Kalpa-Lakṣaṇa and Gṛhya-Kalpa: Classifications, Purifications, Implements, and Spatial Rite-Design

Verse 1

अथातः संप्रवक्ष्यामि कल्पग्रन्थं मुनीश्वर । यस्य विज्ञानमात्रेण स्यात् कर्मकुशलो नरः 1. ॥ १ ॥

এতিয়া, হে মুনীশ্বৰ, মই কল্প-গ্ৰন্থ সম্পূৰ্ণকৈ ব্যাখ্যা কৰিম; ইয়াৰ কেৱল জ্ঞানমাত্ৰেই মানুহ কৰ্মানুষ্ঠানত কুশলী হয়।

Verse 2

नक्षत्रकल्पो वेदानां संहितानां तथैव च । चतुर्थः स्यादाङ्गिरसः शान्तिकल्पश्च पञ्चमः ॥ २ ॥

বেদ আৰু তেওঁলোকৰ সংহিতাসমূহৰ বাবে চতুৰ্থ নক্ষত্র-कल्प বুলি কোৱা হৈছে; পঞ্চম আঙ্গিৰস-कल्प, আৰু তাৰ পিছত শান্তি-कल्पো আছে।

Verse 3

नक्षत्राधीश्वराख्यानं विस्तरेण यथातथम् । नक्षत्रकल्पे निर्दिष्टं ज्ञातव्यं तदिहापि च ॥ ३ ॥

নক্ষত্রসমূহৰ অধীশ্বৰসকলৰ বিস্তৃত বিৱৰণ যথাতথ নক্ষত্র-कल्पত নিৰ্দিষ্ট কৰা হৈছে; সেই একে উপদেশ ইয়াতো জানিব লাগে।

Verse 4

वेदकल्पे विधानं तु ऋगादीनां मुनीश्वर । धर्मार्थकाममोक्षाणां सिद्ध्यै प्रोक्तं सविस्तरम् ॥ ४ ॥

হে মুনীশ্বৰ, বেদ-कल्पত ঋগ্বেদ আদি বেদসমূহৰ বিধান বিস্তাৰে কোৱা হৈছে; ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম আৰু মোক্ষৰ সিদ্ধিৰ বাবে সেয়া উপদেশিত।

Verse 5

मन्त्राणामृषयश्चैव छन्दांस्यथ च देवताः । निर्दिष्टाः संहिताकल्पे मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः ॥ ५ ॥

মন্ত্ৰসমূহৰ ঋষি, সিহঁতৰ ছন্দ আৰু অধিষ্ঠাতা দেৱতাসকল—এই সকলো সংহিতা আৰু কল্প-পরম্পৰাত তত্ত্বদৰ্শী মুনিসকলে স্পষ্টকৈ নিৰ্দিষ্ট কৰিছে।

Verse 6

तथैवाङ्गिरसे कल्पे षट्कर्माणि सविस्तरम् । अभिचारविधानेन निर्दिष्टानि स्वयम्भुवा ॥ ६ ॥

তদ্ৰূপে আঙ্গিৰস কল্পত ষট্কৰ্মসমূহ বিস্তাৰে বৰ্ণিত; অভিচাৰ-বিধানৰ প্ৰক্ৰিয়াৰে স্বয়ম্ভূ (ব্ৰহ্মা) ইহা নিৰ্দিষ্ট কৰিছে।

Verse 7

शान्तिकल्पे तु दिव्यानां भौमानां मुनिसत्तम । तथान्तरिक्षोत्पातानां शान्तयो ह्युदिताः पृथक् ॥ ७ ॥

কিন্তু শান্তি-কল্পত, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, দিব্য, ভৌম আৰু অন্তৰীক্ষত উৎপন্ন উৎপাতসমূহৰ বাবে শান্তি-বিধান পৃথক পৃথককৈ কোৱা হৈছে।

Verse 8

संक्षेपेणैतदुद्दिष्टं लक्षणं कल्पलक्षणे । विशेषः पृथगेतेषां स्थितः शाखान्तरेषु च ॥ ८ ॥

এইদৰে কল্প-লক্ষণৰ প্ৰসঙ্গত ইহা সংক্ষেপে কোৱা হ’ল; ইহঁতৰ বিশেষ ভেদ বিভিন্ন বেদ-শাখাত পৃথকভাবে বিদ্যমান।

Verse 9

गृह्यकल्पे तु सर्वेषामुपयोगितयाऽधुना । वक्ष्यामि ते द्विजश्रेष्ठ सावधानतया शृणु ॥ ९ ॥

