Adhyaya 62: The Fire-God Enters the Brahmin Youth; Varuthini’s Love-Sickness and Kali’s Disguise

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणेऽथ ब्राह्मणवाक्यम् नामैकषष्टितमोऽध्यायः । द्विषष्टितमोऽध्यायः—६२ मार्कण्डेय उवाच । एवंतु वदतस्तस्य द्विजपुत्रस्य पावकः । गार्हपत्यः शरीरे तु सन्निधानमथाकरॊत् ॥

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে—সেই ব্ৰাহ্মণপুত্ৰে এনেদৰে কওঁতেই গাৰ্হপত্য-ৰূপ পবিত্ৰ অগ্নিয়ে তেতিয়া তাৰেই দেহৰ ভিতৰত নিজৰ অৱস্থান স্থাপন কৰিলে।

Verse 2

तेन चाधिष्ठितः सोऽथ प्रभामण्डलमध्यगः । व्यदीपयत तं देशं मूर्तिमानिव हव्यवाट् ॥

সেই অগ্নিৰে আবিষ্ট হৈ সি তেজোমণ্ডলৰ ভিতৰত থিয় হৈ সমগ্ৰ স্থান আলোকিত কৰিলে, যেন অগ্নিয়েই দেহধাৰী হৈছিল।

Verse 3

तस्यास्तु सुतरां तत्र तादृग्रूपे द्विजन्मनि । अनुरागोऽभवद्विप्रं पश्यन्त्या देवयोषितः ॥

কিন্তু সেই দিব্য কন্যাই তাত সেই ব্ৰাহ্মণ যুৱকক তেনে ৰূপত দেখি তাৰ প্ৰতি তীব্ৰ ৰাগ/আসক্তি অনুভৱ কৰিলে।

Verse 4

ततः सोऽधिष्ठितस्तेन हव्यवाहेन तत्क्षणात् । यथापूर्वं तथा गन्तुं प्रवृत्तो द्विजनन्दनः ॥

তাৰ পাছত সেই অগ্নিৰে আবিষ্ট ব্ৰাহ্মণপুত্ৰে তৎক্ষণাৎ পূৰ্বৰ দৰে আগবাঢ়ি যাবলৈ ওলাই পৰিল।

Verse 5

जगाम च त्वरायुक्तस्तया देव्याः निरीक्षितः । आदृष्टिपातात्तन्वङ्ग्या निश्वासोत्कम्पिकन्धरम् ॥

সি দ্ৰুতগতিত আগবাঢ়িল; কিন্তু সেই দিব্য কন্যাৰ দৃষ্টিপাতে—সুকোমলাঙ্গিনীৰ কটাক্ষপাতে—তাৰ কণ্ঠ নি:শ্বাসে কঁপিবলৈ ধৰিলে।

Verse 6

ततः क्षणेनैव तदा निजगेहमवाप्य सः । यथाप्रोक्तं द्विजश्रेष्ठश्चकार सकलाः क्रियाः ॥

তাৰপিছত ক্ষণমাত্ৰতে সি নিজৰ গৃহত উপস্থিত হ’ল; আৰু সেই শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণে শাস্ত্ৰবিধি অনুসাৰে সকলো আচার-অনুষ্ঠান যথাবিধি সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 7

अथ सा चारुसर्वाङ्गी तत्रासक्तात्ममानसा । निश्वासपरमा निन्ये दिनशेषं तथा निशाम् ॥

তেতিয়া সেই সুললিতাঙ্গিনী কন্যা, যাৰ মন-হৃদয় তাত (তেওঁৰ প্ৰতি) আসক্ত হৈছিল, দিনৰ অৱশিষ্ট ভাগ আৰু ৰাতিও প্ৰধানকৈ নি:শ্বাসত কটালে।

Verse 8

निश्वसन्त्यनवद्याङ्गी हाहेति रुदती मुहुः । मन्दभाग्येति चात्मानं निनिन्द मदिरेक्षणा ॥

নি:শ্বাস এৰি এৰি সেই নিৰ্দোষাঙ্গী হৰিণাক্ষী কন্যা বাৰে বাৰে ‘হা হা!’ বুলি কান্দিল; আৰু নিজকে দোষ দি ক’লে—‘মই দুৰ্ভাগিনী।’

Verse 9

न विहारे न चाहारे रमणीयॆ न वा वने । न कन्दरॆषु रम्यॆषु सा बबन्ध तदा रतिम् ॥

তেতিয়া তাই ক্ৰীড়া, আহাৰ, মনোৰম বন বা মনোহৰ গুহা—ক’তো আনন্দ নাপালে; তাৰ প্ৰীতি ক’তো স্থিৰ হৈ নাথাকিল।

Verse 10

चकार रममाणे च चक्रवाकयुगे स्पृहाम् । मुक्ता तेन वरारोहा निनिन्द निजयौवनम् ॥

চক্ৰৱাক পখীৰ যোৰাক একেলগে ক্ৰীড়া কৰা দেখি সেই সু-নিতম্বিনী নাৰী কামনাত আকুল হ’ল; সেই অনুভৱে সংযম ঢিলা হোৱাত তাই নিজৰ যৌৱনকেই তিৰস্কাৰ কৰিলে।

Verse 11

क्वागताहमिमं शैलं दुष्टदैवबलात्कृता । क्व च प्राप्तः स मे दृष्टेर्गोचरं तादृशो नरः ॥

মই ক’ত আহি পৰিলোঁ—এই পৰ্বতলৈ—নিষ্ঠুৰ দেৱ-ভাগ্যৰ বলত তাড়িত হৈ? আৰু যি তেনেকুৱা পুৰুষ মোৰ দৃষ্টিসীমাত আহিছিল, সি এতিয়া ক’লৈ গ’ল?

