Adhyaya 181

Verse 1

संजय कहते हैं--राजन! राक्षस अलायुधका वध करके घटोत्कच मन-ही-मन बड़ा प्रसन्न हुआ और वह आपकी सेनाके सामने खड़ा हो नाना प्रकारसे सिंहनाद करने लगा

সঞ্জয়ে ক’লে—ৰাজন! ৰাক্ষস আলাযুধক বধ কৰি ঘটোৎকচ মনতে অতি প্ৰসন্ন হ’ল; তাৰ পাছত আপোনাৰ সেনাৰ সন্মুখত থিয় হৈ নানাভাৱে সিংহনাদ কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 2

तस्य तं॑ तुमुलं शब्दं श्रुत्वा कुउजरकम्पनम्‌ | तावकानां महाराज भयमासीत्‌ सुदारुणम्‌,महाराज! उसकी वह भयंकर गर्जना हाथियोंको भी कँपा देनेवाली थी। उसे सुनकर आपके योद्धाओंके मनमें अत्यन्त दारुण भय समा गया

মহারাজ! তাৰ সেই ভয়ংকৰ গর্জন হাতীকেও কঁপাই তুলিছিল। সেয়া শুনি আপোনাৰ যোদ্ধাসকলৰ মনত অতি দাৰুণ ভয় ছাই পৰিল।

Verse 3

अलायुधविषफक्त तु भैमसेनिं महाबलम्‌ । दृष्टवा कर्णो महाबाहु: पञज्चालान्‌ समुपाद्रवत्‌,जिस समय महाबली घटोत्कच अलायुधके साथ उलझा हुआ था, उस समय उसे उस अवस्थामें देखकर महाबाहु कर्णने पांचालोंपर धावा किया

অলায়ুধৰ সৈতে বিষবাধিত আৰু আহত অৱস্থাত ভীমসেনপুত্ৰ মহাবলী ঘটোৎকচ ঘোৰ যুদ্ধত জড়িত থকা দেখি, মহাবাহু কৰ্ণে সুযোগ ধৰি পাঞ্চালসকলৰ ওপৰত ধাৱা কৰিলে।

Verse 4

दशभिर्दशभिर्बाणैर्धुश्द्युम्मशिखण्डिनौ । दृढै: पूर्णायतोत्सूष्टैबिंभेद नतपर्वभि:,उसने पूर्णतः खींचकर छोड़े गये झुकी हुई गाँठवाले दस-दस सुदृढ़ बाणोंद्वारा धृष्टद्युम्न और शिखण्डीको घायल कर दिया

সম্পূৰ্ণকৈ টানি এৰি দিয়া, বেঁকা গাঁঠযুক্ত, দৃঢ় দহ-দহটা বাণৰ বৰ্ষাৰে সি ধৃষ্টদ্যুম্ন আৰু শিখণ্ডী—দুয়োকেই বিদ্ধ কৰি আহত কৰিলে।

Verse 5

ततः परमनाराचैर्युधामन्यूत्तमौजसौ । सात्यकिं च रथोदारं कम्पयामास मार्गणै:,तत्पश्चात्‌ उसने अच्छे-अच्छे नाराचोंद्वारा युधामन्यु और उत्तमौजाको तथा अनेक बाणोंसे उदार महारथी सात्यकिको भी कम्पित कर दिया

তাৰ পাছত সি উৎকৃষ্ট নাৰাচেৰে যুধামন্যু আৰু উত্তমৌজাক কঁপাই তুলিলে; আৰু বহু বাণেৰে উদাৰ মহাৰথী সাত্যকিকো টলমল কৰালে।

Verse 6

तेषामप्यस्यतां संख्ये सर्वेषां सव्यदक्षिणम्‌ । मण्डलान्येव चापानि व्यदृश्यन्त जनाधिप,नरेश्वर! वे सात्यकि आदि भी बायें-दायें बाण चला रहे थे। उस समय उन सबके धनुष भी मण्डलाकार ही दिखायी देते थे

হে জনাধিপ! সেই সমৰত সাত্যকি আদি সকলোৱে বাঁওফালে-সোঁফালে সমানভাৱে বাণ নিক্ষেপ কৰিছিল; তেতিয়া তেওঁলোকৰ ধনুবোৰ মণ্ডলাকাৰ বৃত্তৰ দৰে দেখা গৈছিল।

Verse 7

तेषां ज्यातलनिर्घोषो रथनेमिस्वनश्न ह । मेघानामिव घ॒र्मान्ति बभूव तुमुलो निशि

সেই নিশাত তেওঁলোকৰ ধনুৰ্জ্যাৰ টংকাৰ আৰু ৰথচক্ৰৰ গর্জন মিলি এক ভয়ংকৰ কোলাহল হৈ উঠিল—ঘৰ্মান্তত বৰ্ষামেঘৰ গর্জনৰ দৰে।

Verse 8

ज्यानेमिघोषस्तनयित्नुमान्‌ वै धनुस्तडिन्मण्डलकेतुशृड्भ: । शरौघवर्षाकुलवृष्टि मां श्व संग्राममेघ: स बभूव राजन्‌

সঞ্জয়ে ক’লে—হে ৰাজন, তেওঁ যেন যুদ্ধৰ বৰ্ষাকালীন মেঘৰ দৰে দেখা দিছিল। ধনুৰ প্ৰত্যঞ্চাৰ গর্জন আৰু ৰথচক্ৰৰ ঘৰ্ঘৰ ধ্বনি সেই মেঘৰ বজ্ৰনাদৰ দৰে; ধনু বিদ্যুৎ-বৃত্তৰ দৰে দীপ্ত; ধ্বজৰ অগ্ৰভাগ সেই মেঘৰ সৰ্বোচ্চ শিখৰৰ দৰে উচ্ছ; আৰু বাণসমূহৰ ঘন বৰ্ষণেই আছিল তাৰ বৰষুণ।

Verse 9

तददभुतं शैल इवाप्रकम्पो वर्ष महाशैलसमानसार: । विध्वंसयामास रणे नरेन्द्र वैकर्तन: शत्रुगणावमर्दी

সঞ্জয়ে ক’লে—হে ৰাজন, তেতিয়া বৈকর্তন কৰ্ণ—পৰ্বতৰ দৰে অচল, মহাশৈলসম বলৱান, শত্রুগণ-মৰ্দনকাৰী—ৰণত সেই আশ্চৰ্য বাণবৃষ্টিক ধ্বংস কৰি পেলালে।

