The Account of the Ekādaśī Vow Observed Throughout the Twelve Months
সনাতন নাৰদক একাদশী-ব্ৰতৰ মান্য বিধান শিকায়—ফুলেৰে সজোৱা মণ্ডপ সাজি লোৱা, নিয়মমতে স্নান, মন্ত্রসহ বিষ্ণুপূজা, হোম, প্ৰদক্ষিণা, স্তোত্ৰপাঠ, সংগীত, সাষ্টাঙ্গ প্ৰণাম, জয়ধ্বনি আৰু ৰাতি জাগৰণ। তাৰ পিছত বাৰটা মাহৰ একাদশী আৰু দ্বাদশীত পাৰণৰ বিধি ক্ৰমে বৰ্ণনা কৰা হয়—সাধাৰণতে ষোড়শোপচাৰ পূজা, ব্ৰাহ্মণভোজন আৰু দক্ষিণাদান; ফলস্বৰূপ পাপনাশ, সমৃদ্ধি, সন্তানলাভ আৰু বৈকুণ্ঠপ্ৰাপ্তি কোৱা হৈছে। বৰূথিনীত সোণ-অন্ন-গোদান আদি দানবিশেষ, নিৰ্জলাৰ পুণ্য চব্বিশ একাদশীৰ সমান, যোগিনীৰ দানমাহাত্ম্য, শয়নী একাদশীত প্ৰতিষ্ঠা আৰু পৌৰুষসূক্ত-পূজাৰে চাতুৰ্মাস্য প্ৰৱেশ, আৰু প্ৰবোধিনীত বৈদিক মন্ত্রেৰে ‘জাগৰণ’ বিধি আৰু উৎসৱ-অৰ্পণ বৰ্ণিত। শেষত দশমী–একাদশী–দ্বাদশী তিনিদিনীয়া সংযম—আহাৰ কমোৱা, পাত্ৰ/আহাৰ নিষেধ, সত্য-অহিংসা-শৌচ পালন, নিন্দা আৰু বিষয়াসক্তি ত্যাগ—নিয়মিত কৰা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
सनातन उवाच । एकादश्यां तु दलयोर्निराहारः समाहितः । नानापुष्पैर्मुने कृत्वा विचित्रं मण्डपं शुभम् ॥ १ ॥
সনাতনে ক’লে— হে মুনে! একাদশীত সমাহিতচিত্তে নিৰাহাৰ থাকিব; আৰু নানাবিধ পুষ্পেৰে সুশোভিত শুভ আৰু বিচিত্ৰ মণ্ডপ নিৰ্মাণ কৰিব।
Verse 2
स्रात्वा सम्यग्विधानेन सोपवासो जितेंद्रियः । संपूज्य विधिवद्विष्णुं श्रद्धया सुसमाहितः ॥ २ ॥
বিধি অনুসাৰে ভালদৰে স্নান কৰি, উপবাসে স্থিত আৰু ইন্দ্ৰিয়-সংযমী হৈ, শ্ৰদ্ধাৰে সুসমাহিতচিত্তে বিধিপূৰ্বক ভগৱান বিষ্ণুৰ পূজা কৰিব।
Verse 3
उपचारैर्बहुविधैर्जपैर्होमैः प्रदक्षिणैः । स्तोत्रपाठैर्बहुविधैर्गीतवाद्यैर्मनोहरैः ॥ ३ ॥
বহুবিধ উপচাৰ, জপ, হোম আৰু প্ৰদক্ষিণা, নানাবিধ স্তোত্ৰপাঠ আৰু মনোহৰ গীত-বাদ্যৰ দ্বাৰা (প্ৰভুৰ) পূজা কৰিব।
Verse 4
दंडवत्प्रणिपातैश्च जयशब्दैर्मनोहरैः । रात्रौ जागरणं कृत्वा याति विष्णोः परं पदम् ॥ ४ ॥
দণ্ডৱৎ প্ৰণাম কৰি, মনোহৰ ‘জয়’ ধ্বনি উচ্চাৰণ কৰি, আৰু ৰাতি জাগৰণ পালন কৰি, বিষ্ণুৰ পৰম পদ লাভ কৰে।
Verse 5
चैत्रस्य शुक्लैकादश्यां सोपवासो नरोत्तमः । कृत्वा च नियमान्सर्वान्वक्ष्यमाणान्दिनत्रये ॥ ५ ॥
চৈত্ৰ মাহৰ শুক্ল একাদশীত, হে নৰোত্তম, উপবাস পালন কৰিবা; আৰু পাছত কোৱা সকলো নিয়ম গ্ৰহণ কৰি তিনিদিন পালন কৰিবা।
Verse 6
द्वादश्यामर्चयेद्भक्तया वासुदेवं सनातनम् । उपचारैः षोडशभिस्ततः संभोज्य बांधवान् ॥ ६ ॥
দ্বাদশীত ভক্তিৰে সনাতন বাসুদেৱক ষোড়শোপচাৰে অর্চনা কৰিব; তাৰ পাছত বান্ধৱসকলক ভোজন কৰাব।
Verse 7
दत्वा च दक्षिणां तेभ्यो विसृज्याश्नीत च स्वयम् ॥ । इयं तु कामदा नाम सर्वपातकनाशिनी ॥ ७ ॥
তেওঁলোকক দক্ষিণা দি শ্ৰদ্ধাৰে বিদায় কৰি তাৰ পাছত নিজে ভোজন কৰিব লাগে। এই আচাৰ ‘কামদা’ নামে জনা যায় আৰু ই সকলো পাপ নাশ কৰে।
Verse 8
भुक्तिमुक्तिप्रदा विप्र भक्त्या सम्यगुपोषिता । वैशाखकृष्णैकादश्यां समुपोष्य विधानतः ॥ ८ ॥
হে বিপ্ৰ! বৈশাখ মাহৰ কৃষ্ণ একাদশীত বিধি অনুসাৰে ভক্তিৰে এই উপবাস সঠিকভাৱে পালন কৰিলে ই ভোগ আৰু মোক্ষ—দুয়ো প্ৰদান কৰে।
Verse 9
वरूथिनीं परदिने पूजयेन्मृधुसूदनम् । स्वर्णान्नकन्याधेनूनां दानमत्र प्रशस्यते ॥ ९ ॥
বৰূথিনীৰ পৰদিন মধুসূদন (শ্ৰী বিষ্ণু)ৰ পূজা কৰিব লাগে। এই উপলক্ষে সোণ, পকোৱা অন্ন, কন্যা (ধৰ্মানুসাৰে) আৰু গাই দান বিশেষ প্ৰশংসিত।
Verse 10
वरूथिनीव्रतं कृत्वा नरो नियमतत्परः । सर्वपाप विनिर्मुक्तो वैष्णवं लभते पदम् ॥ १० ॥
যি মানুহে নিয়মনিষ্ঠ হৈ বৰূথিনী ব্ৰত পালন কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ বৈষ্ণৱ পদ—শ্ৰী বিষ্ণুৰ পৰম ধাম—লাভ কৰে।
Verse 11
