The Description of the Caturdaśī Vrata Observed throughout the Twelve Months

Verse 1

सनातन उवाच । श्रृणु नारद वक्ष्यामि चतुर्दश्या व्रतानि ते । यानि कृत्वा नरो लोके सर्वान्कामानवाप्नुयात् ॥ १ ॥

সনাতনে ক’লে—হে নাৰদ, শুনা; মই তোমাক চতুৰ্দশীৰ ব্ৰতসমূহ ক’ম। সেয়া পালন কৰিলে মানুহে এই লোকতেই সকলো কামনা লাভ কৰে।

Verse 2

चैत्रशुक्ल चतुर्दश्यां कुंकुमागरुचन्दनैः । गन्धाद्यैर्वस्त्रमणिभिः कार्यार्या महती शिवे ॥ २ ॥

চৈত্র শুক্লপক্ষৰ চতুৰ্দশীত কুঙ্কুম, অগৰু, চন্দন, সুগন্ধি দ্ৰব্য আদি, বস্ত্ৰ আৰু মণিৰে শিৱা দেৱীৰ মহৎ আৰু শ্ৰেষ্ঠ পূজা কৰা উচিত।

Verse 3

वितानध्वजछत्राणि दत्वा पूज्याश्च मातरः । एवं कृत्वार्चनं विप्र सोपवासोऽथवैकभुक् ॥ ३ ॥

বিতান, ধ্বজ আৰু ছত্ৰ দান কৰি, পূজ্য মাতৃগণক সন্মান জনাই, হে বিপ্ৰ, এইদৰে অর্চনা কৰি উপবাস পালন কৰা—নচেৎ একবাৰেই আহাৰ কৰা।

Verse 4

अश्वमेधाधिकं पुण्यं लभते मानवो भुवि । अत्रैव दमनार्चां च कारयेद्गंधपुष्पकैः ॥ ४ ॥

মানুহে পৃথিৱীত অশ্বমেধ যজ্ঞতকৈও অধিক পুণ্য লাভ কৰে; আৰু ইয়াতেই সুগন্ধি পুষ্পেৰে দমনাৰ্চা (দমনক পূজা) কৰাব লাগে।

Verse 5

समर्पयेत्सुपूर्णायां शिवाय शिवरूपिणे । राधकृष्णचतुर्द्दश्यां सोपवासो निशागमे ॥ ५ ॥

ৰাধা–কৃষ্ণ চতুৰ্দশীৰ সন্ধিয়াত, উপবাসসহ, পূৰ্ণিমাৰ ৰাতিত মঙ্গলময় আৰু মঙ্গলস্বরূপ শিৱলৈ অৰ্ঘ্য অৰ্পণ কৰিব লাগে।

Verse 6

लिंगमभ्यर्चयेच्चैवं स्नात्वा धौतांबरः सुधीः । गंधाद्यैरुपचारैश्च बिल्वपत्रैश्च सर्वतः ॥ ६ ॥

এইদৰে স্নান কৰি শুচি বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি, জ্ঞানী ভক্তে চন্দন আদি উপচাৰে আৰু চাৰিওফালে বিল্বপত্ৰ অৰ্পণ কৰি শিৱলিঙ্গৰ বিধিপূৰ্বক অর্চনা কৰিব লাগে।

Verse 7

दत्वा मंत्रं द्विजाग्र्याय भुंजीत च परेऽहनि । एवमेव तु कृष्णासु सर्वासु द्विजसत्तम ॥ ७ ॥

শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজক মন্ত্ৰ দান কৰি, পৰদিন আহাৰ কৰিব লাগে। হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, একেদৰে কৃষ্ণপক্ষৰ সকলো তিথিতো এই বিধান পালনীয়।

Verse 8

शिवव्रतं प्रकर्तव्यं धनसंतानमिच्छता । राधशुक्लचतुर्दश्यां श्रीनृसिंहव्रतं चरेत् ॥ ८ ॥

ধন আৰু সন্তান কামনা কৰোঁতাই শিৱব্ৰত পালন কৰিব লাগে। আৰু ৰাধা-মাহৰ শুক্ল চতুৰ্দশীত শ্ৰী নৃসিংহব্ৰত আচৰণ কৰিব লাগে।

Verse 9

उपवासविधानेन शक्तोऽशक्तस्तथैकभुक् । निशागमे तु संपूज्य नृसिंहं दैत्यसूदनम् ॥ ९ ॥

শক্ত হওক বা অশক্ত, বিধি অনুসাৰে উপবাস পালন কৰিব লাগে, অথবা অন্তত এবাৰ আহাৰ কৰিব লাগে; আৰু ৰাতি আহিলে দৈত্যসূদন নৃসিংহক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব লাগে।

Verse 10

उपचारैः षोडशभिः स्नानैः पंचामृतादिभिः । ततः क्षमापयेद्देवं मन्त्रेणानेन नारद ॥ १० ॥

ষোড়শোপচাৰ আৰু পঞ্চামৃতাদি স্নানৰে বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি, তাৰ পাছত এই মন্ত্ৰে, হে নাৰদ, দেৱৰ ওচৰত ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা কৰিব লাগে।

