The Description of the Index/Summary of the Garuḍa (Purāṇa)
ব্ৰহ্মাই মৰীচিক গৰুড়পুৰাণৰ শুভ অনুক্ৰমণিকা জনায়—ই ভগৱানে গৰুড় (তাৰ্ক্ষ্য)ক দিয়া উপদেশ; গ্ৰন্থৰ পৰিমাণ ১৯,০০০ শ্লোক। বিষয়ক্ৰম: সৃষ্টিবৰ্ণনা; সূৰ্য্যাদি দেৱপূজা, দীক্ষা, শ্ৰাদ্ধ, ব্যূহপূজা, বৈষ্ণৱ পঞ্জৰস্তোত্ৰ, যোগ আৰু বিষ্ণু-সহস্ৰনাম; শিৱ-গণেশ-গোপাল-শ্ৰীধৰাদি উপাসনা; ন্যাস-সন্ধ্যা, দুৰ্গা/দেৱপূজা, পৱিত্ৰাৰোপণ, প্ৰতিমাধ্যান; বাস্তু আৰু মন্দিৰলক্ষণ, প্ৰতিষ্ঠাবিধি; দান-প্ৰায়শ্চিত্ত; লোক-নৰকবৰ্ণনা; জ্যোতিষ, সামুদ্ৰিক, স্বৰ, ৰত্নশাস্ত্ৰ; তীৰ্থমাহাত্ম্য (বিশেষকৈ গয়া); মন্বন্তৰ, পিতৃধৰ্ম, বৰ্ণাশ্ৰমকৰ্তব্য, শৌচ, গ্ৰহযজ্ঞ, নীতিশাস্ত্ৰ, বংশ-অৱতাৰ, আয়ুৰ্বেদ, ব্যাকৰণ-ৱেদাঙ্গ, যুগ-সংক্রান্তি আচাৰ। পাছত প্ৰেতকল্পত যোগীসকলক ধৰ্মোপদেশ, মৃত্যুৰ পাছৰ মন্ত্ৰ-দান, যমপথ, প্ৰেতলক্ষণ আৰু দুখ, পিণ্ডীকৰণ, অন্ত্যেষ্টিৰ যোগ্যতা-কাল, নাৰায়ণবলি, বৃষোৎসৰ্গ, কৰ্মবিপাক, লোকবিন্যাস, প্ৰলয় আৰু শ্ৰৱণ-পাঠ-দানফল বৰ্ণিত।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । मरीचे श्रृणु वक्ष्याभि पुराणं गारुडं शुभम् । गरुडायाब्रवीत्पृष्टो भगवान्गरुडासनः ॥ १ ॥
ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে মৰীচি, শুনা; মই শুভ গাৰুড় পুৰাণ বৰ্ণনা কৰিম—গৰুড়াসনত অধিষ্ঠিত ভগৱানে প্ৰশ্নিত হ’লে গৰুড়ক যিদৰে কৈছিল।
Verse 2
एकोनविंशसाहस्रं तार्क्ष्यकल्पकथान्वितम् । पुराणोपक्रमप्रश्नः सर्गः संक्षेपतस्ततः ॥ २ ॥
ইয়াত উনৈশ হাজাৰ শ্লোক আছে আৰু তাৰ্ক্ষ্য-কল্প-সম্পৰ্কীয় কাহিনিৰে সমন্বিত। তাৰপিছত পুৰাণৰ উপক্রম বিষয়ে প্ৰশ্ন আৰু সংক্ষেপে সৰ্গ (সৃষ্টি-বৰ্ণনা) আছে।
Verse 3
सूर्यादिपूजनविधिर्दीक्षाविधिरतः परम् । श्राद्धपूजा ततः पश्चान्नवव्यूहार्चनं द्विज ॥ ३ ॥
তাৰপিছত সূৰ্য আদি দেৱতাৰ পূজা-বিধি, তাৰপিছত দীক্ষা-বিধি। তাৰপিছত শ্রাদ্ধ-সম্পৰ্কীয় পূজা, আৰু তাৰপিছত—হে দ্বিজ—নৱ ব্যূহৰ অৰ্চনা (বিধি) আছে।
