The Description of the Brahmāṇḍa Purāṇa’s Table of Contents (Anukramaṇī)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । श्रृणु वत्स प्रवक्ष्यामि ब्रह्मांडाख्यं पुरातनम् । यच्च द्वादशसाहस्रमादिकल्पकथायुतम् ॥ १ ॥

ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে বৎস, শুনা; মই ‘ব্ৰহ্মাণ্ড’ নামৰ প্ৰাচীন পুৰাণ ঘোষণা কৰোঁ। ই দ্বাদশ সহস্ৰ শ্লোকে গঠিত আৰু আদিকল্পৰ কাহিনীৰে সমৃদ্ধ।

Verse 2

प्रक्रियाख्योऽनुषंगाख्य उपोद्घातस्तृतीयकः । चतुर्थ उपसंहारः पादाश्चत्वार एव हि ॥ २ ॥

প্ৰথম পাদ ‘প্ৰক্ৰিয়া’, দ্বিতীয় ‘অনুষঙ্গ’। তৃতীয় ‘উপোদ্ঘাত’ আৰু চতুৰ্থ ‘উপসংহাৰ’—নিশ্চয় পাদ চাৰিটাই।

Verse 3

पूर्वपादद्वयं पूर्वो भागोऽत्र समुदाहृतः । तृतीयो मध्यमो भागश्चतुर्थस्तूत्तरो मतः ॥ ३ ॥

ইয়াত প্ৰথম দুটা পাদ ‘পূৰ্ব ভাগ’ বুলি কোৱা হৈছে। তৃতীয়টো ‘মধ্য ভাগ’ আৰু চতুৰ্থটো ‘উত্তৰ ভাগ’ বুলি মানা হয়।

Verse 4

आदौ कृत्यसमुद्देशो नैमिषाख्यानकं ततः । हिरण्यगर्भोत्पत्तिश्च लोककल्पनमेव च ॥ ४ ॥

আদিতে কৰ্তব্য-વિધিৰ সংক্ষিপ্ত নিৰ্দেশ; তাৰপিছত নৈমিষৰ আখ্যান। তাৰপিছত হিৰণ্যগৰ্ভৰ উৎপত্তি আৰু লোকসমূহৰ সৃষ্টিৰ বৰ্ণনা।

Verse 5

एष वै प्रथमः पादो द्वितीयं श्रृणु मानद । कल्पमन्वन्तराख्यानं लोकज्ञानं ततः परम् ॥ ५ ॥

এইটো নিশ্চয় প্ৰথম পাদ; এতিয়া, হে মানদ, দ্বিতীয় পাদ শুনা। তাত কল্প আৰু মন্বন্তৰৰ আখ্যান আছে, আৰু তাৰপিছত লোকবিষয়ক পৰম জ্ঞান আছে।

Verse 6

मानसीसृष्टिकथनं रुद्रप्रसववर्णनम् । महादेवविभूतिश्च ऋषिसर्गस्ततः परम् ॥ ६ ॥

ইয়াত মানসী সৃষ্টিৰ কথন, ৰুদ্ৰৰ আবিৰ্ভাৱৰ বৰ্ণনা, মহাদেৱৰ দিব্য বিভূতিৰ মহিমা, আৰু তদনন্তৰ ঋষিসৃষ্টিৰ প্ৰসঙ্গ আছে।

Verse 7

अग्नीनां विजयश्चाथ कालसद्भाववर्णनम् । प्रियव्रतान्वयोद्देशः पृथिव्यायामविस्तरः ॥ ७ ॥

তাৰ পাছত অগ্নিসকলৰ বিজয়, কালৰ সত্য স্বৰূপৰ বৰ্ণনা, প্ৰিয়ব্ৰতৰ বংশৰ সংক্ষিপ্ত নিৰ্দেশ, আৰু পৃথিৱীৰ আয়াম-প্ৰসাৰৰ বিশদ বিবৰণ আছে।

Verse 8

वर्णनं भारतस्यास्य ततोऽन्येषां निरूपणम् । जम्ब्वादिसप्तद्वीपाख्या ततोऽधोलोकवर्णनम् ॥ ८ ॥

এই ভাৰতবৰ্ষৰ বৰ্ণনা, তাৰ পাছত অন্য অঞ্চলসমূহৰ নিৰূপণ, জম্বুদ্বীপ আদি সপ্তদ্বীপৰ কথা, আৰু তদনন্তৰ অধোলোকসমূহৰ বৰ্ণনা আছে।