Verse 11

तत्पहाटककेशांत ज्वलत्पावकलोचन । वज्राधिकनखस्पर्शदिव्यसिंह नमोऽस्तु ते ॥ ११ ॥

হে শুদ্ধ সোণৰ দৰে দীপ্ত কেশান্তযুক্ত, অগ্নিৰ দৰে জ্বলন্ত নয়নযুক্ত, বজ্ৰতকৈও কঠোৰ নখস্পৰ্শযুক্ত দিব্য সিংহ! তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 12

इति संप्रार्थ्य देवेशं व्रती स्यात्स्थंडिलेशयः । जितेंद्रियो जितक्रोधः सर्वभोगविवर्ज्जितः ॥ १२ ॥

এইদৰে দেৱেশক যথাবিধি প্ৰাৰ্থনা কৰি ব্ৰতীয়ে খালি মাটিত শয়ন কৰিব লাগে—ইন্দ্ৰিয় সংযত, ক্ৰোধজয়ী, আৰু সকলো ভোগবিলাস ত্যাগী হৈ।

Verse 13

एवं यः कुरुते विप्र विधिवद्व्रतमुत्तमम् । वर्षे वर्षे स लभते भुक्तभोगो हरेः पदम् ॥ १३ ॥

হে বিপ্ৰ! যিয়ে এই উত্তম ব্ৰত এইদৰে বিধিপূৰ্বক পালন কৰে, সি বছৰে বছৰে পুণ্যফল ভোগ কৰি শেষত হৰি (বিষ্ণু)ৰ পদ লাভ কৰে।

Verse 14

ॐकारेश्वरयात्रा च कार्यात्रैव मुनीश्वर । दुर्लभं वार्चनं तत्र दर्शनं पापनाशनम् ॥ १४ ॥

হে মুনীশ্বৰ! ওঁকাৰেশ্বৰ যাত্ৰা নিশ্চয়েই কৰিব লাগে। তাত পূজা দুৰ্লভ, আৰু সেই তীৰ্থৰ দৰ্শনমাত্ৰেই পাপনাশক।

Verse 15

किमत्र बहुनोक्तेन पूजाध्यानजपेक्षणम् । यद्भवेत्तत्समुद्दिष्टं ज्ञानमोक्षप्रदं नृणाम् ॥ १५ ॥

ইয়াত অধিক ক’বলৈ কি প্ৰয়োজন? পূজা, ধ্যান আৰু মন্ত্ৰজপেই মুখ্য। এইবোৰৰ পৰা যি ফল হয়, সেয়াই নিৰ্দেশিত—মানৱক মোক্ষদানকাৰী জ্ঞান।

Verse 16

अत्र लिंगव्रतं चापि कर्त्तव्यं पापनाशनम् । पंचामृतैस्तु संस्नाप्य लिंगमालिप्य कुंकुमैः ॥ १६ ॥

ইয়াত পাপনাশক লিঙ্গব্ৰতও পালন কৰা উচিত। পঞ্চামৃতৰে লিঙ্গক স্নান কৰাই, তাৰ পিছত কুঙ্কুমেৰে লেপন কৰিব লাগে।

Verse 17

नैवेद्यैश्च फलैर्धूपैर्दीपैर्वस्त्रविभूषणैः । एवं यः पूजयेत्पैष्टं लिंगं सर्वार्थसिद्धिदम् ॥ १७ ॥

নৈবেদ্য, ফল, ধূপ, দীপ, বস্ত্ৰ আৰু অলংকাৰৰে—যি এইদৰে পিঠাৰ লিঙ্গ পূজা কৰে, সি সকলো অভীষ্ট সিদ্ধি লাভ কৰে।

Verse 18

भुक्तिं मुक्तिं स लभते महादेवप्रसादतः । ज्येष्ठशुक्लचतुर्दश्यां दिवा पंचतपा निशः ॥ १८ ॥

মহাদেৱৰ প্ৰসাদে সি ভোগ আৰু মোক্ষ—দুয়োটা লাভ কৰে। জ্যেষ্ঠ শুক্ল চতুৰ্দশীত দিনে পঞ্চতপা কৰি, ৰাতি জাগৰণ পালন কৰিব লাগে।

Verse 19

मुखे ददेद्धेमधेनुं रुद्रव्रतमिदं स्मृतम् । शुचिशुक्लचतुर्दश्यां शिवं संपूज्य मानवः ॥ १९ ॥

যোগ্য পাত্ৰক স্বৰ্ণধেনু দান কৰিব লাগে—ইয়াক ৰুদ্ৰব্ৰত বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে। শুচি শুক্ল চতুৰ্দশীত শিৱক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি ব্ৰত সম্পন্ন কৰিব লাগে।

Verse 20

देशकालोद्भवैः पुष्पैः सर्वसंपदमाप्नुयात् । नभः शुक्लचतुर्दश्यां पवित्रारोपणं मतम् ॥ २० ॥

দেশ-কাল অনুসৰি উৎপন্ন ফুল অৰ্ঘ্য দিলে সকলো ধৰণৰ সম্পদ লাভ হয়। নভস্ (ভাদ্ৰপদ) মাহৰ শুক্ল চতুৰ্দশীত ‘পবিত্ৰাৰোপণ’ বিধান কৰা হৈছে॥২০॥

Verse 21

तत्स्वशाखोक्तविधिना कर्तव्यं द्विजसत्तम । शताभिमंत्रितं कृत्वा ततो देव्यै निवेदयेत् ॥ २१ ॥

