Adhyaya 260
Daśagrīva-boonāvaraṇa, Viṣṇv-avatāra-niyoga, Vānara-sahāya-janana, Mantharā-nirmāṇa
Upa-parva: Mārkaṇḍeya-samvāda / Rāvaṇa-avadha-upāya (Vānara-sṛṣṭi-kathā)
This chapter presents a compact chain of reported speech. Mārkaṇḍeya narrates how accomplished brahmarṣis and devarājarṣis, led by Agni, approach Brahmā seeking refuge from the disruptive power of Daśagrīva (Rāvaṇa), who is described as protected by a prior boon. Agni articulates the crisis: widespread affliction of beings and the absence of any alternative protector. Brahmā responds with a constraint-based assessment—Daśagrīva is not readily conquerable in direct battle by devas or asuras—and then identifies the appointed corrective mechanism: Viṣṇu, the foremost among combatants, has descended by Brahmā’s commission to execute the necessary work. Brahmā further instructs the assembled deities to incarnate on earth and to generate heroic sons among vānaras and ṛkṣas, endowed with strength and transformative capacities, thereby establishing a support network for Viṣṇu’s mission. The narrative then specifies particular implementations: groups of devas, gandharvas, and dānavas descend in apportioned fashion; the gandharvī Dundubhī is directed for the success of the divine objective and becomes Mantharā, a hunchbacked figure in the human world. The chapter concludes by describing the extraordinary physical and martial capacities of these offspring and notes that the divine agent subsequently instructs Mantharā in role-specific tasks, which she undertakes with purposeful movement aimed at intensifying enmity.
Chapter Arc: वनवास की कठोरता में फल-मूलाहार करते हुए भी पाण्डवों की तेजस्विता बनी रहती है, पर युधिष्ठिर का मन भीतर-भीतर जलता है—भाइयों के दुःख का कारण वह अपने ही कर्म-दोष को मानते हैं। → राजर्षि युधिष्ठिर बार-बार उसी चिंता में डूबते हैं: ‘सुख के योग्य होकर भी ये महापुरुष कष्ट क्यों भोग रहे हैं?’ इसी मानसिक भार के बीच महर्षि व्यास का आगमन होता है—उनकी वाणी युधिष्ठिर की आत्मग्लानि को धर्म-चिन्तन में रूपान्तरित करने लगती है। → व्यास दान के विषय में कठोर सत्य उद्घाटित करते हैं—पृथ्वी पर दान से बढ़कर दुष्कर कुछ नहीं, क्योंकि अर्थ की तृष्णा महान है और धन दुःख से मिलता है; फिर भी समय पर आए अतिथि को प्रसन्नचित्त, मत्सर-रहित होकर यथाशक्ति देना ही धर्म है। → व्यास युधिष्ठिर को तप और काल-स्वीकार का मार्ग दिखाते हैं: सुख-दुःख पर्याय से आते हैं; विवेकी पुरुष को प्राप्त सुख का त्यागपूर्वक उपभोग और स्वतः आए दुःख का धैर्यपूर्वक वहन करना चाहिए—कृषक की भाँति काल की प्रतीक्षा और साधना में स्थिर रहना ही विजय है। → व्यास की शिक्षा के बाद भी प्रश्न शेष रहता है—क्या युधिष्ठिर इस उपदेश को केवल सुनेंगे, या दान-तप-धैर्य को अपने राजधर्म की अग्नि बनाकर आगामी परीक्षाओं में उतारेंगे?