Verse 12

यद्यद्य स महाभागो न मे सङ्गमुपैष्यति । तत्कामाग्निरवश्यं मां क्षपयिष्यति दुःसहः ॥

যদি সেই মহৎ পুৰুষ মোৰ সৈতে মিলনত নাহে, তেন্তে অসহ্য কামাগ্নিয়ে নিশ্চয়েই মোক দহি ভস্ম কৰিব।

Verse 13

रमणीयमभूद्यत्तत्पुंस्कोकिलनिनादितम् । तेन हीनन्तदेवैतद्दहतीवाद्य मामलम् ॥

সেই উপবন মনোহৰ আছিল, পুৰুষ কোকিলৰ কূজনত মুখৰ; কিন্তু তাৰ বিৰহত সেই মনোহৰতাই আজি মোক যেন যথেষ্ট দহি পেলাইছে।

Verse 14

मार्कण्डेय उवाच इथ्थं सा मदनाविष्टा जगाम मुनिसत्तम । ववृधे च तदा रागस्तस्यास्तस्मिन् प्रतिक्षणम् ॥

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে—হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, এইদৰে তাই প্ৰেমাবিষ্ট হৈ বিলাপ কৰি থাকিল; তাৰ পাছত তাৰ প্ৰতি তাইৰ অনুৰাগ ক্ষণে ক্ষণে বৃদ্ধি পালে।

Verse 15

कलिर्नाम्ना तु गन्धर्वः सानुरागो निराकृतः । तया पूर्वमभूत्सोऽथ तदवस्थां ददर्श ताम् ॥

তেতিয়া কালী নামৰ গন্ধৰ্ব, যাক তাই আগতে প্ৰেম থাকিলেও অস্বীকাৰ কৰিছিল, তাইক সেই অৱস্থাত দেখিলে।

Verse 16

स चिन्तयामास तदा किं न्वेषा गजगामिनी । निश्वासपवनम्लाना गिरावत्र वरूथिनी ॥

সিয়ে চিন্তা কৰিলে—‘এই গজগামিনী নাৰীজনী পৰ্বতৰ ওপৰত ইয়াত কিয় ইমান ফেঁকুৰা আৰু অবসন্ন, দীঘল নিশ্বাসৰ বতাহত যেন ঢলি পৰিছে?’

Verse 17

मुनिशापकृता किंनु केनचित् किं विमानिता । वाष्पवारिपरिक्लिन्नमियं धत्ते यतो मुखम् ॥

‘তাই কি কোনো মুনিৰ শাপত আঘাতপ্ৰাপ্ত, নে কোনোবাই তাইক অপমান কৰিছে? কিয়নো তাইৰ মুখ অশ্ৰুজলে সিক্ত।’

Verse 18

ततः स दध्यौ सुचिरं तमर्थं कौतुकात् कलिः । ज्ञातवांश्च प्रभावेण समाधेः स यथातथम् ॥

তাৰ পাছত কালী কৌতূহলবশে সেই বিষয়টো বহু সময় ধৰি চিন্তা কৰিলে; আৰু সমাধিৰ বলত যি দৰে আছিল সেইদৰে সঠিককৈ জানিলে।

Verse 19

पुनः स चिन्तयामास तद्विज्ञाय मुनेः कलिः । ममोपपादितं साधु भाग्यैरेतत्पुराकृतैः ॥

পুনৰ কালী, যেন মুনিৰ বাক্যৰ পৰা জানিলে, চিন্তা কৰিলে—‘পূৰ্বকৃত কৰ্মৰ পৰা উৎপন্ন ভাগ্যই মোৰ বাবে এই ব্যৱস্থা সুন্দৰকৈ সাজিছে।’

Verse 20

मयैषा सानुरागेण बहुशः प्रार्थिता सती । निराकृतवती सेयमद्य प्राप्या भविष्यति ॥

মই স্নেহেৰে এই সৎগুণৱতী নাৰীক বাৰে বাৰে অনুৰোধ কৰিছিলোঁ; সি মোক প্ৰত্যাখ্যান কৰিলেও আজি নিশ্চয় সি মোৰ দ্বাৰা লাভ কৰা হ’ব।

Verse 21

मानुषे सानुरागेयं तत्र तद्रूपधारिणि । रंस्यते मय्यसंदिग्धं किं कालेन करोमि तत् ॥

যেতিয়া মই তাত মানৱ-ৰূপ ধাৰণ কৰিম, তেতিয়া স্নেহেৰে পূৰ্ণ এই নাৰী নিশ্চয় মোৰ সৈতে আনন্দ কৰিব। তেন্তে সময়ৰ অপেক্ষা (বিলম্ব) কিয়?