वैशाखशुक्लैकादश्यां समुपोष्य च मोहिनीम् । स्नात्वा परेऽह्नि संपूज्य गंधाद्यैः पुरुषोत्तमम् ॥ ११ ॥
বৈশাখ মাহৰ শুক্ল একাদশীত মোহিনী একাদশীৰ উপবাস পালন কৰিব লাগে। তাৰ পাছত পৰদিন স্নান কৰি গন্ধ আদি উপচাৰে পুরুষোত্তম (শ্ৰী বিষ্ণু)ৰ বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব লাগে।
Verse 12
संभोज्य विप्रान्मुच्येत पातकेभ्यो न संशयः । ज्येष्ठस्य कृष्णकादश्यां समुपोष्य परां नृप ॥ १२ ॥
ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰালে নিঃসন্দেহে পাপৰ পৰা মুক্তি লাভ হয়। হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, জ্যৈষ্ঠ মাহৰ কৃষ্ণপক্ষ একাদশীত সম্পূৰ্ণ উপবাস কৰিলে পৰম গতি প্ৰাপ্ত হয়।
Verse 13
द्वादश्यां नैत्यिकं कृत्वा समभ्यर्च्य त्रिविक्रमम् । ततो द्विजाग्र्यान्संभोज्य दत्वा तेभ्यश्च दक्षिणाम् ॥ १३ ॥
দ্বাদশীত নিত্যকৰ্ম সম্পন্ন কৰি ত্ৰিবিক্ৰম (ভগৱান বিষ্ণু)ক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব। তাৰ পিছত শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলক ভোজন কৰাই তেওঁলোকক দক্ষিণাও দিব।
Verse 14
सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं व्रजेन्नरः । ज्येष्ठस्य शुक्लैकादश्यां निर्जलां समुपोष्य तु ॥ १४ ॥
জ্যৈষ্ঠ মাহৰ শুক্লপক্ষ একাদশীত নিৰ্জলা উপবাস পালন কৰিলে মানুহ সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ বিষ্ণুলোক প্ৰাপ্ত হয়।
Verse 15
उदयादुदयं यावद्भास्करस्य द्विजोत्तम । प्रभाते कृतनित्यस्तु द्वादश्यामुपचारकैः ॥ १५ ॥
হে দ্বিজোত্তম, সূৰ্যৰ এক উদয়ৰ পৰা আন উদয়লৈ (ব্ৰত ৰূপে) থাকি, প্ৰভাতে নিত্যকৰ্ম সম্পন্ন কৰি দ্বাদশীত উপচাৰসহ (প্ৰভুৰ) পূজা কৰিব।
Verse 16
ह्यषीकेशं समभ्यर्च्य विप्रान् संभोज्य भक्तितः । चतुर्विंशैकादशीनां फलं यत्तत्समाप्नुयात् ॥ १६ ॥
হৃষীকেশ (ভগৱান বিষ্ণু)ক ভক্তিভাৱে পূজা কৰি আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক ভক্তিসহ ভোজন কৰালে, চৌব্বিশ একাদশী ব্ৰতৰ যি ফল কোৱা হৈছে সেই ফলেই লাভ হয়।
Verse 17
आषाढकृष्णैकादश्यां योगिनीं समुपोष्य वै । नारायणं समभ्यर्च्य द्वादश्यां कृतनित्यकः ॥ १७ ॥
আষাঢ় কৃষ্ণপক্ষৰ যোগিনী একাদশীত বিধিপূৰ্বক উপবাস কৰি, নাৰায়ণক পূজা কৰি, দ্বাদশীত নিত্যকৰ্ম সম্পন্ন কৰিব।
Verse 18
ततः संभोज्य विप्राग्र्यान्दत्वा तेभ्यश्च दक्षिणाम् । सर्वदानफलं प्राप्य मोदते विष्णुमन्दिरे ॥ १८ ॥
তাৰ পাছত শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰাই আৰু তেওঁলোকক দক্ষিণা দি, সৰ্ব দানৰ ফল লাভ কৰি বিষ্ণুমন্দিৰ-ধামত আনন্দিত হয়।
Verse 19
आषाढशुक्लैकादश्यां यद्विधानं श्रृणुष्व तत् । उपोष्य तस्मिन् दिवसे विधिवन्मंडपे शुभे ॥ १९ ॥
এতিয়া আষাঢ় শুক্লপক্ষৰ একাদশীৰ বিধান শুনা। সেই দিন উপবাস কৰি, শুদ্ধ আৰু শুভ মণ্ডপত বিধিমতে আচাৰ সম্পন্ন কৰিব।
Verse 20
स्थापयेत्प्रतिमां विष्णोः शंखचक्रगदांबुजैः । लसच्चतुर्भुजामग्र्यां कांचनीं वाथ राजतीम् ॥ २० ॥
শঙ্খ, চক্ৰ, গদা আৰু পদ্মধাৰী দীপ্ত চতুৰ্ভুজ বিষ্ণুৰ শ্ৰেষ্ঠ প্ৰতিমা—সোনাৰ বা ৰূপাৰ—স্থাপন কৰিব।
Verse 21
पीतांबरधरां शुभ्रे पर्य्यंके स्वास्तृते द्विज । ततः पंचामृतैः स्नाप्य मन्त्रैः शुद्धजलेन च ॥ २१ ॥
হে দ্বিজ! পীতাম্বৰধাৰী (দেৱতাক) শুদ্ধকৈ পতা পৰিষ্কাৰ পৰ্য্যংকত স্থাপন কৰা; তাৰ পাছত পঞ্চামৃতৰে স্নান কৰাই, মন্ত্ৰসহ শুদ্ধ জলেৰে অভিষেক কৰা।
Verse 22
पौरुषेणैव सूक्तेन ह्युपचारान् प्रकल्पयेत् । नीराजनांतान्पाद्यादींस्ततः संप्रार्थयेद्धरिम् ॥ २२ ॥
কেৱল পৌৰুষসূক্ত পাঠ কৰি পাদ্যাদি পৰা নীৰাজনলৈকে সকলো উপচাৰ বিধিপূৰ্বক অৰ্পণ কৰিব; তাৰ পাছত ভক্তিভাৱে হৰিক প্ৰাৰ্থনা কৰিব।