Verse 9

उर्द्ध्वलोकानुकथनं ग्रहचारस्ततः परम् । आदित्यव्यूहकथनं देवग्रहानुकीर्तनम् ॥ ९ ॥

তাৰ পাছত ঊৰ্ধ্বলোকসমূহৰ কথন, তাৰ পিছত গ্ৰহসমূহৰ গতিৰ বৰ্ণনা; তদনন্তৰ আদিত্যৰ ব্যূহৰ কথা আৰু দেবগ্ৰহসমূহৰ কীৰ্তন আছে।

Verse 10

नीलकंठाह्वयाख्यानं महादेवस्य वैभवम् । अमावास्यानुकथनं युगतत्त्वनिरूपणम् ॥ १० ॥

ইয়াত “নীলকণ্ঠ” নামৰ আখ্যায়িকা, মহাদেৱৰ বৈভৱ, অমাৱস্যাৰ কথন, আৰু যুগতত্ত্বৰ নিৰূপণ অন্তৰ্ভুক্ত আছে।

Verse 11

यज्ञप्रवर्तनं चाथ युगयोरंत्ययोः कृतिः । युगप्रजालक्षणं च ऋषिप्रवरवर्णनम् ॥ ११ ॥

ইয়াত যজ্ঞ-প্ৰৱৰ্তনৰ কথা, যুগসমূহৰ অন্ত্যকালত ঘটা ঘটনাবলি, প্ৰতিটো যুগৰ প্ৰজাৰ লক্ষণ আৰু শ্ৰেষ্ঠ ঋষি-প্ৰৱৰসকলৰ বংশবৰ্ণনো বৰ্ণিত হৈছে।

Verse 12

वेदानां व्यसनाख्यानं स्वायम्भुवनिरूपणम् । शेषमन्वंतराख्यानं पृथिवीदोहनं ततः ॥ १२ ॥

ইয়াত বেদসমূহৰ ওপৰত আহি পৰা বিপদৰ আখ্যান, স্বায়ম্ভুব মনুৰ যুগৰ নিৰূপণ, অৱশিষ্ট মন্বন্তৰসমূহৰ বৰ্ণনা আৰু তাৰ পিছত পৃথিৱী-দোহনৰ কাহিনী আছে।

Verse 13

चाक्षुषेऽद्यतने सर्गे द्वितीयोऽङ्घ्रिः पुरोदले । अथोपोद्घातपादे तु सप्तर्षिपरिकीर्तनम् ॥ १३ ॥

চাক্ষুষ মন্বন্তৰৰ বৰ্তমান সৃষ্টিত দ্বিতীয় অংঘ্ৰিৰ বৰ্ণনা আৰম্ভণি ভাগত আছে; আৰু তাৰ পিছত উপোদ্ঘাত-পাদত সপ্তর্ষিসকলৰ কীৰ্তন কৰা হৈছে।

Verse 14

प्रजापत्यन्वयस्तस्माद्देवादीनां समुद्भवः । ततो जयाभिलाषश्च मरुदुत्पत्तिकीर्तनम् ॥ १४ ॥

তাৰ পৰা প্ৰজাপতি-পরম্পৰা আৰু দেব আদি সত্তাসকলৰ উদ্ভৱৰ বৰ্ণনা আছে; তাৰ পিছত জয়াভিলাষ আৰু মৰুতসকলৰ জন্মৰ কীৰ্তন কৰা হৈছে।

Verse 15

काश्यपेयानुकथनं ऋषिवंशनिरूपणम् । पितृकल्पानुकथनं श्राद्धकल्पस्ततः परम् ॥ १५ ॥

তাৰ পিছত কাশ্যপ-বংশীয়সকলৰ অনুকথন, ঋষিবংশৰ নিৰূপণ, পিতৃ-কল্পৰ বিবৰণ আৰু তাৰ পাছত শ্রাদ্ধ-কল্পৰ বিধিসমূহ কোৱা হৈছে।

Verse 16

वैवस्वतसमुत्पत्तिः सृष्टिस्तस्य ततः परम् । मनुपुत्रान्वयश्चांतो गान्धर्वस्य निरूपणम् ॥ १६ ॥

ইয়াত বৈৱস্বত মনুৰ উৎপত্তি, তাৰ পিছত তেওঁৰ সৃষ্টিবৃত্তান্ত, মনুপুত্ৰসকলৰ বংশানুক্ৰম সমাপ্তিলৈকে, আৰু গন্ধৰ্ব পৰম্পৰাৰ নিৰূপণ বৰ্ণিত হৈছে।

