Adhyaya 27
Vālakhilya-Tapas and the Birth of Garuḍa (वालखिल्यतपः-गरुडोत्पत्तिः)
Upa-parva: Garuḍotpatti (Origin of Garuḍa) — Vālakhilya-Tapas Episode
Śaunaka questions Sauti about (i) Indra’s offense, (ii) the Vālakhilyas’ tapas, and (iii) how Garuḍa becomes inviolable and exceptionally mobile. Sauti recounts Kaśyapa’s sacrifice undertaken for progeny, in which Indra is assigned to gather fuel. Indra, proud of strength, ridicules and bypasses the tiny, weakened Vālakhilya sages struggling in shallow water, provoking their anger. The sages perform a regulated fire-offering with mantras, intending a being whose power and freedom of movement would threaten Indra’s supremacy. Alarmed, Indra seeks Kaśyapa’s protection; Kaśyapa mediates by affirming Brahmā’s appointment of Indra while requesting the sages’ grace. The Vālakhilyas consent to redirect the fruit of tapas. Concurrently, Vinatā, seeking sons, performs observances; Kaśyapa and the sage Mārīca announce the conception and urge careful gestation. The outcome is the birth of Aruṇa and Garuḍa, with Garuḍa anointed as ‘Indra among birds’ (patatrīṇām indraḥ), while Indra’s position remains intact and he is cautioned not to disrespect brahma-vādins again.
Chapter Arc: उग्रश्रवा सूत उस अद्भुत द्वीप का वर्णन आरम्भ करते हैं—विश्वकर्मा-निर्मित, समुद्र से घिरा, पक्षियों के कलरव और पुष्प-वर्षा से भरा—जहाँ सर्प गरुड़ के साथ पहुँचे हैं। → वन की रमणीयता के बीच गरुड़ के भीतर दास्य-बंधन की पीड़ा उभरती है; वह अपनी माता के दुःख से दुःखी होकर सर्पों से पूछता है कि किस उपाय से वह दासत्व से मुक्त हो सकता है। → सर्प स्पष्ट शर्त रखते हैं—‘बलपूर्वक अमृत ले आओ; तभी तुम्हें दास्य से विमोचन मिलेगा।’ → गरुड़ को मुक्ति का मार्ग तो मिल जाता है, पर वह मार्ग असाध्य-सा है: देवों के अमृत तक पहुँचना। अध्याय वन-वर्णन से उठकर प्रतिज्ञा-जन्य कर्मपथ पर टिक जाता है। → गरुड़ अब अमृत-हरण के लिए उद्यत है—क्या वह देव-रक्षा, दिव्य बाधाओं और धर्म-संकटों को पार कर पाएगा?
Shlokas
Verse 1
अपना बछ। ] अत्णऑशाय: सप्तविशो<्ध्याय: रामणीयक द्वीपके मनोरम वनका वर्णन तथा गरुडका दास्यभावसे छूटनेके लिये सर्पोंसे उपाय पूछना सौतिरुवाच सम्प्रहष्टास्ततो नागा जलधाराप्लुतास्तदा । सुपर्णेनोहमानास्ते जम्मुस्तं द्वीपमाशु वै
সৌতি উগ্ৰশ্ৰবা ক’লে—তেতিয়া সেই নাগসকল জলধাৰাত স্নান কৰি অতিশয় প্ৰসন্ন হ’ল। সুপৰ্ণ (গৰুড়)য়ে বহন কৰি নিলে তেওঁলোকে শীঘ্ৰে সেই দ্বীপত উপস্থিত হ’ল।
Verse 2
त॑ द्वीपं मकरावासं विहितं विश्वकर्मणा । तत्र ते लवणं घोरं ददृशु: पूर्वमागता:
বিশ্বকৰ্মাই নিৰ্মাণ কৰা, মকৰসকলৰ আবাসস্থান সেই দ্বীপত, পূৰ্বে যেতিয়া সেই নাগসকল আহিছিল, তেতিয়া তেওঁলোকে তাত ভয়ংকৰ লবণাসুৰক দেখিছিল।
Verse 3
सुपर्णसहिता: सर्पा: काननं च मनोरमम् | सागराम्बुपरिक्षिप्तं पक्षिसड्घनिनादितम्
