The Description of the Anukramaṇikā (Chapter-wise Summary) of the Varāha Purāṇa
এই অধ্যায়ত ব্ৰহ্মাই বৰাহপুৰাণৰ অনুক্ৰমণিকা-সাৰ দিছে—২৪,০০০ শ্লোক, দুটা বিভাগ। আৰম্ভণিতে ভূমী–বৰাহ সংলাপ আৰু ব্যাসক নাৰায়ণাৱতাৰ বুলি কীৰ্তন কৰা হৈছে। ৰম্ভা, দুৰ্জয়, শ্বেত আদি কাহিনীচক্ৰ, যম-সম্পৰ্কিত মুনিপুত্ৰ প্ৰসঙ্গ, লগতে গৌৰীৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ, বিনায়ক, নাগ, গণ, কুবেৰ/ধনদ, আদিত্য আদি বিষয় বৰ্ণিত। শ্রাদ্ধবিধি, পৰ্বাচৰণ, গো-দান, ব্ৰত, তীৰ্থযাত্ৰা আৰু ৩২ অপৰাধৰ প্ৰায়শ্চিত্তৰ উপদেশ আছে; মথুৰা আৰু পাপনাশক গোকৰ্ণ তীৰ্থৰ বিশেষ মহিমা কোৱা হৈছে। উত্তৰ বিভাগ পুলস্ত্য–কুরু সংলাপৰ জৰিয়তে পুষ্কৰসহ তীৰ্থমাহাত্ম্য আৰু উৎসৱবিধান বৰ্ণনা কৰে। শেষত শ্রৱণ/পাঠ/লেখনৰ ফল—বিষ্ণুভক্তি বৃদ্ধি আৰু বৈষ্ণৱগতি; লগতে স্বৰ্ণ গৰুড়দান, তিলধেনুদান আৰু চৈত্ৰমাহত ব্ৰাহ্মণক দানৰ বিধান আছে।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । श्रृणु वत्स प्रवक्ष्यामि वाराहं वै पुराणकम् । भागद्वययुतं शश्वद्विष्णुमाहात्म्यसूचकम् ॥ १ ॥
ব্ৰহ্মাই ক’লে—ৱৎস, শুনা; মই বাৰাহপুৰাণ বৰ্ণনা কৰিম, যি দুটা ভাগে যুক্ত আৰু সদায় বিষ্ণু-মাহাত্ম্য প্ৰকাশ কৰে।
Verse 2
मानवस्य तु कल्पस्य प्रसंगं मत्कृतं पुरा । निबबंध पुराणेऽस्मिंश्चतुर्विंशसहस्रके ॥ २ ॥
পূৰ্বে মোৰ দ্বাৰা ৰচিত মানৱকল্পৰ প্ৰসঙ্গ এই চৌব্বিশ হাজাৰ শ্লোকৰ পুৰাণত নিৱদ্ধ কৰি সংযোজিত কৰা হৈছে।
Verse 3
व्यासो हि विदुषां श्रेष्ठः साक्षान्नारायणो भुवि । तत्रादौ शुभसंवादः स्मृतोभूमिवराहयोः ॥ ३ ॥
ব্যাস মুনি বিদ্বানসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ—ভূলোকে সাক্ষাৎ নাৰায়ণ। তাত আদিতে ভূমিদেৱী আৰু বৰাহ ভগৱানৰ শুভ সংবাদ স্মৰণীয়।
Verse 4
अथादिकृतवृत्तांते रंभस्य चरितं ततः । दुर्जयस्य च तत्पश्चाच्छ्राद्धकल्प उदीरितः ॥ ४ ॥
তাৰপিছত আদিকৃতৰ বৃত্তান্তৰ অন্তত ৰম্ভাৰ চৰিত বৰ্ণিত হয়; তাৰ পিছত দুর্জয়ৰ কাহিনী, আৰু তাৰপিছত শ্রাদ্ধ-कल्पৰ বিধান উক্ত হয়।
Verse 5
महातपस आख्यानं गौर्युत्पत्तिस्ततः परा । विनायकस्य नागानां सेनान्यादित्ययोरपि ॥ ५ ॥
তাৰপিছত মহাতপসৰ আখ্যান, তাৰপৰা গৌৰীৰ আবিৰ্ভাৱৰ উৎকৃষ্ট বৰ্ণনা; লগতে বিনায়ক, নাগসকল, সেনানায়ক আৰু আদিত্যসকলৰ কথাও আছে।
Verse 6
गणानां च तथा देव्या धनदस्य वृषस्य च । आख्यानं सत्यतपसो व्रताख्यानसमन्वितम् ॥ ६ ॥
গণসকল, দেৱী, ধনদ (কুবেৰ) আৰু বৃষৰ আখ্যানো আছে; লগতে ব্ৰত-আখ্যানসহ সম্পূৰ্ণ সত্যতপসৰ বৃত্তান্তো আছে।
Verse 7
अगस्त्यगीता तत्पश्चाद्रुद्रगीता प्रकीर्तिता । महिषासुरविध्वंसमाहात्म्यं च त्रिशक्तिजम् ॥ ७ ॥
তাৰপিছত অগস্ত্য-গীতা বৰ্ণিত হয়, তাৰপৰা ৰুদ্ৰ-গীতা প্ৰকীৰ্তিত হয়; লগতে ত্ৰিশক্তিজ মহিষাসুৰ-বিধ্বংসৰ মাহাত্ম্যও আছে।
Verse 8
पर्वाध्यायस्ततः श्वेतोपाख्यानं गोप्रदानिकम् । इत्यादि कृतवृत्तांतं प्रथमे दर्शितं मया ॥ ८ ॥
তাৰপিছত পৰ্বসমূহৰ অধ্যায়; তাৰ অনন্তৰ শ্বেতৰ উপাখ্যান আৰু গো-দানৰ বিধি। এইদৰে সম্পন্ন বৃত্তান্তসমূহ মই প্ৰথম ভাগত দেখুৱাইছোঁ।
Verse 9
भगवद्धर्मके पश्चाद्वततीर्थकथानकम् । द्वात्रिंशदपराधानां प्रायश्चित्तं शरीरगम् ॥ ९ ॥