Verse 23
सुप्ते त्वयि जगन्नाथ जगत्सुप्तं भवेदिदम् । विबुद्धे त्वयि बुद्धं च जगत्सर्वं चराचरम् ॥ २३ ॥
হে জগন্নাথ! আপুনি শুই থাকিলে এই সমগ্ৰ জগত শুই থাকে; আৰু আপুনি জাগিলে চৰ-অচৰসহ সকলো সৃষ্টি জাগে।
Verse 24
इति संप्रार्थ्य देवाग्रे चातुर्मास्यप्रचोदितान् । नियमांस्तु यथाशक्ति गृह्णीयाद्भक्तिमान्नरः ॥ २४ ॥
এইদৰে দেৱৰ সন্মুখত প্ৰাৰ্থনা কৰি, ভক্তিমান ব্যক্তিয়ে চাতুৰ্মাস্যৰ বাবে বিধিত নিয়মসমূহ নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে গ্ৰহণ কৰিব লাগে।
Verse 25
ततः प्रभाते द्वादश्यां समर्चेच्छेषशायिनम् । उपचारैः षोडशभिस्ततः संभोज्य वाडवान् ॥ २५ ॥
তাৰ পাছত দ্বাদশীৰ প্ৰভাতত শেষশায়ী বিষ্ণুক ষোলো উপচাৰে বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি, তাৰ পিছত ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰাব।
Verse 26
प्रतोष्य दक्षिणाभिश्च स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः । ततः प्रभृति विप्रेंद्र गन्धाद्यैः प्रत्यहं यजेत् ॥ २६ ॥
দক্ষিণা দি (ঋত্বিকসকলক) সন্তুষ্ট কৰি, বাক্-সংযম ৰাখি নিজে ভোজন কৰিব; তাৰ পাছৰ পৰা, হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ, প্ৰতিদিন গন্ধ আদি দ্ৰব্যেৰে পূজা কৰিব।
Verse 27
कृत्वैवं विधिना विप्र देवस्य शयनीव्रतम् । भुक्तिमुक्तियुतो मर्त्यो भवेद्विष्णोः प्रसादतः ॥ २७ ॥
হে বিপ্ৰ! এই বিধি অনুসাৰে দেৱৰ শয়নী-ব্ৰত পালন কৰিলে মর্ত্যমানৱ বিষ্ণুৰ প্ৰসাদে ভোগ আৰু মোক্ষ—দুয়ো লাভ কৰে।
Verse 28
श्रावणे कृष्णपक्षे तु एकादश्यां द्विजोत्तम । कामिकां समुपोष्यैव नियमेन नरोत्तम ॥ २८ ॥
হে দ্বিজোত্তম! শ্ৰাৱণৰ কৃষ্ণপক্ষৰ একাদশীত উত্তম ব্যক্তিয়ে নিয়ম-সংযমসহ কামিকা একাদশীৰ উপবাস পালন কৰিব লাগে।
Verse 29
द्वादश्यां कृतनित्यस्तु श्रीधरं पूजयेद्धरिम् । उपचारैः षोडश भिस्ततः संभोज्य वै द्विजान् ॥ २९ ॥
দ্বাদশীত নিত্যকৰ্ম সম্পন্ন কৰি হৰি শ্ৰীধৰক ষোড়শোপচাৰে পূজা কৰিব; তাৰ পাছত দ্বিজসকলক বিধিপূৰ্বক ভোজন কৰাব।
Verse 30
दत्वा च दक्षिणां तेभ्यो विसृज्याश्नीत बांधवैः । एवं यः कुरुते विप्रकामिकाव्रतमुत्तमम् ॥ ३० ॥
তেওঁলোকক দক্ষিণা দি বিধিপূৰ্বক বিদায় কৰি, তাৰ পাছত আত্মীয়-বন্ধুৰ সৈতে আহাৰ কৰিব লাগে। এইদৰে কৰা জনে উত্তম বিপ্ৰকামিকা-ব্ৰত পালন কৰে।
Verse 31
स सर्वकामाँल्लब्ध्वेह याति विष्णोः परं पदम् । एकादश्यां नभःशुक्ले पवित्रां समुपोष्य वै ॥ ३१ ॥
সেই ব্যক্তি ইহলোকে সকলো কামনা লাভ কৰি বিষ্ণুৰ পৰম পদলৈ যায়—নভস (ভাদ্ৰপদ) মাহৰ শুক্লপক্ষ একাদশীত পবিত্ৰ উপবাস পালন কৰিলে।
Verse 32
द्वादश्यां नियतो भूत्वा पूजयेच्च जनार्दनम् । उपचारैः षोडशभिस्ततः संभोज्य वाडवान् ॥ ३२ ॥
দ্বাদশীত নিয়ম-সংযমী হৈ ষোলো উপচাৰে জনাৰ্দনৰ বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব; তাৰ পিছত ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰাব।
Verse 33
दत्वा च दक्षिणां तेभ्यः पुत्रं प्राप्येह सद्गुणम् । याति विष्णोः पदं साक्षात्सर्वदेवनमस्कृतः ॥ ३३ ॥
আৰু তেওঁলোকক দক্ষিণা দিলে এই জীৱনতেই সদ্গুণী পুত্ৰ লাভ হয়; আৰু সকলো দেৱতাই নমস্কাৰ কৰা সেইজন সোজাকৈ বিষ্ণুপদত গমন কৰে।
Verse 34
नभस्यकृष्णैकादश्यामजाख्यां समुपोष्य वै । अर्चेदुर्पेंद्रं द्वादश्यामुपचारैः पृथग्विधैः ॥ ३४ ॥
নভস্য মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ ‘অজা’ নামৰ একাদশীত বিধিপূৰ্বক উপবাস কৰি, দ্বাদশীত নানাবিধ পৃথক উপচাৰে উপেন্দ্ৰ প্ৰভুৰ অর্চনা কৰিব।
Verse 35
विप्रान्संभोज्य मिष्टान्नैर्विसृजेत्प्राप्तदक्षिणान् । एवं कृतव्रतो विप्रभक्त्याऽजायाः समाहितः ॥ ३५ ॥