Verse 10

ततोअतुलैर्वज़निपातकल्पै: शितै: शरै: काञ्चनचित्रपुड्खै: । शत्रून्‌ व्यपोहत्‌ समरे महात्मा वैकर्तन: पुत्रहिते रतस्ते

সঞ্জয়ে ক’লে—তাৰপিছত আপোনাৰ পুত্ৰসকলৰ হিতত ৰত মহাত্মা বৈকর্তন কৰ্ণে, সোণালী বিচিত্ৰ পুচ্ছযুক্ত, অতুলনীয় তীক্ষ্ণ আৰু বজ্ৰাঘাতসম আঘাতকাৰী বাণেৰে সমৰত শত্রুসকলক হটাই দিলে।

Verse 11

संछिन्नभिन्नध्वजिनश्व केचित्‌ केचिच्छरैरदितभिन्नदेहा: | केचिद्‌ विसूता विहयाश्न केचिद्‌ वैकर्तनेनाशु कृता बभूवु:

সঞ্জয়ে ক’লে—তাত বৈকর্তনে অতি শীঘ্ৰে কিছুমানৰ ধ্বজ-চিহ্ন ছিন্নভিন্ন কৰিলে, কিছুমানৰ দেহ বাণেৰে পীড়িত কৰি বিদীৰ্ণ কৰিলে; কিছুমানক সাৰথিহীন কৰিলে, কিছুমানক অশ্বহীন কৰিলে।

Verse 12

अविन्दमानास्त्वथ शर्म संख्ये यौधिष्ठिरं ते बलमभ्यपद्यन्‌ । तान्‌ प्रेक्ष्य भग्नान्‌ विमुखीकृतांश्व घटोत्कचो रोषमतीव चक्रे

সঞ্জয়ে ক’লে—তাৰপিছত যুদ্ধৰ ভিৰত কোনো আশ্ৰয় নাপাই তেওঁলোকে যুধিষ্ঠিৰৰ সেনালৈ আশ্ৰয় ল’বলৈ গ’ল। তেওঁলোকক ভগ্ন আৰু পিঠি দি ঘূৰি যোৱা দেখি ঘটোৎকচ অতি তীব্ৰ ৰোষত জ্বলি উঠিল।

Verse 13

योद्धालोग युद्धमें किसी तरह चैन न पाकर युधिष्छिरकी सेनामें घुसने लगे। उन्हें तितर- बितर और युद्धसे विमुख हुआ देख घटोत्कचको बड़ा रोष हुआ ।।

সঞ্জয়ে ক’লে—যুদ্ধৰ ঘোৰ ভিৰত একো স্বস্তি নাপাই যোদ্ধাসকলে যুধিষ্ঠিৰৰ সেনাত জোৰকৈ সোমাবলৈ ধৰিলে। তেওঁলোকক ছিন্নভিন্ন আৰু ৰণবিমুখ হোৱা দেখি ঘটোৎকচ তীব্ৰ ক্ৰোধত আৱিষ্ট হ’ল। সোন-ৰত্নে খচিত দীপ্তিমান শ্ৰেষ্ঠ ৰথত আৰোহণ কৰি সিংহৰ দৰে গর্জন কৰিলে; তাৰ পাছত বৈকর্তন কৰ্ণৰ ওচৰলৈ গৈ বজ্ৰসম কঠোৰ আৰু ভয়ংকৰ বাণেৰে তাক বিদ্ধ কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 14

तौ कर्णिनाराचशिलीमुखैश्न नालीकदण्डासनवत्सदन्तै: । वराहकर्णै: सविपाठशच्ञैः क्षुयप्रवर्षश्न विनेदतु: खम्‌

সঞ্জয়ে ক’লে—সেই দুয়ো জনে কৰ্ণী, নাৰাচ, শিলীমুখ, নালীক, দণ্ড, আসন, বৎসদন্ত, বৰাহকৰ্ণ, বিপাট, শৃঙ্গ আৰু ক্ষুৰ আদি শৰ বৰ্ষণ কৰি, ধনুৰ্ঘোষৰ গর্জনে আকাশক প্ৰতিধ্বনিত কৰি তুলিলে।

Verse 15

तद्‌ बाणधारावृतमन्तरिक्षं तिर्यग्गताभि: समरे रराज । सुवर्णपुडुखज्वलितप्र भाभि- विचित्रपुष्पाभिरिव स्रजाभि:

সঞ্জয়ে ক’লে—সেই সমৰত বাণধাৰাৰে আৱৃত আকাশ, তিৰ্যক গতিৰে উৰা শৰসমূহৰ স্বৰ্ণময় পাখিৰ পৰা ছড়োৱা জ্বলন্ত দীপ্তিত উজ্জ্বল হৈ উঠিল; যেন নীলিমা বিচিত্ৰ পুষ্পমালাৰে অলংকৃত।

Verse 16

समाहितावप्रतिमप्रभावा- वन्योन्यमाजघ्नतुरुत्तमास्त्रै: । तयोर्हि वीरोत्तमयोर्न कश्चिद्‌ ददर्श तस्मिन्‌ समरे विशेषम्‌

সঞ্জয়ে ক’লে—দুয়োৰে মন সম্পূৰ্ণ সমাহিত আছিল; দুয়ো জনেই অপৰিমেয় প্ৰভাৱশালী, আৰু শ্ৰেষ্ঠ অস্ত্ৰেৰে পৰস্পৰক আঘাত কৰি আছিল। সেই সমৰত সেই দুজন বীৰশ্ৰেষ্ঠৰ মাজত কাৰো বিশেষ বঢ়ত কোনেও দেখা নাপালে।

Verse 17

अतीव तच्चित्रमतुल्यरूपं बभूव युद्ध रविभीमसून्वो: । समाकुलं शस्त्रनिपातघोरं दिवीव राद्यंशुमतो: प्रमत्तम्‌

সঞ্জয়ে ক’লে—সূৰ্যপুত্ৰ কৰ্ণ আৰু ভীমপুত্ৰ ঘটোৎকচৰ সেই যুদ্ধ অতি বিচিত্ৰ আৰু অতুল্য ৰূপৰ হৈ উঠিল। অস্ত্ৰৰ প্ৰহাৰ-পতনে ই ভয়ংকৰ আৰু অস্থিৰ হৈ পৰিছিল; যেন দিৱ্য আকাশত ৰাহু আৰু দীপ্ত সূৰ্যৰ উন্মত্ত সংঘৰ্ষ—ইয়াৰ তুলনা ক’তো নাছিল।