Shlokas
Verse 1
््स् “+(>9) #::.# #55-7 (व्रीहिद्रोणिकपर्व) एकोनषष्ट्यधिकद्वधिशततमो< ध्याय: युधिष्ठिरकी चिन्ता
বৈশম্পায়নে ক’লে—হে ভৰতশ্ৰেষ্ঠ জনমেজয়! বনত বাস কৰি থকা সেই মহাত্মা পাণ্ডৱসকলৰ এগাৰ বছৰ অতি কষ্টে পাৰ হ’ল।
Verse 2
फलमूलाशनास्ते हि सुखारहँ दुःखमुत्तमम् प्राप्तकालमनुध्यान्त: सेहिरे वरपूरुषा:
তেওঁলোকে ফল-মূল খাই জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল। সুখভোগৰ যোগ্য হৈও মহাদুখ সহ্য কৰিছিল; আৰু ‘এইটো আমাৰ দুখভোগৰ নিৰ্ধাৰিত কাল’ বুলি ভাবি, ধৈৰ্যৰে নীৰৱ হৈ সকলো যন্ত্ৰণা সহিছিল—কাৰণ তেওঁলোক সকলোৱেই শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ আছিল।
Verse 3
युधिष्ठिरस्तु राजर्षिरात्मकर्मापराधजम् | चिन्तयन् स महाबाहुर्भातृणां दुःखमुत्तमम्
ৰাজর্ষি মহাবাহু যুধিষ্ঠিৰ সদায় এইদৰে ভাবিছিল—‘মোৰ ভাতৃসকলৰ ওপৰত পৰি থকা এই মহাদুখ মোৰ নিজৰ কৰ্মদোষৰ ফল; মোৰেই অপৰাধৰ বাবে তেওঁলোকে কষ্ট ভোগ কৰিছে।’
Verse 4
न सुष्वाप सुखं राजा हृदि शल्यैरिवार्पिति: । दौरात्म्यमनुपश्यंस्तत् काले द्यूतोद््भवस्य हि
ৰাজাই সুখে নিদ্ৰা কৰিব নোৱাৰিছিল; যেন হৃদয়ত শূল বিঁধা আছিল। কিয়নো সেই সময় জুৱাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা দুষ্কৃতিৰ ক্ৰূৰ অভিপ্ৰায় মনত পৰিলেই তেওঁৰ মন অস্থিৰ আৰু অশান্ত হৈ উঠিছিল।
Verse 5
संस्मरन् परुषा वाच: सूतपुत्रस्य पाण्डव: । निःश्वासपरमो दीनो बिभ्रत् कोपविषं महत्
সूतপুত্ৰ কৰ্ণৰ কঠোৰ বাক্য স্মৰণ কৰি পাণ্ডৱ যুধিষ্ঠিৰ দীন হৈ পৰিছিল, বাৰে বাৰে দীঘল নিশ্বাস এৰিছিল, আৰু অন্তৰত ক্ৰোধৰূপ মহাবিষ ধৰি ৰাখিছিল।
Verse 6
अर्जुनों यमजौ चोभौ द्रौपदी च यशस्विनी । स च भीमो महातेजा: सर्वेषामुत्तमो बली
অৰ্জুন, দুয়ো যমজ, যশস্বিনী দ্ৰৌপদী আৰু মহাতেজস্বী ভীম—তেওঁলোক সকলোৰে মাজত বলত শ্ৰেষ্ঠ আছিল।
Verse 7
अवशिष्टमल्पकाल मन्वाना: पुरुषर्षभा:
বৈশম্পায়নে ক’লে—অতি অলপ সময়হে বাকী বুলি ভাবি, সেই পুৰুষশ্ৰেষ্ঠ, বৃষভসম বীৰসকলে সেই মুহূৰ্তৰ তাড়না মনত ৰাখি তদনুযায়ী নিজৰ সংকল্প স্থিৰ কৰিলে।
Verse 8
कस्यचित् त्वथ कालस्य व्यास: सत्यवतीसुत:
বৈশম্পায়নে ক’লে—কিছু সময় অতিবাহিত হোৱাৰ পাছত সত্যৱতীপুত্ৰ ব্যাস তাত উপস্থিত হ’ল।
Verse 9
आजगाम महायोगी पाण्डवानवलोकक: । तमागतमभिप्रेक्ष्य कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिर:
মহাযোগী পাণ্ডৱসকলক চাবলৈ তাত আহিল। তেওঁৰ আগমন দেখি কুন্তীপুত্ৰ যুধিষ্ঠিৰে শ্ৰদ্ধাৰে তেওঁলৈ দৃষ্টি কৰিলে।
