Adhyaya 98
Ādi-parva Adhyāya 98 — Paraśurāma’s kṣatriya suppression; Dīrghatamas, Bali, Sudēṣṇā, and the birth of Aṅga
Upa-parva: Anukramaṇikā–Vaṃśānucarita (Genealogical & Exempla Cycle: Bhīṣma’s recollective narratives)
Bhīṣma recounts that Paraśurāma (Jāmadagnya Rāma), enraged by his father’s killing, slays the Haihaya ruler Arjuna (Kārtavīrya) and cuts off his many arms; he then repeatedly campaigns with powerful weapons, rendering the earth ‘without kṣatriyas’ for a traditional count of twenty-one times. The narrative turns to restoration: kṣatriya women seek progeny through disciplined brāhmaṇas, framed as a socially observed mechanism for reconstituting rulership. Next, the account introduces the sage Utathya and his wife Mamatā; Bṛhaspati approaches her despite her pregnancy, and the unborn child protests, leading to Bṛhaspati’s curse. The child becomes the sage Dīrghatamas, who later begets sons for Utathya’s lineage; those sons, driven by greed and delusion, abandon the blind elder in the Gaṅgā. King Bali rescues Dīrghatamas and requests sons for dynastic continuity. Bali sends his queen Sudēṣṇā, who refuses due to the sage’s age and blindness and instead sends a nurse; from her are born eleven sons (including Kākṣīvat), whom Dīrghatamas claims as his own due to their maternal status. After appeasement, Sudēṣṇā is sent again; Dīrghatamas foretells a truthful, radiant son, and Aṅga is born. Bhīṣma closes by generalizing that many capable rulers arose through such arrangements, presenting the episode as precedent and counsel for pragmatic continuity under dharma.
Chapter Arc: कुरुवंश के वृद्ध, तपस्वी-राजा प्रतीप के एकांत अध्ययन-ध्यान में सरिता-देवी गंगा का मनुष्य-रूप में प्रकट होना—और उसका निर्भीक, अलौकिक आसन ग्रहण। → गंगा का दिव्य सौंदर्य और संकेतों से भरा व्यवहार (राजा की दाहिनी जंघा पर बैठना) राजधर्म और लोकलज्जा—दोनों को चुनौती देता है। प्रतीप उसके रहस्य को पहचानते हुए भी संयम रखते हैं और उसे पुत्रवधू बनने का प्रस्ताव देते हैं; गंगा शर्तों सहित स्वीकृति का संकेत देती है, जिससे भविष्य के विवाह-धर्म की शर्तबद्धता स्थापित होती है। → प्रतीप का निर्णायक वचन—‘स्नुषा मे भव… पुत्रार्थ त्वां वृणोम्यहम्’—और गंगा का यह संकेत कि वह कुरुवंश के लिए ‘परायण’ (श्रेष्ठ आश्रय/भाग्य) बनेगी, परंतु एक शर्त के साथ; यहीं से शान्तनु-गंगा प्रसंग का बीज दृढ़ होता है। → प्रतीप गंगा को अपने लिए नहीं, वंश-धर्म के लिए स्वीकारते हैं; पुत्र-प्राप्ति हेतु तप और प्रतीक्षा करते हैं। आगे चलकर शान्तनु का जन्म, राज्याभिषेक और गंगा से पुनर्मिलन की भूमिका तैयार हो जाती है। → शान्तनु एक दिन उस परम तेजस्विनी स्त्री को देखते हैं और मधुर वाणी से पूछते हैं—‘देवी वा दानवी वा त्वं…?’—अब यह रहस्योद्घाटन और शर्तबद्ध विवाह किस दिशा में जाएगा?