Verse 18

संजय उवाच घटोत्कचं यदा कर्णो न विशेषयते नृप । ततः प्रादुश्चकारोग्रमस्त्रमस्त्रविदां वर:

সঞ্জয়ে ক’লে—ৰাজন! অস্ত্ৰবিদ্যাত শ্ৰেষ্ঠ কৰ্ণে যেতিয়া ঘটোৎকচৰ ওপৰত নিজৰ বিশেষত্ব আৰু প্ৰতিষ্ঠা কৰিব নোৱাৰিলে, তেতিয়া সি এক ভয়ংকৰ অস্ত্ৰ প্ৰকাশ কৰিলে।

Verse 19

तेनास्त्रेणावधीत्‌ तस्य रथं सहयसारथिम्‌ । विरथश्षापि हैडिम्बि: क्षिप्रमन्‍्तरधीयत

সেই অস্ত্ৰেৰে সি ঘটোৎকচৰ ৰথখন ঘোঁৰা আৰু সাৰথিসহ ধ্বংস কৰিলে। ৰথহীন হ’লেও হৈডিম্বি ঘটোৎকচ সোনকালে তাতৰ পৰা অদৃশ্য হৈ গ’ল।

Verse 20

ध्ृतराष्ट्र ववाच तस्मिन्नन्तहिते तूर्ण कूटयोधिनि राक्षसे । मामकै: प्रतिपन्नं यत्‌ तन्‍्ममाचक्ष्व संजय

ধৃতৰাষ্ট্ৰে ক’লে—সঞ্জয়! মায়াযুদ্ধ কৰা সেই ৰাক্ষসটো যেতিয়া তৎক্ষণাৎ অদৃশ্য হৈ গ’ল, তেতিয়া মোৰ পুত্ৰসকলে কি বুজিলে, কি স্থিৰ কৰিলে, আৰু তাৰ পাছত কি কৰিলে—মোক কোৱা।

Verse 21

संजय उवाच अन्तर्त्तितं राक्षसेन्द्रं विदित्वा सम्प्राक्रोशन्‌ कुरव: सर्व एव । कं नायं राक्षस: कूटयोधी हन्यात्‌ कर्ण समरे5दृश्यमान:

সঞ্জয়ে ক’লে—মহারাজ! ৰাক্ষসৰাজ অদৃশ্য হোৱা বুলি জানি সকলো কুরু যোদ্ধাই একেলগে চিঞৰি উঠিল—“কূটযুদ্ধ কৰা এই ৰাক্ষস যেতিয়া ৰণভূমিত দেখা নাযায়, তেতিয়া কাক নুমাৰে? কৰ্ণক কেনেকৈ নুমাৰে?”

Verse 22

ततः कर्णो लघुचित्रास्त्रयो धी सर्वा दिश: प्रावणोद्‌ बाणजालै: । न वै किज्चित्‌ प्रापतत्‌ तत्र भूत॑ तमोभूते सायकैरन्तरिक्षे

তাৰ পাছত দ্ৰুত আৰু বিচিত্ৰভাৱে অস্ত্ৰ প্ৰয়োগত নিপুণ কৰ্ণে বাণজালেৰে সকলো দিশ ঢাকি পেলালে। শৰবৃষ্টিত আকাশ যেন অন্ধকাৰ হৈ উঠিল, তথাপি তাত ওপৰৰ পৰা কোনো প্ৰাণী খহি নপৰিল।

Verse 23

नैवाददानो न च संदधानो न चेषुधी: स्पृश्यमान: कराग्रै: । अदृश्यद्‌ वै लाघवात सूतपुत्र: सर्व बाणैश्छादयानो<न्तरिक्षम्‌

সূতপুত্ৰ কৰ্ণে যেতিয়া অতি দ্ৰুতগতিত বাণেৰে সমগ্ৰ আকাশ আচ্ছাদিত কৰি আছিল, তেতিয়া তেওঁৰ লাঘৱৰ বাবে দেখা নাযায়—তেওঁ কেতিয়া আঙুলিৰ আগৰে তূণীৰ স্পৰ্শ কৰে, কেতিয়া শৰ উলিয়ায়, আৰু কেতিয়া সিহঁত ধনুত সংযোজিত কৰে।

Verse 24

ततो मायां दारुणामन्तरिक्षे घोरां भीमां विहितां राक्षसेन । अपश्याम लोहिता भ्रप्रकाशां देदीप्यन्तीमग्निशिखामिवोग्राम्‌

তাৰ পিছত আমি আকাশত সেই ৰাক্ষসৰ ৰচিত ঘোৰ, দাৰুণ আৰু ভয়ংকৰ মায়া দেখিলোঁ। প্ৰথমে সি ৰঙা মেঘৰ দৰে দীপ্তি হৈ প্ৰকাশ পালে; তাৰ পাছত উগ্ৰ অগ্নিশিখাৰ ন্যায় জ্বলি উঠিল।

Verse 25

ततस्तस्यां विद्युत: प्रादुरास- न्नुल्काश्चापि ज्वलिता: कौरवेन्द्र । घोषश्नास्या: प्रादुरासीत्‌ सुघोर: सहस्रशो नदतां दुन्दुभीनाम्‌

হে কৌৰবেন্দ্ৰ, তেতিয়াই তাত বিদ্যুৎ ঝলকি উঠিল আৰু জ্বলি থকা উল্কা পৰিবলৈ ধৰিলে। হে কৌৰৱৰাজ, সহস্ৰ সহস্ৰ দুন্দুভি একেলগে নাদ কৰা যেন এক অতি ঘোৰ, অশুভ গর্জনো উঠিল।

Verse 26

ततः: शरा: प्रापतन्‌ रुक्मपुड्खा: शक्‍्त्यृष्टिप्रासमुसलान्यायुधानि । परश्वधास्तैलधौताश्न खड््‌गा: प्रदीप्ताग्रास्तोमरा: पट्टिशाश्ष

তাৰ পিছত সোণালী পাখিযুক্ত বাণ বৰষুণৰ দৰে পৰিবলৈ ধৰিলে। শক্তি, ঋষ্টি, প্ৰাস, মুসল আদি অস্ত্ৰ; পৰশ্বধ; তেলত মচি উজ্জ্বল কৰা খড়্গ; আৰু দীপ্ত অগ্ৰযুক্ত তোমৰ আৰু পট্টিশ—সকলো প্ৰাদুৰ্ভূত হৈ চাৰিওফালে উৰি ফুৰিল।