Verse 4
पूजाविधानं च तथा वैष्णवं पंजरं ततः । योगाध्यायस्ततो विष्णोर्नामसाहस्रकीर्तनम् ॥ ४ ॥
তাৰপিছত পূজা-বিধানৰ বৰ্ণনা; তাৰপিছত বৈষ্ণৱ ‘পঞ্জৰ’ নামৰ ৰক্ষা-স্তোত্ৰ। তাৰপিছত যোগ-অধ্যায়, আৰু তাৰপিছত বিষ্ণুৰ সহস্ৰ নামৰ কীৰ্তন।
Verse 5
ध्यानं विष्णोस्ततः सूर्यपूजा मृत्युंजयार्चनम् । मालामंत्रः शिवार्चाथ गणपूजा ततः परम् ॥ ५ ॥
প্ৰথমে বিষ্ণুৰ ধ্যান, তাৰপিছত সূৰ্যপূজা আৰু মৃত্যুঞ্জয়ৰ অৰ্চনা। তাৰপিছত মালা-মন্ত্ৰ সাধনা, তাৰপিছত শিৱাৰ্চনা, আৰু তাৰপিছত গণ (গণেশ) পূজা।
Verse 6
गोपालपूजा त्रैलोक्यमोहनश्रीधरार्चनम् । विष्ण्वर्चा पंचतत्त्वार्चा चक्रार्चा देवपूजनम् ॥ ६ ॥
ইয়াত গোপাল-পূজা, ত্ৰৈলোক্য-মোহন শ্ৰীধৰৰ অৰ্চনা, বিষ্ণ্বর্চা, পঞ্চতত্ত্বাৰ্চা, চক্ৰাৰ্চা আৰু দেৱপূজন—এই সকলো বিধান বৰ্ণিত হৈছে।
Verse 7
न्यासादिसंध्योपास्तिश्च दुर्गार्चाथ सुरार्चनम् । पूजा माहेश्वरी चातः पवित्रारोपणार्चनम् ॥ ७ ॥
ন্যাসাদি-সহ সন্ধ্যা-উপাসনা, দুৰ্গাৰ অৰ্চনা আৰু দেৱগণৰ পূজন; তাৰপিছত মাহেশ্বৰী (শিৱ-সম্পৰ্কিত) পূজা, আৰু পাছত পবিত্ৰ আৰোপণৰ অৰ্চনা বৰ্ণিত হৈছে।
Verse 8
मूर्तिध्यांनवास्तुमानं प्रासादानां च लक्षणम् । प्रतिष्ठा सर्वदेवानां पृथक्पूजा विधानतः ॥ ८ ॥
ইয়াত মূৰ্তিধ্যান, বাস্তুমান অনুসাৰে স্থান-মাপ আৰু প্ৰাসাদৰ লক্ষণ; লগতে সকলো দেৱতাৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু বিধানমতে পৃথক পূজাৰ নিয়ম বৰ্ণিত হৈছে।
Verse 9
योगोऽषटांगो दानधर्माः प्रयश्चित्तविधिक्रिया । द्वीपेशनरकाख्यानं सूर्यव्यूहश्च ज्योतिषम् ॥ ९ ॥
ইয়াত ষড়ঙ্গ যোগ, দানধৰ্ম, প্ৰায়শ্চিত্তৰ বিধিক্ৰিয়া; দ্বীপ আৰু তেওঁলোকৰ অধীশৰ বিৱৰণ, নৰকৰ আখ্যান; লগতে সূৰ্যব্যূহ আৰু জ্যোতিষশাস্ত্ৰো বৰ্ণিত হৈছে।
Verse 10
सामुद्रिकं स्वरज्ञानं नवरत्नपरीक्षणम् । माहात्म्यमथ तीर्थानां गयामाहात्म्यमुत्तमम् ॥ १० ॥
ইয়াত সামুদ্ৰিকশাস্ত্ৰ, স্বৰজ্ঞান আৰু নৱৰত্ন-পৰীক্ষা; তাৰপিছত তীৰ্থসমূহৰ মাহাত্ম্য আৰু সৰ্বোত্তম গয়া-মাহাত্ম্য বৰ্ণিত হৈছে।
