Adhyaya 4: Jaimini Meets the Dharmapakshis: Four Doubts on the Mahabharata and the Opening of Narayana Doctrine

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे विन्ध्यप्राप्तिर्नाम तृतीयोऽध्यायः । चतुर्थोऽध्यायः । मार्कण्डेय उवाच— एवं ते द्रोणतनयाः पक्षिणो ज्ञानिनोऽभवन् । वसन्ति ह्यचले विन्ध्ये तानुपास्व च पृच्छ च ॥

এইদৰে শ্ৰীমাৰ্কণ্ডেয় পুৰাণৰ ‘বিন্ধ্যাগমন’ নামৰ তৃতীয় অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া চতুৰ্থ অধ্যায় আৰম্ভ। মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে—এইদৰে দ্ৰোণৰ পুত্ৰ সেই ধৰ্মপক্ষীসকল জ্ঞানী হ’ল। তেওঁলোকে বিন্ধ্য পৰ্বতত বাস কৰে; তুমি তেওঁলোকৰ ওচৰলৈ গৈ সেৱা কৰা আৰু প্ৰশ্ন কৰা।

Verse 2

इत्यृषेर्वचनं श्रुत्वा मार्कण्डेयस्य जैमिनिः । जगाम विन्ध्यशिखरं यत्र ते धर्मपक्षिणः ॥

মুনি মাৰ্কণ্ডেয়ৰ বাক্য শুনি জৈমিনি বিন্ধ্য পৰ্বতৰ শিখৰলৈ গ’ল, য’ত সেই ‘ধৰ্মপক্ষী’সকল আছিল।

Verse 3

तन्नगासन्नभूतश्च शुश्राठ पठतां ध्वनिम् । श्रुत्वा च विस्मयाविष्टश्चिन्तयामास जैमिनिः ॥

তাৰ পিছত সেই পৰ্বতৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ জপ-পাঠৰ ধ্বনি শুনিলে। সেয়া শুনি জৈমিনি বিস্ময়াক্ৰান্ত হৈ ‘ই কি?’ বুলি মনে চিন্তা কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 4

स्थानसौष्ठवसम्पन्नं जितश्वासमविश्रमम् । विस्पष्टमपदोषञ्च पठ्यते द्विजसत्तमैः ॥

দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকলে উচ্চাৰণ-শুদ্ধিত সমৃদ্ধ, শ্বাস-সংযমযুক্ত আৰু ক্লান্তিহীনভাৱে, স্পষ্ট আৰু শব্দদোষমুক্ত পাঠ আবৃত্তি কৰে।

Verse 5

वियोनिमपि सम्प्राप्तानेतान् मुनिकुमारकान् । चित्रमेतदहं मन्ये न जहाति सरस्वती ॥

যদিও এই কিশোৰ মুনিসকল সাধাৰণ জন্মবিহীনভাৱে উদ্ভূত হৈছে, তথাপি মই একে আশ্চৰ্য বুলি মানো—সৰস্বতী তেওঁলোকক ত্যাগ নকৰে।

Verse 6

बन्धुवर्गस्तथा मित्रं यच्चेष्टमपरं गृहे । त्यक्त्वा गच्छति तत्सर्वं न जहाति सरस्वती ॥

আত্মীয়বৰ্গ, বন্ধু আৰু ঘৰৰ যি কিছু প্ৰিয়—সকলো ত্যাগ কৰি মানুহে প্ৰস্থান কৰে; কিন্তু সৰস্বতী (বিদ্যা/সত্যজ্ঞান) মানুহক ত্যাগ নকৰে।

Verse 7

इति सञ्चिन्तयन्नेव विवेश गिरिकन्दरम् । प्रविश्य च ददर्शासौ शिलापट्टगतान् द्विजान् ॥

এদৰে চিন্তা কৰি তেওঁ পৰ্বতৰ গুহাত প্ৰৱেশ কৰিলে; ভিতৰলৈ গৈ শিলাৰ ফলকত বহি থকা ব্ৰাহ্মণ ঋষিসকলক দেখিলে।