Verse 10
प्रत्युद्गम्य महात्मान प्रत्यगृह्नाद् यथाविधि । तदनन्तर किसी समय महायोगी सत्यवतीनन्दन व्यास पाण्डवोंको देखनेके लिये वहाँ आये। उन महात्माको आया देख कुन्तीनन्दन युधिष्ठिर उनकी अगवानीके लिये कुछ दूर आगे बढ़ गये और विधिपूर्वक स्वागत-सत्कारके साथ उन्हें अपने साथ लिवा लाये ।।
মহাত্মাক আদৰিবলৈ আগবাঢ়ি গৈ যুধিষ্ঠিৰে বিধিমতে তেওঁক গ্ৰহণ কৰিলে। তেওঁ আসন গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত যুধিষ্ঠিৰেও ওচৰত বহি—ইন্দ্ৰিয় সংযম কৰি, শুশ্ৰূষা আৰু শ্ৰৱণত তৎপৰ ৰ’ল।
Verse 11
तानवेक्ष्य कृशान् पौत्रान् वने वन््येन जीवत:
বনত বনজ আহাৰে জীৱন যাপন কৰি কৃশ হোৱা নিজৰ পৌত্ৰসকলক দেখি (ব্যাসৰ হৃদয় কৰুণাৰে দ্ৰৱীভূত হ’ল)।
Verse 12
युधिष्ठटिर महाबाहो शृणु धर्मभूतां वर
বৈশম্পায়নে ক’লে— মহাবাহু, ধৰ্মাত্মাসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ যুধিষ্ঠিৰ! মোৰ কথা শুনা। জগতত যিসকলে তপস্যা আৰু সংযম নকৰে, তেওঁলোকে মহাসুখ লাভ নকৰে। মানুহে কালক্ৰমে সুখ আৰু দুখ—দুয়োটাই পাল পাতি অনুভৱ কৰে।
Verse 13
नातप्ततपसो लोके प्राप्रुवन्ति महासुखम् | सुखदु:खे हि पुरुष: पर्यायेणोपसेवते
যিসকলে তপস্যা নকৰে, তেওঁলোকে এই লোকত মহাসুখ নাপায়। মানুহে সুখ আৰু দুখ—দুয়োটাই পাল পাতি অনুভৱ কৰে।
Verse 14
& ॥ | [5 है £ | 80५, 204८ ॥/.%% (जज 00॥7₹ 7 ॥:20॥067//॥ 4 , है. ब् हि: 006५2 | ४: ३< न हानन्तं सुखं कक्षित् प्राप्नोति पुरुषर्षभ । प्रज्ञावांस्त्वेव पुरुष: संयुक्त: परया घधिया
হে পুৰুষশ্ৰেষ্ঠ! কোনোেও অনন্ত, অবিচ্ছিন্ন সুখ নাপায়। কিন্তু পৰম বিবেকৰে যুক্ত প্ৰজ্ঞাৱান মানুহেই ভাগ্যৰ পৰিবর্তনৰ মাজতো সংযত আৰু স্থিৰ থাকে।
Verse 15
सुखमापतितं सेवेद् दुः:खमापतितं वहेत्
সুখ নিজে আহিলে তাক গ্ৰহণ কৰি উপভোগ কৰা; আৰু দুখ অযাচিতভাৱে আহিলে তাক ধৈৰ্যৰে সহন কৰা।
Verse 16
तपसो हि परं नास्ति तपसा विन्दते महत्
তপস্যাতকৈ ওপৰ একো নাই; তপস্যাৰ দ্বাৰাই মানুহে মহৎ ফল লাভ কৰে।
Verse 17
सत्यमार्जवमक्रोध: संविभागो दम: शम:
বৈশম্পায়নে ক’লে—মহাৰাজ! সত্য, সৰলতা, ক্ৰোধৰ অভাৱ, দেৱতা আৰু অতিথিক অৰ্ঘ্য-অন্ন দান কৰি পাছত অন্নাদি ভাগ-বতৰা কৰি গ্ৰহণ, ইন্দ্ৰিয়-সংযম আৰু অন্তঃশান্তি—এইবোৰ পুণ্যবান ধৰ্মনিষ্ঠ নৰৰ পাৱন গুণ; ই ব্যক্তি আৰু সমাজ দুয়োটাকে শুদ্ধ কৰে।
Verse 18
अनसूयाविहिंसा च शौचमिन्द्रियसंयम: । पावनानि महाराज नराणां पुण्यकर्मणाम्
