Adhyaya 69

Verse 1

हि लय ० () हि 2 7 एकोनसप्ततितमो< ध्याय: दमयन्तीका अपने पिताके यहाँ जाना और वहाँसे नलको ढूँढनेके लिये अपना संदेश देकर ब्राह्मणोंको भेजना युदेव उवाच विदर्भराजो धर्मात्मा भीमो नाम महाद्युति: । सुतेयं तस्य कल्याणी दमयन्तीति विश्रुता

যুদেৱে ক’লে— বিদৰ্ভ দেশত ভীম নামৰ এক মহাতেজস্বী, ধৰ্মাত্মা ৰজা আছে। এই কল্যাণময়ী কন্যা তেওঁৰেই কন্যা; ‘দময়ন্তী’ নামে প্ৰসিদ্ধ।

Verse 2

राजा तु नैषधो नाम वीरसेनसुतो नलः । भार्येयं तस्य कल्याणी पुण्यश्लोकस्य धीमत:,वीरसेनपुत्र नल निषधदेशके सुप्रसिद्ध राजा हैं। उन्हीं (परम) बुद्धिमान पुण्यश्लोक नलकी यह कल्याणमयी पत्नी है

নিষধ দেশৰ ৰজা নল; তেওঁ বীৰসেনৰ পুত্ৰ। এই কল্যাণময়ী নাৰী সেই ধীমান, পুণ্যশ্লোক নলৰেই পত্নী।

Verse 3

स द्ूतेन जितो क्रात्रा हृतराज्यो महीपतिः । दमयन्त्या गतः सार्ध न प्राज्ञायत कस्यचित्‌

সেই ৰজা পাশাখেলাত পৰাজিত হৈ ৰাজ্যচ্যুত হ’ল। দময়ন্তীক লগত লৈ তেওঁ বনলৈ গ’ল; সেই দিনৰ পৰা আজিলৈকে কাকো তেওঁৰ খবৰ পোৱা নাই।

Verse 4

ते वयं दमयन्त्यर्थे चराम: पृथिवीमिमाम्‌ । सेयमासादिता बाला तव पुत्रनिवेशने,हम अनेक ब्राह्मण दमयन्तीको ढूँढ़नेके लिये इस पृथ्वीपर विचर रहे हैं। आज आपके पुत्रके महलमें मुझे यह राजकुमारी मिली है

দময়ন্তীৰ বাবে আমি বহু ব্ৰাহ্মণ এই পৃথিৱীজুৰি ঘূৰি ফুৰিছোঁ। আজি আপোনাৰ পুত্ৰৰ নিবাসত মই এই কিশোৰী ৰাজকন্যাক পাইছোঁ।

Verse 5

अस्या रूपेण सदृशी मानुषी न हि विद्यते । अस्या होष भ्रुवोर्मध्ये सहज: पिप्लुरुत्तम:,रूपमें इसकी समानता करनेवाली कोई भी मानवकन्या नहीं है। इसके दोनों भौंहोंके बीच एक जन्मजात उत्तम तिलका चिह्न है

ৰূপত এই কন্যাৰ সমান কোনো মানৱী নাই। আৰু তেওঁৰ দুয়ো ভ্ৰূৰ মাজত জন্মগত এক উৎকৃষ্ট তিলকচিহ্ন আছে।

Verse 6

श्यामाया: पद्मसंकाशो लक्षितो<न्तर्हितो मया । मलेन संवृतो हास्याश्छन्नो 5 भ्रेणेव चन्द्रमा:

যুধিষ্ঠিৰে ক’লে—এই শ্যামবৰ্ণা ৰাজকুমাৰীৰ ললাটত পদ্মসদৃশ এটা চিহ্ন মই লক্ষ্য কৰিছোঁ, কিন্তু সেয়া গোপন। মেঘপুঞ্জে আচ্ছন্ন চন্দ্ৰমাৰ দৰে, দীপ্ত হ’বলগীয়া সেই চিহ্ন মলিনতাৰে ঢাক খাইছে।

Verse 7

चिह्नभूतो विभूत्यर्थमयं धात्रा विनिर्मित: । प्रतिपत्कलुषस्येन्दोलेंखा नातिविराजते