Verse 8

पठतस्तान् समालोक्य मुखदोषविवर्जितान् । सोऽथ शोकेन हर्षेण सर्वानेवाभ्यभाषत ॥

তেওঁলোকক পাঠ কৰি থকা দেখি আৰু তেওঁলোকৰ মুখমণ্ডল দোষমুক্ত বুলি লক্ষ্য কৰি, তেওঁ শোক আৰু হর্ষ—দুয়োটাই অনুভৱ কৰি—তেতিয়া সকলোকে সম্বোধন কৰি ক’লে।

Verse 9

स्वस्त्यस्तु वो द्विजश्रेष्ठा जैमिनिं मां निबोधत । व्यासशिष्यमनुप्राप्तं भवतां दर्शनोत्सुकम् ॥

মঙ্গল হওক, হে শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ। মোক জৈমিনি বুলি জানিবা—ব্যাসৰ শিষ্য—যি তোমাক দৰ্শন কৰিবলৈ আগ্ৰহেৰে ইয়ালৈ আহিছে।

Verse 10

मन्युर्न खलु कर्तव्यो यत् पित्रातीव मन्युना । शप्ताः खगतामापन्नाः सर्वथा दिष्टमेव तत् ॥

ক্ৰোধত লিপ্ত হোৱা উচিত নহয়—বিশেষকৈ পিতাৰ প্ৰতিও যি ক্ৰোধ কৰা হয়। অভিশপ্ত হৈ তেওঁলোকে পক্ষী-অৱস্থা লাভ কৰিলে; সকলো দিশে সেয়া দিষ্ট (নিয়তি) মাত্ৰ আছিল।

Verse 11

स्फीतद्रव्ये कुले केचिज्जाताः किल मनस्विनः । द्रव्यनाशे द्विजेन्द्रास्ते शबरेण सुसान्त्विताः ॥

ধনসমৃদ্ধ বংশত কিছুমান উদাৰচিত্ত পুৰুষ জন্মিছিল। যেতিয়া তেওঁলোকৰ ধন নষ্ট হ’ল, তেতিয়া সেই দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকলক এজন শবৰ (অৰণ্যবাসী)য়ে যথাযথ সান্ত্বনা দিলে।

Verse 12

दत्त्वा याचन्ति पुरुषा हत्वा वध्यन्ति चापरे । पातयित्वा च पात्यन्ते त एव तपसः क्षयात् ॥

দিয়া পিছত লোকসকলে পুনৰ যাচে; হত্যা কৰি তেওঁলোক নিজেও নিহত হয়। আৰু আনক পতিত কৰি, তপস্যাৰ সঞ্চয় ক্ষয় হ’লে, সেই লোকসকলেই পুনৰ অধঃপতিত হয়।

Verse 13

एतद्दृष्टं सुबहुशो विपरीतं तथा मया । भावाभावसमुच्छेदैरजस्रं व्याकुलं जगत् ॥

মইও এইটো বহুবার দেখিছোঁ—ফল বিপৰীতভাৱে ওলাই। এই জগত সদায় অস্থিৰ; ভাব-অভাব (উদ্ভৱ-নাশ)ৰ পৰিবর্তনে নিত্য ক্ষুব্ধ হৈ থাকে।

Verse 14

इति सञ्चिन्त्य मनसा न शोकं कर्तुमर्हथ । ज्ञानस्य फलमेतावच्छोकहर्षैरधृष्यता ॥

এইদৰে মনত বিচাৰ কৰি তুমি শোকত নপৰিবা। সম্যক জ্ঞানৰ ফল এইয়ে—মানুহ শোকেও নহয়, হর্ষেও নহয়, পৰাভূত নহয়।

Verse 15

ततस्ते जैमिनिं सर्वे पाद्यार्घ्याभ्यामपूजयन् । अनामयञ्च पप्रच्छुः प्रणिपत्य महामुनिम् ॥