Shlokas
Verse 1
अफड-्-क+ >> सप्तनवतितमो< ध्याय: राजा प्रतीपका गंगाको पुत्रवधूके रूपमें स्वीकार करना और शान्तनुका जन्म
বৈশম্পায়নে ক’লে—তাৰ পাছত প্ৰতীপ ৰজাই পৃথিৱী শাসন কৰিলে; তেওঁ সদায় সকলো প্ৰাণীৰ হিতত নিয়োজিত আছিল। এবাৰ তেওঁ গঙ্গাদ্বাৰ (হৰিদ্বাৰ)লৈ গৈ বহু বছৰ জপ কৰি একে আসনত বহি থাকিল।
Verse 2
तस्य रूपगुणोपेता गड्जा स्त्रीरूपधारिणी | उत्तीर्य सलिलात् तस्माललोभनीयतमाकृति:
তেতিয়া ৰূপ-গুণে সমৃদ্ধ গঙ্গাদেৱীয়ে নাৰী-ৰূপ ধাৰণ কৰি সেই জলৰ পৰা ওপৰলৈ উঠি আহিল; তেওঁৰ আকৃতি আছিল অতি মনোহৰ আৰু লোভনীয়।
Verse 3
अधीयानस्य राजर्षेर्दिव्यरूपा मनस्विनी । दक्षिणं शालसंकाशमूरु भेजे शुभानना
স্বাধ্যায়ত নিমগ্ন ৰাজর্ষিৰ ওচৰলৈ দিব্যৰূপা, মনস্বিনী গঙ্গা—শুভমুখী—আহি, শালগছৰ দৰে প্ৰশস্ত তেওঁৰ সোঁ ঊৰুত বহিল।
Verse 4
प्रतीपस्तु महीपालस्तामुवाच यशस्विनीम् | करोमि कि ते कल्याणि प्रियं यत् तेडभिकाड्क्षितम्
বৈশম্পায়নে ক’লে—পৃথিৱীপতি ৰজা প্ৰতীপে নিজৰ উৰুত বহি থকা সেই যশস্বিনী নাৰীক বিনয়ে ক’লে—“কল্যাণী! তোমাৰ কোন প্ৰিয় ইচ্ছা মই পূৰণ কৰোঁ? তোমাৰ অভিলাষা কি?”
Verse 5
रूयुवाच त्वामहं कामये राजन् भजमानां भजस्व माम् | त्याग: कामवतीनां हि स्त्रीणां सद्धिर्विगर्हित:
ৰূয়ু ক’লে—“ৰাজন! মই আপোনাকেই কামনা কৰোঁ; আপোনাৰ প্ৰতি অনুৰাগ লৈ আহিছোঁ, সেয়ে মোক গ্ৰহণ কৰক। কাম-প্ৰেমৰ বশে আহি পৰা নাৰীক ত্যাগ কৰা সজ্জনে নিন্দনীয় বুলি মানে।”
Verse 6
प्रतीप उवाच नाहं परस्त्रियं कामाद् गच्छेयं वरवर्णिनि । न चासवर्णा कल्याणि धर्म्यमेतद्धि मे व्रतम्
প্ৰতীপে ক’লে—“সুন্দৰী! কামবশে মই পৰস্ত্ৰীৰ সৈতে মিলিত নহওঁ; আৰু মোৰ বৰ্ণৰ নহোৱা নাৰীৰ সৈতেো সম্পৰ্ক নাৰাখোঁ। কল্যাণী! এইটো মোৰ ধৰ্মসন্মত ব্ৰত।”
Verse 7
रूयुवाच नाश्रेयस्यस्मि नागम्या न वक्तव्या च कहिचित् । भजन्तीं भज मां राजन् दिव्यां कन्यां वरस्त्रियम्
ৰূয়ু ক’লে—“ৰাজন! মই অমঙ্গলকাৰিণী নহওঁ, মিলনৰ অযোগ্যো নহওঁ; আৰু মোৰ বিষয়ে কেতিয়াও নিন্দনীয় কথা ক’বলগীয়া নহয়। আপোনাৰ প্ৰতি অনুৰাগ লৈ অহা দিৱ্য কন্যা, শ্ৰেষ্ঠা নাৰী মই; সেয়ে মোক গ্ৰহণ কৰক।”
Verse 8
प्रतीप उवाच त्वया निवृत्तमेतत् तु यन्मां चोदयसि प्रियम् । अन्यथा प्रतिपन्न॑ मां नाशयेद् धर्मविप्लव:
প্ৰতীপে ক’লে—“সুন্দৰী! যি প্ৰিয় অভিলাষা পূৰণৰ বাবে তুমি মোক উদ্দীপিত কৰিছা, সেয়া আচলতে তোমাৰ কথাৰ দ্বাৰাই নিবৃত্ত হৈছে। মই যদি ধৰ্মবিৰোধে তাক গ্ৰহণ কৰোঁ, তেন্তে সেই ধৰ্মবিপ্লৱেই মোকো বিনাশ কৰিব।”
Verse 9
प्राप्प दक्षिणमूरुं मे त्वमाश्लिष्टा वराड़ने । अपत्यानां स्नुषाणां च भीरु विद्धोतदासनम्
প্ৰতীপে ক’লে—হে সুন্দৰাঙ্গিনী! তুমি মোৰ সোঁ উৰু আলিঙ্গন কৰি বহিছা। হে ভীৰু! জানি থোৱা, এই আসন পুত্ৰ আৰু পুত্ৰবধূসকলৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট।
Verse 10
सव्योरु: कामिनीभोग्यस्त्वया स च विवर्जित: । तस्मादहं नाचरिष्ये त्वयि काम॑ वराड़ने
প্ৰতীপে ক’লে—পুৰুষৰ বাওঁ উৰু কামিনীৰ আলিঙ্গনৰ যোগ্য; কিন্তু তুমি তাক পৰিত্যাগ কৰিছা। সেয়ে, হে সুন্দৰাঙ্গিনী, মই তোমাৰ প্ৰতি কামভাৱে আচৰণ নকৰোঁ।
Verse 11
स््नुषा मे भव सुश्रोणि पुत्रार्थ त्वां वृणोम्यहम् । स्नुषापक्षं हि वामोरु त्वमागम्य समाश्रिता
প্ৰতীপে ক’লে—হে সুশ্ৰোণি! তুমি মোৰ পুত্ৰবধূ হোৱা; পুত্ৰৰ নিমিত্তে মই তোমাক বৰণ কৰোঁ। হে সুন্দৰ উৰুৱতী! তুমি আহি মোৰ সেই উৰু-পক্ষ আশ্ৰয় কৰিছা, যি পুত্ৰবধূৰ পক্ষ।
Verse 12
रूयुवाच एवमप्यस्तु धर्मज्ञ संयुज्येयं सुतेन ते । त्वद्धक्त्या तु भजिष्यामि प्रख्यातं भारतं कुलम्
স্ত্ৰীয়ে ক’লে—হে ধৰ্মজ্ঞ নৃপ! আপুনি কোৱা দৰেেই হওক। মই আপোনাৰ পুত্ৰৰ সৈতে সংযুক্ত হ’ম। আপোনাৰ প্ৰতি ভক্তিৰ বলেই মই প্ৰখ্যাত ভাৰতকুলত প্ৰৱেশ কৰি তাক ধাৰণ কৰিম।
Verse 13
पृथिव्यां पार्थिवा ये च तेषां यूयं परायणम् । गुणा न हि मया शकया वक्तुं वर्षशतैरपि,पृथ्वीपर जितने राजा हैं, उन सबके आपलोग उत्तम आश्रय हैं। सौ वर्षोमें भी आपलोगोंके गुणोंका वर्णन मैं नहीं कर सकती
প্ৰতীপে ক’লে—পৃথিৱীত যিমান ৰজা আছে, তেওঁলোক সকলোৰে বাবে আপোনালোকেই পৰম আশ্ৰয় আৰু অন্তিম শৰণ। আপোনালোকৰ গুণ বৰ্ণনা মই শতবছৰেও সম্পূৰ্ণকৈ কৰিব নোৱাৰোঁ।
Verse 14
कुलस्य ये व: प्रथितास्तत्साधुत्वमथोत्तमम् | समयेनेह धर्मज्ञ आचरेयं च यद् विभो
আপোনাৰ বংশত যিসকল ৰজা প্ৰসিদ্ধ হৈছে, তেওঁলোকৰ সাধুতা সঁচাকৈয়ে সৰ্বোত্তম বুলি গণ্য। ধৰ্মজ্ঞ! প্ৰভো, মই আপোনাৰ পুত্ৰক এটা চৰ্তত বিবাহ কৰিম—ইয়াত মই যি আচৰণ গ্ৰহণ কৰিম, সেয়া সকলো আপোনাৰ পুত্ৰে মানি ল’ব লাগিব; তেওঁ কেতিয়াও তাৰ অনুসন্ধান বা বিচাৰ নকৰিব। এই প্ৰতিজ্ঞাৰ ভিতৰত থাকি মই তেওঁৰ প্ৰতি মোৰ প্ৰেম বৃদ্ধি কৰিম। আৰু মোৰ গৰ্ভৰ পৰা জন্ম লোৱা পুণ্যবান আৰু প্ৰিয় পুত্ৰসকলৰ দ্বাৰা আপোনাৰ পুত্ৰে স্বৰ্গলোক লাভ কৰিব।
