Adhyaya 9
Iśvara on Māyā, the Unmanifest, and the Viśvarūpa of the One Supreme
উত্তৰভাগৰ ঈশ্বৰগীতা-সদৃশ উপদেশত ঋষিসকলে সোধে—যি পৰম নিষ্কলঙ্ক, নিত্য আৰু নিষ্ক্ৰিয়, তেওঁ কেনেকৈ বিশ্বৰূপ? ঈশ্বৰ ক’লে—মোৰ বাহিৰে কোনো স্বতন্ত্ৰ বাস্তৱতা নাই; আত্মাশ্ৰিতা মায়া অব্যক্তৰ ওপৰত ক্ৰিয়া কৰি জগতৰ ভাস সৃষ্টি কৰে। অব্যক্তক অক্ষয় জ্যোতি আৰু আনন্দ বুলি স্তুতি কৰা হয়, তথাপি ঈশ্বৰ নিজকে অদ্বিতীয় পৰব্ৰহ্ম বুলি প্ৰতিষ্ঠা কৰে। একত্ব- বহুত্বৰ সমন্বয়—স্বভাৱতে এক, পথভেদে বিভক্ত যেন দেখা যায়; সত্য উপায়েৰে হে সাযুজ্য লাভ। তাৰপিছত উপনিষদীয় ভাৱত ব্ৰহ্ম ‘জ্যোতিৰ জ্যোতি’, বিশ্বৰ বুননি, বাক্-মনাতীত বুলি বৰ্ণনা কৰি, প্ৰত্যক্ষ জ্ঞান আৰু পুনঃপুন অন্তৰ-সাক্ষাৎকাৰৰ দ্বাৰা মোক্ষ দেখুৱায়। শেষত এই দুৰ্লভ ৰহস্য গোপন আৰু সুৰক্ষিত ৰাখিবলৈ উপদেশ দি, পৰৱৰ্তী অধ্যায়সমূহৰ যোগ-তত্ত্ব বিস্তাৰৰ ভূমিকা গঢ়ে।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपाराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे (ईश्वरगीतासु) अष्टमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः निष्कलो निर्मलो नित्यो निष्क्रियः परमेश्वरः / तन्नो वद महादेव विश्वरूपः कथं भवान्
ঋষিসকলে ক’লে— পৰমেশ্বৰ নিষ্কল, নিৰ্মল, নিত্য আৰু নিষ্ক্ৰিয়। হে মহাদেৱ, আপুনি কেনেকৈ বিশ্বৰূপ?
Verse 2
ईश्वर उवाच नाहं विश्वो न विश्वं च मामृते विद्यते द्विजाः / मायानिमित्तमत्रास्ति सा चात्मानमपाश्रिता
ঈশ্বৰে ক’লে— মই বিশ্ব নহওঁ, আৰু মোৰ পৰা পৃথক কোনো স্বতন্ত্ৰ বিশ্বো নাই। হে দ্বিজসকল, মোৰ বাহিৰে একো নাই। ইয়াত কাৰণৰূপে মায়া আছে; সেই মায়া আত্মাৰ আশ্ৰয়ত স্থিত।
Verse 3
अनादिनिधना शक्तिर्मायाव्यक्तसमाश्रया / तन्निमित्तः प्रपञ्चो ऽयमव्यक्तादभवत् खलु
আদি-অন্ত নথকা শক্তি—মায়া—অব্যক্তৰ আশ্ৰয়ত আছে। সেই নিমিত্ততেই এই সমগ্ৰ প্ৰপঞ্চ সঁচাকৈ অব্যক্তৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে।
Verse 4
अव्यक्तं कारणं प्राहुरानन्दं ज्योतिरक्षरम् / अहमेव परं ब्रह्म मत्तो ह्यन्यन्न विद्यते
অব্যক্তক কাৰণ বুলি কোৱা হয়—সেইটো আনন্দস্বৰূপ, অক্ষয় জ্যোতি। মইয়েই পৰম ব্ৰহ্ম; মোৰ বাহিৰে আন একো নাই।
Verse 5
तस्मान्मे विश्वरूपत्वं निश्चितं ब्रह्मवादिभिः / एकत्वे च पृथक्त्वे च प्रोक्तमेतन्निदर्शनम्