তাৰ পাছত সকলোৱে পাদ্যজল আৰু অৰ্ঘ্য নিবেদন কৰি জৈমিনিক সন্মান কৰিলে; আৰু মহর্ষিক প্ৰণাম কৰি তেওঁৰ কুশল-ক্ষেম সুধিলে।

Verse 16

अथोचुः खगमाः सर्वे व्यासशिष्यं तफोनिधिम् । सुखोपविष्टं विश्रान्तं पक्षानिलहतक्लमम् ॥

তাৰ পাছত সকলো পক্ষীয়ে ব্যাসৰ শিষ্য—তপস্যাৰ নিধি—ক সম্বোধন কৰিলে; তেওঁ সুখাসীন, বিশ্ৰান্ত, আৰু তেওঁলোকৰ পাখিৰ বতাহত ক্লান্তিমুক্ত হৈছিল।

Verse 17

पक्षिण ऊचुः अद्य नः सफलं जन्म जीवितञ्च सुजीवितम् । यत् पश्यामः सुरैर्वन्द्यं तव पादाम्बुजद्वयम् ॥

পক্ষীয়ে ক’লে: “আজি আমাৰ জন্ম সফল হ’ল, আৰু জীৱন সঁচাকৈ ধন্য হ’ল; কিয়নো দেৱতাসকলেও পূজ্য আপোনাৰ পদ্মসম চৰণযুগল আমি দৰ্শন কৰিছোঁ।”

Verse 18

पितृकोपाग्निरुद्भूतो यो नो देहेषु वर्तते । सो ’द्य शान्तिं गतो विप्र युष्मद्दर्शनवारिणा ॥

হে ব্ৰাহ্মণ, পিতৃসকলৰ ক্ৰোধৰ পৰা জন্ম লোৱা যি অগ্নি আমাৰ দেহত অৱস্থিত আছিল—আজি সেয়া আপোনাৰ দৰ্শন-ৰূপ জলে শমিত হৈ নিৰ্বাপিত হ’ল।

Verse 19

कच्चित् ते कुशलं ब्रह्मन्नाश्रमे मृगपक्षिषु । वृक्षेष्वथ लता-गुल्म-त्वक्सार-तृणजातिषु ॥

হে ব্ৰাহ্মণ, আশ্ৰমত সকলো কুশল নে? হৰিণ আৰু পক্ষীৰ মাজত, তদ্ৰূপ গছ‑লতা‑ঝোপত, বাকল‑মজ্জাধাৰী উদ্ভিদত আৰু নানা প্ৰকাৰ তৃণজাতিতো সকলো মঙ্গল নে?

Verse 20

अथवा नैतदुक्तं हि सम्यगस्माभिरादृतैः । भवता सङ्गमो येषां तेषामकुशलं कुतः ॥

নহ’লে, শ্ৰদ্ধাৰে ক’লেও আমি এই কথা সম্যকভাৱে কোৱা নহ’ল; যিসকলে আপোনাৰ সঙ্গ লাভ কৰে, তেওঁলোকৰ অমঙ্গল কেনেকৈ হ’ব পাৰে?

Verse 21

प्रसादञ्च कुरुष्वात्र ब्रूह्यागमनकारणम् । देवानामिव संसर्गो भवतोऽभ्युदयो महान् । केनास्मद्भाग्यगुरुणा आनीतो दृष्टिगोचरम् ॥

ইয়াত অনুগ্ৰহ কৰি আপোনাৰ আগমনৰ কাৰণ কওক। আপোনাৰ সঙ্গ দেৱসঙ্গৰ দৰে কৃপাদায়ক; আপোনাৰ আগমন মহা আশীৰ্বাদ। আমাৰ কোন মহৎ পুণ্যভাৰৰ বলে আপুনি আমাৰ দৃষ্টিপথত আহিল?

