयित्वासने स्थाप्य राजानं च व्यजिज्ञपत् ॥ ६१ ॥
সুসজ্জিত জলক্ৰীড়া আৰু পুষ্পিত গছ-গছনীৰে শোভিত মনোৰম স্থান দেখুৱাই, তেওঁ ৰজাক আসনত বহুৱাই, তাৰ পিছত শ্ৰদ্ধাৰে নিবেদন কৰিলে।
Verse 62
श्रुत्वा राजा शुकं प्राप्तं वारस्त्रीः स न्ययुंक्त च । सेवायै तस्य भावस्य ज्ञानाय मुनिसतम ॥ ६२ ॥
শুক আহিছে বুলি শুনি ৰজাই বাৰস্ত্ৰীসকলকো নিযুক্ত কৰিলে—তাঁৰ সেৱাৰ বাবে, তেওঁৰ অন্তৰ্ভাৱ বুজিবলৈ আৰু সেই মুনিশ্ৰেষ্ঠৰ মনোভাব জানিবলৈ।
Verse 63
तं चारुकेश्यः शुश्रेण्यस्तरुण्यः प्रियदर्शनाः । सूक्ष्मरक्तांबरधरास्तप्तकांचनभूषणाः ॥ ६३ ॥
সুন্দৰ কেশধাৰিণী, সুশ্ৰেণীৰ তরুণী আৰু মনোহৰ দৰ্শনীয় নাৰীসকল—সূক্ষ্ম ৰক্তবস্ত্ৰ পিন্ধি আৰু দীপ্ত স্বৰ্ণাভৰণে ভূষিত হৈ—তাঁৰ শুশ্ৰূষা কৰিলে।
Verse 64
संलापालापकुशाला भावज्ञाः सर्वकोविदाः । परं पंचाशतस्तस्य पाद्यादीनि व्यकल्पयन् ॥ ६४ ॥
তেওঁলোকে পৰিশীলিত সংলাপ আৰু মধুৰ বাক্যত নিপুণ, ভাৱজ্ঞ আৰু সকলো কলাত কুশলী আছিল; তেওঁলোকে তেওঁৰ বাবে পাদ্য আদি আতিথ্য-উপচাৰ পঞ্চাশতকৈ অধিক প্ৰকাৰত সাজি দিলে।
Verse 65
देश कालोपपन्नेन साध्वन्नेनाप्यतर्पयन् । तस्य भुक्तवतस्तात तास्ततः पुरकाननम् ॥ ६५ ॥
দেশ-কাল অনুসৰি উত্তম আহাৰ দিলেও তেওঁ তৃপ্ত নহ’ল। আৰু, তাত, তেওঁ ভোজন সাৰি লোৱাৰ পাছত সেই নাৰীসকল তাতৰ পৰা নগৰৰ উদ্যানলৈ গ’ল।
Verse 66
सुरम्यं दर्शयामासुरेकैकत्वेन नारद । क्रीडंत्यश्च हसंत्यश्च गायंत्यश्चैव ताः शुकम् ॥ ६६ ॥
হে নাৰদ, সেই কন্যাসকলে টিয়াপাখিটোক একে একে অতি সুৰম্য দৰ্শন দেখুৱালে—খেলি, হাঁহি আৰু গাই থাকিল।
Verse 67
उदारसत्वं सत्वज्ञास्सर्वाः पर्य्यचरंस्तदा । आरणेयस्तु शुद्धात्मा जितक्रोधो जितेंद्रियः ॥ ६७ ॥
তেতিয়া সত্ত্বৰ স্বৰূপ বুজা সকলোৱে সেই উদাৰচিত্ত মহাপুৰুষক পৰিচৰ্যা কৰিলে। আৰু আৰণেয় শুদ্ধাত্মা, ক্ৰোধজয়ী আৰু ইন্দ্ৰিয়সংযমী আছিল।
Verse 68
ध्यानस्थ एव सततं न हृष्यति न कुप्यति । पादशौचं तु कृत्वा वै शुकः संध्यामुपास्य च ॥ ६८ ॥
সদায় ধ্যানস্থ হৈ তেওঁ ন উল্লসিত হয়, ন ক্ৰুদ্ধ হয়। পাদশৌচ কৰি শুকে সন্ধ্যা-উপাসনাও কৰিলে।
Verse 69
निषसादासने पुण्ये तमेवार्थं व्यचिंतयत् । पूर्वरात्रे तु तत्रासौ भूत्वा ध्यानपरायणः ॥ ६९ ॥
তেওঁ পুণ্য আসনত বহি সেই একেটা উদ্দেশ্যেই চিন্তা কৰিলে। ৰাতিৰ প্ৰথম প্ৰহৰত তাতে থাকি তেওঁ ধ্যানপরায়ণ হ’ল।
Verse 70
मध्यरात्रे यथान्याय्यं निद्रामाहारयत्प्रभुः । ततः प्रातः समुत्थाय कृत्वा शौचमनंतरम् ॥ ७० ॥
মধ্যৰাতি প্ৰভুৱে বিধিমতে বিশ্ৰাম গ্ৰহণ কৰিলে। তাৰপাছত প্ৰাতে উঠি তৎক্ষণাৎ শৌচ-শুদ্ধি সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 71
स्त्रीभिः परिवृत्तो धीमान्ध्यानमेवान्वपद्यत । अनेन विधिना तत्र तदहःशेषमप्युत ॥ ७१ ॥
স্ত্ৰীসকলৰ দ্বাৰা পৰিবেষ্টিত হ’লেও সেই ধীমানে কেৱল ধ্যানতেই আশ্ৰয় ল’লে; আৰু এই একে বিধিৰে তেওঁ তাত সেই দিনৰ অৱশিষ্ট সময়ো কটালে।
Verse 72
तां च रात्रिं नृपकुले वर्तयामास नारद ॥ ७२ ॥
আৰু নাৰদে সেই ৰাতি ৰাজকুলত কটালে।
Frequently Asked Questions
The araṇi motif sacralizes Śuka’s emergence by aligning it with Vedic fire-generation symbolism: spiritual knowledge and purity are portrayed as ‘kindled’ through tapas and ritual power, making Śuka’s birth a doctrinal emblem of yogic and Vedic potency rather than ordinary procreation.
It functions as a didactic contrast: even a great ascetic experiences a momentary disturbance of mind, underscoring the Purāṇic teaching on the mind’s volatility, while simultaneously framing Śuka as the purified outcome—one whose life trajectory is oriented toward mokṣa and unwavering meditation.
Janaka represents the ideal of jñāna integrated with kingship and worldly responsibility; sending Śuka to Janaka reinforces the mokṣa-dharma principle that liberation-knowledge must be stabilized through testing, humility, and instruction from a proven knower beyond one’s immediate lineage.
His steadiness in meditation (dhyāna), mastery over senses (indriya-jaya), and equanimity (samatva) amid refined pleasures—demonstrating that authentic vairāgya is internal and does not depend on external austerity alone.