Verse 15
तत् सर्वमेव पुत्रस्ते न मीमांसेत कर्हिचित् | एवं वसन्ती पुत्रे ते वर्धयिष्याम्यहं रतिम्
আপোনাৰ পুত্ৰে এই সকলো কথা কেতিয়াও অনুসন্ধান বা বিচাৰ নকৰিব। তাই যদি এইদৰে আপোনাৰ পুত্ৰৰ সৈতে বাস কৰে, তেন্তে মই নিজেই তেওঁলোকৰ মাজৰ প্ৰেম-বন্ধন বৃদ্ধি কৰিম।
Verse 16
वैशम्पायन उवाच तथेत्युक्ता तु सा राजंस्तत्रैवान्तरधीयत,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! राजा प्रतीपने “तथास्तु” कहकर उसकी शर्त स्वीकार कर ली। तत्पश्चात् वह वहीं अन्तर्धान हो गयी
বৈশম্পায়নে ক’লে—হে ৰাজন, “তথাস্তु” বুলি উত্তৰ পোৱা মাত্ৰেই তাই তাতেই অন্তর্ধান হ’ল।
Verse 17
पुत्रजन्म प्रतीक्षन् वै स राजा तदधारयत् | एतस्मिन्नेव काले तु प्रतीप: क्षत्रियर्षभ:
পুত্ৰজন্মৰ অপেক্ষাত সেই ৰজাই নিজৰ সংকল্প দৃঢ়ভাৱে ধৰি ৰাখিলে। আৰু সেই সময়তেই ক্ষত্ৰিয়সকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ প্ৰতীপ ৰজা আছিল।
Verse 18
(प्रतीपस्य तु भारयायां गर्भ: श्रीमानवर्धत । श्रिया परमया युक्त: शरच्छुक्ले यथा शशी ।।
প্ৰতীপৰ মহিষীৰ গৰ্ভত এক দীপ্তিমান ভ্ৰূণ বৃদ্ধি পাবলৈ ধৰিলে; শৰৎঋতুৰ শুক্ল পক্ষত যেন চন্দ্ৰ দিনেদিনে বৃদ্ধি পায়, তেনেকৈ পৰম শ্ৰীৰে যুক্ত হৈ সি অধিক উজ্জ্বল হ’ল। তাৰ পাছত দশম মাহ পূৰ্ণ হোৱাত প্ৰতীপৰ প্রধান ৰাণীয়ে সূৰ্যৰ ন্যায় জ্যোতিময়, দেবগৰ্ভসদৃশ লক্ষণযুক্ত এক পুত্ৰ প্ৰসৱ কৰিলে। এইদৰে সেই বৃদ্ধ ৰাজদম্পতিৰ ঘৰত মহাভিষেই পুত্ৰৰূপে পুনৰ জন্ম ল’লে।
Verse 19
शान्तस्य जज्ञे संतानस्तस्मादासीत् स शान्तनु: । शान्त पिताकी संतान होनेसे वे शान्तनु कहलाये। (तस्य जातस्य कृत्यानि प्रतीपो5कारयत् प्रभु: । जातकर्मादि विप्रेण वेदोक्तै: कर्मभिस्तदा ।।
বৈশম্পায়নে ক’লে—শান্তাৰ পৰা এজন পুত্ৰ জন্মিল; সেয়ে তেওঁ ‘শান্তনু’ নামে পৰিচিত হ’ল। এই নামটোৱে এক নৈতিক আদৰ্শ প্ৰকাশ কৰে—শাসকৰ পৰিচয় তেওঁৰ বংশত নিহিত শান্তি (শান্তি) আৰু সদ্গুণত প্ৰতিষ্ঠিত। বৈদিক সংস্কাৰ আৰু শৃঙ্খলাবদ্ধ আচৰণে তেওঁৰ জীৱন গঢ়ি তোলে, যাতে তেওঁ লোকৰক্ষা আৰু ধৰ্মাচৰণৰ বাবে প্ৰস্তুত হয়।