Verse 22

जैमिनिरुवाच श्रूयतां द्विजशार्दूलाः कारणं येन कन्दरम् । विन्ध्यस्येहागतो रम्यं रेवाद्वारिकणोक्षितम् । सन्देहान् भारते शास्त्रे तान् प्रष्टुं गतवानहम् ॥

জৈমিনিয়ে ক’লে—হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, মই কিয় ইয়ালৈ আহিছোঁ শুনা—ৰেৱাৰ দ্বাৰদেশত জলেৰে সিঞ্চিত মনোহৰ বিন্ধ্যগুহালৈ। ভাৰতশাস্ত্ৰ-সম্পৰ্কীয় মোৰ সংশয়সমূহ সুধিবলৈ মই আহিছোঁ।

Verse 23

मार्कण्डेयं महात्मानं पूर्वं भृगुकुलोद्वहम् । तमहं पृष्टवान् प्राप्य सन्देहान् भरतं प्रति ॥

পূৰ্বে মই মহাত্মা মাৰ্কণ্ডেয়—ভৃগুবংশৰ শ্ৰেষ্ঠ বংশধৰ—ক সাক্ষাৎ কৰি, ভাৰত (ভূমি/জন) সম্পৰ্কে মোৰ যি সংশয় আছিল, সেয়া তেওঁক সুধিছিলোঁ।

Verse 24

स च पृष्टो मया प्राह सन्ति विन्ध्ये महाचले । द्रोणपुत्रा महात्मानस् ते वक्ष्मन्त्यर्थविस्तरम् ॥

মই যেতিয়া তেওঁক সুধিলোঁ, তেতিয়া তেওঁ উত্তৰ দিলে—মহান বিন্ধ্য পৰ্বতত দ্ৰোণৰ মহাত্মা পুত্ৰসকল আছে; তেওঁলোকে এই বিষয়টো তোমাক সম্পূৰ্ণ বিস্তাৰে ব্যাখ্যা কৰিব।

Verse 25

तद्वाक्ययोदितश्चेमं माऽगतोऽहं महागिरिम् । तच्छृणुध्वमशेषेण श्रुत्वा व्याख्यातुमर्हथ ॥

তেওঁলোকৰ কথাৰে প্ৰেৰিত হৈ মই এই মহান পৰ্বতলৈ আহিছোঁ। এতিয়া ইয়াক সম্পূৰ্ণভাৱে শুনা; শুনি তোমালোকে সন্তুষ্ট হৈ যথাযথভাৱে ইয়াৰ ব্যাখ্যা কৰা।

Verse 26

पक्षिण ऊचुः विषये सति वक्ष्यामो निर्विशङ्कः शृणुष्व तत् । कथं तन्न वदिष्यामो यदस्मद्बुद्धिगोचरम् ॥

পক্ষীসকলে ক’লে—যেতিয়া বিষয়টো আমাৰ বোধৰ পৰিসৰৰ ভিতৰত থাকে, তেতিয়া আমি বিনা সংকোচে ক’ম—সেয়া শুনা। আমাৰ জ্ঞানৰ সীমাৰ ভিতৰত যি আছে, তাক আমি কেনেকৈ নক’ম?

Verse 27

चतुर्ष्वपि हि वेदेषु धर्मशास्त्रेषु चैव हि । समस्तेषु तथाङ्गेषु यच्चान्यद्वेदसंमितम् ॥

নিশ্চয় চাৰিও বেদত, তদ্ৰূপ ধৰ্মশাস্ত্ৰসমূহত, সকলো বেদাঙ্গত, আৰু বেদানুগত যি কিছুমান আছে—সেই সকলোতে এই বোধ প্ৰমাণৰূপে গ্ৰহণীয়।

Verse 28

एतेषु गोचरोऽस्माकं बुद्धेर् ब्राह्मणसत्तम । प्रतिज्ञान्तु समारोढुं तथापि न हि शक्नुमः ॥

হে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠ, এই বিষয়সমূহ আমাৰ বোধৰ পৰিসৰৰ ভিতৰত; তথাপি আমি গ্ৰহণ কৰা ব্ৰত পালন কৰিবলৈ সক্ষম নহয়।

Verse 29

तस्माद्वदस्व विश्रब्धं सन्दिग्धं यद्वि भारत । वक्ष्यामस्तव धर्मज्ञ न चेनमोहो भविष्यति ॥