এতিয়া সকলোৰে উপযোগিতাৰ বাবে মই তোমাক গৃহ্য-কল্প ব্যাখ্যা কৰিম; হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, সম্পূৰ্ণ সাৱধানতাৰে শুনা।

Verse 10

ॐकारश्चाथ शब्दश्च द्वावेतौ ब्रह्मणः पुरा । कण्ठं भित्वा विनिर्यातौ तस्मान्माङ्गल्यकाविमौ ॥ १० ॥

আদিতে ব্ৰহ্মাৰ কণ্ঠ ভেদ কৰি এই দুয়ো—ওঁকাৰ আৰু পবিত্ৰ শব্দ—উদ্ভৱ হ’ল; সেয়ে দুয়োটাই স্বভাৱত মঙ্গলময়।

Verse 11

कृत्वा प्रोक्तानि कर्माणि तदूर्द्ध्वानि करोति यः । सोऽथ शब्दं प्रयुञ्जीत तदानन्त्यार्थमिष्यते ॥ ११ ॥

যি ব্যক্তি প্ৰথমে উপদেশিত কৰ্মসমূহ কৰি, তাৰ পাছত ঊৰ্ধ্ব (সূক্ষ্ম) সাধনাত প্ৰবৃত্ত হয়, সি তাৰ পিছত পবিত্ৰ শব্দৰ প্ৰয়োগ কৰিব; কিয়নো ই অনন্তপ্ৰাপ্তিৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট।

Verse 12

कुशाः परिसमूहाय व्यस्तशाखाः प्रकीर्तिताः । न्यूनाधिका निष्फलाय कर्मणोऽभिमतस्य च ॥ १२ ॥

কুশা ‘পৰিসমূহ’ৰ বাবে ঘন গুচ্ছ কৰি, অগ্ৰভাগবোৰ পৃথক ৰাখি গ্ৰহণ কৰিবলৈ কোৱা হৈছে; কম বা বেছি হ’লে অভিপ্ৰেত কৰ্ম নিষ্ফল হয়।

Verse 13

कृमिकीटपतङ्गाद्या भ्रमति वसुधातले । तेषां संरक्षणार्थाय प्रोक्तं परिसमूहनम् ॥ १३ ॥

কৃমি, কীট, পতংগ আদি পৃথিৱীতলত ভ্ৰমণ কৰে; সিহঁতৰ সংৰক্ষণাৰ্থে ‘পৰিসমূহন’ নামৰ বিধি কোৱা হৈছে।

Verse 14

रेखाः प्रोक्ताश्च यास्तिस्रः कर्तव्यास्ताः समा द्विज । न्यूनाधिका न कर्तव्या इत्येव परिभाषितम् ॥ १४ ॥

হে দ্বিজ! যি তিনিটা ৰেখা নিৰ্দিষ্ট কৰা হৈছে, সিহঁত সমান আৰু একে ৰূপে কৰিব লাগে; কম বা বেছি কৰিব নালাগে—এইয়েই নিয়ম।

Verse 15

मेदिनी मेदसा व्याप्ता मधुकैटभदैत्ययोः । गोमयेनोपलेप्येयं तदर्थमिति नारद ॥ १५ ॥

মধু আৰু কৈটভ দানৱৰ মেদে এই পৃথিৱী ব্যাপ্ত; সেয়ে শুদ্ধি আৰু ৰক্ষাৰ নিমিত্তে গোবৰৰে লেপন কৰা উচিত—এনে নাৰদে ক’লে।

Verse 16

वन्ध्या दुष्टा च दीनाङ्गी मृतवत्सा स च या भवेत् । यज्ञार्थं गोमयं तस्या नाहरेदिति भाषितम् ॥ १६ ॥

যি গাই বন্ধ্যা, দুষ্টস্বভাবৰ, ক্ষীণদেহী বা যাৰ বাছুৰ মৰিছে—তাৰ গোবৰ যজ্ঞাৰ্থে সংগ্ৰহ নকৰিবলৈ কোৱা হৈছে।

Verse 17

ये भ्रमन्ति सदाकाशे पतङ्गाद्या भयङ्कराः । तेषां प्रहरणार्थाय मतं प्रोद्धरणं द्विज ॥ १७ ॥