যুধিষ্ঠিৰে ক’লে—এই চিহ্ন ধাত্ৰাই ভৱিষ্যৎ ঐশ্বৰ্যৰ সূচক কৰি গঢ়িছে। কিন্তু এতিয়া ই প্ৰতিপদৰ মলিন চন্দ্ৰকলাৰ দৰে বিশেষ দীপ্ত নহয়।

Verse 8

न चास्या नश्यते रूप॑ वपुर्मलसमाचितम्‌ । असंस्कृतमभिव्यक्त भाति काञ्चनसंनिभम्‌

যুধিষ্ঠিৰে ক’লে—দেহ মলিনতাৰে আচ্ছন্ন হ’লেও তাইৰ ৰূপ নষ্ট নহয়। অলংকাৰ-পরিচৰ্যা নথাকিলেও তাইৰ দেহ স্পষ্ট দীপ্ত, যেন স্বৰ্ণসদৃশ।

Verse 9

अनेन वपुषा बाला पिप्लुनानेन सूचिता । लक्षितेयं मया देवी निभृतो5ग्निरिवोष्मणा

যুধিষ্ঠিৰে ক’লে—এই মলিন দেহৰ মাজেৰেই এই বালিকা নিজকে প্ৰকাশ কৰিছে। গোপন অগ্নি যেন তাৰ উষ্ণতাৰে চিনা যায়, তেনেকৈ মই এই দেবীক চিনিলোঁ।

Verse 10

तच्छुत्वा वचन तस्य सुदेवस्य विशाम्पते | सुनन्दा शोधयामास पिप्लुप्रच्छादनं मलम्‌,युधिष्ठिर! सुदेवका यह वचन सुनकर सुनन्दाने दमयन्तीके ललाटवर्ती चिह्नको ढँकनेवाली मैल धो दी

হে প্ৰজানাথ! সুদেৱৰ কথা শুনি সুনন্দাই ললাটৰ চিহ্ন ঢাকি ৰখা মলিনতা ধুই পেলাবলৈ ধৰিলে।

Verse 11

स मलेनापकृष्टेन पिप्लुस्तस्या व्यरोचत । दमयन्त्या यथा व्यभ्रे नभसीव निशाकर:,मैल धुल जानेपर उसके ललाटका वह चिह्न उसी प्रकार चमक उठा, जैसे बादलरहित आकाशकमें चन्द्रमा प्रकाशित होता है

মলিনতা মচি যেতেই তাইৰ কপালৰ সেই চিন স্পষ্টভাৱে দীপ্ত হৈ উঠিল—যেন মেঘহীন আকাশত চন্দ্ৰ উজ্জ্বল হয়।

Verse 12

पिप्लुं दृष्टवा सुनन्दा च राजमाता च भारत । रुदत्यौ तां परिष्वज्य मुहूर्तमिव तस्थतु:,भारत! उस चिह्नको देखकर सुनन्दा और राजमाता दोनों रोने लगीं और दमयन्तीको हृदयसे लगाये दो घड़ीतक स्तब्ध खड़ी रहीं

হে ভাৰত! সেই চিন দেখি সুনন্দা আৰু ৰাজমাতা দুয়ো কঁদিবলৈ ধৰিলে; কঁদোঁতে কঁদোঁতে দময়ন্তীক বুকে জড়াই ধৰি দীঘল এক মুহূৰ্ত যেন স্তব্ধ হৈ থিয় হৈ ৰ’ল।

Verse 13

उत्सृज्य बाष्पं शनकै राजमातेदमब्रवीत्‌ । भगिन्या दुहिता मे5सि पिप्लुनानेन सूचिता

অশ্ৰু মচি ৰাজমাতাই ধীৰে ক’লে—“আইনী! তুমি মোৰ ভগ্নীৰ কন্যা; এই চিনেই তোমাক মোৰ ওচৰত প্ৰকাশ কৰিলে, সেইবাবেই মই তোমাক চিনিলোঁ।”

Verse 14

अहं च तव माता च राज्ञस्तस्य महात्मन: । सुते दशार्णाधिपते: सुदाम्नश्नारुदर्शने,'सुन्दरी! मैं और तुम्हारी माता दोनों दशार्णदेशके स्वामी महामना राजा सुदामाकी पुत्रियाँ हैं