সেয়ে হে ভাৰত, তোমাৰ যি কোনো সন্দেহ আছে নিৰ্ভয়ে কোৱা। হে ধৰ্মবিদ, তোমাৰ ভিতৰত মোহ নউঠিবলৈ আমি তাক তোমাক ব্যাখ্যা কৰিম।

Verse 30

जैमिनिरुवाच सन्दिग्धानीह वस्तूनि भारतं प्रति यानि मे । शृणुध्वममलास्तानि श्रुत्वा व्याख्यातुमर्हथ ॥

জৈমিনিয়ে ক’লে— হে ভাৰতবংশজসকল, ইয়াত মোৰ কিছুমান বিষয় সন্দেহযুক্ত। হে নিৰ্মলসকল, সেই প্ৰশ্নবোৰ শুনা; শুনি তোমালোকে সিহঁতৰ ব্যাখ্যা কৰা উচিত।

Verse 31

कस्मान्मानुषतां प्राप्तो निर्गुणोऽपि जनार्दनः । वासुदेवोऽखिलाधारः सर्वकारणकारणम् ॥

গুণাতীত হয়েও জনাৰ্দনে কিয় মানৱ অৱস্থা গ্ৰহণ কৰিলে? সৰ্বাধাৰ বাসুদেৱেই সকলো কাৰণৰ কাৰণ।

Verse 32

कस्माच्च पाण्डुपुत्राणामेका सा द्रुपदात्मजा । पञ्चानां महिषी कृष्णा सुमहानत्र संशयः ॥

আৰু দ্ৰুপদৰ একমাত্ৰ কন্যা কৃষ্ণা (দ্ৰৌপদী) পাণ্ডুৰ পাঁচ পুত্ৰৰ প্ৰধান মহিষী কিয় হ’ল? এই বিষয়ে মোৰ অতি বৃহৎ সন্দেহ আছে।

Verse 33

भेषजं ब्रह्महत्याया बलदेवो महाबलः । तीर्थयात्राप्रसङ्गेन कस्माच्चक्रे हलायुधः ॥

মহাবলী, হালায়ুধ বলদেৱে ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপশান্তিৰ উপায় বুলি দেখুৱাই তীৰ্থযাত্ৰা কিয় কৰিলে, আৰু তাক প্ৰায়শ্চিত্তৰূপে কিয় প্ৰকাশ কৰিলে?

Verse 34

कथं च द्रौपदेयास्ते 'कृतदाराः महारथाः । पाण्डुनाथा महात्मानो वधमापुरनाथवत् ॥

দ্ৰৌপদীৰ সেই পুত্ৰসকল—মহাৰথী, তেতিয়াও অবিবাহিত, মহাত্মা আৰু পাণ্ডৱ-পুত্ৰসকলৰ দ্বাৰা ৰক্ষিত—তথাপি ৰক্ষাহীনৰ দৰে কেনেকৈ মৃত্যুক প্ৰাপ্ত হ’ল?

Verse 35

एतत्सर्वं कथ्यतां मे सन्दिग्धं भारतं प्रति । कृतार्थोऽहं सुखं येन गच्छेयं निजमाश्रमम् ॥

এই সকলো মোক কওক; কিয়নো এই ভাৰত-বিষয়ত মোৰ সংশয় আছে। ইয়াৰ দ্বাৰা মই কৃতাৰ্থ হ’ম; তাৰপিছত স্বস্তিতে নিজৰ আশ্ৰমলৈ উভতি যাম।

Verse 36

पक्षिण ऊचुः नमस्कृत्य सुरेशाय विष्णवे प्रभविष्णवे । पुरुषायाप्रमेयाय शाश्वतायाव्ययाय च ॥

পক্ষীসকলে ক’লে—দেৱসকলৰ প্ৰভু, সৰ্বশক্তিমান, পৰম পুৰুষ, অপৰিমেয়, নিত্য আৰু অব্যয় বিষ্ণুক ভক্তিভাৱে প্ৰণাম কৰি…