বৈশম্পায়নে ক’লে—মহাৰাজ! অনসূয়া (আনৰে গুণত দোষ নেদেখা), অহিংসা, শৌচ (বাহ্য-অন্তঃশুদ্ধি) আৰু ইন্দ্ৰিয়-সংযম—এইবোৰ পুণ্যকর্মত নিবিষ্ট নৰৰ পাৱন গুণ।
Verse 19
अधर्मरुचयो मूढास्तिर्यग्गतिपरायणा: । कृच्छाां योनिमनुप्राप्ता न सुखं विन्दते जना:
বৈশম্পায়নে ক’লে—অধৰ্মত ৰুচি থকা মোহগ্ৰস্ত লোক তিৰ্যক্গতিতেই পৰায়ণ হয়; পশু-পক্ষী আদি নীচ যোনিত জন্ম পায়। সেই কষ্টদায়ক জন্মত পৰি তেওঁলোকে সুখ নাপায়।
Verse 20
इह यत् क्रियते कर्म तत् परत्रोपयुज्यते । तस्माच्छरीरं युञज्जीत तपसा नियमेन च,“इस लोकमें जो कर्म किया जाता है, उसका फल परलोकमें भोगना पड़ता है। इसलिये अपने शरीरको तप और नियमोंके पालनमें लगावे
বৈশম্পায়নে ক’লে—ইহলোকত যি কৰ্ম কৰা হয়, সেয়াই পৰলোকত ফলদায়ক হয়। সেয়ে তপস্যা আৰু নিয়মপালনত দেহক নিয়োজিত কৰা উচিত।
Verse 21
यथाशक्ति प्रयच्छेत सम्पूज्याभिप्रणम्य च । काले प्राप्ते च हृष्टात्मा राजन् विगतमत्सर:
বৈশম্পায়নে ক’লে—ৰাজন! সময়মতে অতিথি আহিলে, ঈৰ্ষা আৰু ক্ৰোধ ত্যাগ কৰি হৰ্ষচিত্তে, সামৰ্থ্য অনুসাৰে দান দিয়া; বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি শ্ৰদ্ধাৰে প্ৰণাম কৰা।
Verse 22
सत्यवादी लभेतायुरनायासमथार्जवम् | अक्रोधनो5नसूयश्न निर्वतिं लभते पराम्
বৈশম্পায়নে ক’লে— যি সত্যভাষী, সি দীঘল আয়ু, ক্লেশহীন স্বস্তি আৰু সৰলতা লাভ কৰে। যি ক্ৰোধমুক্ত আৰু আনৰ দোষ নেদেখে, সি পৰম শান্তি আৰু তৃপ্তি প্ৰাপ্ত হয়।
Verse 23
दान्त: शमपर: शश्वत् परिक्लेशं न विन्दति । न च तप्यति दान्तात्मा दृष्टवा परगतां श्रियम्
বৈশম্পায়নে ক’লে— যি ইন্দ্ৰিয়সংযমী আৰু সদা অন্তঃশান্তিত নিবিষ্ট, সি নিৰন্তৰ ক্লেশত নপৰে। যি মন জয় কৰিছে, সি আনৰ সমৃদ্ধি দেখি ঈৰ্ষাত দগ্ধ নহয়।
Verse 24
संविभक्ता च दाता च भोगवान् सुखवान् नर: । भवत्यहिंसकश्चैव परमारोग्यमश्चुते
বৈশম্পায়নে ক’লে— যি যথাযথ ভাগ বণ্টন কৰি—বিশেষকৈ দেৱতা আৰু অতিথিক—অৰ্পণ কৰে, সি ভোগসামগ্ৰীত সমৃদ্ধ হয়। দানশীল মানুহ সুখী থাকে। আৰু যি সকলো প্ৰাণীৰ প্ৰতি অহিংস, সি পৰম আৰোগ্য লাভ কৰে।
Verse 25
मान्यमानयिता जन्म कुले महति विन्दति । व्यसनैर्न तु संयोगं प्राप्रोति विजितेन्द्रिय:
বৈশম্পায়নে ক’লে— যি মান্যজনক মান দিয়ে, সি মহৎ কুলত জন্ম লাভ কৰে। ইন্দ্ৰিয়জয়ী ব্যক্তি ব্যসন আৰু বিপদৰ সঙ্গ নাপায়; সি ইহলোকে আৰু পৰলোকে—উভয়তে—অত্যন্ত সুখ লাভ কৰে।
Verse 26