ব্ৰাহ্মণসকলক মিঠা আৰু উৎকৃষ্ট অন্নে ভোজন কৰাই, দক্ষিণা পোৱাৰ পাছত তেওঁলোকক সন্মানসহ বিদায় দিব। এইদৰে ব্ৰত সম্পন্ন কৰি, বিপ্ৰভক্তিত সমাহিত হৈ অজা (অজন্ম দিৱ্য) ত মন স্থাপন কৰিব।
Verse 36
भुक्त्वेह भोगानखिलान्यात्यंते वैष्णवं क्षयम् । नभस्यशुक्लैकादश्यां पद्माख्यां समुपोष्य वै ॥ ३६ ॥
ইয়াত সকলো ভোগ উপভোগ কৰি শেষত সি বিষ্ণুৰ অক্ষয় বৈষ্ণৱ ধাম লাভ কৰে—নভস (ভাদ্ৰপদ) মাহৰ শুক্লপক্ষৰ ‘পদ্মা’ নামৰ একাদশীত বিধিপূৰ্বক উপবাস কৰিলে।
Verse 37
कृत्वा नित्यार्चनं तत्र कटिदानमथाचरेत् । पूर्वं संस्थापितायास्तु प्रतिमाया द्विजोत्तम ॥ ३७ ॥
তাত নিত্য আৰ্চনা সম্পন্ন কৰি পাছত কটিদান-বিধি আচৰণ কৰিব। হে দ্বিজোত্তম, এই বিধান পূৰ্বে বিধিপূৰ্বক স্থাপিত প্ৰতিমাৰ ক্ষেত্ৰত।
Verse 38
समुत्सवविधानेन नीत्वा तां सलिलाशये । कृतांबुस्पर्शनां तत्र संप्रपूज्य विधानतः ॥ ३८ ॥
উৎসৱ-বিধান অনুসাৰে তাক জলাশয়লৈ লৈ গৈ, তাতে জল-স্পৰ্শনৰ ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰি, বিধিমতে সম্যক পূজা কৰিব।
Verse 39
आनीय मण्डपे तस्मिन् वामपार्श्वेन शाययेत् । ततः प्रभाप्ते द्वादश्यां गन्धाद्यैरर्च्य वामनम् ॥ ३९ ॥
সেই মণ্ডপত তাক আনি বাওঁ পাৰ্শ্বত শুৱাব। তাৰপাছত দ্বাদশীৰ প্ৰভাতে গন্ধ আদি উপচাৰে বামন ভগৱানক পূজা কৰিব।
Verse 40
संभोज्य वाडवान्दत्वा दक्षिणां च विसर्जयेत् । एवं यः कुरुते विप्र पद्माव्रतमनुत्तमम् ॥ ४० ॥
ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰাই, গোদান আৰু দক্ষিণা দি, তাৰপাছত বিধিমতে বিসৰ্জন কৰি কৰ্ম সমাপ্ত কৰিব। হে বিপ্ৰ, যি এইদৰে কৰে সি উত্তম পদ্মব্ৰত সম্পূৰ্ণ কৰে।
Verse 41
भुक्तिं प्राप्येह मुक्तिं तु लभतेंऽते प्रपंचतः । इषस्य कृष्णैका दश्यामिंदिरां समुपोष्य वै ॥ ४१ ॥
ইয়াত ভোগ-সমৃদ্ধি লাভ কৰি, শেষত তেওঁলোকে সংসাৰ-প্ৰপঞ্চৰ পৰা মুক্তি পায়—নিশ্চয়েই আশ্বিন মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ ইন্দিৰা একাদশী বিধিপূৰ্বক উপবাস কৰিলে।
Verse 42
शालग्रामशिलाग्रे तु मध्याह्ने श्राद्धमाचरेत् । विष्णोः प्रीतिकरं विप्र ततः प्रातर्हरेर्दिने ॥ ४२ ॥
মধ্যাহ্নত শালগ্ৰাম-শিলাৰ সন্মুখত শ্ৰাদ্ধ আচৰণ কৰিব; হে বিপ্ৰ, ই বিষ্ণুৰ অতি প্ৰীতিকৰ। তাৰ পাছত হৰিৰ দিনত প্ৰাতে সেই কৰ্ম কৰিব।
Verse 43
पद्मनाभं समभ्यर्च्य भूदेवान्भोजयेत्सुधीः । विसृज्य दक्षिणां दत्वा ताँस्ततोऽश्नीत च स्वयम् ॥ ४३ ॥
পদ্মনাভক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি জ্ঞানী জনে ভূদেৱসকলক (ব্ৰাহ্মণসকলক) ভোজন কৰাব। দক্ষিণা দি সন্মানে বিদায় কৰি, পাছত নিজে আহাৰ কৰিব।
Verse 44
एवं कृतव्रतो मर्त्यो भुक्त्वा भोगानिहेप्सितान् । पितॄणां कोटिमुद्धृत्य यात्यंते वैष्णवं गृहम् ॥ ४४ ॥
এইদৰে ব্ৰত নিৱাহ কৰা মর্ত্যই ইয়াত ইচ্ছিত ভোগ ভোগ কৰি, পিতৃসকলৰ এক কোটি উদ্ধাৰ কৰে আৰু শেষত বৈষ্ণৱ ধাম লাভ কৰে।
Verse 45
एकादश्यामिषे शुक्ले विप्र पाशांकुशाह्वयाम् । उपोष्य विधिवद्विष्णोर्दिने विष्णुं समर्चयेत् ॥ ४५ ॥
হে বিপ্ৰ, শুক্লপক্ষৰ ‘পাশাঙ্কুশা’ নামৰ একাদশীত বিধিপূৰ্বক উপবাস কৰি, বিষ্ণুৰ পবিত্ৰ দিনত নিয়মমতে বিষ্ণুক আৰাধনা কৰিবা।
Verse 46
ततः संभोज्य विप्राग्र्यान्दत्वा तेभ्यश्च दक्षिणाम् । भक्त्या प्रणम्य विसृजेदश्नीयाच्च स्वयं ततः ॥ ४६ ॥
তাৰ পাছত শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰাই তেওঁলোকক দক্ষিণা দিব। ভক্তিৰে প্ৰণাম কৰি সন্মানে বিদায় কৰিব; তাৰ পাছতহে নিজে আহাৰ কৰিব।
Verse 47
एवं यः कुरुते भक्त्या नरः पाशांकुशाव्रतम् । स भुक्त्वेह वरान्भोगान्याति विष्णोः सलोकताम् ॥ ४७ ॥