Verse 17

इक्ष्वाकुवंशकथनं वंशोऽत्रेः सुमहात्मनः । अमावसोरन्वयश्च रजेश्चरितमद्भुतम् ॥ १७ ॥

ইয়াত ইক্ষ্বাকু বংশৰ কাহিনী, মহাত্মা অত্রি ঋষিৰ গৌৰৱময় বংশ, অমাৱসুৰ বংশানুক্ৰম, আৰু ৰজেশ ৰজাৰ আশ্চৰ্য চৰিত বৰ্ণিত হৈছে।

Verse 18

ययातिचरितं चाथ यदुवंशनिरूपणम् । कार्तवीर्यस्य चरितं जामदग्न्यं ततः परम् ॥ १८ ॥

তাৰ পিছত যযাতিৰ চৰিত, তাৰপিছত যদুবংশৰ নিৰূপণ; তাৰপিছত কাৰ্তবীৰ্যৰ জীৱনবৃত্তান্ত, আৰু তাৰপিছত জামদগ্ন্য (পৰশুৰাম)ৰ আখ্যান বৰ্ণিত হৈছে।

Verse 19

वृष्णिवंशानुकथनं सगरस्याथ संभवः । भार्गवस्यानुचरितं पितृकार्यवधाश्रयम् ॥ १९ ॥

ইয়াত বৃষ্ণি বংশৰ অনুকথন, তাৰপিছত সগৰৰ জন্ম; আৰু তাৰপিছত ভার্গৱৰ অনুচৰিত—পিতৃকাৰ্য সম্পাদনৰ বাবে কৰা বধক কেন্দ্ৰ কৰি—বৰ্ণিত হৈছে।

Verse 20

सगरस्याथ चरितं भार्गवस्य कथा पुनः । देवासुराहवकथा कृष्णाविर्भाववर्णनम् ॥ २० ॥

তাৰ পিছত সগৰৰ চৰিত, পুনৰ ভার্গৱৰ কাহিনী; দেৱ-অসুৰ যুদ্ধকথা, আৰু শ্ৰীকৃষ্ণৰ আবিৰ্ভাৱ (অৱতাৰ)ৰ বৰ্ণনা উল্লেখিত হৈছে।

Verse 21

इंद्रस्य तु स्तवः पुण्यः शुक्रेण परिकीर्तितः । विष्णुमाहात्म्यकथनं बलिवंशनिरूपणम् ॥ २१ ॥

ইন্দ্ৰৰ পুণ্য স্তৱ শুক্ৰাচাৰ্যই কীৰ্তন কৰিছে; লগতে বিষ্ণুৰ মাহাত্ম্য-কথন আৰু বলি-বংশৰ বিৱৰণো আছে।

Verse 22

भविष्यराजचरितं संप्राप्तेऽथ कलौ युगे । समुपोद्धातपादोऽयं तृतीयो मध्यमे दले ॥ २२ ॥

তাৰ পিছত কলিযুগ আহিলে ভবিষ্য ৰজাৰ চৰিত বৰ্ণিত হয়। ই তৃতীয় বিভাগ—উপোদ্ঘাত-ৰূপ—মধ্য অংশত স্থিত।

Verse 23

चतुर्थमुपसंहारं वक्ष्ये खण्डे तथोत्तरे । वैवस्वतांतराख्यानं विस्तरेण यथातथाम् ॥ २३ ॥

তাৰ পিছত উত্তৰ খণ্ডত মই চতুৰ্থ উপসংহাৰ ক’ম; আৰু বৈবস্বত মন্বন্তৰৰ আখ্যানো যথাযথ বিস্তাৰে বৰ্ণনা কৰিম।

Verse 24

पूर्वमेव समुद्दिष्टं संक्षेपादिह कथ्यते । भविष्याणां मनूनां च चरितं हि ततः परम् ॥ २४ ॥

যি আগতেই সূচিত হৈছিল, সেয়া ইয়াত সংক্ষেপে কোৱা হৈছে; তাৰ পিছত ভবিষ্য মনুসকলৰ চৰিত নিশ্চয় বৰ্ণিত হ’ব।

Verse 25

कल्पप्रलयनिर्देशः कालमानं ततः परम् । लोकाश्चतुर्द्दश ततः कथिताः प्राप्तलक्षणैः ॥ २५ ॥