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ! নিজৰ শাখাত কোৱা বিধি অনুসৰি এই কৰ্ম কৰিব লাগে। শতবাৰ মন্ত্ৰে অভিমন্ত্ৰিত কৰি তাৰ পাছত দেৱীক নিবেদন কৰিব॥২১॥

Verse 22

पवित्रारोपणं कृत्वा नरो नार्यथवा यदि । महादेव्याः प्रसादेन भुक्तिं मुक्तिमवाप्नुयात् ॥ २२ ॥

পুৰুষ হওক বা নাৰী, যদি পবিত্ৰাৰোপণ কৰে, তেন্তে মহাদেৱীৰ প্ৰসাদে ভুক্তি আৰু মুক্তি—দুয়ো লাভ কৰে॥২২॥

Verse 23

भाद्रशुक्लचतुर्दश्यामनन्तव्रतमुत्तमम् । कर्त्तव्यमेकभुक्तं हि गोधूमप्रस्थपिष्टकम् ॥ २३ ॥

ভাদ্ৰপদ মাহৰ শুক্ল চতুৰ্দশীত ‘অনন্ত-ব্ৰত’ নামৰ উত্তম ব্ৰত পালন কৰিব লাগে। সেইদিন একবাৰেই আহাৰ কৰি, গমৰ আটা এক প্ৰস্থ পৰিমাণ লৈ প্ৰস্তুত অন্ন গ্ৰহণ কৰিব লাগে॥২৩॥

Verse 24

विपाच्य शर्कराज्याक्तमनंताय निवेदयेत् । गन्धाद्यैः प्राक् समभ्यर्च्यः कार्पासं पट्टजं तु वा ॥ २४ ॥

সেই খাদ্য ভালদৰে ৰান্ধি চিনি আৰু ঘৃত মিহলাই অনন্ত (শ্ৰী বিষ্ণু) ক নিবেদন কৰিব লাগে। আগতে গন্ধ আদি উপচাৰে সম্যক পূজা কৰি, পাছত কপাহৰ বস্ত্ৰ বা ৰেশমী পট্টবস্ত্ৰ অৰ্ঘ্য দিব লাগে॥২৪॥

Verse 25

चतुर्दशग्रंथियुतं सूत्रं कृत्वा सुशोभनम् । ततः पुराणमुत्तार्य सूत्रं क्षिप्त्वा जलाशयें ॥ २५ ॥

চৌদটা গাঁঠিযুক্ত সুন্দৰ সূতা সাজি, তাৰ পাছত পুৰাণটো উঠাই লৈ, সেই সূতাখন জলাশয়ত পেলাব।

Verse 26

निबघ्नीयान्नवं नारी वामे दक्षे पुमान्भुजे । विपाच्य पिष्टपक्वं तत्प्रदद्याद्दक्षिणान्वितम् ॥ २६ ॥

নাৰী নতুন সূতা বাওঁ বাহুত, আৰু পুৰুষ সোঁ বাহুত বান্ধিব। তাৰ পাছত পিঠা/আটা-প্ৰস্তুতি ৰান্ধি, নিৰ্ধাৰিত দক্ষিণাসহ অৰ্পণ কৰিব।

Verse 27

स्वयं च तन्मितं चाद्यादेवं कुर्याद्व्रतोत्तमम् । द्विसप्तवर्षपर्यंतं तत उद्यापयेत्सुधीः ॥ २७ ॥

সি নিজে নিৰ্ধাৰিত পৰিমাণে গ্ৰহণ কৰি, তদনুৰূপ মাপৰ অংশ আনকো দিব। এইদৰে এই উত্তম ব্ৰত পালন কৰিব; চৌদ বছৰ পূৰ্ণ হলে বুদ্ধিমান উদ্‌যাপন কৰিব।

Verse 28

मंडलं सर्वतोभद्रं धान्यवर्णैः प्रकल्प्य च । सुशोभने न्यसेत्तत्र कलशं ताम्रजं मुने ॥ २८ ॥

বিভিন্ন ৰঙৰ ধান্যৰে সৰ্বতোভদ্ৰ মণ্ডল সাজি, হে মুনি, সুসজ্জিত ঠাইত তাতে তাম্ৰ কলহ স্থাপন কৰিব।

Verse 29

तस्योपरि न्यसेद्धैमीमनंतप्रतिमां शुभाम् । पीतपट्टांशुकाच्छन्नां तत्र तां विधिना यजेत् ॥ २९ ॥

তাৰ ওপৰত শুভ সোণময় অনন্তৰ প্ৰতিমা স্থাপন কৰিব। হালধীয়া পাটৰ বস্ত্ৰে আচ্ছাদিত কৰি, তাতে বিধিমতে পূজা কৰিব।

Verse 30

गणेशं मातृकाः खेटाँल्लोकपांश्च यजेत्पृथक् । ततो होमं हविष्येण कृत्वा पूर्णाहुतिं चरेत् ॥ ३० ॥

গণেশ, মাতৃকাসকল, গ্ৰহদেৱতা আৰু লোকপালসকলক পৃথক পৃথকভাৱে পূজা কৰিব। তাৰ পাছত হব্যেৰে হোম কৰি পূৰ্ণাহুতি সম্পন্ন কৰিব।

Verse 31

शय्यां सोपस्करां धेनुं प्रतिमां च द्विजोत्तम । प्रदद्याद्गुरवे भक्त्या द्विजानन्यांश्चतुर्दश ॥ ३१ ॥

