Shloka 2
Droṇa-parva Adhyāya 60: Arjuna’s return, auspicious omens, and mission delegation
नारदजी कहते हैं--सूंजय! हमारे सुननेमें आया है कि राजा भगीरथ भी मर गये, जिन्होंने अपने पूर्वजोंका उद्धार करनेके लिये इस भूतलपर गंगाजीको उतारा था। जिन महामना नरेशके बाहुबलसे इन्द्र बहुत प्रसन्न थे, जिन्होंने प्रचुर एवं उत्तम दक्षिणासे युक्त हविष्य, मन्त्र और अन्नसे सम्पन्न सौ अश्वमेध यज्ञोंका अनुष्ठान किया और देवताओंका आनन्द बढ़ाया, जिनके महान् यज्ञमें इन्द्र सोमरस पीकर मदोन्मत्त हो उठे थे तथा जिनके यहाँ रहकर लोकपूजित भगवान् देवेन्द्रने अपने बाहुबलसे अनेक सहस्र असुरोंको पराजित किया, उन्हीं राजा भगीरथने यज्ञ करते समय गंगाके दोनों किनारोंपर सोनेकी ईंटोंके घाट बनवाये थे ।। यः: सहस्र॑ं सहस्राणां कन्या हेमविभूषिता: । राज्ञश्न राजपुत्रांश्व ब्राह्मणेभ्यो हूमन्यत,इतना ही नहीं, उन्होंने कितने ही राजाओं तथा राजपुत्रोंकी जीतकर उनके यहाँसे सुवर्णमय आभूषणोंसे विभूषित दस लाख कन्याएँ लाकर उन्हें ब्राह्मणोंको दान किया था
nārada uvāca—saṃjaya! asmākaṃ śravaṇam āgataṃ yat rājā bhagīratho 'pi mṛtaḥ, yaḥ pṛthivyāṃ gaṅgāṃ avatārayām āsa pitr̥ṇāṃ mokṣārtham. yasya bāhubalena śakro 'tyantaṃ tuṣṭaḥ, yaś ca havir-mantrānna-sampannānāṃ prabhūta-śreṣṭha-dakṣiṇānāṃ ca śatam aśvamedhānām anuṣṭhānena devān ānanditavān; yasya mahāyajñe indraḥ somarasaṃ pītvā madonmatta ivābhavat; yasya gṛhe tiṣṭhan loka-pūjito devarājaḥ svabāhubalena bahūn sahasrān asurān parājitavān; sa eva bhagīrathaḥ yajñakāle gaṅgāyā ubhayataṭe suvarṇa-iṣṭakābhiḥ ghaṭān kārayām āsa. api ca, sa rājñāṃ rājaputrāṇāṃ ca jitvā hema-vibhūṣitāḥ kanyāḥ daśa-lakṣa-saṃkhyāḥ ānīya brāhmaṇebhyo dānam adāt.
নাৰদে ক’লে—“সঞ্জয়, আমি শুনিছোঁ যে ৰজা ভগীৰথো পৰলোকগামী হৈছে—যিজনে পিতৃউদ্ধাৰৰ বাবে গংগাক এই ভূতললৈ নামাইছিল। যাৰ বাহুবলে ইন্দ্ৰ অতি প্ৰসন্ন হৈছিল; যিয়ে হবি, মন্ত্ৰ আৰু অন্নে সমৃদ্ধ, উৎকৃষ্ট আৰু প্ৰচুৰ দক্ষিণাসহ শত অশ্বমেধ যজ্ঞ সম্পন্ন কৰি দেৱতাসকলৰ আনন্দ বৃদ্ধি কৰিছিল। তেওঁৰ মহাযজ্ঞত ইন্দ্ৰে সোমপান কৰি উল্লাসমত্ত হৈছিল; আৰু ভগীৰথৰ সান্নিধ্যত থাকি, লোকপূজিত দেৱৰাজ ইন্দ্ৰে নিজৰ পৰাক্ৰমে বহু সহস্ৰ অসুৰক পৰাজিত কৰিছিল। সেই ভগীৰথে যজ্ঞকালত গংগাৰ দুয়ো তীৰত সোণৰ ইটাৰে ঘাট নিৰ্মাণ কৰাইছিল। তদুপৰি বহু ৰজা আৰু ৰাজপুত্ৰক জয় কৰি, সোণৰ অলংকাৰৰে ভূষিত দহ লক্ষ কন্যা আনি তেওঁ ব্ৰাহ্মণসকলক দান কৰিছিল।”
नारद उवाच
Educational Q&A
Even the most renowned and meritorious king—one who fulfilled ancestral duty, performed great sacrifices, and gave lavish gifts—still meets death. The passage underscores impermanence and urges reflection on dharma: righteous action and generosity create fame and merit, yet mortality remains universal.
Narada reports to Sanjaya that Bhagiratha has died, then recounts Bhagiratha’s extraordinary deeds: bringing the Ganga to earth for his ancestors, performing a hundred Ashvamedhas with abundant offerings and priestly gifts, hosting Indra who drank Soma and fought asuras, building golden ghats on the Ganga, and donating vast wealth—including many ornamented maidens obtained after conquering kings and princes—to Brahmins.