Shloka 92
अवर्षतां शरवर्ष वृष्टिमन्ताविवाम्बुदौ । अश्वत्थामा और भीमसेन दोनों वीर महान् बलवान् एवं पराक्रमी थे। वे समरभूमिमें वर्षा करनेवाले दो बादलोंके समान परस्पर बाणोंकी बौछार करने लगे ।। भीमनामाड्किता बाणा: स्वर्णपुड्खा: शिलाशिता:
sañjaya uvāca | avarṣatāṃ śaravarṣaṃ vṛṣṭimantāv ivāmbudau | aśvatthāmā ca bhīmasenaś ca vīrau mahābalaparākramau | samare ’nyonyam iṣubhir varṣantāv iva meghau babhūvatuḥ || bhīmanāmāṅkitā bāṇāḥ svarṇapuṅkhāḥ śilāśitāḥ ||
সঞ্জয়ে ক’লে—অশ্বত্থামা আৰু ভীমসেন—দুয়ো বীৰ, মহাবলৱান আৰু পৰাক্ৰমশালী—ৰণভূমিত বৰ্ষাভাৰী দুটা মেঘৰ দৰে শৰবৃষ্টি বৰষাবলৈ ধৰিলে। তেওঁলোকে পৰস্পৰৰ ওপৰত অবিৰত বাণবৃষ্টি নিক্ষেপ কৰি প্ৰতিঘাত দিলে, যেন গর্জন-বিদ্যুৎধ্বনিত প্ৰতিযোগিতা চলিছে। ভীমৰ নামাঙ্কিত, স্বৰ্ণপুচ্ছযুক্ত আৰু শিলাত শাণিত তীক্ষ্ণ বাণ সেই সংঘৰ্ষত উৰি গ’ল।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how war amplifies human capacities—courage, skill, and endurance—yet expresses them through destructive force. The cloud-and-rain simile aestheticizes battle while implicitly reminding the listener that prowess (parākrama) is ethically ambivalent: it can be admirable as discipline and resolve, but it also fuels the cycle of harm when yoked to vengeance and rivalry.
Sanjaya describes Ashvatthama and Bhima engaging in a fierce exchange of arrows. They shower each other with volleys like two rain-bearing clouds. The mention of arrows marked with Bhima’s name, with golden fletching and stone-sharpened points, underscores the intensity, preparation, and personal stamp of the combat.