Verse 37

चतुर्व्यूहात्मने तस्मै त्रिगुणायागुणाय च । वरिष्ठाय गरिष्ठाय वरेष्यायामृताय च ॥

চতুৰ্ব্যূহ-স্বৰূপ যাঁৰ, তেঁওক নমস্কাৰ; ত্ৰিগুণময় হৈও গুণাতীত যাঁক; শ্ৰেষ্ঠ আৰু গম্ভীৰ-গুরু যাঁক; শ্ৰেষ্ঠসকলৰো শ্ৰেষ্ঠ যাঁক; আৰু অমৰ যাঁক নমস্কাৰ।

Verse 38

यस्मादणुतरं नास्ति यस्मान्नास्ति बृहत्तरम् । येन विश्वमिदं व्याप्तमजेन जगदादिना ॥

যাঁতকৈ অধিক সূক্ষ্ম একো নাই, আৰু যাঁতকৈ অধিক মহান একো নাই—সেই অজ, জগতৰ আদিম মূলৰ দ্বাৰা এই সমগ্ৰ বিশ্ব ব্যাপ্ত।

Verse 39

आविर्भावतिरोभावदृष्टादृष्टविलक्षणम् । वदन्ति यत् सृष्टमिदं तथैवान्ते च संहृतम् ॥

তেওঁলোকে এই সৃষ্ট জগতক প্ৰকাশ আৰু লয়ৰ লক্ষণযুক্ত, আৰু দৃশ্য-অদৃশ্য ভেদে বিশেষিত বুলি বৰ্ণনা কৰে; তদ্ৰূপে অন্তত ই সম্পূৰ্ণৰূপে সংহৃত (প্ৰলয়ত লীন) হয়।

Verse 40

ब्रह्मणे चादिदेवाय नमस्कृत्य समाधिना । ऋक्सामान्युद्गिरन् वक्त्रैर्यः पुनाति जगत्त्रयम् ॥

সমাধিযুক্ত মনৰে আদিদেৱ প্ৰজাপতি ব্ৰহ্মাক প্ৰণাম কৰি, তেওঁ নিজৰ মুখসমূহে ঋক্ আৰু সাম স্তোত্ৰ উচ্চাৰণ কৰি ত্ৰিলোকক পবিত্ৰ কৰে।

Verse 41

प्रणिपत्य तथेशानमेकबाणविनिर्जितैः । यस्यासुरगणैर्यज्ञा विलुप्यन्ते न यज्विनाम् ॥

সেই প্ৰভু ঈশানক প্ৰণাম কৰি, একেটা বাণতেই পৰাজিত হৈ তেওঁলোকে ক’লে—যাঁৰ অসুৰগণে যজমানসকলৰ যজ্ঞ লুণ্ঠন কৰি বিনষ্ট কৰে।

Verse 42

प्रवक्ष्यामो मतं कृत्स्नं व्यासस्याद्भुतकर्मणः । येन भारतमुद्दिश्य धर्माद्याः प्रकटीकृताः ॥

আমি অদ্ভুতকৰ্মা ব্যাসৰ সমগ্ৰ অভিপ্ৰায় আৰু সিদ্ধান্ত সম্পূৰ্ণৰূপে ঘোষণা কৰিম—যাৰ দ্বাৰা মহাভাৰতক লক্ষ্য কৰি ধৰ্ম আদি পুৰুষাৰ্থ প্ৰকাশিত হৈছিল।

Verse 43

आपो नाराऽ इति प्रोक्ता मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः । अयनं तस्य ताः पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः ॥

তত্ত্বদৰ্শী ঋষিসকলে জলক ‘নাৰা’ বুলি কয়। যিহেতু সেই জলেই পূৰ্বকালে তেওঁৰ শয়নস্থান (অয়ন) আছিল, সেয়ে তেওঁ ‘নাৰায়ণ’ নামে স্মৰণীয়।

Verse 44

स देवो भगवān सर्वं व्याप्य नारायणो विभुः । चतुर्धा संस्थितो ब्रह्मन् सगुणो निर्गुणस्तथा ॥