যি নৰ ভক্তিভাৱে পাশাঙ্কুশ-ব্ৰত পালন কৰে, সি এই লোকতে শ্ৰেষ্ঠ বৰ আৰু সুখভোগ কৰি শেষত শ্ৰীবিষ্ণুৰ সালোখ্য লাভ কৰে।
Verse 48
कार्तिके कृष्णपक्षे तु एकादश्यां द्विजोत्तम । रमामुपोष्य विधिवद्द्वादश्यां प्रातरर्चयेत् ॥ ४८ ॥
হে দ্বিজোত্তম! কাৰ্তিকৰ কৃষ্ণপক্ষৰ একাদশীত ৰমা (লক্ষ্মী)ৰ উদ্দেশ্যে উপবাস কৰি, দ্বাদশীৰ পুৱাতে বিধিপূৰ্বক তেওঁৰ পূজা কৰিবা।
Verse 49
केशवं केशिहंतारं देवदेवं सनातनम् । भोजयेच्च ततो विप्रान्विसृजेल्लब्धदक्षिणान् ॥ ४९ ॥
কেশি-হন্তা, দেৱদেৱ সনাতন কেশৱক পূজা কৰি, তাৰ পাছত ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰাই, দক্ষিণা দি সন্মানে বিদায় দিব।
Verse 50
एवं कृतव्रतो विप्र भोगान्भुक्त्वेह वांछितान् । व्योमयानेन सांनिध्यं लभते च रमापतेः ॥ ५० ॥
হে বিপ্ৰ! এইদৰে ব্ৰত পালন কৰা জনে ইয়াত ইচ্ছিত ভোগ উপভোগ কৰি, পাছত ব্যোমযানেৰে ৰমাপতি (বিষ্ণু)ৰ সান্নিধ্য লাভ কৰে।
Verse 51
ऊर्जस्य शुक्लैकादश्यां समुपोष्य प्रबोधिनीम् । केशवं बोधयेद्रात्रौ सुप्तं गीतादिमंगलैः ॥ ५१ ॥
ঊৰ্জ (কাৰ্তিক) মাহৰ শুক্ল একাদশী—প্ৰবোধিনী—ত বিধিপূৰ্বক উপবাস কৰি, ৰাতি ‘সুপ্ত’ বুলি কোৱা কেশৱক ভজন-কিৰ্তন আদি মঙ্গলকৰ্মেৰে জগাব।
Verse 52
ऋग्यजुःसाममंत्रैश्च वाद्यैर्नानाविधैरपि । द्राक्षेक्षुदाडिमैश्चान्यै रंभाश्रृंगाटकादिभिः ॥ ५२ ॥
ঋগ্, যজুঃ আৰু সাম বেদৰ মন্ত্ৰ আৰু নানাবিধ বাদ্যযন্ত্ৰসহ, আঙুৰ, আখ, ডালিম আৰু কলা, শিঙাড়া আদি বিভিন্ন নৈবেদ্য অৰ্ঘ্য দি (ভগৱানক) পূজা কৰিব।
Verse 53
समर्पणैस्ततो रात्र्यां व्यतीतायां परेऽहनि । स्नात्वा नित्यक्रियां कृत्वा गदादामोदरं यजेत् ॥ ५३ ॥
তাৰপিছত সমৰ্পণভাৱে ৰাতি কটাই, পৰদিন স্নান কৰি নিত্যকৰ্ম সম্পন্ন কৰি, গদাধাৰী শ্ৰী দামোদৰ ভগৱানক পূজা কৰিব।
Verse 54
उपचारैः षोडशभिः पौरुषेणापि सूक्ततः । संभोज्य विप्रान्विसृजेद्दक्षिणाभिः प्रतोषितान् ॥ ५४ ॥
ষোড়শ উপচাৰে বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি আৰু পৌৰুষ সূক্ত যথাযথ পাঠ কৰি, ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰাই দাক্ষিণা দি তৃপ্ত কৰি বিদায় দিব।
Verse 55
ततस्तां प्रतिमां हैमीं सधेनुं गुरवेऽर्पयेत् । एवं यः कुरुते भक्त्या बोधिनीव्रतमादृतः ॥ ५५ ॥
তাৰপিছত সেই সোণৰ প্ৰতিমা দুধেল গাইসহ গুৰুলৈ অৰ্পণ কৰিব। যি ভক্তি আৰু আদৰে এইদৰে বোধিনী-ব্ৰত পালন কৰে, সি ব্ৰত সঁচাকৈ সম্পন্ন কৰে।
Verse 56
स भुक्त्वेह वरान्भोगान्वैष्णवं लभते पदम् । मार्गस्य कृष्णैकादश्यामुत्पन्नां समुपोष्य वै ॥ ५६ ॥
সি এই লোকত উত্তম ভোগ উপভোগ কৰি, বৈষ্ণৱ পৰম পদ লাভ কৰে—বিশেষকৈ মাৰ্গশীৰ্ষ মাহত উদ্ভৱ হোৱা কৃষ্ণ একাদশীত বিধিপূৰ্বক উপবাস কৰিলে।
Verse 57
द्वादश्यां कृष्णमभ्यर्चेद्गंधाद्यैरुपचारकैः । ततः संभोज्य विप्राग्र्यान्दत्वा तेभ्यश्च दक्षिणाम् ॥ ५७ ॥
দ্বাদশীত গন্ধ আদি উপচাৰে শ্ৰীকৃষ্ণক আৰাধনা কৰিব লাগে। তাৰ পিছত শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণসকলক সন্মানে ভোজন কৰাই তেওঁলোকক দক্ষিণা দিব লাগে।
Verse 58
विसृज्य पश्चाद्भुंजीत स्वयमिष्टैः समाहितः । एवं यो भक्तिभावेन उत्पन्नाव्रतमाचरेत् ॥ ५८ ॥
বিসৰ্জনৰ পাছত মন একাগ্ৰ কৰি নিজৰ উপযুক্ত ইষ্ট আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব লাগে। যিয়ে এইদৰে ভক্তিভাৱে এই ব্ৰত আচৰণ কৰে, সেয়াই তাক বিধিপূৰ্বক পালন কৰে।
Verse 59
स विमानं समारुह्य यात्यंते वैष्णवं पदम् । मार्गस्य शुक्लैकादश्यां मोक्षाख्यां समुपोष्य वै ॥ ५९ ॥
সেই দিৱ্য বিমানত আৰোহণ কৰি অন্তত বৈষ্ণৱ পদ লাভ কৰে—মাৰ্গশীৰ্ষ মাহৰ শুক্ল একাদশী ‘মোক্ষা’ নামে খ্যাত, সেইদিনা বিধিপূৰ্বক উপবাস কৰি।
Verse 60