Verse 20
पुण्यकर्मकृदेवासीच्छान्तनु: कुरुसत्तम: । प्रतीप: शान्तनु पुत्रं यौवनस्थं ततो5न्वशात्
বৈশম্পায়নে ক’লে—কুৰুশ্ৰেষ্ঠ শান্তনু নিশ্চয় পুণ্যকৰ্মকাৰী আছিল; তেওঁ সদা ধৰ্মাচৰণত নিবিষ্ট হৈ সৎকৰ্মে অৰ্জিত অক্ষয় ফলৰ স্মৰণ কৰি থাকিছিল। তাৰ পাছত ৰজা প্ৰতীপে যৌৱনপ্ৰাপ্ত পুত্ৰ শান্তনুক উপদেশ দিলে আৰু তেওঁক ৰাজধৰ্ম আৰু শৃঙ্খলাবদ্ধ সদাচাৰৰ পথত নিযুক্ত কৰিলে।
Verse 21
पुरा स्त्री मां समभ्यागाच्छान्तनो भूतये तव । त्वामाव्रजेद् यदि रह: सा पुत्र वरवर्णिनी
বৈশম্পায়নে ক’লে—“হে শান্তনু! পূৰ্বতে মোৰ ওচৰলৈ এজনী নাৰী আহিছিল; তাইৰ আগমন তোমাৰ মঙ্গলৰ বাবেই আছিল। পুত্ৰ, যদি সেই শুভবৰ্ণা সুন্দৰী কেতিয়াবা একান্তত তোমাৰ ওচৰলৈ আহে, কামভাবযুক্ত হৈ তোমাৰ দ্বাৰা পুত্ৰ কামনা কৰে, তেন্তে সেই তেজস্বী দিব্য নাৰীক ‘তুমি কোন? কাৰ কন্যা?’ আদি প্ৰশ্ন নকৰিবা।”
Verse 22
कामयानाभिरूपाद्या दिव्या स्त्री पुत्रकाम्यया । सा त्वया नानुयोक्तव्या कासि कस्यासि चाड़ने
বৈশম্পায়নে ক’লে—“হে শান্তনু! পূৰ্বতে পুত্ৰকামনাৰে প্ৰেৰিত, ৰূপ-লাবণ্যসম্পন্ন এজনী দিব্য নাৰী মোৰ ওচৰলৈ আহিছিল। যদি তাই কেতিয়াবা একান্তত তোমাৰ ওচৰলৈ আহে, তোমাৰ প্ৰতি কামভাব ধৰি গৰ্ভধাৰণ কৰিব খোজে, তেন্তে ‘তুমি কোন? কাৰ কন্যা?’ আদি প্ৰশ্ন তাইক নকৰিবা।”
Verse 23
यच्च कुर्यान्न तत् कर्म सा प्रष्टव्या त्वयानघ । मन्नियोगाद् भजन्तीं तां भजेथा इत्युवाच तम्
বৈশম্পায়নে ক’লে—“হে নিৰ্দোষ! তাই যি কামেই নকৰক, সেই কৰ্মৰ বিষয়েও তুমি তাইক প্ৰশ্ন নকৰিবা। যদি তাই তোমাক গ্ৰহণ কৰে, তেন্তে মোৰ আদেশত তুমিো তাইক পত্নীৰূপে গ্ৰহণ কৰিবা।” এইদৰে ৰজা প্ৰতীপে পুত্ৰ শান্তনুক ক’লে।
Verse 24
वैशम्पायन उवाच एवं संदिश्य तनयं प्रतीप: शान्तनुं तदा । स्वे च राज्येडभिषिच्यैनं वन॑ राजा विवेश ह
বৈশম্পায়নে ক’লে—এইদৰে পুত্ৰ শান্তনুক উপদেশ দি ৰজা প্ৰতীপে তেতিয়াই তেওঁক নিজৰ ৰাজ্যত অভিষিক্ত কৰিলে; তাৰ পিছত ধৰ্মানুসাৰে ৰজাই বনপ্ৰবেশ কৰিলে।
Verse 25
स राजा शानन््तनुर्धीमान् देवराजसमप्युति: । बभूव मृगयाशील: शान्तनुर्वनगोचर:,बुद्धिमान् राजा शान्तनु देवराज इन्द्रके समान तेजस्वी थे। वे हिंसक पशुओंको मारनेके उद्देश्यसे वनमें घूमते रहते थे