Verse 11
ततो मन्वंतराख्यानं पृथक्पृथग्विभागशः । पित्राख्यानं वर्णधर्मा द्रव्यशुद्धिः समर्पणम् ॥ ११ ॥
তাৰ পাছত মন্বন্তৰসমূহৰ আখ্যানো পৃথক পৃথক বিভাগত বৰ্ণিত হয়। তাৰ পিছত পিতৃবৃত্তান্ত, বৰ্ণধৰ্ম, দ্ৰব্যশুদ্ধি আৰু সমৰ্পণবিধি নিৰূপিত হয়॥ ১১ ॥
Verse 12
श्राद्धं विनायकस्यार्चा ग्रहयज्ञस्तथआ श्रमाः । जननाख्यं प्रेतशौचं नीतिशास्त्रं व्रतोक्तयः ॥ १२ ॥
ইয়াত শ্রাদ্ধবিধি, বিনায়ক (গণেশ)ৰ অৰ্চনা, গ্ৰহযজ্ঞ, নিয়ত শ্রম-তপ, ‘জনন’ নামৰ সংস্কাৰ, প্ৰেতশৌচৰ বিধান, নীতিশাস্ত্ৰ আৰু ব্ৰতবিধিও বৰ্ণিত হৈছে॥ ১২ ॥
Verse 13
सूर्यवंशः सोमवंशोऽवतारकथनं हरेः । रामायणं हरेर्वंशो भारताख्यानकं ततः ॥ १३ ॥
সূৰ্যবংশ আৰু সোমবংশৰ বৰ্ণনা, লগতে হৰিৰ অৱতাৰকথা কোৱা হৈছে। তাৰ পাছত ৰামায়ণ, হৰিবংশ আৰু তাৰ পিছত ভাৰত (মহাভাৰত) আখ্যান আহে॥ ১৩ ॥
Verse 14
आयुर्वेदनिदानं प्राक् चिकिकत्सा द्रव्यजा गुणाः । रोगघ्नं कवचं विष्णोर्गारुडं त्रैपुरो मनुः ॥ १४ ॥
প্ৰথমে আয়ুৰ্বেদৰ নিদান, তাৰ পাছত চিকিৎসা আৰু ঔষধি দ্ৰব্যজাত গুণসমূহৰ বৰ্ণনা আছে। তাৰ পিছত ৰোগনাশক বিষ্ণুকবচ, গাৰুড় বিদ্যা আৰু ত্ৰৈপুৰ মনু (মন্ত্ৰ/বিধান) কোৱা হৈছে॥ ১৪ ॥
Verse 15
प्रश्नचूडामणिश्चांतो हयायुर्वेदकीर्तनम् । ओषघीनाम कथनं ततो व्याकरणोहनम् ॥ १५ ॥
শেষত ‘প্ৰশ্ন-চূড়ামণি’ৰে উপসংহাৰ হয়; তাৰ পাছত হয়-আয়ুৰ্বেদৰ কীৰ্তন, ঔষধিসমূহৰ বৰ্ণনা, আৰু তাৰ পিছত ব্যাকৰণৰ বিস্তৃত নিৰূপণ আহে॥ ১৫ ॥
Verse 16
छंदः शास्त्रं सदाचारस्ततः स्नानविधिः स्मृतः । तर्पणं वैश्वदेवं च संध्या पार्वणकर्म च ॥ १६ ॥
তাৰ পিছত ছন্দঃশাস্ত্ৰ, সদাচাৰ, তাৰপিছত স্নানবিধি স্মৰণ কৰা হৈছে; লগতে তৰ্পণ, বৈশ্বদেৱ, সন্ধ্যা-উপাসনা আৰু পাৰ্বণ দিনৰ কৰ্মো উল্লেখ আছে।
Verse 17
नित्यश्राद्धं सर्पिडाख्यं धर्मसारोऽघनिष्कृतिः । प्रतिसंक्रम उक्ताः स्म युगधर्माः कृतेः फलम् ॥ १७ ॥