Verse 27

मयूखिन: परिघा लोहबद्धा गदाश्षित्रा: शितधाराश्न शूला: | गुर्व्यों गदा हेमपट्टावनद्धा: शतचघ्न्यश्न प्रादुरासन्‌ समन्‍्तात्‌

তাৰ পিছত চাৰিওফালে কিৰণময় পৰিঘ, লোহাৰে বাঁধা বিচিত্ৰ গদা, তীক্ষ্ণধাৰ শূল, সোণৰ পট্টিৰে আৱৃত গধুৰ গদা আৰু শতঘ্নীও সকলো দিশে প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল।

Verse 28

महाशिलाश्षापतंस्तत्र तत्र सहस्रश: साशनयश्न वज्ा: | चक्राणि चानेकशतक्षुराणि प्रादुर्बभूवुज्वलनप्रभाणि

সঞ্জয়ে ক’লে—সেই ঠাইত আৰু চাৰিওফালে বহু ঠাইত সহস্ৰ সহস্ৰ মহাশিলা পৰিবলৈ ধৰিলে; বিজুলীৰ সৈতে বজ্ৰাঘাত নামি আহিল। অগ্নিসদৃশ দীপ্ত বহু চক্ৰ আৰু শত শত ক্ষুৰ-অস্ত্ৰ হঠাতে প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল।

Verse 29

तां शक्तिपाषाणपर श्र धानां प्रासासिवज्ञाशनिमुद्गराणाम्‌ । वृष्टिं विशालां ज्वलितां पतन्‍्तीं कर्ण: शरौघैर्न शशाक हन्तुम्‌

সঞ্জয়ে ক’লে—শক্তি, পাথৰ, পৰশু, প্ৰাস, খড়্গ, বজ্ৰসদৃশ ক্ষেপণ, বিজুলীসম শৰ আৰু মুদ্গৰৰ সেই বিশাল, জ্বলন্ত অস্ত্ৰবৃষ্টি তললৈ নামি আহিছিল; কিন্তু কৰ্ণ তীৰৰ প্ৰবল স্ৰোতেৰেো তাক ন ধ্বংস কৰিব পাৰিলে, ন ৰোধ কৰিব পাৰিলে।

Verse 30

शक्ति, प्रस्तर, फरसे, प्रास, खड्ग, वज्र, बिजली और मुदगरोंकी गिरती हुई उस ज्वालापूर्ण विशाल वर्षाको कर्ण अपने बाणसमूहोंद्वारा नष्ट न कर सका ।।

সঞ্জয়ে ক’লে—শক্তি, প্ৰস্তৰ, পৰশু, প্ৰাস, খড়্গ, বজ্ৰ, বিজুলী আৰু মুদ্গৰৰ সেই জ্বালাময় বিশাল অস্ত্ৰবৃষ্টি পৰি আছিল; কৰ্ণ নিজৰ তীৰসমূহেৰে তাক ন ধ্বংস কৰিব পাৰিলে। তীৰাহত হৈ পৰি থকা ঘোঁৰাৰ, বজ্ৰাঘাতসদৃশ আঘাতে ঢলি পৰা হাতীৰ, আৰু শিলাঘাতে পতিত মহাৰথীৰ—এহেন এক মহা ভয়ংকৰ নিনাদ তাত উঠিল।

Verse 31

सुभीमनानाविधश्त्रपातै- घटोत्कचेनाभिहतं समन्तात्‌ | दौर्योधनं वै बलमार्तरूप- मावर्तमानं ददृशे भ्रमत्‌ तत्‌

সঞ্জয়ে ক’লে—ঘটোৎকচে নিক্ষেপ কৰা অতিভয়ংকৰ নানাবিধ অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰবৃষ্টিত চাৰিওফালৰ পৰা আঘাতপ্ৰাপ্ত দুর্যোধনৰ সেনা আৰ্ত হৈ ইফালে-সিফালে ঘূৰি, পিছু হটি, বিভ্ৰান্তিত চক্কৰ কাটিবলৈ ধৰিলে।

Verse 32

हाहाकृतं सम्परिवर्तमानं संलीयमानं च विषण्णरूपम्‌ | ते त्वार्यभावात्‌ पुरुषप्रवीरा: पराड्मुखा नो बभूवुस्तदानीम्‌

সঞ্জয়ে ক’লে—সাধাৰণ সৈনিকসকলে ‘হায় হায়’ বুলি চিঞৰি, গোঁজামিলত ইফালে-সিফালে দৌৰি, লুকাই পৰি, বিষণ্ণতাৰ ৰূপ ধাৰণ কৰিলে; কিন্তু পুৰুষশ্ৰেষ্ঠ বীৰসকল আৰ্যভাবৰ ধৰ্মত স্থিৰ থাকি, সেই সময়তো যুদ্ধৰ পৰা মুখ ঘূৰাই নিল নাছিল।

Verse 33

तां राक्षसीं भीमरूपां सुघोरां वृष्टिं महाशस्त्रमयीं पतन्तीम्‌ । दृष्टवा बलौघांश्व निपात्यमानान्‌ महद्‌ भयं तव पुत्रान्‌ विवेश

ৰাক্ষসীসদৃশ, ভীমাকাৰ, অতি ঘোৰ মহাশস্ত্ৰময় সেই বৰষুণ পৰি থকা দেখি আৰু সৈন্যসমূহৰ ঢেৰ ঢেৰ নিপাত হোৱা দেখি, তোমাৰ পুত্ৰসকলৰ অন্তৰত মহাভয় প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 34

शिवाश्न वैश्वानरदीप्तजिदल्ना: सुभीमनादा: शतशो नदन्ती: । रक्षोगणान्‌ नर्दतश्चापि वीक्ष्य नरेन्द्र योधा व्यथिता बभूवु:

নৰেন্দ্ৰ! অগ্নিসদৃশ দীপ্ত জিহ্বাযুক্ত, অতি ভীষণ নাদ কৰা শত শত শিৱাক চিঞৰি উঠা আৰু ৰাক্ষসগণক গর্জন কৰা দেখি, তোমাৰ যোদ্ধাসকল ব্যথিত হৈ পৰিল।