সুপৰ্ণ (গৰুড়)সহ সেই সৰ্পসকল দ্বীপখনৰ মনোৰম কাননত আহিল; সেয়া চাৰিওফালে সাগৰৰ জলেৰে পৰিবেষ্টিত আৰু সেই জলেৰে সিক্ত আছিল। তাত পক্ষীদলৰ কলৰৱে স্থানখন নিনাদিত হৈছিল।
Verse 4
विचित्रफलपुष्पाभिववनराजिभिरावृतम् । भवनैरावृतं रम्यैस्तथा पद्माकरैरपि,विचित्र फूलों और फलोंसे भरी हुई वनश्रेणियाँ उस दिव्य वनको घेरे हुए थीं। वह वन बहुत-से रमणीय भवनों और कमलयुक्त सरोवरोंसे आवृत था
ভীষ্মে ক’লে—বিচিত্ৰ ফল-পুষ্পে ভৰা বনশ্ৰেণীয়ে সেই দিব্য বনখন চাৰিওফালে ঘেৰি ৰাখিছিল। বহু মনোৰম ভৱন আৰু পদ্মভৰা সৰোবৰেদ্বাৰা ই সৰ্বদিশে অলংকৃত আছিল—ধৰ্মময়, স্বৰ্গসদৃশ, মঙ্গল-সমৃদ্ধিৰ আবহত দৃশ্যখন যেন সুস্থিৰভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল।
Verse 5
प्रसन्नसलिलै श्वापि हदैर्दिव्यैर्वि भूषितम् । दिव्यगन्धवहै: पुण्यैमारुतैरुपवीजितम्
স্বচ্ছ আৰু প্ৰশান্ত জলৰ দিব্য সৰোবৰসমূহে তাক শোভিত কৰিছিল। দিব্য সুগন্ধ বহন কৰা পুণ্য বায়ু যেন তাত চামৰ দোলাই আছিল—ফলত সেই স্থানত পৱিত্ৰতা, মঙ্গল আৰু অন্তঃশান্তিৰ আবহ বিস্তাৰিত হৈছিল।
Verse 6
उत्पतद्धिरिवाकाशं वृक्षर्मलयजैरपि । शोभितं पुष्पवर्षाणि मुज्चद्धिर्मारुतोद्धतैः
তাত ওখৰ ওখৰ মালয়জ গছবোৰ যেন আকাশলৈ উৰি গৈ আছে—এনে বোধ হৈছিল। বতাহৰ বেগত দুলে সিহঁতে পুষ্পবৃষ্টি ঝৰাই সেই অঞ্চলৰ শোভা বৃদ্ধি কৰিছিল।
Verse 7
वायुविक्षिप्तकुसुमैस्तथान्यैरपि पादपै: । किरद्धिरिव तत्रस्थान् नागान् पुष्पाम्बुवृष्टिभि:
বতাহৰ ঝাপটাত আন আন গছৰো ফুল ঝৰি পৰিছিল—যেন সেই বনভূমিৰ গছসমূহে তাত উপস্থিত নাগসকলৰ ওপৰত পুষ্প আৰু জলবৃষ্টি কৰি তেওঁলোকক অৰ্ঘ্য নিবেদন কৰিছে।
Verse 8
मन:संहर्षजं दिव्यं गन्धर्वाप्ससां प्रियम् । मत्तभ्रमरसंघुष्टं मनोज्ञाकृतिदर्शनम्
সেই দিব্য বন হৃদয়ত হর্ষ জগাই তুলিছিল। গন্ধৰ্ব আৰু অপ্সৰাসকলৰ বাবে ই বিশেষ প্ৰিয় আছিল। মত্ত ভ্ৰমৰসকলৰ গুঞ্জন চাৰিওফালে ধ্বনিত হৈছিল; নিজৰ মনোহৰ শোভাৰে বনখন অতিশয় দৰ্শনীয় বোধ হৈছিল।
Verse 9
रमणीयं शिवं पुण्यं सर्वर्जनमनोहरैः । नानापक्षिरुतं रम्यं कद्रूपुत्रप्रहर्षणम्
সেই বন আছিল মনোৰম, মঙ্গলময় আৰু পবিত্ৰ—সকলৰ মন মোহিত কৰা উৎকৃষ্ট গুণেৰে সমৃদ্ধ। নানা প্ৰকাৰ পখীৰ কলৰৱেৰে মুখৰ আৰু অতিশয় সুন্দৰ সেই বন কদ্ৰুৰ পুত্ৰসকল (সৰ্পসকল)ৰ আনন্দ বৃদ্ধি কৰিছিল।
Verse 10
तत् ते वनं समासाद्य विजहु: पन्नगास्तदा । अब्रुवंश्व महावीर्य सुपर्ण पतगेश्वरम्,उस वनमें पहुँचकर वे सर्प उस समय सब ओर विहार करने लगे और महापराक्रमी पक्षिराज गरुडसे इस प्रकार बोले--
সেই বনলৈ আহি সৰ্পসকলে তেতিয়া চাৰিওফালে স্বচ্ছন্দে বিচৰণ কৰিবলৈ ধৰিলে। তাৰপিছত তেওঁলোকে মহাবীৰ্য পক্ষিৰাজ সুপৰ্ণ—গৰুড়ক—এইদৰে ক’লে।
Verse 11
वहास्मानपरं द्वीपं सुरम्यं विमलोदकम् | त्वं हि देशान् बहून् रम्यान् व्रजन् पश्यसि खेचर
“হে খেচৰ! আমাক আন এটা দ্বীপলৈ লৈ চলা—অতিশয় মনোৰম আৰু নিৰ্মল জলেৰে ভৰা। কিয়নো তুমি আকাশত বিচৰণ কৰি বহু মনোৰম দেশ দেখা।”
Verse 12
स विचिन्त्याब्रवीत् पक्षी मातरं विनतां तदा । कि कारणं मया मात: कर्तव्यं सर्पभाषितम्,गरुडने कुछ सोचकर अपनी माता विनतासे पूछा--“माँ! क्या कारण है कि मुझे सर्पोंकी आज्ञाका पालन करना पड़ता है?”