হে দ্বিজ! পতঙ্গ আদি ভয়ংকৰ সত্তা যিসকল সদা আকাশত ঘূৰি ফুৰে, সিহঁতক প্ৰহাৰ কৰিবলৈ ওপৰলৈ নিক্ষেপ কৰাই অনুমোদিত উপায় বুলি ধৰা হৈছে।

Verse 18

स्रुवेण च कुशेनापि कुर्यादुल्लेखनं भुवः । अस्थिकण्टकसिर्द्ध्य्थं ब्रह्मणा परिभाषितम् ॥ १८ ॥

স্ৰুৱ বা কুশাঘাসৰ তৃণৰে ভূমিত হালকাকৈ উল্লেখন (চিহ্ন/খোঁচ) কৰিব লাগে; অস্থি-কণ্টক আদি অশুদ্ধি দূৰ কৰিবলৈ ব্রহ্মাই এই বিধান কৈছে।

Verse 19

आपो देवगणाः सर्वे तथा पितृगणा द्विज । तेनाद्भिरुक्षणं प्रोक्तं मुनिभिर्विधिकोविदैः ॥ १९ ॥

হে দ্বিজ! আপঃ (জল)েই সকলো দেবগণ, আৰু পিতৃগণো তেনেই; সেয়ে বিধি-জ্ঞানী মুনিসকলে শুদ্ধিৰ বাবে জলে প্ৰোক্ষণ (ছিটোৱা) বিধান কৰিছে।

Verse 20

अग्नेरानयनं प्रोक्तं सौभाग्यस्त्रीभिरेव च । शुभदे मृण्मये पात्रे प्रोक्ष्याद्भिस्तं निधापयेत् ॥ २० ॥

অগ্নি আনয়ন সৌভাগ্যৱতী বিবাহিতা স্ত্ৰীসকলৰ দ্বাৰাই কৰাটো বিধান। জল ছিটাই শుభদায়ক মাটিৰ পাত্ৰত সেই অগ্নি স্থাপন কৰিব।

Verse 21

अमृतस्य क्षयं दृष्ट्वा ब्रह्माद्यैः सर्वदैवतैः । वेद्यां निधापितस्तस्मात्समिद्गर्भो हुताशनः ॥ २१ ॥

অমৃতৰ ক্ষয় দেখি ব্ৰহ্মা আদি সকলো দেৱতাই, সমিধা-গৰ্ভ হুতাশনক সেয়ে বেদীত স্থাপন কৰিলে যাতে যজ্ঞ স্থিত থাকে।

Verse 22

दक्षिणस्यां दानवाद्याः स्थिता यज्ञस्य नारद । तेभ्यः संरक्षणार्थाय ब्रह्माणं तद्दिशि न्यसेत् ॥ २२ ॥

হে নাৰদ! যজ্ঞৰ দক্ষিণ দিশত দানৱ আদি বিঘ্নকাৰীসকল থাকে। তেওঁলোকৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে সেই দিশতেই ব্ৰহ্মাক স্থাপন কৰিব।

Verse 23

उत्तरे सर्वपात्राणि प्रणीताद्यानि पश्चिमे । यजमानः पूर्वतः स्युर्द्विजाः सर्वेऽपि नारद ॥ २३ ॥

হে নাৰদ! সকলো যজ্ঞপাত্ৰ উত্তৰত ৰাখিব; প্ৰণীত-জল আদি পশ্চিমত। যজমান পূৰ্বমুখে বহিব আৰু সকলো দ্বিজো তেনেদৰে।

Verse 24

द्यूते च व्यवहारे च यज्ञकर्मणि चेद्भवेत् । कर्त्तोदासीनचित्तस्तत्कर्म नश्येदिति स्थितिः ॥ २४ ॥

দ্যূত, ব্যৱহাৰ বা যজ্ঞকৰ্ম—যেতিয়াই হওক, কৰ্তাৰ চিত্ত যদি উদাসীন আৰু অনাসক্ত থাকে, তেন্তে সেই কৰ্ম বন্ধনৰূপে নাশ পায়; এইয়েই স্থিৰ মত।

Verse 25

ब्रह्माचार्यौ स्वशाखौ हि कर्तव्यौ यज्ञकर्मणि । ऋत्विजां नियमो नास्ति यथालाभं समर्चयेत् ॥ २५ ॥

যজ্ঞকর্মত নিজৰ শাখাৰ দুজন ব্ৰহ্মচাৰীক নিশ্চয় নিযুক্ত কৰিব লাগে। ঋত্বিজসকলৰ বিষয়ে কঠোৰ নিয়ম নাই; যিসকল যিদৰে উপলব্ধ হয়, তেওঁলোকক বিধিপূৰ্বক সন্মান কৰি যজ্ঞত নিয়োগ কৰিব লাগে॥২৫॥