ভগবদ্ধর্মৰ পাছত ব্ৰত আৰু তীৰ্থসম্বন্ধীয় কাহিনি আহে; লগতে বত্ৰিশ অপৰাধৰ বাবে শৰীৰগত প্ৰায়শ্চিত্তো নিৰূপিত হৈছে।
Verse 10
तीर्थानां चापि सर्वेषां माहात्म्यं पृथगीरितम् । मथुराया विशेषेण श्राद्धादीनां विधिस्ततः ॥ १० ॥
সকলো তীৰ্থৰ মাহাত্ম্য পৃথক পৃথককৈ কোৱা হৈছে; তাৰপিছত মথুৰাক বিশেষভাৱে লৈ শ্রাদ্ধাদি কৰ্মৰ বিধি প্ৰতিপাদিত হৈছে।
Verse 11
वर्णनं यमलोकस्य ऋषिपुत्रप्रसंगतः । विपाकः कर्मणां चैव विष्णुव्रतनिरूपणम् ॥ ११ ॥
ঋষিপুত্ৰৰ প্ৰসঙ্গত যমলোকৰ বৰ্ণনা আছে; কৰ্মফলৰ বিপাকৰ বিবৰণ আছে; আৰু বিষ্ণুব্ৰতৰ নিৰূপণো ইয়াত আছে।
Verse 12
गोकर्णस्य च माहात्म्यं कीर्तितं पापनाशनम् । इत्येवं पूर्वभागोऽयं पुराणस्य निरूपितः ॥ १२ ॥
গোকৰ্ণৰ পাপনাশক মাহাত্ম্য কীৰ্তিত হৈছে; এইদৰে এই পুৰাণৰ পূৰ্বভাগ নিৰূপিত হ’ল।
Verse 13
उत्तरे प्रविभागे तु पुलस्त्यकुरुराजयोः । संवादे सर्वतीर्थानां माहात्म्यं विस्तरात्पृथक् ॥ १३ ॥
উত্তৰ বিভাগত ঋষি পুলস্ত্য আৰু ৰজা কুৰুৰ সংলাপত সকলো তীৰ্থৰ মাহাত্ম্য পৃথক পৃথককৈ বিস্তাৰে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।
Verse 14
अशेषधर्माश्चाख्याताः पौष्करं पुण्यपर्व च । इत्येवं तव वाराहं प्रोक्तं पापविनाशनम् ॥ १४ ॥
অশেষ ধৰ্মসমূহ, লগতে পুষ্কৰ তীৰ্থ আৰু পুণ্যপৰ্বসমূহ বৰ্ণনা কৰা হ’ল। এইদৰে পাপনাশক বাৰাহ পুৰাণ তোমাক কোৱা হ’ল।
Verse 15
पठतां श्रृण्वतां चैव भगवद्भक्तिवर्धनम् । कांचनं गरुड कृत्वा तिलधेनुसमन्वितम् ॥ १५ ॥
যিয়ে পঢ়ে আৰু যিয়ে শ্ৰৱণ কৰে, তেওঁলোকৰ ভগৱদ্ভক্তি বৃদ্ধি পায়; সেয়ে সোণৰ গৰুড় গঢ়ি, তাৰ সৈতে তিলধেনু দান কৰা উচিত।
Verse 16
लिखित्वैतच्च यो दद्याच्चैत्र्यां विप्राय भक्तितः । स लभेद्वैष्णवं धाम देवर्षिगणवंदितः ॥ १६ ॥
যি এইটো লিখি চৈত্ৰ মাহত ভক্তিভাৱে ব্ৰাহ্মণক দান কৰে, সি দেৱৰ্ষিগণৰ দ্বাৰা বন্দিত বৈষ্ণৱ ধাম লাভ কৰে।
Verse 17
यो वानुक्रमणीमेंतां श्रृणोत्यपि पठत्यपि । सोऽपि भक्तिं लभेद्विष्णौ संसारोच्छेदकारिणीम् ॥ १७ ॥
যি এই অনুক্ৰমণী শুনে বা পঢ়ে, সিও বিষ্ণুত সংসাৰ-উচ্ছেদকাৰিণী ভক্তি লাভ কৰে।
Verse 18
इति श्रीबृहन्नारदीय पुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे वाराहपुराणानुक्रमणीवर्णनं नाम त्र्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १०३ ॥
এইদৰে শ্ৰী বৃহন্নাৰদীয় পুৰাণৰ পূৰ্বভাগত বৃহদুপাখ্যানৰ চতুৰ্থ পাদত “বাৰাহপুৰাণৰ অনুক্ৰমণিকা-বৰ্ণনা” নামৰ একশ তৃতীয় অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল ॥১০৩॥
Frequently Asked Questions
Śrāddha is a core gṛhya-dharma interface where lineage duty, ritual correctness, and post-mortem welfare converge; anukramaṇikā emphasis signals that the Varāha Purāṇa treats śrāddha not as ancillary, but as a major soteriological and social obligation integrated with tīrtha, dāna, and prāyaścitta.
The list establishes a pilgrimage theology: geography becomes a vehicle of bhakti and purification. Mathurā is foregrounded for Vaiṣṇava rite-procedure, Gokarṇa for sin-destroying potency, and Puṣkara as a paradigmatic tīrtha—together mapping tīrtha-yātrā as applied mokṣa-dharma.