“সুন্দৰী! মই আৰু তোমাৰ মাতা—আমি দুয়ো—দশাৰ্ণৰ অধিপতি মহাত্মা ৰজা সুদামনৰ কন্যা।”

Verse 15

भीमस्य राज्ञ: सा दत्ता वीरबाहोरहं पुनः । त्वं तु जाता मया दृष्टा दशार्णेषु पितुर्गहिे

“তোমাৰ মাতাক ৰজা ভীমৰ সৈতে বিবাহ দিয়া হৈছিল, আৰু মোক পুনৰ বীৰবাহুৰ সৈতে। আৰু তুমি—দশাৰ্ণ দেশত মোৰ পিতাৰ ঘৰতেই জন্মিছিলা; মই নিজ চকুৰে সেয়া দেখিছোঁ।”

Verse 16

यथैव ते पितुर्गेहं तथैव मम भामिनि । यथैव च ममैश्वर्य दमयन्ति तथा तव,'भामिनि! तुम्हारे लिये जैसा पिताका घर है, वैसा ही मेरा घर है। दमयन्ती! यह सारा ऐश्वर्य जैसे मेरा है, उसी प्रकार तुम्हारा भी है”

ভামিনী! তোমাৰ বাবে যেনেকৈ পিতৃগৃহ তোমাৰ, তেনেকৈ মোৰ গৃহো তোমাৰ। দময়ন্তী! এই সমগ্ৰ ঐশ্বৰ্য যেনেকৈ মোৰ, তেনেকৈ তোমাৰো।

Verse 17

तां प्रहटेन मनसा दमयन्ती विशाम्पते । प्रणम्य मातुर्भगिनीमिदं वचनमब्रवीत्‌,युधिष्ठि!! तब दमयन्तीने प्रसन्न हृदयसे अपनी मौसीको प्रणाम करके कहा --

হে প্ৰজাপতি-সম ৰাজন! প্ৰফুল্লচিত্ত দময়ন্তীয়ে মাতৃভগিনীক প্ৰণাম কৰি এই বাক্য ক’লে।

Verse 18

अज्ञायमानापि सती सुखमस्म्युषिता त्वयि । सर्वकामै: सुविहिता रक्षयमाणा सदा त्वया

মা! তুমি মোক চিনিব নোৱাৰিলেও মই তোমাৰ গৃহত সুখে আছিলোঁ। মোৰ ইচ্ছামতে সকলো ব্যৱস্থা তুমি কৰি দিছিলা, আৰু সদায় তুমি মোক ৰক্ষা কৰিছিলা।

Verse 19

सुखात्‌ सुखतरो वासो भविष्यति न संशय: । चिरविप्रोषितां मातर्मामनुज्ञातुमहसि

ইয়াত বাস কৰা মোৰ বাবে সুখতকৈও অধিক সুখদ হ’ব—ইয়াত সন্দেহ নাই। কিন্তু মা! মই বহুদিন ধৰি প্ৰবাসত ভ্ৰমণ কৰি আছোঁ; সেয়ে মোক বিদৰ্ভলৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়া উচিত।

Verse 20

दारकौ च हि मे नीतौ वसतस्तत्र बालकौ । पित्रा विहीनौ शोकार्तो मया चैव कथं नु तौ

মই মোৰ দুটা সৰু সন্তানক আগতেই তাত পঠাই দিছিলোঁ; সিহঁত তাতেই থাকে। পিতৃহীন হৈ পৰিছে, আৰু এতিয়া মোৰ পৰাও বিচ্ছিন্ন—এনে অৱস্থাত শোকাকুল সেই বালক দুটিয়ে কেনেকৈ থাকিব?