হে দ্বিজোত্তম! ভক্তিসহ গুৰুলৈ উপস্কৰসহ শয্যা, ধেনু আৰু প্ৰতিমা দান কৰিব; লগতে আন চৌদজন ব্রাহ্মণকো দান দিব।

Verse 32

संभोज्य मिष्टपक्वान्नैर्दक्षिणाभिः प्रतोषयेत् । एवं यः कुरुतेऽनंतव्रतं प्रत्यक्षमादरात् ॥ ३२ ॥

মিঠা আৰু ভালদৰে পকা অন্নেৰে তেওঁলোকক ভোজন কৰাই, দক্ষিণা দি সম্পূৰ্ণ তৃপ্ত কৰিব। এইদৰে যি জনে প্ৰত্যক্ষভাৱে আদৰে অনন্তব্ৰত পালন কৰে।

Verse 33

सोऽप्यनंतप्रसादेन जायते भुक्तिमुक्तिभाक् । कदलीव्रतमप्यत्र तद्विधानं च मे श्रृणु ॥ ३३ ॥

সেও অনন্তৰ প্ৰসাদে ভুক্তি আৰু মুক্তি—দুয়োটাৰ ভাগী হয়। এতিয়া ইয়াত কদলী-ব্ৰত আৰু তাৰ বিধানও মোৰ পৰা শুনা।

Verse 34

नरो वा यदि वा नारी रंभामुपवनस्थिताम् । स्नात्वा संपूजयेद्गंधपुष्पधान्यांकुरादिभिः ॥ ३४ ॥

পুৰুষ হওক বা নাৰী, স্নান কৰি উপবনত অৱস্থিত ৰম্ভাক গন্ধ, পুষ্প, ধান্য, অংকুৰ আদি দ্বাৰা বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব।

Verse 35

दधिदूर्वाक्षतैर्द्द्वीपैर्वस्त्रपक्कान्नसंयैः । एवं संपूज्य मंत्रेण ततः संप्रार्थयेद्र्वती ॥ ३५ ॥

দধি, দূৰ্বা, অক্ষত, দীপ-নৈবেদ্য, বস্ত্ৰ আৰু পক্বান্ন অৰ্পণ কৰি, বিধিমন্ত্ৰে যথাবিধি পূজা সম্পন্ন কৰি; তাৰ পাছত ব্ৰতধাৰীয়ে ভক্তিভাৱে প্ৰাৰ্থনা কৰিব।

Verse 36

अप्सरो मरकन्याभिर्नागकन्याभिरार्चिते । शरीरारोग्यलावण्यं देहि देवि नमोऽस्तु ते ॥ ३६ ॥

হে দেৱী! অপ্সৰা, মৰকন্যা আৰু নাগকন্যাই অর্চনা কৰা দেৱী—মোক শৰীৰাৰোগ্য আৰু দীপ্ত লাৱণ্য দান কৰা; তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 37

इति संप्रार्थ्यं कन्यास्तु चतस्रो वा सुवासिनीः । संभोज्यां शुकसिद्वरकज्जलालक्तचर्चिताः ॥ ३७ ॥

এইদৰে প্ৰাৰ্থনা কৰি চাৰি কন্যাক—অথবা সৌভাগ্যৱতী সুৱাসিনীসকলক—ভোজন কৰাব; তেওঁলোক শুক-সেউজ ৰং, বগা সৰিষা-লেপ, কাজল আৰু আলক্তকে সুশোভিতা হ’ব।

Verse 38

नमस्कृत्य निजं गेहं समाप्य नियमं व्रजेत् । एवं कृते व्रते विप्र लब्ध्वा सौभाग्यमुत्तमम् ॥ ३८ ॥

নিজ গৃহক (গৃহদেৱতা আৰু দেউৰী) নমস্কাৰ কৰি, নিয়ম সম্পূৰ্ণ কৰি, তাৰ পাছত প্ৰস্থান কৰিব। হে বিপ্ৰ! এইদৰে ব্ৰত কৰিলে উত্তম সৌভাগ্য লাভ হয়।

Verse 39

इह लोके विमानेन स्वर्गलोके व्रजेत्परम् । इषकृष्णचतुर्द्दश्यां विषशस्त्रांबुवह्निभिः ॥ ३९ ॥

এই লোকতেই দিব্য বিমান লাভ কৰি, তাৰ পাছত স্বৰ্গলোকৰ পৰম গতি লাভ কৰে। ঈশ (শিৱ)ৰ কৃষ্ণপক্ষ চতুৰ্দশীত সি বিষ, শস্ত্ৰ, জল আৰু অগ্নিৰ দ্বাৰা অক্ষত থাকে।

Verse 40

सर्पश्वापदवज्राद्यैर्हतानां ब्रह्मघातिनाम् । चतुर्द्दश्यां क्रियाश्राद्धमेकोद्दिष्टविधानतः ॥ ४० ॥

সাপ, বনৰীয়া জন্তু, বজ্ৰ আদি কাৰণত নিহত ব্ৰহ্মহন্তাসকলৰ বাবে চতুৰ্দশীত একোদ্দিষ্ট বিধি অনুসাৰে ক্ৰিয়া-শ্ৰাদ্ধ কৰা উচিত।