शुभानुशयबुद्धिह्हि संयुक्त: कालधर्मणा । प्रादुर्भवति तद्योगात् कल्याणमतिरेव स:
বৈশম্পায়নে ক’লে— যাৰ বুদ্ধি সদায় শুভ সংস্কাৰত আসক্ত থাকে, সি কালধৰ্মৰ সংযোগে—অর্থাৎ মৃত্যুকালে—সেই শুভ প্ৰবৃত্তিৰ যোগবলে কল্যাণমতি হৈ পুনৰ প্ৰাদুৰ্ভৱ হয়।
Verse 27
युधिछिर उवाच भगवन् दानधर्माणां तपसो वा महामुने । किंस्विद् बहुगुणं प्रेत्य कि वा दुष्करमुच्यते
যুধিষ্ঠিৰে ক’লে— ভগৱন, মহামুনে! দানধৰ্ম আৰু তপস্যা—এই দুয়োটাৰ ভিতৰত পৰলোকত কাৰ ফল অধিক বুলি মানা হয়? আৰু এই দুয়োটাৰ ভিতৰত কোনটো অধিক দুষ্কৰ বুলি কোৱা হয়?
Verse 28
व्यास उवाच दानान्न दुष्करं तात पृथिव्यामस्ति किंचन | अर्थ च महती तृष्णा स च दुःखेन लभ्यते
ব্যাসে ক’লে— বৎস! এই পৃথিৱীত দানতকৈ দুষ্কৰ আন একো নাই। ধনৰ প্ৰতি মানুহৰ তৃষ্ণা অতি বৃহৎ, আৰু ধনো দুখ-কষ্টেৰে লাভ হয়।
Verse 29
परित्यज्य प्रियान् प्राणाम् धनार्थ हि महामते । प्रविशन्ति नरा वीरा: समुद्रमटवीं तथा
ব্যাসে ক’লে— হে মহামতে! ধনৰ বাবে মানুহে প্ৰিয় প্ৰাণৰ মমতাও ত্যাগ কৰে। কিছুমান বীৰ সাগৰত নামি পৰে, আৰু কিছুমান লাভৰ আশায় ভয়ংকৰ অৰণ্যত ঘূৰি ফুৰে।
Verse 30
कृषिगोरक्ष्यमित्येके प्रतिपद्यन्ति मानवा: । पुरुषा: प्रेष्पतामेके निर्गच्छन्ति धनार्थिन:
ব্যাসে ক’লে— কিছুমান মানুহে কৃষি আৰু গোৰক্ষা উপাৰ্জনৰ উপায় হিচাপে গ্ৰহণ কৰে; আৰু কিছুমান ধনৰ আকাঙ্ক্ষাত পৰসেৱাত যোগ দিবলৈ দূৰলৈ ওলাই যায়।
Verse 31
तस्माद् दु:खार्जितस्यैव परित्याग: सुदुष्कर: । न दुष्करतरं दानात् तस्माद् दान॑ मतं मम
সেয়ে কষ্টেৰে অৰ্জিত ধন ত্যাগ কৰা অতি দুষ্কৰ। দানতকৈ দুষ্কৰ আন একো নাই; সেয়ে মোৰ মতে দানেই শ্ৰেষ্ঠ।
Verse 32
विशेषस्त्वत्र विज्ञेयो न्यायेनोपार्जितं धनम् | पात्रे काले च देशे च साधुभ्य: प्रतिपादयेत्
ইয়াত এটা বিশেষ কথা বুজি ল’ব লাগে—ন্যায়ে উপাৰ্জিত ধন পাত্ৰৰ যোগ্যতা আৰু উপযুক্ত দেশ-কাল বিবেচনা কৰি সাধু-সজ্জনসকলক দান কৰা উচিত।
Verse 33
अन्यायात् समुपात्तेन दानधर्मो धनेन यः । क्रियते न स कर्तरिं त्रायते महतो भयात्,अन्यायसे प्राप्त किये हुए धनके द्वारा जो दानधर्म किया जाता है वह कर्ताकी महान् भयसे रक्षा नहीं कर पाता
অন্যায়ে উপাৰ্জিত ধনেৰে কৰা দান-ধৰ্মে কৰ্তাক মহাভয়ৰ পৰা ৰক্ষা কৰিব নোৱাৰে।
Verse 34
पात्रे दानं स्वल्पमपि काले दत्तं युधिष्ठिर मनसा हि विशुद्धेन प्रेत्यानन्तफलं स्मृतम्