Verse 21

यदि चापि प्रियं किंचिन्मयि कर्तुमिहेच्छसि । विदर्भान्‌ यातुमिच्छामि शीघ्रं मे यानमादिश

তাই ক’লে— “মা! যদি তুমি মোৰ বাবে কিবা প্ৰিয় কাম কৰিব খোজা, তেন্তে সোনকালে মোৰ বাবে বাহনৰ ব্যৱস্থা কৰা। মই বিদৰ্ভদেশলৈ যাব বিচাৰোঁ।”

Verse 22

बाढमित्येव तामुक्त्वा हृष्टा मातृष्वसा नृप । गुप्तां बलेन महता पुत्रस्यानुमते तत:

“বাঢ়ম্,” বুলি কৈ, হে ৰাজন, দময়ন্তীৰ মাতৃসখীয়ে আনন্দিত হ’ল। তাৰ পাছত পুত্ৰৰ অনুমতি লৈ তেওঁ দময়ন্তীক পালকীত বহুৱাই পঠিয়ালে আৰু ৰক্ষাৰ্থে বৃহৎ সৈন্যবাহিনী দিলে।

Verse 23

प्रास्थापयद्‌ राजमाता श्रीमतीं नरवाहिना । यानेन भरतश्रेष्ठ स्वन्नपानपरिच्छदाम्‌

হে ভৰতশ্ৰেষ্ঠ! ৰাজমাতাই সমৃদ্ধ দময়ন্তীক শক্তিশালী নৰবাহিনীসহ বাহনত প্ৰেৰণ কৰিলে আৰু অন্ন-পানীয়সহ প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰীৰ উত্তম ব্যৱস্থা কৰি দিলে।

Verse 24

ततः सा न चिरादेव विदर्भानगमत्‌ पुनः । तां तु बन्धु जन: सर्व: प्रहष्ट समपूजयत्‌

তাৰ পাছত সি বেছি দিন নলগাই বিদৰ্ভলৈ আহি পালেহি। তাৰ আগমনত সকলো আত্মীয়স্বজন আনন্দিত হৈ যথোচিত সন্মান-আতিথ্যৰে তাক গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 25

सर्वान्‌ कुशलिनो दृष्टवा बान्धवान्‌ दारकौ च तौ । मातरं पितरं चोभौ सर्व चैव सखीजनम्‌

হে ৰাজন! সকলো আত্মীয়স্বজনক, সেই দুটা শিশুকো, মাতা-পিতাক আৰু সমগ্ৰ সখীজনক কুশলে দেখি যশস্বিনী দময়ন্তীয়ে উত্তম বিধিৰে দেবপূজা কৰিলে আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক সন্মান কৰিলে।

Verse 26

देवता: पूजयामास ब्राह्मणांश्न यशस्विनी । परेण विधिना देवी दमयन्ती विशाम्पते

হে ৰাজন, প্ৰজাপতি! সকলো আত্মীয়-স্বজন, দুটা সন্তান, পিতৃ-মাতৃ আৰু সখীসকলক কুশলে দেখি যশস্বিনী দেৱী দময়ন্তীয়ে শ্ৰেষ্ঠ বিধি অনুসাৰে দেৱতাসকলক পূজা কৰিলে আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক যথোচিত সন্মান কৰিলে।

Verse 27

अतर्पयत्‌ सुदेवं च गोसहस््रेण पार्थिव: । प्रीतो दृष्टवैव तनयां ग्रामेण द्रविणेन च

নিজ কন্যাক দেখি ৰজা ভীম পৰম আনন্দিত হ’ল। তেওঁ সুদেৱ ব্ৰাহ্মণক এক সহস্ৰ গাই, এটা গাঁও আৰু ধন দান কৰি সন্তুষ্ট কৰিলে।

Verse 28

सा व्युष्टा रजनीं तत्र पितुर्वेश्मनि भाविनी । विश्रान्ता मातरं राजन्निदं वचनमब्रवीत्‌,युधिष्ठिर! भाविनी दमयन्तीने उस रातमें पिताके घरमें विश्राम किया। सबेरा होनेपर उसने मातासे कहा--

হে যুধিষ্ঠিৰ! ভাৱিনী দময়ন্তীয়ে সেই ৰাতি পিতৃগৃহত বিশ্ৰাম কৰিলে। প্ৰভাতত তেওঁ মাতৃক এই কথা ক’লে।

Verse 29

दमयन्त्युवाच मां चेदिच्छसि जीवन्तीं मातः सत्यं ब्रवीमि ते । नलस्य नरवीरस्य यतस्वानयने पुन:

দময়ন্তীয়ে ক’লে—মা! যদি তুমি মোক জীৱিত দেখা বিচাৰা, তেন্তে মই তোমাক সত্য কওঁ। সেই নৰবীৰ ৰজা নলক পুনৰ আনিবলৈ পুনৰ চেষ্টা কৰা।

