शमीवृक्षस्थायुधप्रकाशनम् / Revelation and Identification of the Weapons on the Śamī Tree
सैरन्ध्री और तुमने भी बड़ी-बड़ी बातें कहकर मेरी बहुत स्तुति-प्रशंसा की है, फिर सम्पूर्ण कौरवोंके साथ मैं ही क्यों न युद्ध करूँ? तुम दृढ़तापूर्वक डट जाओ ।। उत्तर उवाच काम हरन्तु मत्स्यानां भूयांस: कुरवो धनम् । प्रहसन्तु च मां नार्यो नरा वापि बृहन्नले,उत्तर बोला--बृहन्नले! भारी संख्यामें आये हुए कौरव भले ही मत्स्यदेशका सारा धन इच्छानुसार हर ले जाया, स्त्रियाँ अथवा पुरुष जितना चाहें, मेरा उपहास करें तथा मेरी गौएँ भी चली जाया; किंतु इस युद्धमें मेरा कोई काम नहीं है। मेरा नगर सूना पड़ा है। [पिताजी उसकी रक्षाका भार मुझे दे गये थे|। मैं पिताजीसे डरता हूँ [इसलिये यहाँ नहीं ठहर सकता]
Uttara uvāca: kāmā harantu matsyānāṃ bhūyāṃsaḥ kuravo dhanam | prahasantu ca māṃ nāryo narā vāpi bṛhannale ||
উত্তৰে ক’লে—হে বৃহন্নলে! সংখ্যাত অধিক কুৰুসকলে মৎস্যদেশৰ ধন ইচ্ছামতে লৈ যাওক; নাৰী হওক বা পুৰুষ, যিমান খুশি মোক উপহাস কৰক। কিন্তু এই যুদ্ধত মোৰ কোনো কাম নাই। মোৰ গাইবোৰো যাওক। মোৰ নগৰ শূন্য পৰি আছে, আৰু মই পিতাকো ভয় কৰোঁ।
उत्तर उवाच
The verse highlights a conflict between social honor and personal duty: Uttara prefers avoiding battle even at the cost of ridicule, justifying withdrawal by invoking responsibility for guarding the city and fear of failing his father’s trust. It frames how fear and duty can be used to rationalize retreat.
Prince Uttara speaks to Bṛhannalā (Arjuna in disguise) during the Kauravas’ raid on Matsya. He declares that the Kurus may take Matsya’s wealth and people may mock him, but he does not wish to fight and claims he must return because the city is left unprotected under his charge.