হে যুধিষ্ঠিৰ! বিশুদ্ধ মনে উপযুক্ত সময়ত সৎপাত্ৰক দিয়া অল্প দানেও মৃত্যুৰ পাছত অনন্ত ফল দিয়ে বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে।
Verse 35
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । ब्रीहिद्रोणपरित्यागाद् यत् फलं प्राप मुदूगल:
এই বিষয়তো পণ্ডিতসকলে এটা প্ৰাচীন ইতিবৃত্ত উদাহৰণ দিয়ে কয়—এটা দ্ৰোণ ধান ত্যাগ কৰি মুদূগল ঋষিয়ে মহৎ ফল লাভ কৰিছিল।
Verse 66
युधिष्ठिरमुदी क्षन्तः सेहुर्दु:खमनुत्तमम् । अर्जुन
ৰাজা যুধিষ্ঠিৰৰ ফালে দৃষ্টি স্থিৰ কৰি তেওঁলোকে অনুত্তম দুখ সহিলে। অৰ্জুন, দুয়ো ভ্ৰাতা নকুল-সহদেৱ, যশস্বিনী দ্ৰৌপদী আৰু পুৰুষশ্ৰেষ্ঠ বলৱান মহাতেজস্বী ভীমসেন—সকলোৱে নীৰৱে মহাদুখ বহন কৰিলে।
Verse 76
वपुरन्यदिवाकार्षुरुत्साहामर्षचेष्टितै: । “अब तो वनवासका थोड़ा-सा ही समय शेष रह गया है, ऐसा समझकर नरश्रेष्ठ पाण्डवोंने उत्साह एवं अमर्षयुक्त चेष्टाओंसे अपने शरीरको किसी और ही प्रकारका बना लिया था
বনবাসৰ অতি অলপ সময়হে অৱশিষ্ট—এই কথা বুজি নৰশ্ৰেষ্ঠ পাণ্ডৱসকলে নবউৎসাহ আৰু ধৰ্মসম্মত আমৰ্ষে উদ্দীপ্ত কৰ্মে নিজৰ দেহক যেন অন্য ৰূপলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিলে; তেওঁলোক সম্পূৰ্ণ ভিন্ন যেন দেখা গ’ল।
Verse 103
तोषयन् प्रणिपातेन व्यासं पाण्डवनन्दन: । जब वे आसनपर बैठ गये तब पाण्डवोंका आनन्द बढ़ानेवाले युधिष्ठिर अपनी इन्द्रियोंको संयममें रखते हुए सेवाकी इच्छासे व्यासजीके पास ही बैठ गये और उनके चरणोंमें प्रणाम करके उन्होंने महर्षिको संतुष्ट किया
সকলোৱে আসনত বহাৰ পাছত পাণ্ডৱৰ আনন্দবর্ধক যুধিষ্ঠিৰে ইন্দ্ৰিয়সংযম কৰি সেবাভাৱে ব্যাসৰ ওচৰত বহিল। মহৰ্ষিৰ চৰণত প্ৰণাম কৰি তেওঁ ব্যাসক সন্তুষ্ট কৰিলে।
Verse 116
महर्षिरनुकम्पार्थमब्रवीद् बाष्पगद्गदम् | अपने पौत्रोंको वनवासके कष्टसे दुर्बल तथा जंगली फल-मूल खाकर जीवननिर्वाह करते देख महर्षि व्यासको बड़ी दया आयी। वे उनपर कृपा करनेके लिये नेत्रोंसे आँसू बहाते हुए गदगद कण्ठसे बोले--
বনবাসৰ কষ্টত দুৰ্বল হৈ বনৰ ফল-মূল খাই জীৱন ধাৰণ কৰা নিজৰ পৌত্ৰসকলক দেখি মহৰ্ষি ব্যাস কৰুণাত অভিভূত হ’ল। অনুকম্পা দেখুৱাবলৈ তেওঁ চকুৰে অশ্ৰু বোৱাই গদগদ কণ্ঠে ক’লে।
Verse 146
उदयास्तमनज्ञो हि न हृष्पति न शोचति । “नरश्रेष्ठी कोई भी इस जगत्में ऐसा सुख नहीं पाता
উদয়-অস্ত নাজানা ব্যক্তি ন হর্ষিত হয়, ন শোক কৰে। কিয়নো, হে নৰশ্ৰেষ্ঠ, এই জগতত কেতিয়াও শেষ নোহোৱা সুখ কোনোবাই নাপায়। কিন্তু উত্তম বুদ্ধিসম্পন্ন জ্ঞানী পুৰুষ উৎপত্তি, স্থিতি আৰু লয়ৰ অধিষ্ঠানস্বৰূপ পৰমাত্মাক জানি হর্ষ-শোক দুয়োটাৰ পৰা মুক্ত থাকে।