द्वादश्यां प्रातरभ्यर्च्य ह्यनंतं विश्वरूपकम् । सर्वैरेवोपचारैस्तु विप्रान्संभोजयेद्द्विजः ॥ ६० ॥
দ্বাদশীৰ পুৱাতে অনন্ত বিশ্বৰূপ প্ৰভুক আৰাধনা কৰি, সকলো উপচাৰে ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰাব লাগে।
Verse 61
विसृज्य दक्षिणां दत्वा स्वयं भुंजीत बांधवैः । एवं कृत्वा व्रतं विप्र भुक्त्वा भोगानिहेप्सितान् ॥ ६१ ॥
বিসৰ্জন কৰি দক্ষিণা দি, তাৰ পিছত নিজে বান্ধৱসকলৰ সৈতে ভোজন কৰিব লাগে। হে বিপ্ৰ, এইদৰে ব্ৰত সম্পূৰ্ণ কৰিলে সি এই লোকতেই ইচ্ছিত ভোগ-সুখ লাভ কৰে।
Verse 62
दश पूर्वान्दश परान्समुद्धृत्य व्रजेद्धरिम् । पौपस्य कृष्णैकादश्यां सफलां समुपोष्य वै । द्वादश्यामच्युतं प्रार्च्य सर्वैरेवोपचारकैः ॥ ६२ ॥
দহ পূৰ্বপুৰুষ আৰু দহ উত্তৰপুৰুষক উদ্ধাৰ কৰি ভক্তে হৰিক লাভ কৰে। পৌষ মাহৰ কৃষ্ণপক্ষ একাদশীত ফলদায়ক উপবাস পালন কৰি, দ্বাদশীত সকলো উপচাৰে অচ্যুতক পূজা কৰিব লাগে।
Verse 63
संभोज्य विप्रान्मधुरैर्विसृजेल्लब्धदक्षिणान् । एवं कृत्वा व्रतं विप्र सफलाया विधानतः ॥ ६३ ॥
বিপ্ৰসকলক মধুৰ ভোজন কৰাই, বিধিমতে দক্ষিণা দি সন্মানসহ বিদায় দিব লাগে। হে বিপ্ৰ, এইদৰে বিধান অনুসাৰে ব্ৰত কৰিলে সেয়া ফলদায়ক আৰু সফল হয়।
Verse 64
भुक्त्वेह भोगानखिलान्यात्यंते वैष्णवं पदम् । पौषस्य शुक्लैकादश्यां पुत्रदां समुपोष्य वै ॥ ६४ ॥
এই লোকত সকলো ভোগ উপভোগ কৰি শেষত সি বৈষ্ণৱ পৰমপদ লাভ কৰে—পৌষ মাহৰ শুক্লপক্ষ পুত্ৰদা একাদশীৰ বিধিপূৰ্বক উপবাস পালনে।
Verse 65
द्वादश्यां चक्रिणं प्रार्येदर्घाद्यैरुपचारकैः । ततः संभोज्य विप्राग्र्यान्दत्वा तेभ्यस्तु दक्षिणाम् ॥ ६५ ॥
দ্বাদশীত চক্রধাৰী বিষ্ণুক অৰ্ঘ্য আদি উপচাৰে পূজা কৰিব লাগে। তাৰপিছত শ্ৰেষ্ঠ বিপ্ৰসকলক ভোজন কৰাই তেওঁলোকক উপযুক্ত দক্ষিণা দিব লাগে।
Verse 66
विसृज्य स्वयमश्नीयाच्छेषान्नं स्वेष्टबांधवैः । एवं कृतव्रतो विप्र भुक्वा भोगानिहेप्सितान् ॥ ६६ ॥
প্ৰথমে প্ৰসাদ/অন্ন বিতৰণ কৰি তাৰপিছত নিজে ভোজন কৰিব, আৰু অৱশিষ্ট অন্ন নিজৰ প্ৰিয় আত্মীয়-স্বজনক দিব। হে বিপ্ৰ, এইদৰে ব্ৰত সম্পূৰ্ণ কৰা জনে এই লোকতে ইচ্ছিত সুখভোগ লাভ কৰে।
Verse 67
विमानवरमारुह्य यात्यंते हरिमंदिरम् । माघम्य कृष्णैकादश्यां षट्तिलां समुपोष्य वै ॥ ६७ ॥
উত্তম দিব্য বিমানে আৰোহণ কৰি তেওঁলোকে অন্তত হৰিৰ মন্দিৰ-ধামলৈ গমন কৰে—মাঘ মাহৰ কৃষ্ণ একাদশীত বিধিপূৰ্বক ষট্তিলা ব্ৰত উপবাস কৰিলে।
Verse 68
स्नात्वा दत्वा तर्पयित्वा हुत्वा भुक्त्वा समर्च्य च । तिलैरेव द्विजश्रेष्ठ द्वादश्यां प्रातरेव हि ॥ ६८ ॥
হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ! দ্বাদশীৰ দিনা প্ৰাতঃকালতেই তিলৰ দ্বাৰাই স্নান, দান, তৰ্পণ, হোম, ভোজন আৰু বিধিপূৰ্বক পূজা—এই সকলো কৰ্ম কৰা উচিত।
Verse 69
वैकुंठं सम्यगभ्यर्व्य सर्वैरेवोपचारकैः । द्विजान्संभोज्य विसृजेद्दत्वा तेभ्यश्च दक्षिणाम् ॥ ६९ ॥
সকলো উপচাৰে বৈকুণ্ঠ (ভগৱান বিষ্ণু)ক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি, দ্বিজসকলক ভোজন কৰাব; তাৰপিছত তেওঁলোকক দক্ষিণা দি সন্মানসহ বিদায় দিব।
Verse 70
एवं कृत्वा व्रतं विप्र विधिना सुसमाहितः । भुक्त्वेह वांछितान्भोगानंते विष्णुपदं लभेत् ॥ ७० ॥
হে বিপ্ৰ! যি এইদৰে বিধিপূৰ্বক আৰু একাগ্ৰচিত্তে ব্ৰত পালন কৰে, সি ইহলোকতে ইচ্ছিত ভোগ উপভোগ কৰি শেষত বিষ্ণুপদ লাভ কৰে।
Verse 71
माघस्य शुक्लैकादश्यां समुपोष्य जयाह्वयाम् । प्रातर्हरि दिनेऽभ्यर्च्चेच्छ्रीपतिं पुरुषं द्विज ॥ ७१ ॥
হে দ্বিজ! মাঘ মাহৰ শুক্ল একাদশী—‘জয়া’ নামে খ্যাত—সেই দিন বিধিপূৰ্বক উপবাস কৰি, হৰিৰ পবিত্ৰ দিনৰ প্ৰাতঃকালত শ্ৰীপতি পৰম পুৰুষক পূজা কৰিবা।
Verse 72