Verse 30

दमयन्त्या तथोक्ता तु सा देवी भृशदुः:खिता । बाष्पेणापिहिता राज्ञी नोत्तरं किंचिदब्रवीत्‌,दमयन्तीके ऐसा कहनेपर महारानीकी आँखें आँसुओंसे भर आयीं। वे अत्यन्त दुःखी हो गयीं और तत्काल उसे कोई उत्तर न दे सकी

দময়ন্তীৰ কথা শুনি ৰাণী গভীৰ দুখত নিমজ্জিত হ’ল। চকু অশ্ৰুতে ঢাকি গ’ল; তেওঁ তৎক্ষণাৎ কোনো উত্তৰ ক’ব নোৱাৰিলে।

Verse 31

तदवस्थां तु तां दृष्टवा सर्वमन्तःपुरं तदा । हाहाभूतमतीवासीद्‌ भृशं च प्ररुरोद ह,तब महारानीकी यह दयनीय अवस्था देख उस समय सारे अन्तःपुरमें हाहाकार मच गया। सब-के-सब फूट-फूटकर रोने लगे

ৰাণীৰ সেই কৰুণ অৱস্থা দেখি তেতিয়া সমগ্ৰ অন্তঃপুৰত হাহাকাৰ উঠিল। সকলোৱে গভীৰ শোকত ভাঙি পৰি ফুটিফুটি কান্দিবলৈ ধৰিলে।

Verse 32

ततो भीम॑ महाराजं भार्या वचनमब्रवीत्‌ । दमयन्ती तव सुता भर्तारमनुशोचति,तदनन्तर महाराज भीमसे उनकी पत्नीने कहा--'प्राणनाथ! आपकी पुत्री दमयन्ती अपने पतिके लिये निरन्तर शोकमें डूबी रहती है

তাৰ পিছত ভীম ৰজাক তেওঁৰ পত্নীয়ে ক’লে—“প্ৰাণনাথ! আপোনাৰ কন্যা দময়ন্তী স্বামীৰ বাবে নিৰন্তৰ শোকত নিমগ্ন।”

Verse 33

अपकृष्य च लज्जां सा स्वयमुक्तवती नृप । प्रयतन्तां तव प्रेष्या: पुण्यश्लोकस्य मार्गणे,“नरेश्वरर उसने लाज छोड़कर स्वयं अपने मुँहसे कहा है, अतः आपके सेवक पुण्यश्लोक महाराज नलका पता लगानेका प्रयत्न करें"

হে নৃপ! লাজ এৰি সি নিজেই মুখে কৈছে—আপোনাৰ ভৃত্যসকলে পুণ্যশ্লোক নল ৰজাৰ সন্ধানত সর্বতোভাবে চেষ্টা কৰক।

Verse 34

तया प्रदेशितो राजा ब्राह्मणान्‌ वशवर्तिन: । प्रास्थापयद्‌ दिश: सर्वा यतध्वं नलमार्गणे

তেওঁৰ প্ৰেৰণা পাই ভীম ৰজাই নিজৰ অধীনস্থ ব্ৰাহ্মণসকলক সকলো দিশলৈ পঠাই ক’লে—“নলৰ সন্ধানত যত্ন কৰি চেষ্টা কৰা।”

Verse 35

ततो विदर्भाधिपतेर्नियोगाद्‌ ब्राह्मणास्तदा । दमयन्तीमथो सृत्वा प्रस्थिता:स्मेत्यथाब्रुवन्‌

তাৰ পিছত বিদর্ভাধিপতিৰ আদেশত ব্ৰাহ্মণসকল যাত্ৰা কৰিলে। দময়ন্তীৰ ওচৰলৈ গৈ তেওঁলোকে ক’লে—“ৰাজকুমাৰী! আমি নলৰ সংবাদ বিচাৰি ওলাইছোঁ; আপোনাৰ কিবা বাণী আছে নেকি?”