Verse 153
कालप्राप्तमुपासीत सस्यानामिव कर्षक: । “अतः विवेकी पुरुषको उचित है कि प्राप्त हुए सुखका (त्यागपूर्वक) सेवन करे और स्वतः आये हुए दुःखका भार भी (टैर्यपूर्वक) वहन करे। जैसे किसान बीज बोकर समयके अनुसार प्रारब्धवश जितना अन्न मिलता है
সেয়ে বিবেকী পুৰুষে আহি পোৱা সুখ আসক্তিহীনভাবে উপভোগ কৰা উচিত, আৰু নিজে নিজে আহি পৰা দুঃখৰ ভাৰ ধৈৰ্যৰে বহন কৰা উচিত। যেনেকৈ কৃষকে বীজ বপন কৰি ঋতু অনুসাৰে দैৱবশত যিমান শস্য পাকে সিমানেই গ্ৰহণ কৰে; তেনেকৈ মানুহেও সময়ে সময়ে ভাগ্যবশত প্ৰাপ্ত সুখ-দুঃখ দুয়োটাই স্বীকাৰ কৰা উচিত।
Verse 166
नासाध्यं तपस: किंचिदिति बुद्धयस्व भारत । “भारत! तपसे बढ़कर दूसरा कोई साधन नहीं है। तपसे मनुष्य महत्पद (परमात्मा)-को प्राप्त कर लेता है। तुम इस बातको अच्छी तरह जान लो कि तपस्यासे कुछ भी असाध्य नहीं है
বৈশম্পায়নে ক’লে—হে ভাৰত, এই কথা ভালদৰে বুজি লোৱা: তপস্যাৰে অসাধ্য বুলি একো নাই। তপেই পৰম উপায়; তাৰ দ্বাৰাই মানুহে পৰম অৱস্থালৈ উপনীত হয়।
Verse 259
इति श्रीमहा भारते वनपर्वणि व्रीहिद्रौणिकपर्वणि दानदुष्करत्वक थने एकोनषष्ट्यधिकद्विशततमो<ध्याय:
এইদৰে শ্ৰীমহাভাৰতৰ বনপৰ্বৰ অন্তৰ্গত ব্ৰীহিদ্ৰৌণিক উপপৰ্বত দানৰ দুষ্কৰতা বিষয়ক বৰ্ণনা কৰা দুইশ ঊনষাটতম (২৫৯তম) অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Frequently Asked Questions
The problem is how to stop a powerful aggressor protected by a boon without violating the constraints that make direct defeat infeasible; the chapter frames a rule-aware solution through incarnation and alliance-building rather than unrestricted force.
The text models governance as multi-layered causality: cosmic order responds to disorder through authorized, proportionate mechanisms—delegation, embodiment, and the creation of enabling conditions—highlighting that efficacy operates within normative limits.
No explicit phalaśruti appears in this excerpted chapter; its meta-function is etiological and explanatory, situating later events within a broader causal architecture rather than promising a stated recitational benefit.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.