সেই ভগৱান নাৰায়ণ—সৰ্বব্যাপী আৰু সৰ্বশক্তিমান প্ৰভু—সকলোতে ব্যাপি, হে ব্ৰাহ্মণ, চতুৰ্বিধভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত; তেওঁ সগুণো, নিৰ্গুণো।

Verse 45

एका मूर्तिरनिर्देश्या शुक्लां पश्यन्ति तां बुधाः । ज्वालामालोपरुद्धाङ्गी निष्ठा सा योगिनां परा ॥

জ্ঞানীসকলে একেটি অবৰ্ণনীয় ৰূপ দেখে—দীপ্ত আৰু শুদ্ধ। জ্বালামালাৰে আৱৃত সেই দৰ্শন/সমাধিয়েই যোগীসকলৰ পৰম স্থিৰ ধ্যানধাৰণা।

Verse 46

दूरस्था चान्तिकस्था च विज्ञेया सा गुणातिगा । वासुदेवाभिधानासौ निर्ममत्वेन दृश्यते ॥

তেওঁ দূৰো আৰু ওচৰো—এদৰে বুজিব লাগে; তেওঁ গুণাতীত। ‘বাসুদেৱ’ নামে যি তত্ত্ব জনা যায়, সি অমমত্ব (মোৰ-ভাৱশূন্যতা) অৱস্থাত দৰ্শিত হয়।

Verse 47

रूपवर्णादयस्तस्या न भावाः कल्पनामयाः । अस्त्येव सा सदा शुद्धा सुप्रतिष्ठैक रूपिणी ॥

ৰূপ, বৰ্ণ আদি তেওঁৰ প্ৰকৃত অৱস্থা নহয়; সেয়া কল্পনাজাত নিৰ্মাণ। তেওঁ ত নিত্য শুদ্ধ, স্থিৰ, একৰস আৰু অদ্বয় স্বৰূপে বিদ্যমান।

Verse 48

द्वितीया पृथिवीं मूर्ध्ना शेषाख्या धारयत्यधः । तामसी सा समाख्याता तिर्यक्त्वं समुपाश्रिता ॥

পৃথিৱীৰ দ্বিতীয় আধাৰ ‘শেষ’ বুলি খ্যাত; তেওঁ নিজৰ মস্তকে তলত থকা পৃথিৱী ধাৰণ কৰে। তিৰ্যক্ (পশু) অৱস্থা গ্ৰহণ কৰাৰ বাবে তেওঁক তামস প্ৰকৃতিৰ বুলি কোৱা হয়।

Verse 49

तृतीया कर्म कुरुते प्रजापालनतत्परा । सत्त्वोद्रिक्ता तु सा ज्ञेया धर्मसंस्थानकारिणी ॥

তৃতীয় ৰূপটি প্ৰজাৰ ৰক্ষা আৰু শাসনত নিবিষ্ট হৈ কৰ্ম কৰে। তেওঁ সত্ত্বপ্ৰধান বুলি জনা যায়, যিয়ে ধৰ্ম-ব্যৱস্থা স্থাপন আৰু ধাৰণ কৰে।

Verse 50

चतुर्थो जलमध्यस्था शेते पन्नगकल्पगा । रजस्तस्या गुणः सर्गं सा करोति सदैव हि ॥

চতুৰ্থ ৰূপটি জলৰ মাজত শেষশয্যাত বিশ্ৰাম কৰে। তেওঁৰ গুণ ৰজস; তেওঁ নিত্য সৃষ্টিক (সৰ্গ) প্ৰৱৰ্তিত কৰে।

Verse 51

या तृतीया हरेर्मूर्तिः प्रजापालनतत्परा । सा तु धर्मव्यवस्थानं करोति नियतं भुवि ॥

জীৱৰ ৰক্ষাত নিবিষ্ট হৰিৰ সেই তৃতীয় প্ৰকাশে পৃথিৱীত ধৰ্মৰ সুশৃঙ্খল ব্যৱস্থাক স্থিৰভাৱে স্থাপন কৰে।