নিত্য শ্রাদ্ধ, ‘সৰ্পিডা’ নামে বিধি, ধৰ্মৰ সাৰ আৰু পাপ-নিষ্কৃতি; লগতে প্ৰতিটো সংক্রান্তিত পালনীয় আচাৰ—এইবোৰ যুগধৰ্ম আৰু কৃতযুগৰ ফল বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 18
योगशास्त्रं विष्णुभक्तिर्नमस्कृतिफलं हरेः । माहात्म्यं वैष्णवं चाथ नारसिंहस्तवोत्तमम् ॥ १८ ॥
ইয়াত যোগশাস্ত্ৰ, বিষ্ণুভক্তি আৰু হৰিক নমস্কাৰ কৰাৰ ফল বৰ্ণিত হৈছে; লগতে বৈষ্ণৱ মাহাত্ম্য প্ৰকাশিত আৰু উত্তম নৰসিংহ-স্তৱো অন্তৰ্ভুক্ত।
Verse 19
ज्ञानामृतं गुहुष्टकं स्तोत्रं विष्ण्वर्चनाह्वयम् । वेदांतसांख्यसिद्धांतो ब्रह्मज्ञानं तथात्मकम् ॥ १९ ॥
ইয়াত ‘জ্ঞানামৃত’, ‘গুহুষ্টক’ আৰু ‘বিষ্ণ্বর্চন’ নামে স্তৱ; লগতে বেদান্ত-সাংখ্যৰ সিদ্ধান্ত আৰু তদ্ৰূপ ব্রহ্মজ্ঞানও বৰ্ণিত হৈছে।
Verse 20
गीतासारः फलोत्कीर्तिः पूर्वखंडोऽयमीरितः । अथास्यैवोत्तरे खंडे प्रेतकल्पः पुरोदितः ॥ २० ॥
এই পূৰ্বখণ্ডক গীতা-সাৰ আৰু ফল-উৎকীৰ্তিযুক্ত বুলি কোৱা হৈছে; আৰু এই একে গ্ৰন্থৰ উত্তৰখণ্ডত প্ৰেতকল্প (প্ৰেতবিধি) আগতেই প্ৰতিপাদিত।
Verse 21
यत्र तार्क्ष्येण संपृष्टो भगवानाह वाडवाः । धर्मप्रकटनं पूर्वं योगिनां गतिकारणम् ॥ २१ ॥
তাত তাৰ্ক্ষ্য (গৰুড়) সোধাত ভগৱানে ৱাডৱসকলক ক’লে—প্ৰথমে ধৰ্মৰ প্ৰকাশ; সেয়াই যোগীসকলৰ পৰম গতিৰ কাৰণ হয়।
Verse 22
दानादिकं फलं चापि प्रोक्तमन्त्रोर्द्धदैहिकम् । यमलोकस्थमार्गस्य वर्णन च ततः परम् ॥ २२ ॥
দান আদি পুণ্যকৰ্মৰ ফলও কোৱা হৈছে, লগতে দেহান্তৰৰ পাছৰ মন্ত্ৰ-কৰ্মও। তাৰপাছত যমলোকলৈ যোৱা পথৰ বৰ্ণনা দিয়া হৈছে।
Verse 23
षोडशश्राद्धफलको वृत्तांतश्चात्र वर्णितः । निष्कृतिर्यममार्गस्य धर्मराजस्य वैभवम् ॥ २३ ॥
ইয়াত ষোড়শ শ্ৰাদ্ধৰ ফলবৃত্তান্ত বৰ্ণিত হৈছে; লগতে যমমাৰ্গ-সম্পৰ্কীয় প্ৰায়শ্চিত্ত আৰু ধৰ্মৰাজৰ বৈভৱো প্ৰকাশিত।
Verse 24
प्रेतपीडांविनिर्द्देशः प्रेतचिह्ननिरूपणम् । प्रेतानां चरिताख्यानं कारणं प्रेततां प्रति ॥ २४ ॥
ইয়াত প্ৰেতক হোৱা পীড়াৰ নিৰ্দেশ, প্ৰেত-চিহ্নৰ নিৰূপণ, প্ৰেতসকলৰ আচৰণ-অভিজ্ঞতাৰ আখ্যান, আৰু প্ৰেতত্বপ্ৰাপ্তিৰ কাৰণ কোৱা হৈছে।
