Adhyaya 51: Yaksha Injunctions: Graha-Children and Female Spirits Causing Domestic and Ritual Disruptions
यक्षानुशासन (Yakṣānuśāsana)
Jaimini Returns
এই অধ্যায়ত যক্ষানুশাসন বৰ্ণিত। গৃহকাৰ্য আৰু যজ্ঞকর্মত বিঘ্ন সৃষ্টিকাৰী গ্ৰহ-বালক আৰু স্ত্ৰীভূত/যোগিনীসকলৰ লক্ষণ, উপদ্ৰৱৰ কাৰণ, লগতে শান্তি, ৰক্ষা আৰু প্ৰায়শ্চিত্তৰ বিধান ধৰ্মমতে সংক্ষিপ্তভাৱে কোৱা হৈছে।
Divine Beings
Celestial Realms
Key Content Points
Focus Keywords
Shlokas in Adhyaya 51
Verse 1
इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे यक्षानुशासनो नाम पञ्चाशोऽध्यायः । एकपञ्चाशोऽध्यायः- ५१ मार्कण्डेय उवाच दुःसहस्याभवद्भार्या निर्माष्टिर्नाम नामतः । जाता कलॆस्तु भार्यायामृतौ चाण्डालदर्शनात् ॥
এইদৰে শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় পুৰাণত ‘যক্ষোপদেশ’ নামৰ পঞ্চাশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। একাৱন্নতম অধ্যায়। মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে—দুঃসহৰ পত্নীৰ নাম নিৰ্মাষ্টি আছিল। কলিযুগত ঋতুকালত চাণ্ডাল দৰ্শনৰ হেতু সি গৰ্ভৱতী হ’ল।
Verse 2
तयोरपत्यान्यभवने जगद्व्यापीनि षोडश । अष्टौ कुमाराः कन्याश्च तथाष्टावतिभीषणाः ॥
সেই দুজনৰ পৰা বিচৰণত জগত্ব্যাপী ষোলটা সন্তান জন্মিল। তাত আটজন ‘কুমাৰ’ (শিশু-পীড়ক) আৰু তদ্ৰূপ আটজন অতি ভয়ংকৰ ‘কন্যা’ উৎপন্ন হ’ল।
Verse 3
तन्ताकृष्टिस्तथोक्तिश्च परिवर्तस्तथापरः । अङ्गध्रुक् शकुनिश्चैव गण्डप्रान्तरतिस्तथा ॥
তেওঁলোকৰ নাম—তন্তাকৃষ্টি, তথোক্তি, পৰিৱর্ত আৰু আন এজন (অপর); লগতে অঙ্গধৃক, শকুনি আৰু গণ্ডপ্ৰান্তৰতি।
Verse 4
गर्भहा सस्यहा चान्यः कुमारास्तनयास्तयोः । कन्याश्चान्यास्तथैवाष्टौ तासां नामानि मे शृणु ॥
আৰু পুত্ৰসকল—সেই কুমাৰসকল—মাজত গর্ভহা, সস্যহা আৰু আন এজন আছিল; তদ্ৰূপ আৰু আঠজন কন্যাও আছিল। তেওঁলোকৰ নাম মোৰ পৰা শুনা।
Verse 5
नियोजिका वै प्रथमा तथैवान्या विरोधिनी । स्वयंहारकरी चैव भ्रामणी ऋतुहारिका ॥
প্ৰথমে নিয়োজিকা; দ্বিতীয়ে বিরোধিনী; লগতে স্বয়ংহারকৰী, ভ্ৰামণী আৰু ঋতুহাৰিকা।
Verse 6
स्मृतिबीजहरे चान्ये तयोः कन्ये 'तिदारुणे । विद्वेषण्यष्टमी नाम कन्या लोकभयावहा ॥
আৰু আন দুজন স্মৃতিবীজহৰে—সেই দুজন কন্যা অতি ভয়ংকৰ। অষ্টম কন্যাৰ নাম বিদ্বেষণী; সি জগতত ভয় সঞ্চাৰ কৰে।
Verse 7
एतासां कर्म वक्ष्यामि दोषप्रशमनञ्च यत् । अष्टानाञ्च कुमाराणां श्रुयतां द्विजसत्तम ॥
মই তেওঁলোকৰ কৰ্ম আৰু দোষ/উপদ্ৰৱ প্ৰশমনৰ উপায় বৰ্ণনা কৰিম। হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, অষ্ট কুমাৰৰ বিষয়ে শুনা।
Verse 8
दन्ताकृष्टिः प्रसुप्तानां बालानां दशनस्थितः । करोति दन्तसंघर्षं चिकीर्षुर्दुःसहागमम् ॥
দন্তাকৃষ্টী নামৰ (কুমাৰী) নিদ্ৰিত শিশুৰ দাঁতত অৱস্থিত হৈ দাঁত ঘঁহা/কটকট কৰায়, অসহ্য উপদ্ৰৱ উৎপন্ন কৰিবলৈ উদ্যত।
Verse 9
तस्योपशमनं कार्यं सुप्तस्य सितसर्षपैः । शयनस्योपरि क्षिप्तैर्मानुषैर्दशनोपरि ॥
তাৰ প্ৰশমন নিদ্ৰিত (শিশু)ৰ বাবে শ্বেত সৰিষা দানাৰে কৰা উচিত—লোকসকলে সেয়া শয্যাত আৰু দাঁতৰ ওপৰত/দাঁতত ছিটিয়াব।
Verse 10
सुवार्च्चलौषधीस्नानात्तथा सच्छास्त्रकीर्तनात् । उष्ट्रकण्टकखड्गास्थि-क्षौमवस्त्रविधारणात् ॥
সুৱাৰ্চলা ঔষধিৰে স্নান, সদ্শাস্ত্ৰ জপ/পাঠ, আৰু খদিৰ-কণ্টক, অস্থি-শূল (হাড়ৰ তাবিজ) আৰু ক্ষৌম-বস্ত্ৰ (লিনেন) ধাৰণ কৰিলে (উপদ্ৰৱ) প্ৰশমিত হয়।
Verse 11
तिष्ठत्यन्यकुमारस्तु तथास्त्त्वित्यसकृद्ब्रुवन् । शुभाशुभे नृणां युङ्क्ते तथोक्तिस्तच्च नान्यथा ॥
আন এজন কুমাৰ আছে; সি বাৰে বাৰে ‘তথাস্তु’ বুলি কয়। সি মানুহৰ বাবে শুভ-অশুভ ফল নিৰ্ধাৰণ কৰে—সেয়াই তথোক্তি; সঁচাকৈ তেনেকুৱাই।
Verse 12
तस्माददुष्टं माङ्गल्यं वक्तव्यं पण्डितैः सदा । दुष्टे श्रुते तथैवोक्ते कीर्तनीयो जनार्दनः ॥
সেয়ে পণ্ডিতসকলে সদায় নিৰ্মল আৰু মঙ্গলময় বাক্যই ক’ব লাগে। কিন্তু যদি অমঙ্গল কথা শুনা যায় বা কোৱা হয়, তেন্তে তৎক্ষণাৎ জনাৰ্দন (বিষ্ণু)ক স্মৰণ কৰি স্তৱ কৰা উচিত।
Verse 13
चराचरगुरुर्ब्रह्मा या यस्य कुलदेवता । अन्यगर्भे परान् गर्भान् सदैव परिवर्तयन् ॥
ব্ৰহ্মা সকলো চৰাচৰ জীৱৰ গুৰু। যাৰ কুলদেৱতা ব্ৰহ্মা, তাৰ ক্ষেত্ৰত এটা (প্ৰভাৱ) থাকে, যিয়ে সদায় অন্য সংকল্পক অন্য যোনি বা অন্য পথলৈ ঘূৰাই দিয়ে।
Verse 14
रतिमाप्नोति वाक्यञ्च विवक्षोरन्यदेव यत् । परिवर्तकसंज्ञो 'यं तस्यापि सितसर्षपैः ॥