Verse 26

द्वे पवित्रे त्र्यङ्गुलेस्तः प्रोक्षिणी चतुरङ्गुला । आज्यस्थाली त्र्यङ्गुलाथ चरुस्थाली षडङ्गुला ॥ २६ ॥

দুটা পৱিত্ৰ (কুশ-ৱলয়) প্ৰত্যেকটো তিন আঙুল মাপৰ হ’ব। প্ৰোক্ষিণী চাৰি আঙুল। আজ্যস্থালী তিন আঙুল আৰু চৰুস్థালী ছয় আঙুল মাপৰ হ’ব॥২৬॥

Verse 27

द्व्यङ्गुलं तूपयमनमेकं सम्मार्जनाङ्गुलम् । स्रुवं षडङ्गुलं प्रोक्तं स्रुचं सार्द्धत्रयाङ्गुलम् ॥ २७ ॥

উপযমন মাপ দুটা আঙুল বুলি কোৱা হৈছে; সম্মাৰ্জনৰ আঙুল এটা আঙুল। স্ৰুৱ ছয় আঙুল আৰু স্ৰুচ সাৰে তিন আঙুল মাপৰ বুলি কোৱা হৈছে॥২৭॥

Verse 28

प्रादेशमात्रा समिधः पूर्णपात्रं षडङ्गुलम् । प्रोक्षिण्या उत्तरे भागे प्रणीतापात्रमष्टभिः ॥ २८ ॥

সমিধা এক প্ৰাদেশ (হাতৰ বিস্তাৰ) মাত্ৰ লম্বা হ’ব। পূৰ্ণপাত্ৰ ছয় আঙুল মাপৰ হ’ব। প্ৰোক্ষিণীৰ উত্তৰ ভাগত আঠ আঙুল দূৰত প্ৰণীতা-পাত্ৰ স্থাপন কৰিব লাগে॥২৮॥

Verse 29

यानि कानि च तीर्थानि समुद्राः सरितस्तथा । प्रणीतायां समासन्नात्तस्मात्तां पूरयेज्जलैः ॥ २९ ॥

যি যি তীৰ্থ, সমুদ্ৰ আৰু নদী আছে, সিহঁতক স্মৰণ কৰি, প্ৰণীতা-পাত্ৰ ওচৰলৈ আনিলে তাক জলেৰে পূৰ্ণ কৰিব লাগে॥২৯॥

Verse 30

वैदिका वस्त्रहीना च नग्ना संप्रोच्यते द्विज । परिस्तीर्य्य ततो दर्भैः परिदध्यादिमां बुधः ॥ ३० ॥

হে দ্বিজ! যেতিয়া যথোচিত আৱৰণ আৰু আৱশ্যক উপকৰণ নাথাকে, তেতিয়া বৈদিক কৰ্মক ‘নগ্না’ বুলি কোৱা হয়। সেয়ে দৰ্ভা পতাাই, তাৰ পাছত বুদ্ধিমান লোকে এই বিধি যথাবিধি স্থাপন কৰি সম্পন্ন কৰিব॥৩০॥

Verse 31

इन्द्र वज्रं विष्णुचक्रं वामदेवत्रिशूलकम् । दर्भरूपतया त्रीणि पवित्रच्छेदनानि च ॥ ३१ ॥

ইন্দ্ৰৰ বজ্ৰ, বিষ্ণুৰ চক্ৰ আৰু বামদেৱৰ ত্ৰিশূল—এই তিনিও দৰ্ভাৰূপে ধ্যান কৰিলে পবিত্ৰ (শুদ্ধিৰ বলয়/তন্তু) সাজিবলৈ ব্যৱহৃত ‘পবিত্ৰ-ছেদন’ বুলিও পৱিত্ৰ কটন-উপকৰণ হিচাপে গণ্য হয়॥৩১॥

Verse 32

प्रोक्षणी च प्रकर्तव्या प्रणीतोदकसंयुता । तेनातिपुण्यदं कर्म पवित्रमिति कीर्तितम् ॥ ३२ ॥

প্ৰোক্ষণী (ছিটোৱা-পাত্ৰ)ও সাজিব লাগে, যি প্ৰণীতোদক (সংস্কৃত জল)ৰে সংযুক্ত থাকে। তাৰ দ্বাৰা কৰ্ম অতি পুণ্যদায়ক হয়; সেয়ে তাক ‘পবিত্ৰ’ বুলি কীৰ্তিত কৰা হৈছে॥৩২॥

