The Exposition of the Index (Anukramaṇī) of the Śrīmad Bhāgavata

Verse 1

ब्रह्मोवाच । मरीचे श्रृणु वक्ष्यामि वेदव्यासेन यत्कृतम् । श्रीमद्भागवतं नाम पुराणं ब्रह्मसम्मितम् ॥ १ ॥

ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে মৰীচি, শুনা; বেদব্যাসে ৰচনা কৰা ‘শ্ৰীমদ্ভাগৱত’ নামৰ পুৰাণ, যি ব্ৰহ্মসম্মিত (বেদতুল্য) বুলি মান্য, মই সেয়া ক’ম॥

Verse 2

तदष्टादशसाहस्रं कीर्तितं पापनाशनम् । सुरपादपरूपोऽयं स्कंधैर्द्वादशभिर्युतः ॥ २ ॥

ইয়াক অষ্টাদশ সহস্ৰ (শ্লোক) বুলি কীৰ্তিত আৰু পাপনাশক বুলি কোৱা হয়। এই গ্ৰন্থ ‘সুৰপাদ’ ৰূপে বিন্যস্ত আৰু দ্বাদশ স্কন্ধে যুত॥

Verse 3

भगवानेव विप्रेंद्र विश्वरूपीसमीरितः । तत्र तु प्रथमस्कंधे सूतर्षीणां समागमे ॥ ३ ॥

হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠ! তাত প্ৰথম স্কন্ধত সূত আৰু ঋষিসকলৰ সমাগমত বিশ্বৰূপ বুলি স্তূত একমাত্ৰ ভগৱানৰ কথাই কোৱা হৈছিল।

Verse 4

व्यासस्य चरितं पुण्यं पांडवानां तथैव च । परीक्षितमुपाख्यानमितीदं समुदाहृतम् ॥ ४ ॥

এইদৰে বিধিপূৰ্বক ঘোষণা কৰা হ’ল—ব্যাসৰ পুণ্যচৰিত, পাণ্ডৱসকলৰো, আৰু পৰীক্ষিতৰ উপাখ্যান।

Verse 5

परीक्षिच्छुकसंवादे सृष्टिद्वयनिरूपणम् । ब्रह्मनारदसंवादे देवताचरितामृतम् ॥ ५ ॥

পৰীক্ষিত-শুক সংবাদত দ্বিবিধ সৃষ্টিৰ নিৰূপণ আছে; আৰু ব্ৰহ্মা-নাৰদ সংবাদত দেবতাসকলৰ চৰিতৰ অমৃতসম বৰ্ণনা আছে।

Verse 6

पुराणलक्षणं चैव सृष्टिकारणसंभवः । द्वितीयोऽयं समुदितः स्कंधो व्यासेन धीमता ॥ ६ ॥

পুৰাণৰ লক্ষণ আৰু সৃষ্টিৰ কাৰণৰ উদ্ভৱ—এই সকলো বৰ্ণনা কৰি ধীমান ব্যাসে এই দ্বিতীয় স্কন্ধ ৰচনা কৰিছে।

Verse 7

चरितं विदुरस्याथ मैत्रेयेणास्य संगमः । सृष्टिप्रकरणं पश्चाद्बह्मणः परमात्मनः ॥ ७ ॥

তাৰ পিছত বিদুৰৰ চৰিত আৰু মৈত্রেয়ৰ সৈতে তেওঁৰ সংগম; তাৰপিছত পৰমাত্মস্বৰূপ ব্ৰহ্মাৰ সৃষ্টিপ্ৰকৰণ বৰ্ণিত হয়।

Verse 8

कापिलं सांख्यमप्यत्र तृतीयोऽयमुदाहृतः । सत्याश्चरितमादौ तु ध्रुवस्य चरितं ततः ॥ ८ ॥

ইয়াত কপিল-মুনিৰ সাংখ্যো বৰ্ণিত হৈছে—ই তৃতীয় বিষয় বুলি কোৱা হৈছে। প্ৰথমে সত্যৰ আশ্চৰ্য চৰিত, তাৰ পিছত ধ্ৰুৱৰ চৰিত কোৱা হৈছে॥

Verse 9

पृथोः पुण्यसमाख्यानं ततः प्राचीनबर्हिषम् । इत्येष तुर्यो गदितो विसर्गे स्कंध उत्तमः ॥ ९ ॥