বক্তাৰ প্ৰবৃত্তি অন্য দিশলৈ ঘূৰি যায়, আৰু ক’ব খোজা লোকৰ কথাও ‘অন্য কিবা’ হৈ পৰে। ইয়াক ‘পৰিবর্তক’ বোলা হয়; ইয়াৰ প্ৰতিকাৰো বগা সৰিষাৰ দ্বাৰা কোৱা হৈছে।
Verse 15
रक्षोघ्नमन्त्रजप्यैश्च रक्षाṃ कुर्वोत तत्त्ववित् । अन्यश्चानिलवन्नृणामङ्गेषु स्फुरणोदितम् ॥
হানিকাৰক ভূত নাশ কৰা মন্ত্ৰজপেৰে তত্ত্বজ্ঞে ৰক্ষা-কর্ম কৰিব লাগে। আৰু এটা লক্ষণ বতাহৰ দৰে উঠে—মানুহৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গত স্ফুৰণ বা ফড়কনি দেখা যায়।
Verse 16
शुभाशुभं समाचष्टे कुशैस्तस्याङ्गताडनम् । काकादिपक्षिसंस्थो 'न्यः श्वादेरङ्गगतो 'पि वा ॥
কুশা ঘাঁহেৰে দেহত আঘাত লাগা শুভ-অশুভৰ সূচক। আন এটা অপশকুন কাক আদি পক্ষীত দেখা যায়; লগতে কুকুৰ আদি জন্তুৰ দেহ-স্পৰ্শও লক্ষণ বুলি ধৰা হয়।
Verse 17
शुभाशुभञ्च शकुनिः कुमारो 'न्यो ब्रवीति वै । तत्रापि दुष्टे व्याक्षेपः प्रारम्भत्याग एव च ॥
শকুন-পক্ষীয়ে শুভ-অশুভৰ সংকেত দিয়ে; আন ‘কুমাৰ’ও নিশ্চয় কৈ (লক্ষণ দেখুৱাই) ফল জনায়। তাতো যেতিয়া নিমিত্ত অশুভ হয়, তেতিয়া তাৰ প্ৰতিকাৰ কৰিব লাগে আৰু আৰম্ভ কৰা কাৰ্যও ত্যাগ কৰিব লাগে।
Verse 18
शुभे द्रुततरं कार्यमिति प्राह प्रजापतिः । गण्डान्तेषु स्थितश्चान्यो मुहूर्तार्धं द्विजोत्तम ॥
প্ৰজাপতিয়ে ক’লে—যেতিয়া নিমিত্ত শুভ হয়, তেতিয়া কাৰ্য অধিক শীঘ্ৰে কৰিব লাগে। হে দ্বিজোত্তম! গণ্ডৰ অন্তভাগত আন এটা (দোষ/অৱস্থা) অর্ধ-মুহূর্তকাল থাকে।
Verse 19
सर्वारम्भान् कुमारो 'त्ति शस्ताताञ्चानसूयताम् । विप्रोक्त्या देवतास्तुत्या मूलोत्खातेन च द्विज ॥
‘কুমাৰ’ সকলো উদ্যোগ ভক্ষণ/নষ্ট কৰে; আৰু যি সুভাষিত তাত দোষ বিচাৰিব নালাগে। হে দ্বিজ! ব্ৰাহ্মণৰ উপদেশে, দেৱতাস্তুতিয়ে, আৰু বিষয়টো মূলসহ উচ্ছেদ কৰিলে (এই দোষ) শম হয়।
Verse 20
गोमूत्रसर्षपस्त्राणैस्तदृक्षग्रहपूजनैः । पुनश्च धर्मोपनिषत्करणैः शास्त्रदर्शनैः ॥
গোমূত্ৰ আৰু সৰিষাৰে কৰা ৰক্ষা-বিধিৰে, সংশ্লিষ্ট নক্ষত্ৰ আৰু গ্ৰহৰ পূজাৰে, আৰু পুনৰ ‘ধৰ্মৰ গুহ্যসাৰ’ধাৰী প্ৰয়োগে আৰু শাস্ত্ৰ-পরামৰ্শে (সেই দোষ/পীড়া) শম হয়।
Verse 21
अनज्ञया जन्मनश्च प्रशमं याति गण्डवान् । गर्भे स्त्रीणां तथान्यस्तु फलनाशी सुदारुणः ॥
অনুজ্ঞা (যথোচিত অনুমতি/আশীৰ্বাদ) আৰু জাতকর্ম-সংস্কাৰে গণ্ডপীড়িত ব্যক্তি শান্তি পায়। কিন্তু নাৰীৰ গৰ্ভত থকা আন (দোষ) অতি ভয়ংকৰ; ই ফল (ভ্ৰূণ) নাশ কৰে।
Verse 22
तस्य रक्षा सदा कार्या नित्यं शौचनि सेवनात् । प्रसिद्धमन्त्रलिखनाच्छस्तमाल्यादिधारणात् ॥
তাঁৰ ৰক্ষা সদায় কৰিব লাগে—নিৰন্তৰ শৌচাচাৰ পালন কৰি, স্বীকৃত প্ৰসিদ্ধ মন্ত্ৰ লিখি, আৰু মঙ্গলমালা আদি ধাৰণ কৰি।
Verse 23
विशुद्धगेहावसथादनायासाच्च वै द्विज । तथैव सस्यहा चान्यः सस्यर्धिमुपहन्ति यः ॥
হে দ্বিজ! শুদ্ধ গৃহ আৰু শুদ্ধ বাসস্থানত বাস কৰিলে, আৰু অতিৰিক্ত ক্লেশ-শ্ৰমৰ পৰা মুক্ত থাকিলে (ৰক্ষা স্থিৰ থাকে); তদ্ৰূপ আন এজন—শস্যনাশক—সেইজন ফচলৰ সমৃদ্ধি নষ্ট কৰে।
Verse 24
तस्यापि रक्षां कुर्वोत जीर्णोपानद्विधारणात् । तथापसव्यगमनाच्छाण्डालस्य प्रवेशणात् ॥
তাৰ পৰাো ৰক্ষা কৰিব লাগে—জীৰ্ণ পাদুকা নধৰি, অশুভ/অনুচিত গমন-আচৰণ পৰিহাৰ কৰি, আৰু ৰক্ষিত স্থানত চাণ্ডালৰ প্ৰৱেশ নিষেধ কৰি।
Verse 25
बहिर्बलिप्रदानाच्च सोमाम्बुपरिकीर्तनात् । परदारपहद्रव्यहरणादिषु मानवान् ॥
বাহিৰত বলি প্ৰদান কৰি আৰু সোম-জলৰ নামোচ্চাৰ/জপ কৰি; পৰস্ত্ৰীসন্নিকট গমন, পৰধন চুৰি আদি কৰ্মৰ পৰা লোকক নিবাৰণ কৰিব লাগে, আৰু তদ্ৰূপ অন্য অপৰাধৰ পৰাও।
Verse 26
नियोजयति चैवाऽन्यान् कन्या सा च नियोजिका । तस्याः पवित्रपठनात् क्रोधलोभादिवर्जनात् ॥
যি কন্যাই আনক কৰ্মত প্ৰবৃত্ত কৰায়, তাই ‘প্ৰেৰিকা’ বুলি কোৱা হয়; তাইৰ প্ৰভাৱৰ পৰা ৰক্ষা শুদ্ধি-সূক্ত জপ কৰি আৰু ক্ৰোধ, লোভ আদি ত্যাগ কৰি হয়।
Verse 27
नियोजयति मामिष्टविरोधाच्च विवर्जनम् । आक्रुष्टोऽन्येन मन्येत ताडितो वा नियोजिका ॥
‘সেইয়ে মোক প্ৰেৰণা দিছে’ বুলি ভাবি, যি প্ৰিয় (আনৰ বা নিজৰ মঙ্গল), তাৰ প্ৰতি বিদ্বেষে কৰ্ম কৰা উচিত নহয়। আন এজনে গালি দিলেও বা মাৰিলেও, তাক প্ৰৰোচকৰ কাৰ্য বুলি বুজি প্ৰতিক্ৰিয়াত নপৰিব।
Verse 28
नियोजयत्येनमिति न गच्छेत् तद्वशं बुधः । परदारादिसंसर्गे चित्तमात्मानमेव च ॥
‘সেইয়ে তাক নিয়ন্ত্ৰণ কৰিছে’ বুলি ভাবি জ্ঞানীয়ে তাৰ বশত নপৰিব। পৰস্ত্ৰী-সঙ্গ আদি সংসৰ্গত মনক—আৰু প্ৰকৃততে নিজকো—সাৱধানতাৰে ৰক্ষা কৰিব লাগে।
Verse 29
नियोजयत्यत्र सा मामिति प्राज्ञो विचिन्तयेत् । विरोधं कुरुते चान्या दम्पत्योः प्रीयमाणयोः ॥