Verse 33

आज्यस्थाली प्रकर्तव्या पलमात्रप्रमाणिका । कुलालचक्रघटितं आसुरं मृण्मयं स्मृतम् ॥ ३३ ॥

আজ্যস্থালী (ঘিউৰ পাত্ৰ) এক পল পৰিমাণৰ কৰিব লাগে। কুমাৰৰ চকাত গঢ়া মাটিৰ পাত্ৰক ‘আসুৰ’ প্ৰকাৰ বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে॥৩৩॥

Verse 34

तदेव हस्तघटितं स्थाल्यादि दैविकं भवेत् । स्रुवे च सर्वकर्माणि शुभान्यप्यशुभानि च ॥ ३४ ॥

হাতে গঢ়া স্থালী আদি বস্তুহে ‘দৈৱিক’ (দেৱোপযোগী) হয়। আৰু স্ৰুৱ (হৱিৰ লোৱা চামুচ)ৰ ভিতৰত সকলো কৰ্ম—শুভো অশুভো—সমাৱিষ্ট বুলি কোৱা হৈছে॥৩৪॥

Verse 35

तस्य चैव पवित्रार्थं वह्नौ तापनमीरितम् । अग्रे धृतेन वैधव्यं मध्ये चैव प्रजाक्षयः ॥ ३५ ॥

ইয়াৰ পবিত্ৰতাৰ বাবে অগ্নিত তাপন বিধেয়। ঘৃতসহ আগভাগত ধাৰণ কৰিলে বৈধব্য হয়, আৰু মধ্যভাগত ধাৰণ কৰিলে সন্তান-ক্ষয় হয়।

Verse 36

मूले च म्रियते होता तस्माद्धार्यं विचार्य तत् । अग्निः सूर्यश्च सोमश्च विरञ्चिरनिलो यमः ॥ ३६ ॥

মূল কাটি গ’লে হোতা (যজ্ঞকর্তা)ও নষ্ট হয়; সেয়ে বিচাৰ কৰি সেই মূলকেই ধাৰণ কৰা উচিত। অগ্নি, সূৰ্য, সোম, বিরঞ্চি (ব্ৰহ্মা), অনিল (বায়ু) আৰু যম—এইবোৰ তাৰ ধাৰক দেৱশক্তি।

Verse 37

स्रुवे षडेते दैवास्तु प्रत्यङ्गुलमुपाश्रिताः । अग्निर्भोगार्थनाशाय सूर्यो व्याधिकरो भवेत् ॥ ३७ ॥

স্ৰুৱত এই ছয় দেৱতা প্ৰত্যেকে এক অঙ্গুল পৰিমাপে অধিষ্ঠিত বুলি কোৱা হয়। তাত অগ্নি ভোগফল নাশ কৰে, আৰু সূৰ্য ব্যাধি উৎপন্ন কৰে।

Verse 38

निष्फलस्तु स्मृतः सोमो विरञ्चिः सर्वकामदः । अनिलो वृद्धिदः प्रोक्तो यमो मृत्युप्रदो मतः ॥ ३८ ॥

সোমক নিষ্ফল বুলি সোঁৱৰণ কৰা হয়; বিরঞ্চি (ব্ৰহ্মা) সৰ্বকামপ্ৰদ। অনিল (বায়ু) বৃদ্ধিদাতা বুলি কোৱা হয়, আৰু যম মৃত্যুদাতা বুলি মানা হয়।

Verse 39

सम्मार्जनोपयमनं कर्तव्यं च कुशद्वयम् । पूर्वं तु सर्वशाखं स्यात्पञ्चशाखं तथा परम् ॥ ३९ ॥

বিধিৰ বাবে সম্মাৰ্জন আৰু উপযমন সাজু কৰিব লাগে, লগতে কুশদ্বয়ো প্ৰস্তুত কৰিব লাগে। প্ৰথম কুশ বহু-শাখাযুক্ত হওক, আৰু দ্বিতীয়টো পাঁচ-শাখাযুক্ত হওক।

Verse 40

श्रीपर्णी च शमी तद्वत्खदिरश्च विकङ्कतः । पलाशश्चैव विज्ञेयाः स्रुवे चैव तथा स्रुचि ॥ ४० ॥