Verse 41

कर्तव्यं विप्रवर्गं च भोजयेन्मिष्टपक्वकैः । तर्पणं च गवां ग्रासं बलिं चैव श्वकाकयोः ॥ ४१ ॥

বিধিমতে বিপ্ৰসমাজক মিঠা আৰু ভালদৰে ৰন্ধা ভোজনেৰে ভোজন কৰাব; লগতে তৰ্পণ কৰিব, গাইলৈ গ্ৰাস দিব আৰু কুকুৰ-কাৱৰ বাবেো বলি থ’ব।

Verse 42

कृत्वाचम्य स्वयं पश्चाद्भुंजीयाद्बंधुभिः सह । एवं यः कुरुते विप्र श्राद्धं संपन्नदक्षिणम् ॥ ४२ ॥

আচমন কৰি পাছত সি নিজে আত্মীয়-বন্ধুসকলৰ সৈতে ভোজন কৰিব। হে বিপ্ৰ, যি এইদৰে নিৰ্ধাৰিত দক্ষিণাসহ শ্ৰাদ্ধ কৰে, তাৰ ক্ৰিয়া বিধিমতে সম্পন্ন হয়।

Verse 43

स उद्धृत्य पितॄन्गच्छेद्देवलोकं सनातनम् । इषशुक्ल चतुर्द्दश्यां धर्मराजं द्विजोत्तम ॥ ४३ ॥

এইদৰে পিতৃসকলক উদ্ধাৰ কৰি সি সনাতন দেৱলোকলৈ গমন কৰে। হে দ্বিজোত্তম, ঈষ (কাৰ্ত্তিক) মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ চতুৰ্দশীত সি ধৰ্মৰাজক প্ৰাপ্য হয়।

Verse 44

गंधाद्यैः सम्यगभ्यर्च्य सौवर्णं भोज्य वाङवम् । दद्यात्तस्मै धर्मराजस्त्रायते भुवि नारद ॥ ४४ ॥

গন্ধ আদি দ্ৰব্যেৰে বিধিমতে অর্চনা কৰি তাক সোণ, ভোজ্য আৰু গাই দান দিব। হে নাৰদ, এইদৰে দান কৰিলে ধৰ্মৰাজে ভূলোকে দাতাক ৰক্ষা কৰে।

Verse 45

एवं यः कुरुते धर्मप्रतिमादानमुत्तमम् । स भुक्त्वेह वरान्भोगान्दिवं धर्माज्ञया व्रजेत् ॥ ४५ ॥

এইদৰে যি ধৰ্মৰ প্ৰতিমাৰ উত্তম দান কৰে, সি এই লোকত শ্ৰেষ্ঠ ভোগ ভোগ কৰি ধৰ্মৰ আজ্ঞাৰে স্বৰ্গলৈ গমন কৰে।

Verse 46

ऊर्ज्जकृष्णचतुर्द्दश्यां तैलाभ्यंगं विधूदये । कृत्वा स्नात्वार्चयेद्धर्मं नरकादभयं लभेत् ॥ ४६ ॥

ঊৰ্জ (কাৰ্তিক) মাহৰ কৃষ্ণ চতুৰ্দশীত প্ৰভাতে তেল-মৰ্দন কৰি স্নান কৰি ধৰ্মৰ পূজা কৰিব লাগে; তাতে নৰকভয়ৰ পৰা অভয় লাভ হয়।

Verse 47

प्रदोषे तैलदीपांस्तु दीपयेद्यमतुष्टये । चतुष्पथे गृहाद्ब्राह्मप्रदेशे वा समाहितः ॥ ४७ ॥

প্ৰদোষকালত যমক তুষ্ট কৰিবলৈ তেলৰ দীপ জ্বলাইব লাগে; সমাহিতচিত্তে চৌমুখীয়া পথত বা ঘৰৰ বাহিৰৰ ব্ৰাহ্মণ-প্ৰদেশত।

Verse 48

वत्सरे हेमलंब्याख्ये मासि श्रीमति कार्तिके । शुक्लपक्षे चतुर्द्दश्यामरुणाभ्युदयं प्रति ॥ ४८ ॥

হেমলম্বী নামৰ বছৰত, শ্ৰীমৎ কাৰ্তিক মাহত, শুক্লপক্ষৰ চতুৰ্দশীত, অৰুণোদয়ৰ সময়ত।

Verse 49

स्नात्वा विश्वेश्वरो देवो देवैः सह मुनीश्वर । मणिकर्णिक तीर्थे च त्रिपुंड्रं भस्मना दधत् ॥ ४९ ॥

হে মুনীশ্বৰ! স্নান কৰি দেৱসকলৰ সৈতে বিশ্বেশ্বৰ দেৱে মণিকৰ্ণিকা তীৰ্থত ভস্মেৰে ত্ৰিপুণ্ড্ৰ ধাৰণ কৰিলে।

Verse 50

स्वात्मानं स्वयमभ्यर्च्य चक्रे पाशुपतव्रतम् । ततस्तत्र महापूजां लिंगे गन्धादिभिश्चरेत् ॥ ५० ॥

তেওঁ নিজেই নিজৰ আত্মস্বরূপক পূজা কৰি পাশুপত-ব্ৰত গ্ৰহণ কৰিলে। তাৰ পাছত সেই ঠাইতেই গন্ধ আদি উপচাৰে লিঙ্গৰ মহাপূজা কৰিব লাগে॥ ৫০ ॥