তাৰ পিছত কল্প আৰু প্ৰলয়ৰ নিৰ্দেশ আহে; তাৰপিছত কালমানৰ ব্যাখ্যা কৰা হয়। তাৰপিছত চৌদ্দ লোক নিজ নিজ লক্ষণসহ বৰ্ণিত হয়।

Verse 26

वर्णनं नरकाणां च विकर्माचरणैस्ततः । मनोमयपुराख्यानं लयः प्राकृतिकस्ततः ॥ २६ ॥

তদনন্তৰ নৰকসমূহৰ বৰ্ণনা আৰু নিষিদ্ধ কৰ্মাচৰণৰ প্ৰসঙ্গ আহে; তাৰ পিছত মনোময়-পুৰৰ আখ্যাণ, আৰু তাৰপিছত প্ৰকৃতি-লয় (প্ৰলয়) কথিত হয়।

Verse 27

शैवस्याथ पुरस्यापि वर्णनं च ततः परम् । त्रिविधा गुणसंबंधाज्जंतूनां कीर्तिता गतिः ॥ २७ ॥

তাৰ পিছত শৈৱ পুরাণৰো বৰ্ণনা দিয়া হয়; আৰু তাৰপিছত ত্ৰিগুণ-সম্বন্ধৰ পৰা জীৱসমূহৰ ত্ৰিবিধ গতি কীৰ্তিত হয়।

Verse 28

अनिर्देश्याप्रतर्क्यस्य ब्रह्मणः परमात्मनः । अन्वयव्यतिरेकाभ्यां वर्णनं हि ततः परम् ॥ २८ ॥

অবৰ্ণনীয় আৰু তৰ্কাতীত পৰমাত্মা ব্ৰহ্মৰ বিষয়ে, তাৰ পিছত অন্বয়-ব্যতিৰেক পদ্ধতিয়ে শ্ৰেষ্ঠভাবে বৰ্ণনা কৰা হয়।

Verse 29

इत्येष उपसंहारपादो वृत्तः सहोत्तरः । चतुष्पादं पुराणं ते ब्रह्माण्डं समुदाहृतकम् ॥ २९ ॥

এইদৰে উত্তৰাংশসহ উপসংহাৰ-পাদ বৰ্ণিত হ’ল; এই মতে চাৰিপাদবিশিষ্ট ‘ব্ৰহ্মাণ্ড পুরাণ’ তোমালৈ ঘোষণা কৰা হ’ল।

Verse 30

अष्टादशमनौपम्यं सारात्सारतरं द्विज । ब्रह्मांडं यच्चतुर्लक्षं पुराणं येन पठ्यते ॥ ३० ॥

হে দ্বিজ! অষ্টাদশ পুরাণৰ মাজত ব্ৰহ্মাণ্ড পুরাণ অনুপম—সাৰৰো অধিক সাৰভূত; আৰু ই চাৰ লক্ষ শ্লোক-পরিমাণ পুরাণ বুলি পাঠ কৰা হয়।

Verse 31

तदेतदस्य गदितमत्राष्टादशधा पृथक् । पाराशर्येण मुनिना सर्वेषामपि मानद ॥ ३१ ॥

হে মানদ! ইয়াত এই উপদেশ আঠাৰ ভাগত পৃথককৈ পাৰাশৰ্য মুনি (ব্যাস)য়ে সকলোৰে কল্যাণৰ বাবে কৈছে।

Verse 32

वस्तुतस्तूपदेष्ट्राथ मुनीनां भावितात्मनाम् । मत्तः श्रुत्वा पुराणानि लोकेभ्यः प्रचकाशिरे ॥ ३२ ॥

প্ৰকৃততে মই ভাবিতাত্মা মুনিসকলৰ উপদেশক হৈছিলোঁ; আৰু মোৰ পৰা পুৰাণ শুনি তেওঁলোকে সেয়া লোকলোকত প্ৰচাৰ কৰিলে।

Verse 33

मुनयो धर्मशीलास्ते दीनानुग्रहकारिणः । मयाचेदं पुराणं तु वसिष्टाय पुरोदितम् ॥ ३३ ॥

সেই মুনিসকল ধৰ্মনিষ্ঠ আৰু দীনজনৰ প্ৰতি অনুগ্ৰহকাৰী। এই পুৰাণ মই পূৰ্বে বশিষ্ঠক কৈছিলোঁ।

Verse 34

तेन शक्तिसुतायोक्तं जातूकर्ण्याय तेन च । व्यासो लब्ध्वा ततश्चैतत्प्रभंजनमुखोद्गतम् ॥ ३४ ॥