বিবেকীয়ে চিন্তা কৰিব—‘ইয়াত সেইয়ে মোকেই নিয়োজিত কৰিছে।’ আন এজন প্ৰৰোচকে, স্বভাৱতে স্নেহময় স্বামী-স্ত্ৰীৰ মাজতো পৰস্পৰ বৈৰ জন্মায়।
Verse 30
बन्धूनां सुहृदां पित्रोः पुत्रैः सावर्णिकैश्च या । विरोधिनी सा तद्रक्षां कुर्वोत बलिकर्मणा ॥
যি শক্তিয়ে আত্মীয়, বন্ধু, পিতৃ-মাতৃ, সন্তান আৰু নিজৰ গোষ্ঠীৰ লোকৰ প্ৰতিও বৈৰ জন্মায়, তাৰ প্ৰতিষেধৰ বাবে বলি-অৰ্পণ বিধিৰে ৰক্ষা-কর্ম কৰা উচিত।
Verse 31
तथातिवादसहनाच्छास्त्राचारनिषेवणात् । धान्यं खलाद् गृहाद् गोभ्यः पयः सर्पिस्तथापरा ॥
তদ্ৰূপ কঠোৰ বাক্য সহ্য কৰা আৰু শাস্ত্ৰীয় তথা লোকাচাৰ পালন কৰিলেও (ৰক্ষা হয়)। খলিহানৰ ধান্য আৰু ঘৰ ৰক্ষা কৰিব; আৰু গাইৰ পৰা দুধ আৰু ঘিউ—এইদৰে আন ক্ষেত্ৰতো।
Verse 32
समृद्धिमृद्धिमद्रव्यादपहिन्ति च कन्यका । सा स्वयंहारिकेत्युक्ता सदान्तर्धानतत्परा ॥
এগৰাকী কন্যাৰূপিণী ভূতিনী মানুহৰ ধন-সম্পত্তিৰ পৰা শ্ৰী আৰু বৃদ্ধি হৰণ কৰে। তাই ‘স্বয়ংহারিকা’ বুলি কোৱা হয়; সদায় অদৃশ্য হৈ অন্তৰ্ধানত তৎপৰ থাকে।
Verse 33
महानसादर्धसिद्धमन्नागारस्थितं तथा । परिविश्यमाणञ्च सदासार्धं भुङ्क्ते च भुञ्जता ॥
তাই ৰান্ধনীঘৰৰ পৰা আধা-সিজা অন্ন লৈ যায়, আৰু ভঁৰালত থোৱা খাদ্যও। আৰু যেতিয়া ভোজন পৰিবেশন হয়, তেতিয়া তাই সদায় ভোজনকাৰীৰ সৈতে একেলগে ভোজন কৰে।
Verse 34
उच्छेषणं मनुष्याणां हरत्यन्नञ्च दुर्हरा । कर्मान्तागारशालाभ्यः सिद्धर्धि हरति द्विज ॥
তাইক বাধা দিয়া ৰখা দুষ্কৰ; মানুহৰ উচ্ছিষ্ট আৰু তেওঁলোকৰ আহাৰো হৰণ কৰে। আৰু কৰ্মশালা আৰু শিল্পশালাৰ পৰা সিদ্ধি আৰু বৃদ্ধিো কেঢ়ি লয়, হে দ্বিজ।
Verse 35
गोस्त्रीस्तनेभ्यश्च पयः क्षीरहारी सदैव सा । दध्नो घृतं तिलात्तैलं सुरागारात्तथा सुराम् ॥
তাই সদায় গাখীৰ চুৰ কৰে—গৰুৰ গাখীৰ আৰু নাৰীৰ স্তন্যো। দধিৰ পৰা ঘিউ, তিলৰ পৰা তেল, আৰু সুৰাগৃহৰ পৰা সুৰাও হৰণ কৰে।
Verse 36
रागं कुसुम्भकादीनां कार्पासात् सूत्रमेव च । सा स्वयंहारिका नाम हरत्यविरतं द्विज ॥
তাই কুসুম্ভ আদি ৰঙ আৰু কপাহৰ পৰা সূতোও হৰণ কৰে। তাই ‘স্বয়ংহারিকা’ বুলি খ্যাত; হে দ্বিজ, তাই অবিৰাম চুৰি কৰি থাকে।
Verse 37
कुर्याच्छिखण्डिनोर्द्वन्द्वं रक्षार्थं कुट्रिमां स्त्रियम् । रक्षाश्चैव गृहे लेख्या वर्ज्याचोच्छिष्टता तथा ॥
ৰক্ষাৰ বাবে ‘শিখণ্ডিনী’ যুগলৰূপে এক কৃত্ৰিম নাৰী-প্ৰতিমা নিৰ্মাণ কৰা উচিত। গৃহত ৰক্ষাচিহ্ন অংকন কৰিব লাগে আৰু উচ্ছিষ্টজনিত অশৌচ/দূষণো পৰিহাৰ কৰিব লাগে।
Verse 38
होमाग्निदेवताधूपभस्मना च परिष्क्रिया । कार्याः क्षीरादिभाण्डानामेवं तद्रक्षणं स्मृतम् ॥
হোমাগ্নিদেৱতাৰ পাৱনতা, ধূপ আৰু ভস্মৰ দ্বাৰা শুদ্ধি কৰিব লাগে—বিশেষকৈ দুধ আদি বস্তুৰ পাত্ৰসমূহৰ। এইদৰে সিহঁতৰ ৰক্ষা উপদেশ দিয়া হৈছে।
Verse 39
उद्वेगं जनयत्यन्या एकस्थाननिवासिनः । पुरुषस्य तु या प्रोक्ता भ्रामणी सा तु कन्यका ॥
আন এটা (দোষ) একে ঠাইত বাস কৰা লোকসকলৰ মাজত উদ্বেগ জন্মায়। পুৰুষৰ প্ৰসঙ্গত যাক ‘ভ্ৰামণী’ বোলা হৈছে, সেয়াও ‘কন্যকা’ (কন্যাৰূপ বাধা) বুলিয়েই গণ্য।
Verse 40
तस्याथ रक्षां कुर्वोत विक्षिप्तैः सितसर्षपैः । आसने शयने चोर्व्यां यत्रास्ते स तु मानवः ॥
সেই (ভ্ৰামণী)ৰ বিৰুদ্ধে শ্বেত সৰিষাৰ দানা ছটিয়াই ৰক্ষা কৰিব লাগে—আসনত, শয্যাত, আৰু যি মাটিত সেই ব্যক্তি বহে তাত।
Verse 41
चिन्तयेच्च नरः पापा मामेषा दुष्टचेतना । भ्रामयत्यसकृज्जप्यं भुवः सूक्तं समाधिना ॥
আৰু সেই পুৰুষে ভাবিব—‘এই পাপিণী, দুষ্টচিত্তা মোক বিভ্ৰান্ত/ভ্ৰমিত কৰি ফুৰাইছে।’ তাৰ পাছত একাগ্ৰচিত্তে পুনঃপুনঃ ‘ভূঃ-সূক্ত’ জপ কৰিব।
Verse 42
स्त्रीणां पुष्पं हरत्यन्या प्रवृत्तं सा तु कन्यका । तथाप्रवृत्तं सा ज्ञेया दौः सहा ऋतहारिका ॥
আন এটা কন্যাদোষে নাৰীৰ আৰম্ভ হোৱা ‘পুষ্প’ (অৰ্থাৎ ঋতুস্ৰাৱ) হৰণ কৰে; সি দুৰ্ধৰ্ষা ‘ঋতহাৰিকা’—ঋতু-অপহাৰিণী—বুলি জনা যায়।
Verse 43
कुर्वोत तीर्थदेवौकश्चैत्यपर्वतसानुषु । नदीसङ्गमखातेषु स्त्रपनं तत्प्रशान्यते ॥
তীৰ্থত, দেৱালয়ত, মন্দিৰত, পৰ্বতৰ ঢালত, আৰু নদী-সঙ্গম তথা পুণ্য হ্ৰদত স্নান/অভিষেক কৰিলে সেই (দোষ) শম হয়।
Verse 44
मन्त्रवित् कृततत्त्वज्ञः पर्वसूषसि च द्विज । चिकित्साज्ञश्च वै वैद्यः संप्रयुक्तैर्वरौषधैः ॥
হে দ্বিজ! মন্ত্রবিদ, স্থাপিত নীতিসিদ্ধান্ত বুজা, আৰু চিকিৎসাত কুশল বৈদ্য—উত্তম ঔষধ সঠিকভাৱে প্ৰয়োগ কৰি (তাৰ) শমন/প্ৰতিকাৰ কৰক।
Verse 45
स्मृतिं चापहरत्यन्या स्त्रीणां सा स्मृतिहारिका । विविक्तदेशसेवित्वात्तस्याश्चोपशमो भवेत् ॥