তাৰ পিছত পৃথু ৰজাৰ পুণ্যসমাখ্যান, তাৰ পাছত প্ৰাচীনবৰ্হিষৰ কাহিনী। এইদৰে বিসৰ্গ-স্কন্ধৰ উৎকৃষ্ট চতুৰ্থ ভাগ ঘোষণা কৰা হ’ল॥

Verse 10

प्रियव्रतस्य चरितं तद्वंश्यानां च पुण्यदम् । ब्रह्मांडांतर्गतानां च लोकानां वर्णनं ततः ॥ १० ॥

তাৰ পিছত প্ৰিয়ব্ৰতৰ চৰিত আৰু তেওঁৰ বংশধৰসকলৰ পুণ্যদায়ী কাহিনী; তাৰ পাছত ব্ৰহ্মাণ্ডৰ অন্তৰ্গত লোকসমূহৰ বৰ্ণনা হয়॥

Verse 11

नरकस्थितिरित्येष संस्थाने पंचमो मतः । अजामिलस्य चरितं दक्षसृष्टिनिरूपणम् ॥ ११ ॥

‘নৰকৰ স্থিতি’—ই সংস্থান অংশত পঞ্চম বিষয় বুলি ধৰা হয়। তাৰ পিছত অজামিলৰ চৰিত আৰু দক্ষসৃষ্টিৰ নিৰূপণ আছে॥

Verse 12

वृत्राख्यानं ततः पश्चान्मरुतां जन्म पुण्यदम् । षष्ठोऽयमुदितः स्कंधोव्यासेन परिपोषणे ॥ १२ ॥

তাৰ পিছত বৃত্ৰৰ আখ্যান, আৰু তাৰ পাছত মৰুতসকলৰ জন্মৰ পুণ্যদায়ী বৰ্ণনা। পৰিপোষণ বিষয়ত এই ষষ্ঠ স্কন্ধ ব্যাসে প্ৰকাশ কৰিছে॥

Verse 13

प्रह्लादचरितं पुण्यं वर्णाश्रमनिरूपणम् । सप्तमो गदितो वत्स वासनाकर्मकीर्तने ॥ १३ ॥

বৎস, বাসনা আৰু কৰ্মকীৰ্তনৰ বৰ্ণনাত প্ৰহ্লাদৰ পুণ্য চৰিত্ৰ আৰু বৰ্ণ-আশ্ৰমৰ নিৰূপণ সপ্তম খণ্ড হিচাপে কোৱা হৈছে।

Verse 14

गजेंद्रमोक्षणाख्यानं मन्वंतरनिरूपणे । समुद्रमथनं चैव बलिवैभवबंधनम् ॥ १४ ॥

মন্বন্তৰ-নিৰূপণত গজেন্দ্ৰ-মোক্ষৰ আখ্যান, সমুদ্ৰ-মথন আৰু বলিৰ বৈভৱ তথা বন্ধনৰ প্ৰসঙ্গো অন্তৰ্ভুক্ত।

Verse 15

मत्स्याक्तारचरितमष्टमोऽयं प्रकीर्तितः । सूर्यवंशसमाख्यानं सोमवंशनिरूपणम् ॥ १५ ॥

মৎস্যাদি অৱতাৰ-চৰিত্ৰ কীৰ্তন কৰা এই অষ্টম খণ্ড প্ৰকীৰ্তিত; লগতে সূৰ্যবংশৰ আখ্যান আৰু সোমবংশৰ নিৰূপণো কোৱা হৈছে।

Verse 16

वंश्यानुचरिते प्रोक्तो नवमोऽयं महामते । कृष्णस्य बालचरितं कौमारं च व्रजस्थितिः ॥ १६ ॥

মহামতে, বংশানুচৰিতৰ প্ৰসঙ্গত এই নবম বিষয় কোৱা হৈছে—শ্ৰীকৃষ্ণৰ বাল্যলীলা, কৌমাৰ্য আৰু ব্ৰজত অৱস্থান।

Verse 17

कैशोरं मथुरास्थानं यौवनं द्वारकास्थितिः । भूभारहरणं चात्र निरोधे दशमः स्मृतः ॥ १७ ॥

কৈশোৰত (ভগৱান) মথুৰাত অৱস্থিত, যৌৱনত দ্বাৰকাত প্ৰতিষ্ঠিত; ইয়াত ভূভাৰ-হৰণৰ প্ৰসঙ্গো আছে। সেয়েহে নিৰোধ-বিষয়ত দশম খণ্ড স্মৃত।