তেওঁৰ দ্বাৰা ই শক্তিৰ পুত্ৰক কোৱা হ’ল, আৰু তেওঁ পুনৰ জাতূকৰ্ণ্যক ক’লে। তাৰ পাছত প্ৰভঞ্জনৰ মুখনিঃসৃত এই পুৰাণবিদ্যা ব্যাসে লাভ কৰিলে।

Verse 35

प्रमाणीकृत्य लोकेऽस्मिन्प्रावर्तयदनुत्तमम् । य इदं कीर्तयेद्वत्स श्रृणोति च समाहितः ॥ ३५ ॥

এই জগতত ইয়াক প্ৰমাণৰূপে স্থাপন কৰি তেওঁ এই অনুত্তম উপদেশৰ প্ৰবাহ চলালে। হে বৎস! যিয়ে ইয়াক কীৰ্তন কৰে বা একাগ্ৰচিত্তে শুনে।

Verse 36

स विधूयेह पापानि याति लोकमनामयम् । लिखित्वैतत्पुराणं तु स्वर्णसिंहासनस्थितम् ॥ ३६ ॥

সেই ব্যক্তি ইয়াতেই পাপ ঝাৰি নিৰাময় লোকলৈ যায়। আৰু এই পুৰাণ লিখি সোনালী সিংহাসনত অধিষ্ঠিত অৱস্থা লাভ কৰে।

Verse 37

वस्त्रेणाच्छादितं यस्तु ब्राह्मणाय प्रयच्छति । स यादि ब्रह्मणो लोकं नात्र कार्या विचारणा ॥ ३७ ॥

যি ব্যক্তি বস্ত্ৰে আচ্ছাদিত দান ব্ৰাহ্মণক প্ৰদান কৰে, সি নিশ্চয় ব্ৰহ্মলোকলৈ যায়; ইয়াত আৰু বিচাৰ নাই।

Verse 38

मरीचेऽष्टादशैतानि मया प्रोक्तानि यानि ते । पुराणानि तु संक्षेपाच्छ्रोतव्यानि च विस्तरात् ॥ ३८ ॥

হে মৰীচি! মই তোমাক কোৱা এই আঠাৰো পুৰাণ সংক্ষেপতো আৰু বিস্তাৰতো নিশ্চয় শ্ৰৱণীয়।

Verse 39

अष्टादश पुराणानि यः श्रृणोति नरोत्तमः । कथयेद्वा विधानेन नेह भूयः स जायते ॥ ३९ ॥

যি নৰোত্তমে আঠাৰো পুৰাণ শ্ৰৱণ কৰে, অথবা বিধান অনুসাৰে কথন কৰে, সি এই লোকত পুনৰ জন্ম নলয়।

Verse 40

सूत्रमेतत्पुराणानां यन्मयोक्तं तवाधुना । तन्नित्यं शीलनीयं हि पुराणफलमिच्छता ॥ ४० ॥

এইয়াই পুৰাণসমূহৰ সূত্ৰ, যি মই এতিয়া তোমাক ক'লোঁ। পুৰাণফল ইচ্ছা কৰোঁতাই ইয়াক নিত্য আচৰণ কৰিব লাগে।

Verse 41

न दांभिकाय पापाय देवगुर्वनुसूयवे । देयं कदापि साधूनां द्वेषिणे न शठाय च ॥ ४१ ॥

ভণ্ড, পাপী, দেৱ আৰু গুৰুৰ প্ৰতি বিদ্বেষীজনক কেতিয়াও দান বা উপদেশ দিব নালাগে; সাধুসকলক ঘৃণা কৰা আৰু প্ৰবঞ্চককো কদাপি দিব নালাগে।

Verse 42

शांताय शमचित्ताय शुश्रूषाभिरताय च । निर्मत्सराय शुचये देयं सद्वैष्णवाय च ॥ ४२ ॥

শান্ত, সংযতচিত্ত, সেৱাত ৰত, ঈৰ্ষাহীন, শুচি আৰু বিশেষকৈ সত্য বৈষ্ণৱক দান দিব লাগে।

Verse 43

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे ब्रह्माण्डपुराणानुक्रमणीनिरूपणं नाम नवोत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १०९ ॥

এইদৰে শ্ৰীবৃহন্নাৰদীয় পুৰাণৰ পূৰ্বভাগত, বৃহদুপাখ্যানৰ চতুৰ্থপাদত ‘ব্ৰহ্মাণ্ডপুৰাণ অনুক্ৰমণী-নিৰূপণ’ নামৰ একশ নৱম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।