Verse 52

प्रोद्धूतानसुरान् हन्ति धर्मविच्छित्तिकारिणः । पाति देवान् सतश्चान्यान् धर्मरक्षापरायणान् ॥

ধৰ্মভংগ ঘটোৱা, বহিষ্কৃত অসুৰসকলক তেওঁ বধ কৰে; আৰু ধৰ্মৰক্ষাত নিবিষ্ট দেৱসকল আৰু অন্যান্য সাধুজনক ৰক্ষা কৰে।

Verse 53

यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति जैमिने । अभ्युत्थानमधर्मस्य तदात्मानं सृजत्यसौ ॥

হে জৈমিনি, যেতিয়া যেতিয়া ধৰ্মৰ গ্লানি আৰু অধৰ্মৰ উত্থান হয়, তেতিয়া সেই প্ৰভু স্বয়ং প্ৰাদুৰ্ভৱ হয়।

Verse 54

भूत्वा पुरा वराहेण तुण्डेनापो निरस्य च । एकया दंष्ट्रयोत्खाता नलिनीव वसुन्धरा ॥

প্ৰাচীন কালত বৰাহৰূপ ধৰি তেওঁ নিজৰ থুঁতনিৰে জলৰাশি আঁতৰাই দিলে; আৰু একেটা দন্তে জলৰ পৰা বসুন্ধৰাক পদ্মনালৰ দৰে তুলি আনিলে।

Verse 55

कृत्वा नृसिंहरूपञ्च हिरण्यकशिपुर्हतः । विप्रचित्तिमुखाश्चान्ये दानवा विनिपातिताः ॥

নৰসিংহৰূপ ধৰি তেওঁ হিৰণ্যকশিপুক বধ কৰিলে; আৰু বিপ্ৰচিত্তি আদি অন্যান্য দানৱো নিহত হ’ল।

Verse 56

वामनादींस्तथैवान्यान् न संख्यातुमिहोत्सहे । अवताराश्च तस्येह माथुरः साम्प्रतं त्वयम् ॥

বামন আদি অন্যান্য অৱতাৰসমূহক ইয়াত গণনা কৰিবলৈ মই সাহস নকৰোঁ। এই লোকত তেওঁৰ অৱতাৰ বহু; আৰু হে মাথুৰ, এতিয়া তুমি মোৰ সন্মুখত উপস্থিত।

Verse 57

इति सा सात्त्विकी मूर्तिरवतारान् करोति वै । प्रद्युम्नेति च सा ख्याता रक्षाकर्मण्यवस्थिताः ॥

এইদৰে সেই সাত্ত্বিকী মূৰ্তিয়েই অৱতাৰসমূহ জন্ম দিয়ে (বা ধাৰণ কৰে)। তেওঁ ‘প্ৰদ্যুম্না’ নামেও খ্যাত আৰু ৰক্ষণকাৰ্যত সদা নিয়োজিত।

Verse 58

देवत्वेऽथ मनुष्यत्वे तिर्यग्योनौ च संस्थिता । गृह्णाति तत्स्वभावं च वासुदेवेष्छया सदा ॥

কেতিয়াবা দেবত্বত, কেতিয়াবা মানবত্বত, আৰু কেতিয়াবা পশুযোনিত প্ৰতিষ্ঠিত হৈ এই দেহীয়ে সদায় তৎসম্বন্ধ স্বভাৱ গ্ৰহণ কৰে—সদা বাসুদেৱৰ ইচ্ছাত।

Verse 59

इत्येतत्ते समाख्यातं कृतकृत्योऽपि यत्प्रभुः । मानुषत्वं गतो विष्णुः शृणुष्वास्योत्तरं पुनः ॥

এইদৰে তোমাক বুজাই দিয়া হ’ল—কৃতকৃত্য ভগৱানেও বিষ্ণুৰূপে কেনেকৈ মানৱভাব গ্ৰহণ কৰিছিল। এতিয়া ইয়াৰ পৰৱৰ্তী উত্তৰ পুনৰ শুনা।