Verse 18

नारदेन तु संवादो वसुदेवस्य कीर्तितः । यदोश्च दत्तात्रेयेण श्रीकृष्णोनोद्धवस्य च ॥ १८ ॥

নাৰদ মুনিয়ে বসুদেৱৰ সংলাপ কীৰ্তন কৰিলে; দত্তাত্ৰেয়ৰ উপদেশিত যদুৰ সংলাপো, আৰু শ্ৰীকৃষ্ণ-উদ্ধৱৰ পবিত্ৰ সংলাপো বৰ্ণিত হ’ল।

Verse 19

यादवानां मिथोंतश्च मुक्तावेकादशः स्मृतः । भविष्यकलिनिर्द्देशो मोक्षो राज्ञः परीक्षितः ॥ १९ ॥

যাদৱসকলৰ পৰস্পৰ বিনাশ বৰ্ণিত হৈছে; একাদশ বিষয় ‘মুক্তি’ বুলি স্মৃত; ভৱিষ্যৎ কলিযুগৰ নিৰ্দেশ আৰু ৰজা পৰীক্ষিতৰ মোক্ষো কথিত হৈছে।

Verse 20

वेदशाखाप्रणयनं मार्कंडेयतपःक्रिया । सौरी विभूतिरुदिता सात्वती च ततः परम् ॥ २० ॥

বেদশাখাসমূহৰ সংকলন, মাৰ্কণ্ডেয়ৰ তপস্যাক্ৰিয়া, আৰু সূৰ্যদেৱৰ বিভূতি বৰ্ণিত হৈছে; তাৰ পাছত সাত্বত বৈষ্ণৱ সিদ্ধান্ত প্ৰতিপাদিত হৈছে।

Verse 21

पुराणसंख्याकथनमाश्रये द्वादशो ह्ययम् । इत्येवं कथितं वत्स श्रीमद्भागवतं तव ॥ २१ ॥

এতিয়া মই পুৰাণসমূহৰ সংখ্যাৰ কথন গ্ৰহণ কৰোঁ—ই দ্বাদশ বিষয়; এইদৰে, বৎস, তোমাৰ বাবে শ্ৰীমদ্ভাগৱত ব্যাখ্যা কৰা হ’ল।

Verse 22

वक्तुः श्रोतुश्चोपदेष्टुरनुमोदितुरेव च । साहाय्यकर्तुर्गदितं भक्तिभुक्तिविमुक्तिदम् ॥ २२ ॥

কথিত হৈছে যে এই পবিত্ৰ উপদেশ বক্তা, শ্ৰোতা, উপদেশক, অনুমোদনকাৰী আৰু সহায়কাৰী—সকলকে ভক্তি, ভুক্তি আৰু বিমুক্তি প্ৰদান কৰে।

Verse 23

प्रौष्ठपद्यां पूर्णिमायां हेमसिंहसमन्वितम् । देयं भागवतायेदं द्विजायप्रीतिपूर्वकम् ॥ २३ ॥

প্ৰৌষ্ঠপদী পূৰ্ণিমাৰ দিনা সোণালী সিংহচিহ্নযুক্ত এই দান ভগৱদ্ভক্ত ভাগৱত ব্ৰাহ্মণক প্ৰীতিপূৰ্বক দিয়া উচিত।

Verse 24

संपूज्य वस्त्रहेमाद्यैर्भगवद्भक्तिमिच्छता । योऽप्यनुक्रमणीमेतां श्रावयेच्छृणुयात्तथा । स पुराणश्रवणजं प्राप्नोति फलमुत्तमम् ॥ २४ ॥

যি ভগৱদ্ভক্তি কামনা কৰে, সি বস্ত্ৰ, সোণ আদি দানেৰে বিধিপূৰ্বক সন্মান কৰি এই অনুক্ৰমণী পাঠ কৰোৱায় বা নিজে শ্ৰৱণ কৰে—সি পুরাণশ্ৰৱণজনিত পৰম ফল লাভ কৰে।

Verse 25

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे श्रीमद्भागवतानुक्रमणीनिरूपणं नाम षण्णवतितमोऽध्यायः ॥ ९६ ॥

এইদৰে শ্ৰীবৃহন্নাৰদীয় পুৰাণৰ পূৰ্বভাগত, বৃহদুপাখ্যানৰ চতুৰ্থ পাদত ‘শ্ৰীমদ্ভাগৱত অনুক্ৰমণী নিৰূপণ’ নামৰ ছিয়ানব্বইতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।