আন এটা (দোষ) নাৰীৰ স্মৃতি হৰণ কৰে; সি ‘স্মৃতিহাৰিকা’—স্মৃতি-অপহাৰিণী—বুলি কোৱা হয়। একান্তবাসে তাৰ উপদ্ৰৱ শম হয়।
Verse 46
बीजापहारिणी चान्या स्त्रीपुंसोरतिभीषणाः । मेध्यान्नभोजनैः स्नानैस्तस्याश्चोपशमो भवेत ॥
আন এটা (দোষ) ‘বীজাপহাৰিণী’ নাৰী-পুৰুষ উভয়ৰ বাবে অতি ভয়ংকৰ, কিয়নো সি বীজ (সন্তানশক্তি) হৰণ কৰে। শুদ্ধ আহাৰ গ্ৰহণ আৰু স্নানৰ দ্বাৰা তাৰ উপদ্ৰৱ শম হয়।
Verse 47
अष्टमी द्वेषणी नाम कन्या लोकभयावहा । या करोति जनद्विष्टं नरं नारीमथापि वा ॥
অষ্টমী কন্যাৰ নাম ‘দ্বেষণী’; সি জগতত ভয় আনয়। সি পুৰুষ বা নাৰী—উভয়কেই—লোকৰ মাজত ঘৃণিত কৰি তোলে।
Verse 48
मधुक्षीरघृताक्तांस्तु शान्त्यर्थं होमयेत् तिलान् । कुर्वोत मित्रविन्दांश्च तथेष्टिं तत्प्रशान्यते ॥
শান্তিৰ বাবে মধু, দুধ আৰু ঘৃতৰে অভ্যক্ত অগ্নিত তিল আহুতি দিব লাগে। বন্ধুতা লাভ কৰোৱা কৰ্ম আৰু ইষ্টি-যজ্ঞো কৰিব লাগে—তেতিয়া সেই উপদ্ৰৱ শান্ত হয়।
Verse 49
एतेषान्तु कुमाराणां कन्यानां द्विजसत्तम । अष्टत्रिंशदपत्यानि तेषां नामानि मे शृणु ॥
হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ! এই কন্যাসকলৰ অষ্টত্ৰিংশত ‘সন্তান’ (উদ্ভৱ ৰূপ/প্ৰভাৱ) আছে। সিহঁতৰ নাম মোৰ পৰা শুনা।
Verse 50
दन्ताकृष्टेरभूत् कन्या विजल्पा कलहा तथा । अवज्ञानृतदुष्टोक्तिर्विजल्पा तत्प्रशान्तये ॥
দন্তাকৃষ্টি নামৰ দোষৰ পৰা ‘বিজল্পা’ আৰু ‘কলহা’ নামৰ কন্যা উদ্ভৱ হ’ল। অবজ্ঞা, মিছা আৰু পাপবাক্য—এইবোৰ বিজল্পাৰ লক্ষণ; তাৰ শমনৰ বিধি কোৱা হৈছে।
Verse 51
तामेव चिन्तयेत् प्राज्ञः प्रयतश्च गृही भवेत् । कलहा कलहं गेहे करोत्यविरतं नृणाम् ॥
জ্ঞানী লোকে কেৱল তাইৰ ওপৰত একাগ্ৰ ধ্যান কৰিব, আৰু গৃহস্থ সংযমী হ’ব। ‘কলহা’ ঘৰৰ ভিতৰত লোকৰ মাজত নিৰন্তৰ বিবাদ জন্মায়।
Verse 52
कुटुम्बनाशहेतुः सा तत्प्रशान्तिं निशामय । दूर्वाङ्कुरान्मधुघृतक्षीराक्तान् बलिकर्मणि ॥
সেয়ে গৃহবিনাশৰ কাৰণ; তাইৰ শান্তিবিধি শুনা। বলিকৰ্মত মধু, ঘিউ আৰু গাখীৰে লেপা দূৰ্বা-অংকুৰ ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
Verse 53
विक्षिपेज्जुहुयाच्चैवानलं मित्रञ्च कीर्तयेत् । भूतानां मातृभिः सार्धं बालकानान्तु शान्तये ॥
বলি ছটিয়াব লাগে, অগ্নিত আহুতি দিব লাগে, আৰু মিত্রৰ জপ কৰিব লাগে; ভূত-মাতৃকাসকলৰ সৈতে—শিশুৰ শান্তি আৰু ৰক্ষাৰ্থে।
Verse 54
विद्यानां तपसाञ्चैव संयमस्य यमस्य च । कृष्यां वाणिज्यलाभे च शान्तिं कुर्वन्तु मे सदा ॥
অধ্যয়ন, তপস্যা, নিয়ম-সংযমত, আৰু কৃষি আৰু বাণিজ্যলাভতো তেওঁলোকে সদায় মোক শান্তি আৰু মঙ্গল দান কৰক।
Verse 55
पूजिताश्च यथान्यायं तुष्टिं गच्छन्तु सर्वशः । कुष्माण्डा यातुधानाश्च ये चान्ये गणसंज्ञिताः ॥
বিধিমতে পূজিত হৈ তেওঁলোকে সকলোৱে সকলো ধৰণে তৃপ্তি লাভ কৰক—কুষ্মাণ্ড, যাতুধান আৰু যিসকল অন্য ‘গণ’ নামে পৰিচিত।
Verse 56
महादेवप्रसादेन महेश्वरमतेन च । सर्व एते नृणां नित्यं तुष्टिमाशु व्रजन्तु ते ॥
মহাদেৱৰ কৃপাৰে আৰু মহেশ্বৰৰ বিধান অনুসাৰে এই সকলো সত্ত্বই মানুহৰ প্ৰতি শীঘ্ৰে সদায় তৃপ্তি লাভ কৰক।
Verse 57
तुष्टाः सर्वं निरस्यन्तु दुष्कृतं दुरनुष्ठितम् । महापातकजं सर्वं यच्चान्यद्विघ्नकारणम् ॥
তেওঁলোক সন্তুষ্ট হ’লে সকলো দুষ্কৃতি আৰু কুকৰ্ম, মহাপাপৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা সকলো আৰু অন্য সকলো বিঘ্নকাৰণ—সকলো দূৰ কৰক।
Verse 58
तेषामेव प्रसादेन विघ्ना नश्यन्तु सर्वशः । उद्वाहेषु च सर्वेषु वृद्धिकर्मंसु चैव हि ॥
তেওঁলোকৰেই কৃপাৰে সকলো বিঘ্ন সম্পূৰ্ণৰূপে নাশ হওক—সকলো বিবাহত আৰু বৃদ্ধি-সমৃদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে কৰা কৰ্মতো।
Verse 59
पुण्यानुष्ठानयोगेषु गुरुदेवार्चनेषु च । जपयज्ञविधानेषु यात्रासु च चतुर्दश ॥
শুভ ধৰ্মকাৰ্যত, গুৰু আৰু দেৱতাৰ পূজাত, জপ আৰু যজ্ঞৰ বিধিত, আৰু তীৰ্থযাত্ৰাত—চতুৰ্দশী তিথিতো।
Verse 60
शरीरारोग्यभोग्येषु सुखदानधनेषु च । वृद्धबालातुरेष्वेव शान्तिं कुर्वन्तु मे सदा ॥
দেহৰ আৰোগ্যত আৰু ভোগত, সুখত, দান আৰু ধনত—বিশেষকৈ বৃদ্ধ, শিশু আৰু ৰোগীৰ বিষয়ে—তেওঁলোকে মোক সদায় শান্তি দান কৰক।
Verse 61
सोमाम्बुपौ तथाम्भोधिः सविता चानिलानलौ । तथोक्तेः कालजिह्वोऽभूत् पुत्रस्तालनिकेतनः ॥
সোম, অম্বুপা আৰু সাগৰ; সৱিতা, বায়ু আৰু অগ্নি—এনেদৰে কোৱা হৈছে। সেই পূৰ্বোক্ত উক্তি/উচ্চাৰণৰ পৰা কালজিহ্ব উদ্ভৱ হ’ল; আৰু তাৰ পুত্ৰ আছিল তালনিকেতন।
Verse 62
सा येषां रसना-संस्थास्तानसाधून् विबाधते । परिवर्तसुतौ द्वौ तु विरूपविकृतौ द्विज ॥