Verse 25
प्रेतकृत्यविचारश्च सर्पिडीकरणोक्तयः । प्रेतत्वमोक्षणाख्यानं दानानि च विमुक्तये ॥ २५ ॥
ইয়াত প্ৰেতকৃত্যৰ বিচাৰ, পিণ্ডীকৰণ বিধি, প্ৰেতত্বমোচনৰ আখ্যান, আৰু বিমুক্তিৰ বাবে দানসমূহো কোৱা হৈছে।
Verse 26
आवश्यकोत्तमं दानं प्रेतसौख्यकरोहनम् । शारीरकविनिर्देशो यमलोकस्य वर्णनम् ॥ २६ ॥
ইয়াত প্ৰেতৰ সুখ সাধনকাৰী অতি আৱশ্যক আৰু উত্তম দানসমূহৰ বৰ্ণনা আছে; লগতে দেহধাৰী আত্মাৰ তত্ত্ব-নিৰ্দেশ আৰু যমলোকৰ বিবৰণো কোৱা হৈছে।
Verse 27
प्रेतत्वोद्धारकथनं कर्मकृर्त्तृविनिर्णयः । मृत्योः पूर्वक्रियाख्यानं पश्चात्कर्मनिरूपणम् ॥ २७ ॥
ইয়াত প্ৰেতত্বৰ পৰা উদ্ধাৰৰ উপায় কোৱা হৈছে আৰু ক্ৰিয়াকৰ্ম কৰিবলৈ অৰ্হ কৰ্তা কোন—সেই নিৰ্ণয় আছে; মৃত্যুৰ পূৰ্বকৃত্য আৰু মৃত্যুৰ পাছৰ কৰ্মো নিৰূপিত।
Verse 28
मध्यषोडशकश्राद्धं स्वर्गप्राप्तिक्रियोहनम् । सूतकस्याथ संख्यांनं नारायणबलिक्रिया ॥ २८ ॥
ইয়াত ‘মধ্য-ষোড়শক’ শ্ৰাদ্ধ, স্বৰ্গপ্ৰাপ্তিৰ সহায়ক ক্ৰিয়াবিধি, সূতকৰ দিন-গণনা আৰু নাৰায়ণ-বলি ক্ৰিয়াও উপদেশিত।
Verse 29
वृषोत्सर्गस्य माहात्म्यं निषिद्धपरिवर्जनम् । अपमृत्युक्रियोक्तिश्च विपाकः कर्मणां नृणाम् ॥ २९ ॥
ইয়াত বৃষোৎসৰ্গৰ মাহাত্ম্য, নিষিদ্ধ কৰ্ম পৰিহাৰ, অপমৃত্যু-নিবাৰণ ক্ৰিয়া আৰু মানুহৰ কৰ্মবিপাক (ফল)ো বৰ্ণিত।
Verse 30
कृत्याकृत्यविचारश्च विष्णुध्यानविमुक्तये । स्वर्गतौ विहिताख्यानं स्वर्गसौख्यनिरूपणम् ॥ ३० ॥
ইয়াত বিষ্ণুধ্যানৰ দ্বাৰা মুক্তিৰ বাবে কৰ্তব্য-অকৰ্তব্যৰ বিবেক কোৱা হৈছে; লগতে স্বৰ্গগতিৰ বাবে বিধিত আচাৰ-વિધিৰ আখ্যাণ আৰু স্বৰ্গসুখৰ স্বৰূপো নিৰূপিত।
Verse 31
भूर्लोकवर्णनं चैव सप्ताधोलोकवर्णनम् । पंचोर्द्ध्वलोककथनं ब्रह्मांडस्थितिकीर्तनम् ॥ ३१ ॥
ইয়াত ভূৰ্লোকৰ বৰ্ণনা, সপ্ত অধোলোকৰ বিবৰণ, পঞ্চ ঊৰ্ধ্বলোকৰ কথন আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডৰ স্থিতি-ব্যৱস্থাৰ কীৰ্তন আছে।
Verse 32