বৈশম্পায়নে ক’লে—বুদ্ধিমান ৰজা শান্তনু দেৱৰাজ ইন্দ্ৰৰ দৰে দীপ্তিমান আছিল। তেওঁ মৃগয়াত আসক্ত হৈ বনাঞ্চলত বিচৰণ কৰি থাকিছিল।
Verse 26
स मृगान् महिषांश्वैव विनिघध्नन् राजसत्तम: । गड्जामनुचचारैक: सिद्धचारणसेविताम्
বৈশম্পায়নে ক’লে—ৰাজাসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ শান্তনু হৰিণ আৰু বনৰীয়া মহিষ বধ কৰি কৰি, সিদ্ধ-চাৰণসকলে সেৱা কৰা গংগাৰ তীৰত একাকী বিচৰণ কৰিছিল।
Verse 27
स कदाचिन्महाराज ददर्श परमां स्त्रियम् । जाज्वल्यमानां वपुषा साक्षाच्छियमिवापराम्
বৈশম্পায়নে ক’লে—হে মহাৰাজ! এদিন তেওঁ এক পৰমা সুন্দৰী নাৰীক দেখিলে; তেওঁৰ দেহকান্তি জ্বলি উঠিছিল—যেন সাক്ഷাৎ লক্ষ্মীদেৱী অন্য ৰূপ ধৰি প্ৰকাশ পাইছে।
Verse 28
सर्वानिवद्यां सुदतीं दिव्याभरण भूषिताम् । सूक्ष्माम्बरधरामेकां पद्मोदरसमप्रभाम्
বৈশম্পায়নে ক’লে—তেওঁ সৰ্বাঙ্গে নিৰ্দোষা, সুন্দৰ দন্তবিশিষ্টা, দিৱ্য অলংকাৰৰে ভূষিতা আছিল। সূক্ষ্ম বসন পৰিধান কৰি তেওঁ একাকিনী থিয় হৈ আছিল; তেওঁৰ কান্তি পদ্মৰ অন্তৰ্জ্যোতি সদৃশ আছিল।
Verse 29
तां दृष्टवा हृष्टरोमा भूद् विस्मितो रूपसम्पदा । पिबन्निव च नेत्राभ्यां नातृष्पत नराधिप:
তাঁক দেখা মাত্ৰেই ৰজা শান্তনুৰ দেহত ৰোমাঞ্চ জাগিল। তেওঁৰ ৰূপ-সম্পদত বিস্মিত হৈ নৰাধিপ যেন চকুৰে সৌন্দৰ্য পান কৰি থাকিলেও তৃপ্ত নহ’ল।
Verse 30
सा च दृष्टवैव राजानं विचरन्तं महाद्युतिम् स्नेहादागतसौहार्दा नातृप्पत विलासिनी
সেয়ো তাতেই বিচৰণ কৰি থকা মহাতেজস্বী ৰজা শান্তনুক দেখামাত্ৰেই মোহিত হ’ল। স্নেহবশত তাৰ হৃদয়ত সৌহাৰ্দ জাগিল, আৰু সেই লাস্যময়ী নাৰী ৰজাক চাই চাই তৃপ্ত নহ’ল।
Verse 31
तामुवाच ततो राजा सान्त्वयज्शलक्ष्णया गिरा | देवी वा दानवी वा त्वं गन्धर्वी चाथ वाप्सरा:
তেতিয়া ৰজা শান্তনুৱে তাক সান্ত্বনা দি কোমল আৰু মধুৰ বাক্যৰে ক’লে—“তুমি দেবী হওক বা দানৱী, গন্ধৰ্বী হওক বা অপ্সৰা—যি হওক।”
Verse 32
यक्षी वा पन्नगी वापि मानुषी वा सुमध्यमे । याचे त्वां सुरगर्भाभे भार्या मे भव शोभने
“সুমধ্যমে! তুমি যক্ষী হওক বা নাগকন্যা, অথবা মানৱী—দেৱকন্যাৰ দৰে দীপ্তিময়ী সুন্দৰী! মই তোমাক যাচনা কৰোঁ: মোৰ পত্নী হোৱা।”
Verse 97
इति श्रीमहा भारते आदिपर्वणि सम्भवपर्वणि शान्तनूपाख्याने सप्तनवतितमो< ध्याय:
এইদৰে শ্ৰীমহাভাৰতৰ আদিপৰ্বৰ সম্ভৱপৰ্বত শান্তনূ-উপাখ্যানৰ সাতানব্বইতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 156
पुत्रै: पुण्यै: प्रियैश्वैव स्वर्ग प्राप्स्पति ते सुतः । आपके कुलमें जो विख्यात राजा हो गये हैं
“পুণ্যবান আৰু প্ৰিয় পুত্ৰসকলৰ দ্বাৰাই তোমাৰ পুত্ৰে স্বৰ্গ লাভ কৰিব।” এই কথোপকথনত কন্যাই বিবাহৰ বাবে এটা নৈতিক শর্ত স্থিৰ কৰিলে—ৰাজকুমাৰে তাইৰ আচৰণ সন্দেহ বা নিন্দা নকৰাকৈ গ্ৰহণ কৰিব লাগিব। তেওঁ যদি সেই সংযম মানি তাইৰ ওপৰত বিশ্বাস ৰাখে, তেন্তে তাই তেওঁৰ প্ৰতি নিজৰ প্ৰেম অধিক বৃদ্ধি কৰিব; আৰু তাইৰ গৰ্ভত জন্ম লোৱা ধৰ্মাত্মা, প্ৰিয় পুত্ৰসকলেই হ’ব তেওঁৰ স্বৰ্গপ্ৰাপ্তিৰ কাৰণ।
Verse 173
तपस्तेपे सुतस्यार्थे सभार्य: कुरुनन्दन । इसके बाद पुत्रके जन्मकी प्रतीक्षा करते हुए राजा प्रतीपने उसकी बात याद रखी। कुरुनन्दन! इन्हीं दिनों क्षत्रियोंमें श्रेष्ठ प्रतीप अपनी पत्नीको साथ लेकर पुत्रके लिये तपस्या करने लगे
বৈশম্পায়নে ক’লে—“হে কুৰুনন্দন! ৰজা প্ৰতীপে ৰাণীৰ সৈতে পুত্ৰলাভৰ বাবে তপস্যা আৰম্ভ কৰিলে। আগতে কোৱা কথাখিনি স্মৰণত ৰাখি তেওঁ সন্তান জন্মৰ প্ৰতীক্ষাত থাকিল।”
Frequently Asked Questions
The chapter juxtaposes retaliatory justice with social repair: Paraśurāma’s vengeance escalates into systemic suppression, while later sections ask how society restores legitimate rulership after disruption—without denying the ethical costs of coercion, desire, and abandonment.
Dharma is shown as historically adaptive: unchecked violence and unrestrained desire generate disorder, while continuity requires disciplined norms, truthful recognition of responsibility, and protective kingship (as exemplified by Bali’s rescue and petition for lawful progeny).
No explicit phalaśruti is stated; the meta-function is genealogical and normative—offering precedent to interpret later lineage claims and to frame restoration mechanisms as culturally recognized within the epic’s ethical-historical logic.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.