Verse 35

ते दीप्तजिद्दानलतीकक्षणदंष्टा विभीषणा: शैलनिकाशकाया: । नभोगता: शक्तिविषक्तहस्ता मेघा व्यमुज्चन्निव वृष्टिमुग्राम्‌

পৰ্বতৰ দৰে বিশাল দেহধাৰী, দীপ্ত জিহ্বাৰে অগ্নি উগলি দিয়া, তীক্ষ্ণ দন্তযুক্ত সেই ভয়ংকৰ ৰাক্ষসসকলে হাতে শক্তি ধৰি আকাশলৈ উঠি, মেঘৰ দৰে কৌৰৱসেনাৰ ওপৰত উগ্ৰ অস্ত্ৰবৃষ্টি বৰষাবলৈ ধৰিলে।

Verse 36

तैराहतास्ते शरशक्तिशूलै- गदाभिरुग्रै: परिचैश्व दीप्तै: । वजै: पिनाकैरशनिप्रहारै: शतध्निचक्रैर्मथिताश्व पेतु:

সেই নিশাচৰসকলে বৰষোৱা বাণ, শক্তি, শূল, উগ্ৰ গদা আৰু দীপ্ত পৰিঘ; লগতে বজ্ৰ, পিনাক, বিজুলীৰ দৰে প্ৰহাৰ, শতঘ্নী আৰু চক্ৰ আদিৰ আঘাতে চূর্ণবিচূর্ণ হৈ কৌৰৱ যোদ্ধাসকল একে একে মৰোঁতে মৰোঁতে ভূমিত পৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 37

शूला भुशुण्ड्यो5श्मगुडा: शतघ्न्य: स्थूणाश्न कार्ष्णायसपट्टनद्धा: । तेडवाकिरंस्तव पुत्रस्य सैन्यं ततो रौद्रें कश्मलं प्रादुरासीत्‌

ৰাজন! সেই ৰাক্ষসসকলে তোমাৰ পুত্ৰৰ সেনাৰ ওপৰত নিৰন্তৰ শূল, ভুশুণ্ডী, পাথৰৰ গোলা, শতঘ্নী আৰু লোহাৰ পাতৰে বাঁধা স্তম্ভাকাৰ অস্ত্ৰ বৰষাবলৈ ধৰিলে; ফলত তোমাৰ সৈন্যসকলৰ ওপৰত ভয়ংকৰ মোহ আৰু আতংক প্ৰাদুৰ্ভাৱ হ’ল।

Verse 38

विकीर्णनन्त्रा विहतैरुत्तमाड्रै: सम्भग्नाड्ा: शिश्यिरे तत्र शूरा: छिन्ना हया: कुज्जराश्नापि भग्ना: संचूर्णिताश्वैव रथा: शिलाभि:

সঞ্জয় ক’লে—বৃহৎ শিলাখণ্ডৰ আঘাতে বীৰসকলৰ মস্তক চূর্ণ হ’ল, অঙ্গ-ভঙ্গ হ’ল, অন্ত্ৰ বাহিৰ ওলাই ছিটিকি পৰিল; আৰু সেই অৱস্থাতেই তেওঁলোক মাটিত পৰি ৰ’ল। ঘোঁৰা টুকুৰা-টুকুৰা হ’ল, হাতী চেপি বিকল হ’ল, আৰু ৰথ শিলাৰ আঘাতে চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ হৈ খণ্ডিত হ’ল।

Verse 39

एवं महच्छस्त्रवर्ष सृजन्त- स्ते यातुधाना भुवि घोररूपा: । मायासृष्टास्तत्र घटोत्कचेन नामुज्चन्‌ वै याचमानं न भीतम्‌

সঞ্জয় ক’লে—এইদৰে মহা শস্ত্ৰবৃষ্টি কৰি সেই যাতুধানসকল পৃথিৱীত ভয়ংকৰ ৰূপ ধৰি প্ৰকট হ’ল। ঘটোৎকচৰ মায়াৰে সৃষ্ট তেওঁলোকে; আৰু যি ভয়তে প্ৰাণভিক্ষা মাগে, তাকো তেওঁলোকে এৰি নিদিলে।

Verse 40

तस्मिन्‌ घोरे कुरुवीरावमर्दे कालोत्सूष्टे क्षत्रियाणामभावे । ते वै भग्ना: सहसा व्यद्रवन्त प्राक्रोशन्त: कौरवा: सर्व एव

সঞ্জয় ক’লে—কুৰুবীৰসকলক চেপি ধৰা সেই ভয়ংকৰ সংঘৰ্ষ যেন ক্ষত্ৰিয়সকলৰ অন্তৰ বাবে সাক্ষাৎ কালে মুক্ত কৰি দিছিল। তাত সকলো কৌৰৱৰ সাহস ভাঙি পৰিল; তেওঁলোকে চিঞৰি চিঞৰি হঠাতে পলাই গ’ল।

Verse 41

पलायबध्वं कुरवो नैतदस्ति सेन्द्रा देवा घ्नन्ति नः पाण्डवार्थे तथा तेषां मज्जतां भारतानां तस्मिन्‌ द्वीप: सूतपुत्रो बभूव

সঞ্জয় ক’লে—“পলাই যোৱা, হে কুৰুসকল! এতিয়া আন উপায় নাই; এই সেনা ৰক্ষা পাব নোৱাৰে। পাণ্ডৱৰ হিতৰ বাবে ইন্দ্ৰসহ দেৱতাসকলেই আহি আমাক বধ কৰিছে।” এইদৰে সেই সমৰ-সাগৰত ডুবি যোৱা ভাৰতযোদ্ধাসকলৰ বাবে সূতপুত্ৰ কৰ্ণ দ্বীপৰ দৰে আশ্ৰয় হৈ উঠিল।

Verse 42

तस्मिन्‌ संक्रन्दे तुमुले वर्तमाने सैन्ये भग्ने लीयमाने कुरूणाम्‌ । अनीकानां प्रविभागे5प्रकाशे नाज्ञायन्त कुरवो नेतरे च

সেই ঘোৰ, তুমুল যুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাৰ লগে লগে—কৌৰৱসেনা ভাঙি পলাই লুকাই পৰিল আৰু বাহিনীৰ বিভাগ-ব্যৱস্থা অদৃশ্য হ’ল—তেতিয়া না কৌৰৱ, না পাণ্ডৱ, কোনোৱেই চিনাক্ত হ’ব পৰা নাছিল।