সেই (দেৱী) সেই লোকসকলৰ জিভাত অধিষ্ঠান কৰি দুষ্টসকলক পীড়া দিয়ে। হে ব্ৰাহ্মণ, পৰিবর্তৰ দুজন পুত্ৰ জন্মিল—বিকৃত আৰু বিকলাঙ্গ।
Verse 63
तौ तु वृक्षाग्र-परिखा-प्राकाराम्भोधि-संश्रयौ । गुर्विण्याः परिवर्तन्तौ कुरुतः पादपाणिषु ॥
সেই দুয়ো গছৰ শীৰ্ষ, খাঁদ, প্ৰাচীৰ আৰু মহাসাগৰত আশ্ৰয় ল’লে। গৰ্ভিণীৰ ভিতৰত বিচৰণ কৰি তেওঁলোকে তাইৰ ভৰি আৰু হাতত বেদনা জন্মালে।
Verse 64
क्रौष्टुके परिवर्तः स्यात् गर्भस्य अन्योदरात् ततः । न वृक्षं चैव नैवाद्रिं न प्राकारं महोदधिम् ॥
পৰিবর্ত পুনৰ ক্ৰৌষ্টুকৰ গৰ্ভত জন্ম ল’ব; তাৰ পিছত তাৰ গছ, পৰ্বত, প্ৰাচীৰ বা মহাসাগৰৰ সৈতে কোনো সংযোগ নাথাকে।
Verse 65
परिखां वा समाक्रामेद् अबला गर्भधारिणी । अङ्गध्रुक् तनयं लेभे पिशुनं नाम नामतः ॥
অথবা কোনো দুৰ্বল গৰ্ভিণী খাঁদ পাৰ হ’লে, তেতিয়া অঙ্গধৃকৰ এজন পুত্ৰ লাভ হ’ল—তাৰ নাম ‘পিশুন’ ৰখা হ’ল।
Verse 66
सोऽस्थिमज्जागतः पुंसां बलमत्त्यजितात्मनाम् । श्येन-काक-कपोताṃश्च गृध्रोलूकैश्च वै सुतान् ॥
সেই মানুহৰ অস্থি আৰু মজ্জাত প্ৰৱেশ কৰি আত্মসংযমহীনসকলৰ শক্তি গ্ৰাস কৰে। আৰু বাজ, কাক, কবুতৰ, শকুন আৰু পেঁচাৰ ৰূপধাৰী পুত্ৰও জন্মিল।
Verse 67
अवाप शकुनिः पञ्च जगृहुस्तान् सुरासुराः । श्येनं जग्राह मृत्युः च काकं कालो गृहीतवान् ॥
চৰাইটোৱে (শকুনি) পাঁচটা (এনে জীৱ) লাভ কৰিছিল, আৰু দেৱতা তথা অসুৰসকলে সেইবোৰ দখল কৰিছিল। মৃত্যুৱে শেন চৰাইক আৰু কালে কাউৰীক গ্ৰাস কৰিছিল।
Verse 68
उलूकं निरृतिश्चैव जग्राहातिभयावहम् । गृध्रं व्याधिस्तदीशोऽथ कपोतं च स्वयं यमः ॥
নিৰঋতিয়ে অত্যন্ত ভয়ংকৰ ফেঁচাক, ব্যাধিয়ে শগুণক আৰু স্বয়ং যমৰাজে কপোতক (পাৰ চৰাই) গ্ৰাস কৰিছিল।
Verse 69
एतेषामेव चैवोक्ता भूताḥ पापोपपादने । तस्माच्छ्येनादयो यस्य निलीयेयुः शिरस्यथ ॥
য’ত পাপৰ সৃষ্টি হয়, তাতেই এই জীৱবোৰ উপস্থিত থাকে বুলি কোৱা হয়। সেয়েহে, যদি শেন আৰু আন চৰাইবোৰ কাৰোবাৰ মূৰত বহে, তেন্তে...
Verse 70
तेनात्मरक्षणायालं शान्तिं कुर्याद्विजोत्तम । गेहे प्रसूतिर् एतेषां तद्वन् नीडनिवेशनम् ॥
হে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠ! নিজৰ সুৰক্ষাৰ বাবে শান্তি-কৰ্ম কৰা উচিত। ঠিক তেনেদৰে, যদি এই জীৱবোৰে ঘৰত পোৱালি জগায় বা বাহ সাজে, তেন্তে সেয়াও অশুভ।
Verse 71
नरस् तं वर्जयेद् गेहं कपोताक्रान्तमस्तकम् । श्येनः कपोतो गृध्रश्च काकोलूकौ गृहे द्विज ॥
মানুহে সেই ঘৰ ত্যাগ কৰা উচিত যাৰ গৰাকীৰ মূৰত কপোত চৰাই বহে। শেন, কপোত, শগুণ, কাউৰী আৰু ফেঁচা (ঘৰত থকাটো অশুভ)।
Verse 72
प्रविष्टः कथयेदन्तं वसतां तत्र वेश्मनि । ईदृक् परित्यजेद् गेहं शान्तिं कुर्याच्च पण्डितः ॥
যদি এনেকুৱা কোনো জীৱ বা অশুভ নিমিত্ত ঘৰত প্ৰৱেশ কৰে, তেন্তে সেয়া সেই ঘৰত বাস কৰা লোকসকলৰ অন্তৰ সূচক হয়। সেয়ে তেনে সময়ত জ্ঞানী ব্যক্তিয়ে ঘৰ ত্যাগ কৰি শান্তিকৰ্ম সম্পাদন কৰিব লাগে।
Verse 73
स्वप्नेऽपि हि कपोतस्य दर्शनं न प्रशस्यते । षडपत्यानि कथ्यन्ते गण्डप्रान्तरतिस्तथा ॥
স্বপ্নতোও কপৌত দেখা শুভ বুলি ধৰা নহয়। ‘ছয় সন্তান’ নামৰ নিমিত্ত আৰু গাল/কপালৰ প্ৰান্তত ৰতি (গণ্ড-প্ৰান্ত-ৰতি)ও অশুভ লক্ষণ হিচাপে উল্লেখ আছে।
Verse 74
स्त्रीणां रजस्यवस्थानं तेषां कालांश्च मे शृणु । चत्वार्यहानि पूर्वाणि तथैवाऽन्यत् त्रयोदश ॥
স্ত্ৰীসকলৰ ঋতুস্ৰাৱৰ অৱস্থা আৰু তাৰ সৈতে জড়িত সময়-সীমা মোৰ পৰা শুনা—প্ৰথম চাৰি দিন, আৰু তাৰ পাছৰ তেৰ দিন।
Verse 75
एकादश तथैवाऽन्यदपत्यं तस्य वै दिने । अन्यद्दिनाभिगमने श्राद्धदाने तथाऽपरे ॥
একাদশ দিনতোও তেনেদৰে এক বিশেষ ধৰণৰ সন্তান হ’ব বুলি কোৱা হৈছে। আন দিনত মিলনৰ বিষয়ে, আৰু অন্য দিনসমূহত শ্রাদ্ধ আৰু দানৰ সম্পৰ্কে (বিশেষ ফল বা অশুভতা) নিৰ্দেশ দিয়া হৈছে।
Verse 76
पर्वस्वथाऽन्यत् तस्मात्तु वर्ज्यान्येतानि पण्डितैः । गर्भहन्तुः सुतो निघ्नो मोहनी चापि कन्यका ॥
পৰ্বদিন আৰু কিছুমান অন্য দিনতোও; সেয়ে পণ্ডিতসকলে এই সময়সমূহ বর্জন কৰা উচিত। নতুবা ‘গৰ্ভহন্তা’, ‘সুতনিঘ্ন’ আৰু ‘মোহিনী কন্যা’ আদি ফল হ’ব বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 77
प्रविश्य गर्भमत्त्येको भुक्त्वा मोहयतेऽपरा । जायन्ते मोहनात् तस्याः सर्पमण्डूककच्छपाः ॥
গৰ্ভত প্ৰৱেশ কৰি এটা শক্তিয়ে ভ্ৰূণক ভক্ষণ কৰে; আনটো আহাৰ কৰি মোহ জন্মায়। সেই মোহৰ পৰা সাপ, বেঙ আৰু কচ্ছপ জন্মে।
Verse 78
सरीसृपाणि चाऽन्यानि पुरीषमथवा पुनः । षण्मासान् गुर्विणीं मांसमश्नुवानामसंयताम् ॥