Verse 51

द्रोणपुष्पैर्बिल्वदलैरर्कपुष्पैश्च केतकैः । पुष्पैः फलैर्मिष्टपक्वैर्नैवेद्यैर्विविधैरपि ॥ ५१ ॥

দ্ৰোণ-পুষ্প, বিল্বদল, অর্ক-পুষ্প আৰু কেতকী-পুষ্পেৰে; লগতে নানাবিধ ফুল, ফল আৰু মিঠা পক্ব নৈবেদ্যৰ বিভিন্ন অৰ্পণেৰে (পূজা কৰিব লাগে)॥ ৫১ ॥

Verse 52

एवं कृत्वैकभुक्तं तु व्रतं विश्वेशतोषणम् । लभते वांछितान्कामानिहामुत्र च नारद ॥ ५२ ॥

এইদৰে বিশ্বেশ্বৰক সন্তুষ্ট কৰা একভুক্ত-ব্ৰত পালন কৰিলে, হে নাৰদ, মানুহে ইহলোক আৰু পৰলোক—দুয়োতে অভীষ্ট কামনা লাভ কৰে॥ ৫২ ॥

Verse 53

ब्रह्मकूर्चव्रतं चात्र कर्तव्यमृद्धिमिच्छता । सोपवासः पञ्चगव्यं पिबेद्रात्रौ जितेंद्रियः ॥ ५३ ॥

ইয়াত সমৃদ্ধি ইচ্ছা কৰা লোকে ব্ৰহ্মকূৰ্চ-ব্ৰত পালন কৰিব লাগে। উপবাস কৰি, ইন্দ্ৰিয় সংযত কৰি, ৰাতি পঞ্চগব্য পান কৰিব॥ ৫৩ ॥

Verse 54

कपिलायास्तु गोमूत्रं कृष्णाया गोमयं तथा । श्वेतायाः क्षीरमुदितं रक्तायाश्च तथा दधि ॥ ५४ ॥

কপিলা গাইৰ বাবে গোমূত্ৰ, কৃষ্ণা গাইৰ বাবে গোময়; শ্বেতা গাইৰ বাবে ক্ষীৰ নিৰ্দিষ্ট, আৰু ৰক্তবৰ্ণা গাইৰ বাবে দধিও তেনেদৰে (বিধেয়)॥ ৫৪ ॥

Verse 55

गृहीत्वा कर्बुरायाश्च घृतमेकत्र मेलयेत् । कुशां बुना ततः प्रातः स्नात्वा सन्तर्प्यं देवताः ॥ ५५ ॥

কৰ্বুৰা আৰু ঘৃত লৈ এক ঠাইত একেলগে মিহলাই থ’ব। তাৰ পাছত কুশাৰ গুচ্ছ লৈ পৰদিন পুৱাতে স্নান কৰি দেৱতাসকলক বিধিপূৰ্বক তৰ্পণ কৰিব॥৫৫॥

Verse 56

ब्रह्मणांस्तोषयित्वा च भुञ्जीयाद्वाग्यतः स्वयम् । ब्रह्मकूर्चव्रतं ह्येतत्सर्वपातकनाशनम् ॥ ५६ ॥

ব্ৰাহ্মণসকলক সন্তুষ্ট কৰি তাৰ পাছত নিজে বাক্-সংযম ৰাখি ভোজন কৰিব। এইয়েই ব্ৰহ্মকূৰ্চ-ব্ৰত, যি সকলো পাপ নাশ কৰে॥৫৬॥

Verse 57

यच्च बाल्ये कृतं पापं कौमारे वार्द्धकेऽपि यत् । ब्रह्मकूर्चोपवासेन तत्क्षणादेव नश्यति ॥ ५७ ॥

শৈশৱে, যৌৱনত বা বাৰ্ধক্যত কৰা যিকোনো পাপ, ব্ৰহ্মকূৰ্চ উপবাস পালন কৰিলে সেয়া ক্ষণতে নাশ হয়॥৫৭॥

Verse 58

पाषाणव्रतमप्यत्र प्रोक्तं तच्छृणु नारद । सोपवासो दिवा नक्तं पाषाणाकारपिष्टचकम् ॥ ५८ ॥

ইয়াত পাষাণ-ব্ৰতো কোৱা হৈছে—হে নাৰদ, সেয়া শুনা। উপবাস ৰাখি দিন-ৰাতি কেৱল শিলাৰ আকৃতিৰ পিষ্টচক্ৰ (আটাৰ টিকিয়া)হে গ্ৰহণ কৰিব॥৫৮॥

Verse 59

प्रार्च्य गन्धादिभिर्गौरीं घृतपंक्वमुपाहरेत् । व्रतमेतच्चरित्वा तु यथोक्तं द्विजसत्तम ॥ ५९ ॥

গন্ধ আদি উপচাৰে গৌৰীক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি ঘৃতত পকোৱা নৈবেদ্য অৰ্পণ কৰিব। হে শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ, এই ব্ৰত যথোক্তভাৱে পালন কৰিলে ক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ হয়॥৫৯॥

Verse 60

ऐश्वर्यसौख्यसौभाग्यरूपाणि प्राप्नुयान्नरः । मार्गशुक्लचतुर्दश्यामेकभुक्तः पुरोदितम् ॥ ६० ॥