Verse 36

अथ ताननब्रवीद्‌ भैमी सर्वराष्ट्रेष्विदं वच: । ब्रुवध्वं जनसंसत्सु तत्र तत्र पुन: पुन:,तब भीमकुमारीने उन ब्राह्मणोंसे कहा--'सब राष्ट्रोमें घूम-घूमकर जनसमुदायमें आपलोग बार-बार मेरी यह बात बोलें--

Then Bhīmī (Damayantī) addressed those Brahmins: “As you travel through all the kingdoms, proclaim these words of mine again and again in the public assemblies, in every place.” The verse highlights her deliberate use of truthful public speech and communal witness as an ethical means to seek help and restore what is right.

Verse 37

क्व नु त्वं कितवच्छित्त्वा बस्त्रार्थ प्रस्थितो मम । उत्सृज्य विपिने सुप्तामनुरक्तां प्रियां प्रिय

Yudeva said: “Where have you gone, you gambler—after tearing away my cloth for your own garment—abandoning in the forest my beloved wife, asleep and devoted to her husband? O dear one!”

Verse 38

सा वै यथा त्वया दृष्टा तथा<जस्ते त्वत्प्रतीक्षिणी । दहामाना भृशं बाला वस्त्रार्थेनाभिसंवृता

“She is exactly as you saw her then; even today she remains the same, waiting for your return. That young woman, covering herself with only a half-garment, is being fiercely consumed—unceasingly—by the fire of separation from you.”

Verse 39

तस्या रुदत्या: सततं तेन शोकेन पार्थिव । प्रसादं कुरु वै वीर प्रतिवाक्यं ददस्व च,“वीर भूमिपाल! सदा तुम्हारे शोकसे रोती हुई अपनी उस प्यारी पत्नीपर पुनः कृपा करो और मुझे मेरी बातका उत्तर दो”

O king, she has been weeping continually, consumed by that grief. O hero, show her your favor again, and also give me an answer to what I have said.

Verse 40

एवमन्यच्च वक्तव्यं कृपां कुर्याद्‌ यथा मयि । वायुना धूयमानो हि वनं दहति पावक:ः

“And you should say many other such words as well, so that he may show compassion toward me. For fire, when fanned by the wind, burns down an entire forest—so too does my anguish, intensified by separation, consume me.”

Verse 41

भर्तव्या रक्षणीया च पत्नी पत्या हि सर्वदा । तन्नष्टमुभयं कस्माद्‌ धर्मज्ञस्य सतस्तव

স্বামীৰ কৰ্তব্য—স্ত্ৰীক সদায় ভৰণ-পোষণ কৰা আৰু ৰক্ষা কৰা। তেন্তে ধৰ্মজ্ঞ আৰু সৎপুৰুষ হৈয়ো, হে প্ৰাণনাথ, আপোনাৰ ক্ষেত্ৰত এই দুয়োটা কৰ্তব্য হঠাৎ কেনেকৈ লুপ্ত হ’ল?

Verse 42

ख्यात: प्राज्ञ: कुलीनश्न सानुक्रोशो भवान्‌ सदा । संवृत्तो निरनुक्रोश: शड्के मद्धाग्यसंक्षयात्‌

আপুনি খ্যাতিমান, প্ৰাজ্ঞ, কুলীন আৰু সদায় কৰুণাশীল। তথাপি মোৰ মনত সন্দেহ জাগে—মোৰ ভাগ্যক্ষয়ৰ বাবেই কি আপুনি মোৰ প্ৰতি নিৰ্দয় হৈ পৰিছে?

Verse 43

तत्‌ कुरुष्व नरव्यात्र दयां मयि नरर्षभ । आनुृशंस्यं परो धर्मस्त्वत्त एव हि मे श्रुतः,“नरव्याप्र! नरोत्तम! मुझपर दया करो। मैंने तुम्हारे ही मुखसे सुन रखा है कि दयालुता सबसे बड़ा धर्म है”

হে নৰব্যাঘ্ৰ, হে নৰশ্ৰেষ্ঠ—মোৰ ওপৰত দয়া কৰা। দয়াই পৰম ধৰ্ম বুলি মই আপোনাৰ মুখৰ পৰাই শুনিছোঁ।

Verse 44

एवं ब्रुवाणान्‌ यदि व: प्रतिब्रूयात्‌ कथंचन । स नर: सर्वथा ज्ञेय: कश्नासौ क्‍्व नु वर्तते