আন আন সৰীসৃপ—বা মল পৰ্যন্ত—প্ৰকাশ পায়। এই কথা ছয় মাহৰ গৰ্ভৱতী হৈ মাংস খোৱা আৰু অসংযত থকা নাৰীৰ বিষয়ে কোৱা হৈছে।
Verse 79
वृक्षच्छायाश्रयां रात्रावथवा त्रिचतुष्पथे । श्मशानकटभूमिष्ठामुत्तरीयविवर्जिताम् ॥
যি নাৰী ৰাতি গছৰ ছাঁৰ আশ্ৰয়ত, বা তিন-চাৰি পথৰ চৌমুহনিত, বা শ্মশান-প্ৰদেশৰ ঝোপঝাড়ত শয়ন কৰে; আৰু ওপৰৰ বস্ত্ৰ নাথাকে—এই অৱস্থা ইয়াত অশুভ আৰু বিপদজনক বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 80
रुदमानाṃ निशीथेऽथ आविशेत्तामसौ स्त्रियम् । शस्यहन्तुस्तथैवैकः क्षुद्रको नाम नामतः ॥
তাৰ পাছত মধ্যৰাতি, সেই নাৰী কান্দি থাকোঁতে, সি তাত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। তদ্ৰূপ ‘ক্ষুদ্ৰক’ নামৰ ‘শস্যনাশক’ বুলি কোৱা আন এজনো আছে।
Verse 81
शस्यार्धिं स सदा हन्ति लब्ध्वा रन्ध्रं शृणुष्व तत् । अमङ्गल्यदिनारम्भे अतृप्तो वपते च यः ॥
সি সদায় সুযোগ পালে শস্যৰ আধা অংশ নষ্ট কৰে—এই কথা শুনা। যি কোনো অমঙ্গল দিনৰ আৰম্ভণিতে তৃপ্তি নোহোৱাকৈ (বা যথোচিত শান্তি নকৰাকৈ) বীজ বোৱে, তাৰেই তেনে ক্ষতি হয়।
Verse 82
क्षेत्रेष्वनुप्रवेशं वै करोत्यान्तोपसङ्गिषु । तस्मात्कल्पः सुप्रशस्ते दिनेऽभ्यर्च्य निशाकरम् ॥
অসৎ-সংগতিত আসক্ত লোকসকলৰ ক্ষেত্ৰতো ই নিশ্চয় প্ৰৱেশ কৰে। সেয়ে চন্দ্ৰপূজা কৰি অতি শুভ দিনত এই বিধি আৰম্ভ কৰা উচিত।
Verse 84
कुर्यादारम्भमुप्तिं च हृष्टतुष्टः सहायवान् । नियोजिकेति या कन्या दुःसहस्य मयोदिता ॥ जातं प्रचोदिकासंज्ञं तस्याः कन्याचतुष्टयम् । मत्तोन्मत्तप्रमत्तास्तु नरान् नारीस्तु ताः सदा ॥
আনন্দিত, সন্তুষ্ট আৰু সহায়কৰ সমৰ্থনত মানুহে কাম-কাজ আৰু বীজ বপনো আৰম্ভ কৰা উচিত। মোৰ কথামতে দুঃসহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ‘নিয়োজিকা’ নামৰ কন্যাই ‘প্ৰচোদিকা’ নামৰ এগৰাকীক জন্ম দিলে; তাৰ পৰা চাৰিগৰাকী কন্যা উৎপন্ন হ’ল—সিহঁত সদা মত্ত, উন্মত্ত আৰু প্ৰমত্ত হৈ নিতান্তে নৰ-নাৰীক অনর্থৰ দিশে ঠেলি দিয়ে।
Verse 85
समाविशन्ति नाशाय चोदयन्तीह दारुणम् । अधर्मं धर्मरूपेण कामञ्चाकामरूपिणम् ॥
সিহঁতে বিনাশৰ বাবে প্ৰৱেশ কৰি ইয়াত ভয়ংকৰক প্ৰেৰণা কৰে—ধৰ্মৰ ছদ্মত অধৰ্ম, আৰু বৈৰাগ্যৰ ছদ্মত কামনা।
Verse 86
अनर्थञ्चार्थरूपेण मोक्षञ्चामोक्षरूपिणम् । दुर्विनीता विना शौचं दर्शयन्ति पृथङ्नरान् ॥
সিহঁতে দুৰ্ভাগ্যক লাভৰ দৰে দেখুৱায়, আৰু মোক্ষ নহোৱা পথক মোক্ষৰ দৰে। অশুচি আৰু অনুশাসনহীন হৈ সিহঁতে পৃথক পৃথক লোকক বিভ্ৰান্ত কৰে।
Verse 87
भ्रश्यन्त्याभिः प्रविष्टाभिः पुरुषार्थात् पृथङ्नराः । तासां प्रवेशश्च गृहे संध्यारक्ते ह्यथाम्बरे ॥
সিহঁত প্ৰৱেশ কৰিলে মানুহে পুৰুষাৰ্থসমূহৰ পৰা বিচ্যুত হয়। সন্ধ্যাকালত আকাশ ৰক্তবৰ্ণ হ’লে সিহঁতৰ গৃহপ্ৰৱেশ ঘটে।
Verse 88
धाताविधात्रोश्च बलिर्यत्र काले न दीयते । भुञ्जतां पिबतां वापि सङ्गिभिर्जलविप्रुषैः ॥
য’ত যথাসময়ত ধাতা আৰু বিধাতালৈ বলি-নৈবেদ্য দিয়া নহয়, আৰু য’ত সহভোজী-সহপায়ীৰ পানীৰ ছিটাত আহাৰ-পানত বিঘ্ন ঘটে—সেই ঠাইতে এনেকুৱা অমঙ্গল প্ৰভাৱ জন্মে।
Verse 89
नवनारीषु संक्रान्तिस्तासामाश्वभिजायते । विरोधिन्यास्त्रयः पुत्राश्चोदको ग्राहकस्तथा ॥
তেওঁলোকৰ সংক্রমণ সোনকালে ন’জনী নাৰীৰ মাজলৈ ঘটে। বিরোধিনীৰ পৰা তিনিজন পুত্ৰ জন্মে—চোদক, গ্ৰাহক আৰু আন এজন।
Verse 90
तमः प्रच्छादकश्चान्यस्तत्स्वरूपं शृणुष्व मे । प्रदीपदैलसंसर्गदूषिते लङ्घिते खले ॥
আৰু এজন ‘তমঃ-প্ৰচ্ছাদক’; তাৰ স্বভাৱ মোৰ পৰা শুনা। য’ত দীপ আৰু তেলৰ স্পৰ্শে কোনো বস্তু দুষিত হয়, আৰু য’ত লঙ্ঘন/অতিক্ৰমণৰ নীচ কৰ্ম কৰা হয়—সেই ঠাইতে সি প্ৰৱৰ্তে।
Verse 91
मुषलो लूखले यत्र पादुके वासने स्त्रियः । शूर्पदात्रादिकं यत्र पदाकृष्य तथासनम् ॥
য’ত উলুখল-মুষল, পাদুকা, নাৰীৰ বস্ত্ৰ লঙ্ঘন বা অপমান কৰা হয়; য’ত শূৰ্প, দাত্ৰ/হাঁচুৱা আদি আৰু আসনো পায়ে টানি নিয়া হয়—সেই ঠাইতে সেই আচ্ছাদনকাৰী শক্তিয়ে সুযোগ পায়।
Verse 92
यत्रोपलिप्तञ्चानर्च्य विहारः क्रियते गृहे । दर्वोमुखेन यत्राग्निराहृतोऽन्यत्र नीयते ॥
য’ত ঘৰত লিপা ঠাই পূজা নকৰাকৈ শোৱা/বিহাৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়; আৰু য’ত দৰৱীৰ মুখেৰে অগ্নি তুলি আন ঠাইলৈ নিয়া হয়—সেই ঠাইতে অমঙ্গলতা পুষ্ট হয়।
Verse 93
विरोधिनीसुतास्तत्र विजृम्भन्ते प्रचोदिताः । एको जिह्वागतः पुंसां स्त्रीणाञ्चालीकसत्यवान् ॥
তাত বিরোধিনীৰ পুত্ৰসকল প্ৰেৰিত হ’লে জাগি উঠে আৰু কৰ্মত প্ৰবৃত্ত হয়। তেওঁলোকৰ এজন নৰ-নাৰীৰ জিভাত বাস কৰি, মিছাক সত্যৰ আভাসৰ সৈতে মিহলাই কথা কয়।