भोजयित्वा दक्षिणां च दत्वा विप्रान्विसृज्य च । स्वयं भुंजीत तच्छेषं प्रयतो निजबांधवैः ॥ ७२ ॥
ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰাই, দক্ষিণা দি আৰু শ্ৰদ্ধাৰে বিদায় দি, তাৰ পিছত সংযমে নিজৰ আত্মীয়-বন্ধুসকলৰ সৈতে অৱশিষ্ট অন্ন নিজে গ্ৰহণ কৰিব।
Verse 73
य एवं कुरुते विप्र व्रतं केशवतोषणम् । स भुक्त्वेह वरान्भोगानंते विष्णोः पदं व्रजेत् ॥ ७३ ॥
হে বিপ্ৰ! যিয়ে এইদৰে কেশৱক সন্তুষ্ট কৰা এই ব্ৰত পালন কৰে, সি ইহলোকে উত্তম বৰ আৰু ভোগ উপভোগ কৰি শেষত বিষ্ণুৰ পদ লাভ কৰে।
Verse 74
तपस्यकृष्णैकादश्यां विजयां समुपोष्य वै । द्वादश्यां प्रातरभ्यर्च्य योगीशं गंधपूर्वकैः ॥ ७४ ॥
তপস্যা মাহৰ কৃষ্ণপক্ষ একাদশীত ‘বিজয়া’ উপবাস বিধিপূৰ্বক পালন কৰি, দ্বাদশীৰ প্ৰভাতত আৰম্ভ কৰি গন্ধ আদি দ্ৰব্যে যোগীশ্বৰক পূজা কৰিব।
Verse 75
ततः संभोज्य भूदेवान्दक्षिणाभिः प्रतोष्य तान् । विसृज्य बांधवैः सार्द्धं स्वयमश्नीत वाग्यतः ॥ ७५ ॥
তাৰ পিছত ভূদেৱ বিপ্ৰসকলক ভোজন কৰাই আৰু দক্ষিণাৰে সন্তুষ্ট কৰি, শ্ৰদ্ধাৰে বিদায় দিব; তাৰপিছত বাক্-সংযম ৰাখি আত্মীয়সকলৰ সৈতে নিজে আহাৰ কৰিব।
Verse 76
एवं कृतव्रतो मर्त्यो भुक्त्वा भोगानिहेप्सितान् । देहांते वैष्णवं लोकं याति देवैः सुसत्कृतः ॥ ७६ ॥
এইদৰে ব্ৰত পালন কৰা মর্ত্যই ইহলোকে ইচ্ছিত ভোগ উপভোগ কৰি, দেহান্তে দেৱসকলৰ দ্বাৰা সৎকৃত হৈ বৈষ্ণৱ লোকলৈ গমন কৰে।
Verse 77
फाल्गुनस्य सिते पक्षे एकादश्यां द्विजोत्तम । उपोष्यामलकीं भक्त्या द्वादश्यां प्रातरर्चयेत् ॥ ७७ ॥
হে দ্বিজোত্তম! ফাল্গুণ মাহৰ শুক্লপক্ষৰ একাদশীত ভক্তিভাৱে আমলকী-ব্ৰত পালন কৰি উপবাস কৰিবা, আৰু দ্বাদশীৰ পুৱাতে আমলকীৰ পূজা কৰিবা।
Verse 78
पुंडरीकाक्षमखिलैरुपचारैस्ततो द्विजान् । भोजयित्वा वरान्नेन दद्यात्तेभ्यस्तु दक्षिणाम् ॥ ७८ ॥
তাৰ পিছত সকলো উপচাৰে পুণ্ডৰীকাক্ষ (বিষ্ণু)ক পূজা কৰি, দ্বিজসকলক উৎকৃষ্ট অন্নে ভোজন কৰাই তেওঁলোকক যথোচিত দক্ষিণা দিব।
Verse 79
एवं कृत्वा विधानेनामलक्यां पूजनादिकम् । सितैकादश्यां तपस्ये व्रजेद्विष्णोः परं पदम् ॥ ७९ ॥
এইদৰে বিধি অনুসাৰে আমলকীৰ পূজা আদি কৰ্ম সম্পন্ন কৰিলে, তপস্য (ফাল্গুণ) মাহৰ শুক্ল একাদশীত বিষ্ণুৰ পৰম পদ লাভ হয়।
Verse 80
चैत्रस्य कृष्णैकादशीं पापमोचनिकां द्विज । उपाष्य द्वादश्यांप्रातर्गोविंदं पूजयेत्तथा ॥ ८० ॥
হে দ্বিজ! চৈত্র মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ পাপমোচনী একাদশী উপবাস কৰি, তাৰ পিছত দ্বাদশীৰ পুৱাতে তেনেদৰে গোবিন্দৰ পূজা কৰিবা।
Verse 81
उपचारैः षोडशभिर्द्विजान्संभोज्य दक्षिणाम् । दत्वा तेभ्यो विसृज्याथ स्वयं भुंजीत बान्धवैः ॥ ८१ ॥
ষোড়শ উপচাৰে দ্বিজসকলক সন্মান কৰি ভোজন কৰাই দক্ষিণা দিব; তাৰ পিছত শ্ৰদ্ধাৰে বিদায় দি নিজে বান্ধৱসকলৰ সৈতে আহাৰ কৰিব।
Verse 82
एव यः कुरुते विप्र पापमोचनिकाव्रताम् । स याति वैष्णवं लोकं विमानेन तु भास्वता ॥ ८२ ॥
হে বিপ্ৰ! যি এইদৰে পাপমোচনিকা ব্ৰত পালন কৰে, সি পাপমুক্ত হৈ দীপ্তিমান বিমানে বৈষ্ণৱ লোকলৈ যায়।
Verse 83
इत्थं कृष्णो तथा शुक्ले व्रतं चैकादशीभवम् । मोक्षदं कीर्तितं विप्र नास्त्यस्मिन्संशयः क्वचित् ॥ ८३ ॥
হে বিপ্ৰ! কৃষ্ণপক্ষ আৰু শুক্লপক্ষ—উভয়তে একাদশী ব্ৰতক মোক্ষদায়ক বুলি কীৰ্তিত কৰা হৈছে; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 84
यतस्त्रिदिनसंसाध्यं कीर्तिनं पापनाशनम् । सर्वव्रतोत्तमं विप्र ततो ज्ञेयं महाफलम् ॥ ८४ ॥
হে বিপ্ৰ! যিহেতু ই তিনিদিনতে বিধিপূৰ্বক সম্পন্ন হয়, পাপনাশক বুলি কীৰ্তিত আৰু সকলো ব্ৰতৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ বুলি কোৱা হয়—সেয়ে ইয়াক মহাফলদায়ক বুলি জানিব লাগে।
Verse 85