শ্ৰীপৰ্ণী, শমী, খদিৰ, বিকঙ্কত আৰু পলাশ—এইবোৰেই স্ৰুৱ আৰু স্ৰুচ (হোমৰ চামুচ) বনাবলৈ উপযুক্ত কাঠ বুলি শাস্ত্ৰে কোৱা হৈছে।

Verse 41

हस्तोन्मितं स्रुवं शस्तं त्रिदशाङ्गुलिकं स्रुचम् । विप्राणां चैतदाख्यातं ह्यन्येषामङ्गुलोनकम् ॥ ४१ ॥

স্ৰুৱৰ মাপ এক হস্ত আৰু স্ৰুচৰ মাপ ত্ৰিশ অঙ্গুল বুলি বিধান। এই মাপ বিপ্ৰসকলৰ বাবে; অন্যসকলৰ বাবে এক অঙ্গুল কম।

Verse 42

शूद्रा णां पतितानां च खरादीनां च नारद । दृष्टिदोषविनाशार्थं पात्राणां प्रोक्षणं स्मृतम् ॥ ४२ ॥

হে নাৰদ! শূদ্ৰ, পতিত আৰু গাধা আদি যিয়ে পাত্ৰ দেখিছে, সেই দৃষ্টিদোষজনিত অশুচি নাশৰ বাবে প্ৰোক্ষণ (পবিত্ৰ জল ছিটোৱা) স্মৃতিত কোৱা হৈছে।

Verse 43

अकृते पूर्णपात्रे तु यज्ञच्छिद्रं समुद्भवेत् । तस्मिन् पूर्णीकृते विप्र यज्ञसम्पूर्णता भवेत् ॥ ४३ ॥

পূৰ্ণপাত্ৰ কৰ্ম নকৰিলে যজ্ঞত ছিদ্ৰ (দোষ) উদ্ভৱ হয়। কিন্তু হে বিপ্ৰ! সেয়া বিধিপূৰ্বক পূৰ্ণ কৰিলে যজ্ঞ সম্পূৰ্ণতা লাভ কৰে।

Verse 44

अष्टमुष्टिर्भवेत् किञ्चित् पुष्कलं तच्चतुष्टयम् । पुष्कलानि तु चत्वारि पूर्णपात्रं विदुर्बुधाः ॥ ४४ ॥

‘কিঞ্চিত্’ মানে আঠ মুঠি; তাৰ চাৰিগুণক ‘পুষ্কল’ বোলা হয়। আৰু চাৰিটা ‘পুষ্কল’ একেলগে পণ্ডিতসকলে ‘পূৰ্ণপাত্ৰ’ বুলি জানে।

Verse 45

होमकाले तु सम्प्राप्ते न दद्यादासनं क्वचित् । दत्ते तृप्तो भवेद् वह्निः शापं दद्याच्च दारुणम् ॥ ४५ ॥

হোমৰ সময় উপস্থিত হ’লে কেতিয়াও আসন দান কৰা উচিত নহয়। যদি দিয়া হয়, তেন্তে অগ্নিদেৱে তাক নিজৰ ভাগ বুলি ধৰি তৃপ্ত হৈ ভয়ংকৰ শাপ দিব পাৰে।

Verse 46

आघारौ नासिके प्रौक्तौ आज्यभागौ च चक्षुषी । प्राजापत्यं मुखं प्रोक्तं कटिर्व्याहृतिभिः स्मृता ॥ ४६ ॥

দুটা আঘাৰ আহুতি নাসিকাৰ দুটা ৰন্ধ্ৰ বুলি কোৱা হৈছে, আৰু দুটা আজ্যভাগ দুটা চকু। প্ৰাজাপত্য কৰ্ম মুখ বুলি কথিত, আৰু কটি (কঁকাল) ব্যাহৃতি (ভূঃ ভুবঃ স্বঃ) বুলি স্মৃত।

Verse 47

शीर्षं हस्तौ च पादौ च पञ्चवारुणमीरितम् । तथास्विष्टकृतं विप्र श्रोत्रे पूर्णाहुतिस्तथा ॥ ४७ ॥

মূৰ, দুটা হাত আৰু দুটা ভৰি—এইবোৰক ‘পঞ্চৱাৰুণ’ কৰ্ম বুলি কোৱা হৈছে। তদ্ৰূপ, হে বিপ্ৰ, স্বিষ্টকৃত সমাপন আহুতি কৰিব লাগে; আৰু শ্ৰোত্ৰ (কাণ) সম্পৰ্কে পূৰ্ণাহুতিৰ বিধানও আছে।