Shloka 70

Adhyaya 75 — The Fall and Restoration of Revatī Nakṣatra and the Birth of Raivata Manu

Sanskrit

तस्य मन्वन्तरे देवान् मुनिदेवेन्द्रपार्थिवान् ।

कथ्यमानान् मया ब्रह्मन् निबोध सुसमाहितः ॥

Transliteration

tasya manvantare devān munidevendrapārthivān | kathyamānān mayā brahman nibodha susamāhitaḥ ||

Translation

হে ব্ৰাহ্মণ! সেই মন্বন্তৰত মই দেৱগণ, ঋষিগণ, ইন্দ্ৰ আৰু ৰজাসকল (পাৰ্থিৱসকল)ৰ বৰ্ণনা কৰোঁ; তুমি সম্পূৰ্ণ মনোযোগেৰে শুনা।

Word by Word

• तस्य: of him/of that
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; सर्वनाम

• मन्वन्तरे: in (that) Manvantara
• मन्वन्तरे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मन्वन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण

• देवान्: the gods
• देवान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन

• मुनि: sages
• मुनि: —
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: (समासपूर्वपद) पुंलिङ्ग; ‘sage’

• देवेन्द्र: Indra (lord of gods)
• देवेन्द्र: —
• Type: Noun
• Root: देव + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: (समासपूर्वपद) पुंलिङ्ग; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘देवानाम् इन्द्रः’

• पार्थिवान्: kings
• पार्थिवान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पार्थिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन

• मुनिदेवेन्द्रपार्थिवान्: sages, Indras, and kings
• मुनिदेवेन्द्रपार्थिवान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुनि + देवेन्द्र + पार्थिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (sages, Indras, and kings)

• कथ्यमानान्: being narrated
• कथ्यमानान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: कथ् (धातु) → कथ्यमान (कृदन्त, वर्तमानकृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; कर्मणि-प्रयोगे शानच्/मान-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present passive participle)

• मया: by me
• मया: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (3rd), एकवचन; सर्वनाम

• ब्रह्मन्: O Brahman (sage)
• ब्रह्मन्: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन; vocative

• निबोध: understand, listen
• निबोध: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि-बुध् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• सु: well, thoroughly
• सु: —
• Type: Indeclinable
• Root: सु (अव्यय)
• Form: उपसर्ग/अव्यय (intensifier) ‘well, thoroughly’; समासपूर्वपद

• समाहितः: composed, attentive
• समाहितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्-आ-धा (धातु) → समाहित (कृदन्त, भूतकृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; विशेषण

• सुसमाहितः: well-composed, very attentive
• सुसमाहितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सु + समाहित (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारयः (सु- इति विशेषणपूर्वकः)

Speakers

• Markandeya speaking to a brāhmaṇa interlocutor (likely Jaimini in the broader frame
• though not named here)

Primary Deities

• Indra

Key Themes

• Cosmology
• Manvantara roster
• Genealogy and regnal lists

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Purāṇic history is presented as a disciplined listening tradition (śravaṇa): attention (samāhita) is itself a prerequisite for receiving cosmological and dharmic knowledge.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Manvantara: the verse signals the canonical elements typically supplied for each manvantara—deities (devagaṇa), sages (saptarṣi), Indra, and royal lineages.

What is the esoteric significance?

The fourfold enumeration (gods–sages–Indra–kings) mirrors a cosmic governance model: spiritual authority (ṛṣi), celestial administration (deva/Indra), and terrestrial order (rājā).