ब्रह्मांडानेकचरितं ब्रह्मजीवनिरूपणम् । आत्यंतिकं लयाख्यानं फलस्तुति निरूपणम् ॥ ३२ ॥
ই ই ব্ৰহ্মাণ্ডৰ নানা চৰিত বৰ্ণনা কৰে, ব্ৰহ্মাৰ জীৱন-চৰিত নিৰূপণ কৰে, আত্যন্তিক প্ৰলয়ৰ আখ্যান কয় আৰু ফল-স্তুতি ব্যাখ্যা কৰে।
Verse 33
इत्येतद्गारुडं नाम पुराणं भुक्तिमुक्तिदम् । कीर्तितं पापशमनं पठतां श्रृण्वतां नृणाम् ॥ ३३ ॥
এইদৰে ‘গাৰুড়’ নামৰ এই পুৰাণ ভুক্তি আৰু মুক্তিদায়ক বুলি কীৰ্তিত; আৰু যিসকলে পঢ়ে বা শ্ৰৱণ কৰে, তেওঁলোকৰ পাপ শমনকাৰী বুলি ঘোষিত।
Verse 34
लिखित्वैतत्पुराणं तु विषुवे यः प्रयच्छति । सौवर्णहंसयुग्माढ्यं विप्राय स दिवं व्रजेत् ॥ ३४ ॥
যি ব্যক্তি বিষুৱদিনে এই পুৰাণ লিখি, সোণালী হাঁস-যুগ্মে অলংকৃত কৰি, বিপ্ৰক দান কৰে—সেই দিৱ্য স্বৰ্গলোকলৈ যায়।
Verse 35
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे गारुडानुक्रमणीवर्णनं नामाष्टोत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १०८ ॥
এইদৰে শ্ৰীবৃহন্নাৰদীয় পুৰাণৰ পূৰ্বভাগত, বৃহদুপাখ্যানৰ চতুৰ্থ পাদত ‘গাৰুড়ানুক্ৰমণী-বৰ্ণন’ নামৰ একশ আঠতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Frequently Asked Questions
Because the Garuḍa Purāṇa is especially authoritative for post-death dharma: śrāddha sequences, preta-conditions, piṇḍīkaraṇa, Nārāyaṇa-bali, gifts (dāna) for relief and liberation, and the doctrinal mapping of Yama’s path. The anukramaṇikā foregrounds these as a practical soteriological manual tied to pitṛ-kārya and mokṣa-dharma.
Its primary function is enumerative and architectural: it lists the Garuḍa Purāṇa’s internal sequence of subjects (ritual, cosmology, sciences, ethics, liberation teachings) rather than developing a continuous story. In Purāṇic pedagogy, such an index legitimizes scope, aids memorization, and guides ritual and study navigation.