Verse 22

मार्कण्डेय उवाच आत्मप्रभावेण ततस्तस्य रूपं द्विजन्मनः । कृत्वा चचार यत्रास्ते निषण्णा सा वरूथिनी ॥

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে—তাৰ পাছত সি নিজৰ শক্তিৰে সেই দ্বিজ পুৰুষৰ ৰূপ ধাৰণ কৰি, য’ত বৰূথিনী বহি আছিল তাত গ’ল।

Verse 23

सा तं दृष्ट्वा वरारोहा किञ्चिदुत्फुल्ललोचना । समेत्य प्राह तन्वङ्गी प्रसीदेति पुनः पुनः ॥

তাক দেখি সেই সু-নিতম্বা নাৰীৰ চকু অলপ উজ্জ্বল হ’ল; সি ওচৰলৈ আহি, সেই সুকোমলাঙ্গী বাৰে বাৰে ক’লে—“প্ৰসন্ন হওক।”

Verse 24

त्वया त्यक्ता न सन्देहः परित्यक्ष्यामि जीवितम् । तत्राधर्मः कष्टतरोः क्रियालोपो भविष्यति ॥

যদি তুমি মোক ত্যাগ কৰা, তেন্তে—নিঃসন্দেহে—মই প্ৰাণ ত্যাগ কৰিম। তেতিয়া তাত অধিক কঠোৰ অধৰ্ম উদ্ভৱ হ’ব, আৰু যজ্ঞ-আচাৰ আৰু কৰ্তব্য অৱহেলিত হ’ব।

Verse 25

मया समेत्य रम्येऽस्मिन् महाकन्दरकन्दरे । मत्परित्राणजं धर्ममवश्यं प्रतिपत्स्यसे ॥

মোৰ সৈতে এই ৰম্য মহাগুহা-গহ্বৰত আহা; মোৰ ৰক্ষাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা ধৰ্ম তুমি নিশ্চয় পালন কৰিবা।

Verse 26

आयुषः सावशेषं मे नृणमस्ति महामते । निवृत्तस्तेन नूनं त्वं हृदयाह्लादकारकः ॥

হে মহামনস্ক, যেতিয়ালৈকে মোৰ প্ৰাণ আছে তেতিয়ালৈকে মানুহৰ প্ৰতি মোৰ ঋণ অৱশিষ্ট থাকে; সেয়ে তুমিয়েই নিশ্চয় মোৰ হৃদয়ত আনন্দৰ কাৰক।

Verse 27

कलिरुवाच किं करोमि क्रियाहानिर्भवत्यत्र सतो मम । त्वमप्येवंविधं वाक्यं ब्रवीषि तनुमध्यमे ॥

কালী ক’লে—মই কি কৰোঁ? ইয়াত মোৰ—যি অন্যথা ধৰ্মিষ্ঠ—বাবে যথোচিত কৰ্ম/বিধিৰ ক্ষতি উদ্ভৱ হয়; আৰু তুমিও, হে সুকটি, এনেকুৱা কথা কৈছা!

Verse 28

तदहं सङ्कटं प्राप्तो यद्ब्रवीमि करोṣi तत् । यदि स्यात् सङ्गमो मेऽद्य भवत्याः सह नान्यथा ॥

এইদৰে মই দুখ-কষ্টত পৰিছোঁ; মোৰ কথা মান। আজি তোমাৰ সৈতে মোৰ সংযোগ হওক—অন্যথা নহয়।

Verse 29

वरूथिनी उवाच प्रसीद यद्ब्रवीṣi त्वं तत्करोमि न ते मृṣā । ब्रवीम्येतदनाशङ्कं यत्ते कार्यं मयाधुना ॥

বৰূথিনী ক’লে—প্ৰসন্ন হওক; তুমি যি কোৱা সেয়াই মই কৰোঁ—ই মিছা নহয়। মই নিঃসংকোচে কওঁ—এতিয়া তোমাৰ বাবে মই কি কৰিম?

Verse 30

कालिरुवाच नाद्य संभोगसमये द्रष्टव्योऽहं त्वया वने । निमीलिताक्ष्याः संसर्गस्तव सुभ्रु मया सह ॥

কালীয়ে ক’লে—আজি অৰণ্যত মিলনৰ সময়ত তুমি মোক নেদেখিবা। হে সুন্দৰ-ভ্ৰূ, চকু মুদি মোৰ সৈতে সহবাস কৰা।

Verse 31

वरूथिन्युवाच एवं भवतु भद्रन्ते यथेच्छसि तथास्तु तत् । मया सर्वप्रकारं हि वशे स्थेयं तवाधुना ॥

বৰূথিনী ক’লে—তথাস্তু, হে আৰ্য; তুমি যেনেকৈ ইচ্ছা কৰা তেনেকৈ হওক। মই এতিয়া সৰ্বতোভাবে তোমাৰ অধীনতে থাকিম।