Verse 43

निर्मयदि विद्रवे घोररूपे सर्वा दिश: प्रेक्षमाणा: सम शून्या: । तां शस्त्रवृष्टिमुरसा गाहमानं कर्ण स्मैकं तत्र राजन्नपश्यन्‌

সঞ্জয়ে ক’লে—সেই ভয়ংকৰ পলায়নৰ মাজত মানুহে চাৰিওফালে চাই দেখিলে, সকলো দিশ একেদৰে শূন্য যেন লাগিল। কিন্তু, হে ৰাজন, তাত একমাত্ৰ কৰ্ণকেই দেখা গ’ল—উন্মুক্ত বক্ষ লৈ অস্ত্ৰবৃষ্টিত সোমাই, যুদ্ধৰ ধুমুহাতো অচঞ্চল হৈ আগবাঢ়ি গৈছে।

Verse 44

उस मर्यादारहित और भयंकर युद्धमें जब भगदड़ पड़ गयी, उस समय भागे हुए सैनिक सारी दिशाओंको सूनी देखते थे। राजन! वहाँ लोगोंको एकमात्र कर्ण ही उस शस्त्रवर्षको छातीपर झेलता हुआ दिखायी दिया ।।

সঞ্জয়ে ক’লে—তাৰ পিছত ৰাক্ষসৰ দিব্য মায়াৰ সৈতে যুদ্ধ কৰি থকা সূতপুত্ৰ কৰ্ণ, সংযমী আৰু ধীৰচিত্ত হৈ, নিজৰ বাণেৰে আকাশ ঢাকি দিলে। ৰণত মহাবীৰৰ যোগ্য দুষ্কৰ কৰ্ম কৰি থাকিলেও, ভয়ংকৰ অস্ত্ৰবৃষ্টিত আনসকলে ভাঙি পলাই যোৱা সময়তো সি মোহত নপৰিল।

Verse 45

ततो भीता: समुदैक्षन्त कर्ण राजन सर्वे सैन्धवा बाह्निकाश्न । असम्मोहं पूजयन्तो<स्य संख्ये सम्पश्यन्तो विजयं राक्षसस्य

সঞ্জয়ে ক’লে—তেতিয়া, হে ৰাজন, সিন্ধু আৰু বাহ্লীক দেশৰ সকলো যোদ্ধাই ভয়তে কৰ্ণৰ ফালে চাই ৰ’ল। ৰণক্ষেত্ৰত ৰাক্ষসৰ বিজয় দেখিও, কৰ্ণ মোহত নপৰা স্থিৰচিত্ততাক তেওঁলোকে বাৰে বাৰে প্ৰশংসা কৰি সন্মান জনালে।

Verse 46

तेनोत्सृष्टा चक्रयुक्ता शतघ्नी सम॑ सर्वाश्वितुरो5श्चाञज्जघान । ते जानुभिर्जगतीमन्वपद्यन्‌ गतासवो निर्दशनाक्षिजिह्वा:

সঞ্জয়ে ক’লে—তেতিয়া ঘটোৎকচে চকা-যুক্ত শতঘ্নী নিক্ষেপ কৰিলে; তাতে কৰ্ণৰ চাৰিটা দ্ৰুত ঘোঁৰা একেলগে নিহত হ’ল। প্ৰাণশূন্য হৈ সিহঁতে হাঁটু গেড়ে মাটিত লুটাই পৰিল; দাঁত, চকু আৰু জিভা বাহিৰলৈ ওলাই আহিল।

Verse 47

ततो हताश्वादवरुह्म याना- दन्तर्मना: कुरुषु प्राद्रवत्सु । दिव्ये चास्त्रे मायया वध्यमाने नैवामुहाच्चिन्तयन्‌ प्राप्तकालम्‌

সঞ্জয়ে ক’লে—তাৰ পিছত ঘোঁৰা নিহত হোৱাত কৰ্ণ ৰথৰ পৰা নামিল। মন অন্তৰ্মুখী কৰি, চিত্ত একাগ্ৰ কৰি, এই মুহূর্তত কৰণীয় কি তাক ভাবিলে। সেই সময় কুরুসেনা বিশৃঙ্খলভাৱে পলাই আছিল আৰু ঘটোৎকচৰ মায়াত তাৰ দিব্যাস্ত্ৰসমূহো নিষ্ফল হৈ পৰিছিল; তথাপি সি মোহত নপৰিল—সময়োচিত কৰ্তব্যৰ কথাই চিন্তা কৰি থাকিল।

Verse 48

ततोड<ब्रुवन्‌ कुरव: सर्व एव कर्ण दृष्टवा घोररूपां च मायाम्‌ | शकत्या रक्षो जहि कर्ण्य तूर्ण नश्यन्त्येते कुरवो धार्तराष्ट्रा:

সঞ্জয়ে ক’লে—তেতিয়া সেই ভয়ংকৰ ৰাক্ষসী মায়া দেখি সকলো কুৰুয়ে কৰ্ণক ক’লে—“হে কৰ্ণ! বাসৱ (ইন্দ্ৰ) দত্ত শক্তিৰে তৎক্ষণাৎ এই ৰাক্ষসক বধ কৰা; নতুবা ধৃতৰাষ্ট্ৰৰ পুত্ৰসকল আৰু কুৰুসকল বিনষ্ট হৈ আছে।”

Verse 49

करिष्यत: किज्च नो भीमपार्थो तपन्तमेनं जहि पाप॑ निशी्थे । यो नः संग्रामाद्‌ घोररूपाद विमुच्येत्‌ स नः पार्थान्‌ सबलान्‌ योधयेत

“ভীম আৰু অৰ্জুনে আমাৰ কি কৰিব? গভীৰ নিশিতে কষ্ট দিয়া এই পাপী ৰাক্ষসক বধ কৰা। আমাৰ মাজৰ যি এই ঘোৰ যুদ্ধৰ পৰা ৰক্ষা পাব, সেয়েই নিজৰ সেনাসহ পাণ্ডৱসকলৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিব।”

Verse 50

तस्मादेनं राक्षसं घोररूप॑ शक्‍्त्या जहि त्वं दत्तया वासवेन । मा कौरवा: सर्व एवेन्द्रकल्पा रात्रियुद्धे कर्ण नेशु:ः सयोधा:

“সেয়ে, বাসৱদত্ত শক্তিৰে এই ঘোৰৰূপ ৰাক্ষসক বধ কৰা। হে কৰ্ণ! ইন্দ্ৰসম পৰাক্ৰমী সকলো কৌৰৱ যেন যোদ্ধাসহ ৰাত্ৰিযুদ্ধত বিনষ্ট নহয়।”