তেতিয়া পক্ষী গৰুড়ে চিন্তা কৰি নিজৰ মাতৃ বিনতাক ক’লে—“মা! কিহৰ কাৰণে মই সৰ্পসকলৰ কোৱা আদেশ পালন কৰিবলগীয়া হয়?”
Verse 13
विनतोवाच दासी भूतास्मि दुर्योगात् सपत्न्या: पतगोत्तम | पणं वितथमास्थाय सर्पैरुपधिना कृतम्
বিনতাই ক’লে—“হে পক্ষিশ্ৰেষ্ঠ! দুর্ভাগ্যবশত মই মোৰ সতীনৰ দাসী হৈ পৰিছোঁ। সৰ্পসকলে কপট উপায়ে পণক মিছা কৰি দিলে; যি জয় মোৰ আছিল তাক উলটাই দিলে।”
Verse 14
तस्मिंस्तु कथिते मात्रा कारणे गगनेचर: । उवाच वचन सर्पास्तेन दुःखेन दुःखित:,माताके यह कारण बतानेपर आकाशचारी गरुडने उस दुःखसे दुःखी होकर सर्पोसे कहा--
মাকে কাৰণ ক’বলৈ শুনি আকাশচাৰী গৰুড় সেই দুখত দুখিত হৈ সৰ্পসকলক উদ্দেশি কথা ক’লে।
Verse 15
किमाह्त्य विदित्वा वा कि वा कृत्वेह पौरुषम् दास्याद् वो विप्रमुच्येयं तथ्यं वदत लेलिहा:
হে জিভ লেলিহা সৰ্পসকল! সত্যকৈ কোৱা—মই তোমালোকৰ বাবে কি আনিম? কোন বিদ্যা লাভ কৰিম? নে ইয়াত কোন পৌৰুষ দেখুৱাম, যাতে মই আৰু মোৰ মাতৃ তোমালোকৰ দাসত্বৰ পৰা মুক্ত হওঁ?
Verse 16
सौतिरुवाच श्रुत्वा तमब्रुवन् सर्पा आहरामृतमोजसा । ततो दास्याद् विप्रमोक्षो भविता तव खेचर
সৌতি ক’লে—গৰুড়ৰ কথা শুনি সৰ্পসকলে ক’লে, “হে আকাশচাৰী গৰুড়! নিজৰ বল-পরাক্ৰমে আমাৰ বাবে অমৃত আন; তেতিয়াই তুমি দাসত্বৰ পৰা মুক্ত হ’বা।”
Verse 26
इस प्रकार श्रीमह्या भारत आदिपव॑के अन्तर्गत आस्तीकपरवर्में गरुडचरित्रविषयक छब्बीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
এইদৰে পবিত্ৰ মহাভাৰতৰ আদিপৰ্বৰ অন্তৰ্গত আস্তীকপৰ্বত গৰুড়চৰিত-বিষয়ক ষড়বিংশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 27
इति श्रीमहा भारते आदिपर्वणि आस्तीकपर्वणि सौपर्णे सप्तविंशो5ध्याय:
ইতি পবিত্ৰ মহাভাৰতৰ আদিপৰ্বত আস্তীকপৰ্বৰ সৌপৰ্ণ-প্ৰকৰণৰ সপ্তবিংশ অধ্যায় সমাপ্ত।
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns how power should respond to ascetic authority: Indra’s pride leads to disrespect, triggering a legitimate ascetic counteraction; the ethical resolution requires acknowledging fault and adopting conciliation so that justice and stability are both preserved.
Tapas and speech-acts (mantra, vow) are portrayed as causally effective; therefore, humility and careful conduct toward disciplined sages is a practical requirement of governance, and mediation can ethically redirect conflict toward constructive outcomes.
Rather than a formal phalaśruti, the chapter provides meta-instruction through narrative closure: Indra’s anxiety is relieved after reconciliation, and an explicit caution is issued not to mock or insult brahma-vādins, implying that comprehension of the episode serves as guidance for maintaining order and avoiding avoidable harm.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.