মাৰ্গশীৰ্ষ মাহৰ শুক্ল চতুৰ্দশীত পূৰ্বোক্ত বিধি অনুসাৰে একবাৰ ভোজন কৰিলে মানুহে ঐশ্বৰ্য, সুখ, সৌভাগ্য আৰু ৰূপলাবণ্য লাভ কৰে।

Verse 61

निराहारो वृषं स्वर्णं प्रार्च्य दद्याद्द्विजातये । परेऽह्नि प्रातरुत्थाय स्नात्वा सोमं महेश्वरम् ॥ ६१ ॥

নিরাহাৰ হৈ বৃষ আৰু সোণ বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ)ক দান দিব। পৰদিন পুৱা উঠি স্নান কৰি সোম আৰু মহেশ্বৰ (শিৱ)ৰ পূজা কৰিব।

Verse 62

पूजयेत्कमलैः पुष्पैर्गंधमाल्यानुलेपनैः । द्विजान्सम्भोज्य मिष्टान्नौस्तोषयेद्दक्षिणादिभिः ॥ ६२ ॥

কমল আদি ফুল, সুগন্ধ, মালা আৰু অনুলেপনেৰে দেৱতাৰ পূজা কৰিব। দ্বিজসকলক মিষ্টান্ন ভোজন কৰাই দক্ষিণা আদি দানেৰে তুষ্ট কৰিব।

Verse 63

एतच्छिवव्रतं विप्र भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् । कर्तॄणामुपदेष्टॄणां साह्यानामनुमोदिनाम् ॥ ६३ ॥

হে বিপ্ৰ! এই শিৱব্ৰত ভোগ আৰু মোক্ষ প্ৰদানকাৰী; পালনকাৰী, উপদেশকাৰী, সহায়কাৰী আৰু অনুমোদনকাৰী সকলোকে ফল দিয়ে।

Verse 64

पौषशुक्लचतुर्दश्यां विरूपाक्षव्रतं स्मृतम् । कपर्दीश्वरसांनिध्यं प्राप्स्याम्यत्र विचिंत्य च ॥ ६४ ॥

পৌষ মাহৰ শুক্ল চতুৰ্দশীত বিরূপাক্ষ-ব্ৰত স্মৃত। ‘ইয়াত মই কপৰ্দীশ্বৰ (শিৱ)ৰ সান্নিধ্য লাভ কৰিম’ বুলি ধ্যান কৰি ই আৰম্ভ কৰিব।

Verse 65

स्नात्वागाधजले विप्र विरूपाक्षं शिवं यजेत् । गंधमाल्यनमस्कारधूपदीपान्नसंपदा ॥ ६५ ॥

হে বিপ্ৰ, গভীৰ জলে স্নান কৰি ত্ৰিনয়ন বিৰূপাক্ষ শিৱক পূজা কৰা। গন্ধ, মালা, নমস্কাৰ, ধূপ, দীপ আৰু অন্ন-নৈবেদ্যৰ সমৃদ্ধিৰে অর্চনা কৰা।

Verse 66

तत्स्थं द्विजातये दत्त्वा मोदते दिवि देववत् । माघकृष्णचतुर्द्दश्यां यमतर्पणमीरितम् ॥ ६६ ॥

সেই দান দ্বিজক দিয়া মানুহে স্বৰ্গত দেৱতাৰ দৰে আনন্দিত হয়। মাঘ মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্দশীত কৰণীয় এই কৰ্মক যম-তৰ্পণ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 67

अनर्काभ्युदिते काले स्नात्वा संतर्पयेद्यमम् । द्विसप्तनामभिः प्रोक्तैः सर्वपापविमुक्तये ॥ ६७ ॥

মেঘে আৱৃত নোহোৱাকৈ সূৰ্য উদয় হ’লে স্নান কৰি যমক তৰ্পণ কৰা উচিত। কোৱা দ্বিসপ্ত (চৌদ) নামৰে তৰ্পণ কৰিলে সকলো পাপৰ পৰা মুক্তি হয়।

Verse 68

तिलदर्भांबुभिः कार्यं तर्प्पणं द्विजभोजनम् । कृशरान्नं स्वयं चापि तदेवाश्नीत वाग्यतः ॥ ६८ ॥

তিল আৰু দৰ্ভাযুক্ত জলেৰে তৰ্পণ কৰিব আৰু দ্বিজসকলক ভোজন কৰাব। নিজেও কৃশৰা অন্নহে গ্ৰহণ কৰিব; আহাৰৰ সময়ত বাক্‌সংযম ৰাখিব।

Verse 69

अंत्यकृष्णचतुर्दश्यां शिवरात्रिव्रतं द्विज । निर्जलं समुपोष्यात्र दिवानक्तं प्रपूजयेत् ॥ ६९ ॥

হে দ্বিজ, অন্তিম কৃষ্ণ চতুৰ্দশীত শিৱৰাত্ৰি-ব্ৰত পালন কৰা। ইয়াত নিৰ্জল উপবাস ৰাখি দিন-ৰাত শিৱক যথাবিধি পূজা কৰা।

Verse 70

स्वयंभुवादिकं लिंगं पार्थिवं वा समाहितः । गंधाद्यैरुपचारैश्च सांबुबिल्वदलादिभिः ॥ ७० ॥