Verse 51

स वध्यमानो रक्षसा वै निशी्थे दृष्टवा राजंस्त्रास्यमानं बल॑ं च | महच्छुत्वा निनदं कौरवाणां मतिं दश्ने शक्तिमोक्षाय कर्ण:

সঞ্জয়ে ক’লে—হে ৰাজন! নিশীথকালত ৰাক্ষসৰ প্ৰহাৰত পীড়িত কৰ্ণে নিজৰ সেনা আতংকিত হোৱা দেখিলে; আৰু কৌৰৱৰ মহা কোলাহল আৰু আর্তনাদ শুনি ঘটোৎকচৰ ওপৰত শক্তি নিক্ষেপ কৰিবলৈ মন স্থিৰ কৰিলে।

Verse 52

स वै क्रुद्ध: सिंह इवात्यमर्षी नामर्षयत्‌ प्रतिघातं रणेडसौ । शक्ति श्रेष्ठां वैजयन्तीमसहांं समाददे तस्य वध चिकीर्षन्‌

সঞ্জয়ে ক’লে—ক্ৰোধে দগ্ধ সিংহৰ দৰে অতিশয় অসহিষ্ণু কৰ্ণে ৰণভূমিত ঘটোৎকচে কৰা প্ৰতিঘাত সহিব নোৱাৰিলে। সেই ৰাক্ষসক বধ কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰি ‘বৈজয়ন্তী’ নামৰ শ্ৰেষ্ঠ আৰু অপ্রতিহত শক্তি হাতত তুলিলে।

Verse 53

यासौ राजजन्निहिता वर्षपूगान्‌ वधायाजौ सत्कृता फाल्गुनस्य । यां वै प्रादात्‌ सूतपुत्राय शक्रः शर्क्ति श्रेष्ठां कुण्डलाभ्यां निमाय

সঞ্জয়ে ক’লে—হে ৰাজন! যি শ্ৰেষ্ঠ দিৱ্য শক্তি বহু বছৰ ধৰি ফাল্গুণ (অৰ্জুন) বধৰ উদ্দেশ্যে সন্মানসহ সংৰক্ষিত আছিল, আৰু যাক শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) দুটা কুণ্ডলৰ বিনিময়ত সূতপুত্ৰ কৰ্ণক দিছিল—সেই শক্তিয়েই এতিয়া প্ৰয়োগ হ’ল।

Verse 54

तां वै शक्ति लेलिहानां प्रदीप्तां पाशैर्युक्तामन्तकस्थेव जिह्दाम्‌ । मृत्यो: स्वसारं ज्वलितामिवोल्कां वैकर्तनः: प्राहिणोद्‌ राक्षमाय

সঞ্জয়ে ক’লে—হে ৰাজন! পাশ-বন্ধনে যুক্ত, প্ৰদীপ্ত, অন্তকৰ জিহ্বাৰ দৰে সকলোকে চাটি ল’বলৈ উদ্যত, মৃত্যুৰ সহোদৰা ভগ্নীৰ ন্যায় আৰু জ্বলন্ত উল্কাৰ দৰে প্ৰতীয়মান সেই শক্তিখন বৈকর্তন কৰ্ণে ৰাক্ষস ঘটোৎকচৰ ওপৰত নিক্ষেপ কৰিলে।

Verse 55

तामुत्तमां परकायावहन्त्रीं दृष्टवा शक्ति बाहुसंस्थां ज्वलन्तीम्‌ । भीतं रक्षो विप्रदुद्राव राजन्‌ कृत्वा55त्मानं विन्ध्यतुल्यप्रमाणम्‌

সঞ্জয়ে ক’লে—হে ৰাজন! পৰদেহ বিদীৰ্ণ কৰিব পৰা সেই উত্তম, জ্বলন্ত শক্তিখন কৰ্ণৰ বাহুত স্থিত দেখি ভীত ৰাক্ষস ঘটোৎকচে নিজৰ দেহ বিন্ধ্য পৰ্বতৰ সমান বিশাল কৰি তৎক্ষণাৎ পলাই গ’ল।

Verse 56

दृष्टवा शक्ति कर्णबाह्वन्तरस्थां नेदुर्भूतान्यन्तरिक्षे नरेन्द्र । ववुर्वातास्तुमुलाश्वापि राजन्‌ सनिर्घाता चाशनिर्गा जगाम

সঞ্জয়ে ক’লে—হে নৰেন্দ্ৰ! কৰ্ণৰ বাহুত সেই শক্তিখন স্থিত দেখি আকাশচাৰী সত্তাসকল ভয়তে চিঞৰি উঠিল। হে ৰাজন! তেতিয়া তুমুল বতাহ ব’বলৈ ধৰিলে আৰু ঘোৰ গর্জনৰ সৈতে পৃথিৱীত বজ্ৰপাত হ’ল।

Verse 57

सातां मायां भस्म कृत्वा ज्वलन्ती भित्त्वा गाढं हृदयं राक्षसस्य । ऊर्ध्व ययौ दीप्यमाना निशायां नक्षत्राणामन्तराण्याविवेश

সঞ্জয়ে ক’লে—জ্বলন্ত সেই শক্তিয়ে ৰাক্ষস ঘটোৎকচৰ মায়া ভস্ম কৰি, তাৰ হৃদয় গভীৰলৈ ভেদি, নিশাত দীপ্ত হৈ ঊৰ্ধ্বলৈ উঠিল আৰু নক্ষত্ৰসমূহৰ অন্তৰালত লীন হৈ গ’ল।

Verse 58

स निर्भिन्नो विविधैरस्त्रपूगै- दिव्यैनगिर्मानिषै राक्षसैश्व । नदन्‌ नादान्‌ विविधान्‌ भैरवांश्व प्राणानिष्टांस्त्याजित: शक्रशक्त्या

দিব্য, নাগজাত, মানৱ আৰু ৰাক্ষস-সম্বন্ধীয় নানা প্ৰকাৰ অস্ত্ৰবৃষ্টিত সি ছিন্নভিন্ন হ’ল। সি নানা ভয়ংকৰ আৰ্তনাদ কৰি গর্জন কৰিলে; আৰু ইন্দ্ৰৰ শক্তিৰ আঘাতত নিজৰ প্ৰিয় প্ৰাণ ত্যাগ কৰিলে।