Verse 94
चोदको नाम स प्रोक्तः पैशुन्यं कुरुते गृहे । अवध्यानगतश्चान्यः श्रवणस्थोऽतिदुर्मतिः ॥
সেইজন ‘চোদক’ (প্ৰেৰক) বুলি খ্যাত; সি ঘৰৰ ভিতৰত নিন্দা আৰু চুগলী সৃষ্টি কৰে। আন এজন অতিদুৰ্মতি কাণত বাস কৰি মানুহক প্ৰমাদ আৰু অৱধানহীনতালৈ টানি নিয়ে যায়।
Verse 95
करोति ग्रहणन्तेषां वचसां ग्राहकस्तु सः । आक्रम्यान्यो मनो नॄणां तमसाच्छाद्य दुर्मतिः ॥
সি তেওঁলোকৰ কথাৰ ‘গ্ৰহণ’ বিকৃত কৰে; বাক্যক ভুলকৈ ধৰি উলটাই দিয়া বাগ্গ্ৰহণ-বিপৰ্যয়কাৰী সিয়েই। আন এজন দুষ্টে মানুহৰ মন আক্রমণ কৰি তমসৰ অন্ধকাৰৰে ঢাকি দিয়ে।
Verse 96
क्रोधं जनयते यस्तु तमः प्रच्छादकस्तु सः । स्वयंहार्यास्तु चौर्येण जनितन्तनयत्रयम् ॥
যি ক্ৰোধ জন্মায়, সিয়েই তমসৰ আৱৰণকাৰী। আৰু চৌৰ্যৰ পৰা উৎপন্ন এক ত্ৰয়ী সন্ততিও আছে, যিসকল নিজেই অপহৃত (চুৰি হোৱা) বস্তুৰূপে পৰিণত হয়।
Verse 97
सर्वहार्यर्धहारी च वीर्यहारी तथैव च । अनाचान्तगृहेष्वेते मन्दाचारगृहेषु च ॥
‘সৰ্ব-অপহাৰক’, ‘অৰ্ধ-অপহাৰক’ আৰু ‘বীৰ্য/বল-অপহাৰক’ও আছে। যিসকল শৌচ-শুদ্ধি নৰাখে আৰু যাৰ আচাৰ শিথিল, তেনে ঘৰত তেওঁলোক বিচৰণ কৰে।
Verse 98
अप्रक्षालितपादेषु प्रविशत्सु महानसम् । खलेषु गोष्ठेषु च वै द्रोहो येषु गृहेषु वै ॥
যিসকল ঘৰত মানুহে পা নুধুই ৰান্ধনীঘৰত প্ৰৱেশ কৰে, আৰু য’ত মলিন ঠাই আৰু গোশালাত দ্ৰোহ/কপট থাকে—সেই ঠাইতেই নিশ্চয় সেই অনিষ্টকাৰী শক্তিসমূহ বাস কৰে।
Verse 99
तेषु सर्वे यथान्यायं विहरन्ति रमन्ति च । भ्रामण्यास्तनयस्त्वेकः काकजङ्घ इति स्मृतः ॥
এনেকুৱা ঘৰত তেওঁলোক সকলোৱে নিজৰ স্বভাৱ অনুসাৰে ঘূৰি ফুৰে আৰু তাতেই আনন্দ পায়। আৰু ভ্ৰামণীৰ এজন পুত্ৰ ‘কাকজঙ্ঘ’ বুলি স্মৰণীয়।
Verse 100
तेनाविष्टो रतिं सर्वो नैव प्राप्नोति वै पुरे । भुञ्जन् यो गायते मैत्रे गायते हसते च यः ॥
তেওঁৰ দ্বাৰা আৱিষ্ট হ’লে মানুহে নগৰত কামভোগত তৃপ্তি নাপায়। হে মৈত্ৰ! যি আহাৰ কৰোঁতে গান গায়, আৰু যি খাই খাই গান গায় আৰু (অনুচিত সময়ত) হাঁহে…
Verse 101
सन्ध्यामैथुनिनञ्चैव नरमाविशति द्विज । कन्यात्रयं प्रसूता सा या कन्या ऋतुहारिणी ॥
হে দ্বিজ! যি সন্ধ্যাকালত সহবাস কৰে, তাক সি অধিকার কৰে। আৰু সেই শক্তিয়ে তিনিগৰাকী কন্যাৰ জন্ম দিয়ে—তেওঁলোকৰ মাজত এগৰাকী ‘ঋতুহাৰিণী’ (ঋতু/ৰজ হৰণকাৰিণী) বুলি কোৱা হয়।
Verse 102
एका कुचहरा कन्या अन्याव्यञ्जनहारिका । तृतीया तु समाख्याता कन्यका जातहारिणी ॥
এগৰাকী কন্যা ‘স্তনহাৰিণী’; আন এগৰাকী ‘অন্ন-ব্যঞ্জনহাৰিণী’ (পকা আহাৰ/ব্যঞ্জন হৰণকাৰিণী); আৰু তৃতীয় কন্যা ‘নৱজাতহাৰিণী’ (নৱজাত শিশুক হৰণকাৰিণী) বুলি কোৱা হয়।
Verse 103
यस्यान न क्रियते सर्वः सम्यग् वैवाहिको विधिः । कालातीतोऽथवा तस्याः हरत्येका कुचद्वयम् ॥
যি কন্যাৰ বিবাহ-সংস্কাৰ বিধিপূৰ্বক সম্পূৰ্ণ নহয়, অথবা যথাসময় পাৰ হৈ যোৱাৰ পিছত সম্পন্ন হয়—তাৰ স্তনযুগল সেই স্ত্ৰী-পীড়িকা হৰণ কৰে।
Verse 104
सम्यक् श्राद्धमदत्त्वा च तथानर्च्य च मातरम् । विवाहितायाः कन्यायाः हरति व्यञ्जनं तथा ॥
আৰু যিয়ে বিধিপূৰ্বক শ্ৰাদ্ধ-দান কৰা নাই আৰু মাতৃ-পূজাও কৰা নাই—বিবাহিতা কন্যাৰ ক্ষেত্ৰত সেয়া তেনেদৰে তাৰ অলংকাৰ/সৌন্দৰ্যচিহ্ন হৰণ কৰে।
Verse 105
अग्न्यम्बुशून्ये च तथा विधूपे सूतिकागृहे । अदीपशस्त्रमुसले भूतिसर्षपवर्जिते ॥
যি সূতিকাগৃহ (প্ৰসৱ-কক্ষ) ত অগ্নি নাই, জল নাই, ধূপ/ধোঁৱা নাই, দীপ নাই, অস্ত্ৰ আৰু মুসল নাই, আৰু ভস্ম আৰু সৰিষাও নাই—
Verse 106
अनुप्रविश्य सा जातमपहृत्यात्मसम्भवम् । क्षणप्रसविनी बालं तत्रैवोत्सृजते द्विज ॥
সেখানে প্ৰৱেশ কৰি সি নবজাত—নিজৰেই সন্তান—হৰণ কৰে; হে দ্বিজ, সেই ক্ষণ-প্ৰসবিনী তাক তাতেই পৰিত্যাগ কৰে।
Verse 107
सा जातहारीणी नाम सुघोरा पिशिताशना । तस्मात् संरक्षणं कार्यं यत्नतः सूतिकागृहे ॥
সি ‘জাতহাৰিণী’ বুলি খ্যাত—অতিভয়ংকৰ, মাংসভক্ষিণী। সেয়ে সূতিকাগৃহত মহা প্ৰয়াসে ৰক্ষা কৰা উচিত।
Verse 108
स्मृतिं चाप्रयतानाञ्च शून्यागारनिषेवणात् । अपहन्ति सुतस्तस्याः प्रचण्डो नाम नामतः ॥
অসাৱধানতা (স্মৃতিভ্ৰংশ) আৰু শূন্য গৃহত আশ্ৰয় লোৱাৰ ফলত তাইৰ পুত্ৰক ‘প্ৰচণ্ড’ নামৰ এজনেই অপহৰণ কৰিলে।
Verse 109
पौत्रेभ्यस्तस्य संभूता लीकाः शतसहस्रशः । चण्डालयोनयश्चाष्टौ दण्डपाशातिभीषणाः ॥
তাইৰ পৌত্ৰসকলৰ পৰা লক্ষ লক্ষ উকুন জন্মিল; আৰু চাণ্ডাল-যোনিৰ পৰা জন্ম লোৱা দণ্ড আৰু পাশ ধাৰণ কৰা আটটা সত্ত্ব অতি ভয়ংকৰ হ’ল।
Verse 110
क्षुधाविष्टास्ततो लीकास्ताश्च चण्डालयोनयः । अभ्यधावन्त चान्योन्यमत्तुकामाः परस्परम् ॥