त्यजेच्चत्वारि भुक्तानि नारदै तद्दिनत्रये । आद्यंतयोरेकमेकं मध्यमे द्वयमेव हि ॥ ८५ ॥
হে নাৰদ! এই তিনিদিনীয়া ব্ৰতত চাৰিবাৰ আহাৰ ত্যাগ কৰিব লাগে—প্ৰথম দিন একবাৰ, শেষ দিন একবাৰ, আৰু মাজৰ দিন দুবাৰ।
Verse 86
अथ ते नियमान्वच्मि व्रते ह्यस्मिन्दिनत्रये । कांस्यं मांसं मसूरान्नं चणकान्कोद्रवांस्तथा ॥ ८६ ॥
এতিয়া মই এই তিনিদিনীয়া ব্ৰতৰ নিয়ম কওঁ: কাঁসাৰ পাত্ৰ, মাংস, মচুৰৰ অন্ন, চণাক আৰু কোদ্ৰৱ ধান্য—এই সকলো ত্যাগ কৰিব লাগে।
Verse 87
शाकं मधु परान्नं च पुनर्भोजनमैथुने । दशम्यां दश वस्तूनि वर्जयेद्वैष्णवः सदा ॥ ८७ ॥
দশমীত বৈষ্ণৱে সদায় দহটা বস্তু বর্জন কৰিব লাগে—শাক, মধু, পৰান্ন, পুনৰ্ভোজন (দ্বিতীয়বাৰ আহাৰ) আৰু মৈথুন আদি।
Verse 88
द्यूतक्रीडां च निद्रां च तांबूलं दंतधावनम् । परापवादं पैशुन्यं स्तेयं हिंसां तथा रतिम् ॥ ८८ ॥
জুৱা-খেলা, অতিনিদ্ৰা, তাম্বূল সেবন, দাঁত ধোৱা, পৰনিন্দা আৰু পৈশুন্য, চৌৰ্য, হিংসা আৰু ৰতি—এই সকলো বর্জনীয়।
Verse 89
कोपं ह्यनृतवाक्यं च एकादश्यां विवर्ज्जयेत् । कांस्यं मांसं सुरां क्षौद्रं तैलं विण्म्लेच्छभाषणम् ॥ ८९ ॥
একাদশীত ক্ৰোধ আৰু মিছা বাক্য বর্জন কৰিব; লগতে কাঁস্য, মাংস, সুৰা, মধু, তেল, বিষ্ঠা আৰু ম্লেচ্ছভাষণ (অশুদ্ধ বাক্য) ত্যাগ কৰিব।
Verse 90
व्यायामं च प्रवासं च पुनर्भोजनमैथुने । अस्पृश्यस्पर्शमाशूरे द्वादश्यां द्वादश त्यजेत् ॥ ९० ॥
দ্বাদশীত জ্ঞানীয়ে ব্যায়াম, ভ্ৰমণ, পুনৰ্ভোজন (দ্বিতীয়বাৰ আহাৰ), মৈথুন আৰু অস্পৃশ্য-স্পৰ্শ—এই সকলো ত্যাগ কৰিব লাগে।
Verse 91
एवं नियमकृद्विप्र उपवासं समाचरेत् । शक्तोऽशक्तुस्तु मतिमानेकभुक्तं न नक्तकम् ॥ ९१ ॥
এইদৰে, হে বিপ্ৰ, নিয়ম পালনকাৰীয়ে বিধিপূৰ্বক উপবাস আচৰণ কৰিব। বুদ্ধিমান—সক্ষম হওক বা অসমর্থ—নক্তক (ৰাতিৰ আহাৰ) নহয়, একভুক্ত (এবাৰ আহাৰ) ব্ৰত গ্ৰহণ কৰিব।
Verse 92
अयाचितं वापि चरेन्न त्यजेद्व्रतमीदृशम् ॥ ९२ ॥
অযাচিত ভিক্ষাৰে জীৱন চলিলেও, এনেকুৱা ব্ৰত কেতিয়াও ত্যাগ নকৰিব।
Verse 93
इति श्रीबृहन्नारदीय पुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थभागे द्वादशमासस्थितैकादशीव्रतकथनं नाम विंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ १२० ॥
এইদৰে শ্ৰী বৃহন্নাৰদীয় পুৰাণৰ পূৰ্বভাগৰ বৃহদুপাখ্যানৰ চতুৰ্থ ভাগত ‘দ্বাদশমাসস্থিত একাদশী-ব্ৰতকথন’ নামৰ ১২০তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Frequently Asked Questions
Dvādaśī functions as the vrata’s ritual ‘completion’ (pāraṇa context): after the fast, one performs Viṣṇu-pūjā with ṣoḍaśopacāra, feeds brāhmaṇas, gives dakṣiṇā, formally dismisses them, and then eats—sealing the vow’s merit and restoring regulated nourishment.
It is defined as a complete waterless fast and is praised as so potent that worship of Hṛṣīkeśa plus brāhmaṇa-feeding yields merit equivalent to observing twenty-four Ekādaśī fasts.
After installing and worshiping Viṣṇu (notably via Pauruṣa Sūkta) and praying about the Lord’s cosmic ‘sleep’ and ‘awakening,’ the devotee undertakes Cāturmāsya observances according to capacity, with continued daily worship from that point onward.
Across Daśamī/Ekādaśī/Dvādaśī the chapter stresses controlled diet (meal reductions), avoidance of specific foods/utensils (e.g., bell-metal; meat; certain grains/legumes), and ethical purity: no slander, theft, violence, sexual indulgence; on Ekādaśī specifically, avoidance of anger and false speech.