সমাহিত চিত্তে স্বয়ম্ভূ আদি লিঙ্গ বা পাৰ্থিৱ (মাটিৰ) লিঙ্গ পূজা কৰিব লাগে। গন্ধাদি উপচাৰ আৰু জলে ভিজোৱা বিল্বপাত আদি অৰ্পণ কৰিব লাগে।

Verse 71

धूपैर्दीपैश्च नैवेद्यैः स्तोत्रपाठैर्जपादिभिः । ततः परेऽह्नि संपूज्य पुनरेवोपचारकैः ॥ ७१ ॥

ধূপ, দীপ, নৈবেদ্য, স্তোত্ৰপাঠ, জপ আদি দ্বাৰা পূজা কৰিব লাগে। তাৰ পিছত পৰদিনো বিধিপূৰ্বক পুনৰ উপচাৰসহ সম্পূৰ্ণ পূজা কৰিব লাগে।

Verse 72

संभोज्य विप्रान्मिष्टान्नैर्विसृजेल्लब्धदक्षिणान् । एवं कृत्वा व्रतं मर्त्यो महादेवप्रसादतः ॥ ७२ ॥

বিপ্ৰসকলক মিঠা অন্নে ভোজন কৰাই, দাক্ষিণা দি সন্মানেৰে বিদায় দিব লাগে। এইদৰে ব্ৰত পালন কৰা মর্ত্য মহাদেৱৰ প্ৰসাদে ফল লাভ কৰে।

Verse 73

अमर्त्यभोगान् लभते दैवतैः सुसभाजितः । अंत्यशुक्लचतुर्दश्यां दुर्गां संपूज्य भक्तितः ॥ ७३ ॥

অন্তিম শুক্ল চতুৰ্দশীত ভক্তিভাৱে দুৰ্গাৰ সম্পূৰ্ণ পূজা কৰিলে, সি অমর্ত্য ভোগ লাভ কৰে আৰু দেৱতাসকলৰ মাজত বিশেষ সন্মান পায়।

Verse 74

गन्धाद्यैरुपचारैस्तु विप्रान्संभोजयेत्ततः । एवं कृत्वा व्रतं विप्र दुर्गायाश्चैकभोजनः ॥ ७४ ॥

তাৰ পিছত গন্ধাদি উপচাৰসহ বিপ্ৰসকলক ভোজন কৰাব লাগে। হে বিপ্ৰ! এইদৰে ব্ৰত সম্পন্ন কৰি, দুৰ্গাৰ নিমিত্তে একভোজন (দিনে এবাৰ আহাৰ) নিয়মো পালন কৰিব লাগে।

Verse 75

लभते वांछितान्कामानिहामुत्र च नारद । चैत्रकृष्णचतुर्दश्यामुपवासं विधाय च ॥ ७५ ॥

হে নাৰদ! চৈত্ৰ মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্দশীত উপবাস পালন কৰিলে মানুহে ইহলোক আৰু পৰলোক—উভয়তে ইচ্ছিত কামনা লাভ কৰে।

Verse 76

केदारोदकपानेन वाचिमेधफलं भवेत् । उद्यापने तु सर्वांसां सामान्यो विधिरुच्यते ॥ ७६ ॥

কেদাৰৰ তীৰ্থজল পান কৰিলে বাচিমেধ যজ্ঞৰ সমান পুণ্যফল হয়। আৰু উদ্‌যাপনৰ বিষয়ে সকলো ব্ৰতৰ বাবে সাধাৰণ বিধি কোৱা হৈছে।

Verse 77

कुंभाश्चतुर्दशैवात्र सपूगाक्षतमोदकाः । सदक्षिणांशुकास्ताम्रामृन्मयाश्चाव्रणा नवाः ॥ ७७ ॥

ইয়াত চৌদটা কলহ স্থাপন কৰিব; লগত সুপাৰী, অক্ষত আৰু মোদক ৰাখিব। দক্ষিণা আৰু বস্ত্ৰসহ দান কৰিব; কলহ তামাৰ বা মাটিৰ, নতুন আৰু ফাটলবিহীন হ’ব।

Verse 78

तावंतो वशदंडाश्च पवित्राण्यासनानि च । पात्राणि यज्ञसूत्राणि तावत्येव हि कल्पयेत् ॥ ७८ ॥

সেই সংখ্যামতে ততবোৰ বশদণ্ড, পবিত্ৰ (কুশৰ আঙুঠি), আসন, পাত্ৰ আৰু ততবোৰ যজ্ঞসূত্ৰো প্ৰস্তুত কৰিব।

Verse 79

शेषं प्रागुक्तवत्कुर्याद्वित्तशाठ्यविवर्ज्जितः ॥ ७९ ॥

ধনৰ বিষয়ে ছলনা ত্যাগ কৰি, বাকী সকলো কৰ্ম পূৰ্বে কোৱা বিধি অনুসাৰেই সম্পন্ন কৰিব।

Verse 80

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थभागे द्वादशमासस्थितचतुर्दशीव्रतवर्णनं नाम त्रयोविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ १२३ ॥

এইদৰে শ্ৰীবৃহন্নাৰদীয় পুৰাণৰ পূৰ্বভাগত, বৃহদুপাখ্যানৰ চতুৰ্থ বিভাগত ‘দ্বাদশ মাসস্থিত চতুৰ্দশী-ব্ৰতবৰ্ণন’ নামৰ একশ তেইশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।