তাৰপিছত ক্ষুধাত কাতৰ সেই উকুনবোৰ আৰু সেই চাণ্ডালজাত সত্ত্ববোৰ পৰস্পৰৰ ওপৰত ধাৱিত হ’ল; প্ৰত্যেকে আনজনক ভক্ষণ কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰিলে।
Verse 111
प्रचण्डो वारियित्वा तु तास्ताश्चण्डालयोनयः । समये स्थापयामास यादृशे तादृशं शृणु ॥
কিন্তু প্ৰচণ্ডে সেই চাণ্ডালজাত সত্ত্ববোৰক নিবৃত্ত কৰি, যথাকাল আৰু যথাযোগ্যভাৱে প্ৰত্যেকক নিয়োজিত কৰিলে। তেওঁলোকৰ বাবে যি যি নিয়ত হ’ল, সেয়া শুনা।
Verse 112
अद्यप्रभृति लीकानामावासं यो हि दास्यति । दण्डं तस्याहमतुलं पातयिष्ये न संशयः ॥
আজিৰ পৰা যি কোনোবাই উকুনক আশ্ৰয় বা বাসস্থান দিয়ে, তাৰ ওপৰত মই অতুলনীয় দণ্ড প্ৰয়োগ কৰিম; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 113
चण्डालयोन्योऽवसथे लीका या प्रसविष्यति । तस्याश्च सन्तिः पूर्वा सा च सद्यो नशिष्यति ॥
চাণ্ডাল-যোনিজ ব্যক্তিৰ গৃহত লীকা নাম্নী এগৰাকী নাৰী প্ৰসৱ কৰে। তাইৰ পূৰ্বজ সন্তান ‘সন্তিঃ’ বুলি খ্যাত, আৰু সি তৎক্ষণাৎ বিনষ্ট হয়।
Verse 114
प्रसूते कन्यके द्वे तु स्त्रीपुंसोर्बोजहारिणी । वातरूपामरूपाञ्च तस्याः प्रहरणन्तु ते ॥
তাই দুগৰাকী কন্যা প্ৰসৱ কৰে, যিসকলে নাৰী-পুৰুষৰ জননশক্তি হৰণ কৰে। তাৰে এগৰাকী বাতৰূপা, আনগৰাকী অরূপা; এই দুয়ো তাইৰ সাধন (আয়ুধ/কাৰক)।
Verse 115
वातरूपा निषेकान्ते सा यस्मै क्षिपते सुतम् । स पुमान् वातशुक्रत्वं प्रयाति वनितापि वा ॥
সম্ভোগ/গৰ্ভাধানৰ অন্তত বাতৰূপা যাক ইচ্ছা কৰে তাৰ ওপৰত এটা শিশুক নিক্ষেপ কৰে। সেই পুৰুষ ‘বাত-বীৰ্য’ (নিষ্ফল শুক্ৰ) হয়, অথবা নাৰীও তেনেদৰে বিকল হয়।
Verse 116
तथैव गच्छतः सद्यो निर्बोजत्वमरूपया । अस्नाताशी नरो यो वै तथैव पिशिताशनः ॥
তদ্ৰূপে, আগবাঢ়ি যাওঁতে অরূপা জননশক্তিৰ তৎক্ষণাৎ ক্ষয় ঘটায়। যি স্নান নকৰাকৈ আহাৰ কৰে, আৰু যি মাংস ভক্ষণ কৰে, সিও এনেদৰে আক্রান্ত হয়।
Verse 117
विद्वेषिणी तु या कन्या भृकुटीकुटिलानना । तस्या द्वौ तनयौ पुंसामपकारप्रकाशकौ ॥
এতিয়া ‘বিদ্বেষিণী’ নাম্নী কন্যা, যাৰ ভ্ৰূকুটি-চাপা মুখ বেঁকা, তাইৰ দুজন পুত্ৰ আছে; সিহঁতে পুৰুষসকলৰ বিৰুদ্ধে হোৱা অনিষ্টসমূহ প্ৰকাশ কৰে।
Verse 118
निर्बोजत्वं नरो याति नारी वा शौचवर्जिता । पैशुन्याभिरतं लोलमसज्जननिषेवणम् ॥
যি পুৰুষ বা নাৰী শৌচহীন, সি বীৰ্যক্ষয়লৈ পতিত হয়; নিন্দাত আসক্ত, চঞ্চল আৰু দুষ্টসঙ্গপ্ৰিয় লোকো তেনেদৰে ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়।
Verse 119
पुरुषद्वेषिणञ्चैतौ नारमाक्रम्य तिष्ठतः । मात्रा भ्रात्रा तथा मित्रैरभीष्टैः स्वजनैः परैः ॥
এই দুয়ো, মানুহদ্বেষী পুৰুষক আঁকড়ি ধৰি তাৰ ওপৰত স্থিত থাকে; ফলত সি মাতা, ভ্ৰাতা, বন্ধু, প্ৰিয়জন, স্বজন আৰু পৰজনৰ দ্বাৰাও বিরোধিত হয়।
Verse 120
विद्विष्टो नाशमायाति पुरुषो धर्मतोऽर्थतः । एकस्तु स्वगुणाँल्लोके प्रकाशयति पापकृत् ॥
যি ব্যক্তি ঘৃণিত, সি ধৰ্ম আৰু অৰ্থ—উভয়তে বিনষ্ট হয়। সেই দুয়োটাৰ ভিতৰত এটা পাপকৰ্মীৰ নিজ গুণদোষক জগতত প্ৰকাশ কৰে।
Verse 121
द्वितीयस्तु गुणान् मैत्रीं लोकस्थामपकर्षति । इत्येते दुः सहाः सर्वे यक्ष्मणः सन्ततावथ । पापाचाराः समाख्याताः यैर्व्याप्तमखिलं जगत् ॥
দ্বিতীয়টো গুণ আৰু মানুহৰ মাজত থকা মৈত্ৰীক ক্ষয় কৰে। সেয়ে এই সকলো ‘দুঃসহ’ যক্ষ্মণৰ সন্ততি/ধাৰা বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে; ইহঁতক দুষ্টাচাৰ বোলা হয়, যাৰ দ্বাৰা সমগ্ৰ জগত ব্যাপ্ত।
Frequently Asked Questions
The chapter frames household misfortune as a joint product of metaphysical affliction (graha-agency) and human vulnerability created by aśauca and anācāra. Its ethical inquiry is practical-normative: how disciplined conduct, auspicious speech, and properly performed domestic rites reduce susceptibility to disruptive forces.
It does not develop Manvantara chronology or Manu lineages. Instead, it functions as a prescriptive interlude—an applied ritual-legal catalogue of afflictions and pacifications—without anchoring the material to a specific Manvantara transition.
This Adhyāya is outside the Devi Māhātmya (Adhyāyas 81–93) and contains no Śākta battle narrative or stuti of the Devī. Its contribution is ancillary: it preserves a non-Śākta, yakṣa/graha-centered ritual taxonomy used for domestic śānti rather than Shakti theology.