Verse 59

घटोत्कचका शरीर पहलेसे ही दिव्य नाग

ঘটোৎকচৰ দেহ ইতিমধ্যে দিব্য, নাগজাত, মানৱ আৰু ৰাক্ষস-সম্বন্ধীয় নানা প্ৰকাৰ অস্ত্ৰসমূহে ছিন্নভিন্ন হৈছিল। সি নানা ভয়ংকৰ আৰ্তনাদ কৰি ইন্দ্ৰশক্তিৰ প্ৰভাৱত নিজৰ প্ৰিয় প্ৰাণ হেৰুৱালে। হে ৰাজন, মৃত্যুকালে শত্রুনাশৰ বাবে সি আৰু এটা বিচিত্ৰ আৰু আশ্চৰ্যকৰ কৰ্ম কৰিলে; শক্তিৰ আঘাতত তাৰ মর্মস্থান বিদীর্ণ হ’লেও সি দেহ বিস্তাৰ কৰি পৰ্বত আৰু মেঘপুঞ্জৰ দৰে বিশাল দেখা দিলে।

Verse 60

ततोडन्तरिक्षादपतद्‌ गतासु: सराक्षसेन्द्रो भुवि भिन्नदेह: । अवाक्‌शिरा: स्तब्धगात्रो विजिह्नो घटोत्कचो महदास्थाय रूपम्‌

তাৰ পাছত প্ৰাণহীন হৈ, বিদীর্ণ দেহবিশিষ্ট ৰাক্ষসেন্দ্ৰ ঘটোৎকচ আকাশৰ পৰা ভূমিত পতিত হ’ল। সি মূৰ তললৈ, অংগ-প্ৰত্যংগ স্তব্ধ, দেহ বিকৃত—এটা মহাবিশাল ৰূপ ধৰি পৰি ৰ’ল।

Verse 61

इस प्रकार विशाल रूप धारण करके विदीर्ण शरीरवाला राक्षसराज घटोत्कच नीचे सिर करके प्राणशून्य हो आकाशसे पृथ्वीपर गिर पड़ा। उस समय उसका अंग-अंग अकड़ गया था और जीभ बाहर निकल आयी थी ।।

এইদৰে বিশাল ৰূপ ধৰি, বিদীর্ণ দেহবিশিষ্ট ৰাক্ষসৰাজ ঘটোৎকচ মূৰ তললৈ কৰি প্ৰাণশূন্য হৈ আকাশৰ পৰা পৃথিৱীত পৰি গ’ল। সেই সময়ত তাৰ অংগ-প্ৰত্যংগ কটকটীয়া হৈ গৈছিল আৰু জিভা বাহিৰলৈ ওলাই আছিল। মহাৰাজ, ভয়ংকৰ কৰ্মকাৰী ভীমসেনপুত্ৰ ঘটোৎকচ সেই ভীষণ ৰূপ ধৰি পৰি, নিহত হ’লেও নিজৰ দেহৰ ভাৰে আপোনাৰ সেনাৰ একাংশক পিষি সংহাৰ কৰিলে।

Verse 62

पतद्‌ रक्ष: स्वेन कायेन तूर्ण- मतिप्रमाणेन विवर्धता च । प्रियं कुर्वन्‌ पाण्डवानां गतासु- रक्षीहिणीं तव तूर्ण जघान

পৰি থাকোঁতে সেই ৰাক্ষস নিজৰ দেহ লৈয়ে তৎক্ষণাৎ বেগেৰে আগবাঢ়িল আৰু অতিপ্ৰমাণ, বিকট আকাৰলৈ স্ফীত হ’বলৈ ধৰিলে। পাণ্ডৱসকলৰ প্ৰিয় কাৰ্য সাধন কৰিবলৈ, প্ৰাণ ত্যাগ কৰিও, সেই একে ধাক্কাত তোমাৰ অক্ষৌহিণী সেনাক সোনকালে ধ্বংস কৰি পেলালে।

Verse 63

पाण्डवोंका प्रिय करनेवाले उस राक्षसने प्राणशून्य हो जानेपर भी अपने बढ़ते हुए अत्यन्त विशाल शरीरसे गिरकर आपकी एक अक्षौहिणी सेनाको तुरंत नष्ट कर दिया ।।

সঞ্জয়ে ক’লে—পাণ্ডৱসকলৰ প্ৰিয় সাধন কৰিবলৈ উদ্যত সেই ৰাক্ষস প্ৰাণ ত্যাগ কৰাৰ পাছতো, ক্ৰমে বাঢ়ি উঠা অতি বিশাল দেহ লৈ পতিত হৈ, মুহূৰ্ততে তোমাৰ সেনাৰ এটা সম্পূৰ্ণ অক্ষৌহিণী ধ্বংস কৰিলে। তাৰ পাছত সিংহনাদৰ সৈতে ভেৰী, শঙ্খ, মৃদংগ আৰু আনক আদি বাদ্য একেলগে বাজি উঠিল। মায়া ভস্মীভূত হৈছে আৰু ৰাক্ষস নিহত—এই দৃশ্য দেখি হৰ্ষে ভৰা কৌৰৱ সৈন্যসকলে উচ্চস্বৰে জয়ধ্বনি তুলিলে।

Verse 64

तत: कर्ण: कुरुभि: पूज्यमानो यथा शक्रो वृत्रवधे मरुद्धि: । अन्वारूढस्तव पुत्रस्य यान॑ दहृष्टश्नापि प्राविशत्‌ तत्‌ स्वसौन्यम्‌

সঞ্জয়ে ক’লে—তাৰ পাছত কুৰুসকলে সন্মান কৰা কৰ্ণ, যেনে বৃত্ৰবধৰ পিছত মৰুদ্গণে ইন্দ্ৰক আদৰ কৰিছিল, তেনেদৰে তোমাৰ পুত্ৰৰ ৰথত আৰোহণ কৰি হৰ্ষেৰে নিজৰ সেনাদলত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 179

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि घटोत्कचवधपर्वणि रात्रियुद्धे घटोत्कचवधे एकोनाशीत्यधिकशततमो< ध्याय:

এইদৰে শ্ৰীমহাভাৰতৰ দ্ৰোণপৰ্বৰ অন্তৰ্গত ঘটোৎকচবধপৰ্বত, ৰাত্ৰিযুদ্ধকালৰ ঘটোৎকচবধ-বিষয়ক একশ ঊনআশিতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।