যুধিষ্ঠিৰে ক’লে—“হে ব্ৰাহ্মণ, তুমি এইদৰে কোৱা; আৰু যদি কোনোবাই কোনোভাবে তোমাক উত্তৰ দিয়ে, তেন্তে সেই মানুহজন কোন আৰু ক’ত থাকে—সেয়া নিশ্চয়কৈ জানি ল’বা।”

Verse 45

यश्चैवं वचन श्रुत्वा ब्रूयात्‌ प्रतिवचो नर: । तदादाय वचस्तस्य ममावेद्यं द्विजोत्तमा:,“विप्रवरो! आपके इन वचनोंको सुनकर जो कोई मनुष्य जैसा भी उत्तर दे, उसकी वह बात याद रखकर आपलोग मुझे बतावें

যুধিষ্ঠিৰে ক’লে—“হে দ্বিজোত্তম, এই বাক্য শুনি যি কোনো মানুহে যেনেকৈ উত্তৰ দিয়ে, তাৰ কথাটি মনত ৰাখি মোক জনাবা।”

Verse 46

यथा च वो न जानीयाद्‌ ब्रुवतो मम शासनात्‌ | पुनरागमनं चैव तथा कार्यमतन्द्रितै:

এনেদৰে ব্যৱস্থা কৰা, যাতে কোনেও নাজানে যে তোমালোকে মোৰ আদেশত এই কথা কৈছা। আৰু উত্তৰ পালে আলস্য ত্যাগ কৰি বিনা বিলম্বে পুনৰ ইয়ালৈ ঘূৰি আহিবা।

Verse 47

यदि वासौ समृद्धः स्याद्‌ यदि वाप्यधनो भवेत्‌ | यदि वाप्यसमर्थ: स्याज्ज्ञेयमस्य चिकीर्षितम्‌

উত্তৰ দিবলৈ অহা মানুহ ধনী হওক বা দৰিদ্ৰ, সক্ষম হওক বা অক্ষম—তেওঁ প্ৰকৃততে কি কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰে, সেই কথা জানিবলৈ চেষ্টা কৰা উচিত।

Verse 48

एवमुक्तास्त्वगच्छंस्ते ब्राह्मणा: सर्वतो दिशम्‌ नलं॑ मृगयितुं राजंस्तदा व्यसनिनं तथा

এনেদৰে কোৱা হ’লে, হে ৰাজন, সেই ব্ৰাহ্মণসকলে তেতিয়া বিপদগ্ৰস্ত ৰজা নলক বিচাৰি সকলো দিশলৈ যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 49

ते पुराणि सराष्ट्राणि ग्रामान्‌ घोषांस्तथा55 श्रमान्‌ । अन्वेषन्तो नलं राजन्‌ नाधिजममुद्धिजातय:

হে ৰাজন, তেওঁলোকে পুৰাতন নগৰ আৰু ৰাজ্য, গাঁও, গোষ্ঠ আৰু আশ্ৰমসমূহত নলক বিচাৰিলে; কিন্তু ক’তো তেওঁৰ কোনো সন্ধান নাপালে।

Verse 50

तच्च वाक्यं तथा सर्वे तत्र तत्र विशाम्पते । श्रावयांचक्रिरे विप्रा दमयन्त्या यथेरितम्‌,महाराज! दमयन्तीने जैसा बताया था, उस वाक्यको सभी ब्राह्मण भिन्न-भिन्न स्थानोंमें जाकर लोगोंको सुनाया करते थे

হে বিশামপতে মহাৰাজ, দময়ন্তীয়ে যেনেকৈ ক’লে, সেই বচনেই সেই সকলো ব্ৰাহ্মণে তাত তাত ঠাইলৈ গৈ লোকসকলক শুনাই থাকিল।

Verse 69

इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि नलोपाख्यानपर्वणि नलान्वेषणे एकोनसप्ततितमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमहाभारत वनपर्वके अन्तर्गत नलोपाख्यानपर्वमें नलकी खोजविषयक उनहत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ

এইদৰে শ্ৰীমহাভাৰতৰ বনপৰ্বৰ অন্তৰ্গত নলোপাখ্যানপৰ্বত নল-অন্বেষণ বিষয়ক ঊনসত্তৰতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।