সেয়েহে ব্ৰহ্মবাদীসকলে মোৰ বিশ্বৰূপত্ব দৃঢ়ভাৱে নিৰ্ণয় কৰিছে। এই উপদেশেই একত্ব আৰু পৃথকত্ব—দুয়োটাৰ নিদৰ্শন বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 6
अहं तत् परमं ब्रह्म परमात्मा सनातनः / अकारणं द्विजाः प्रोक्तो न दोषो ह्यात्मनस्तथा
মইয়ে সেই পৰম ব্ৰহ্ম, সনাতন পৰমাত্মা। হে দ্বিজসকল, মোক অকাৰণ বুলি কোৱা হৈছে; সেয়ে আত্মাত কেতিয়াও দোষ নাথাকে।
Verse 7
अनन्ता शक्तयो ऽव्यक्ते मायाद्याः संस्थिता ध्रुवाः / तस्मिन् दिवि स्थितं नित्यमव्यक्तं भाति केवलम्
অব্যক্তত মায়া আদি অনন্ত শক্তিসকল ধ্ৰুৱভাৱে স্থিত। সেই পৰম দীপ্তিময় ধামত নিত্য কেৱল অব্যক্তই প্ৰকাশ পায়।
Verse 8
याभिस्तल्लक्ष्यते भिन्नमभिन्नं तु स्वभावतः / एकया मम सायुज्यमनादिनिधनं ध्रुवम्
যি যি উপায়ে সেই পৰম তত্ত্ব ভিন্ন বুলি ধৰা পৰে, সি স্বভাৱত অৱিভক্ত। কিন্তু একমাত্ৰ সত্য পথেদি মোৰ সৈতে ধ্ৰুৱ, অনাদি-অনন্ত সাযুজ্য লাভ হয়।
Verse 9
पुंसो ऽभूदन्यया भूतिरन्यया तत्तिरोहितम् / अनादिमध्यं तिष्ठन्तं युज्यते ऽविद्यया किल
পুৰুষৰ বাবে এক প্ৰকাৰেদি ভৱ-ভূতি (সংসাৰভাব) উদয় হয়, আন প্ৰকাৰেদি সেই তত্ত্ব আৱৃত হয়। যি অনাদি আৰু অমধ্য, সিও যেন অবিদ্যাৰে যুক্ত হয়।
Verse 10
तदेतत् परमं व्यक्तं प्रभामण्डलमण्डितम् / तदक्षरं परं ज्योतिस्तद् विष्णोः परमं पदम्
এইয়েই সেই পৰম তত্ত্ব, স্পষ্টভাৱে ব্যক্ত, প্ৰভামণ্ডলে ভূষিত। এইয়েই অক্ষৰ, পৰম জ্যোতি; এইয়েই বিষ্ণুৰ পৰম পদ।
Verse 11
तत्र सर्वमिदं प्रोतमोतं चैवाखिलं जगत् / तदेव च जगत् कृत्स्नं तद् विज्ञाय विमुच्यते
সেই পৰম তত্ত্বত এই সমগ্ৰ জগত বোনা আৰু গাঁথা; তেঁৱেই সম্পূৰ্ণ বিশ্ব। তাক যথাৰ্থভাবে জানিলে মুক্তি লাভ হয়।
Verse 12
यतो वाचो निवर्तन्ते अप्राप्य मनसा सह / आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् विभेति न कुतश्चन
যি পৰম সত্যলৈ বাক্য আৰু মন নাপাই উভতি আহে—সেই ব্ৰহ্মানন্দ জানি জ্ঞানী কোনো দিশৰ পৰা একো ভয় নকৰে।
Verse 13
वेदाहमेतं पुरुषं महान्त- मादित्यवर्णं तमसः परस्तात् / तद् विज्ञाय परिमुच्येत विद्वान् नित्यानन्दी भवति ब्रह्मभूतः
মই সেই মহান পুৰুষক জানো—সূৰ্যসম দীপ্তিমান, অজ্ঞান-তমৰ ওপৰত। তাঁক উপলব্ধি কৰি জ্ঞানী সম্পূৰ্ণ মুক্ত হয়; ব্ৰহ্মভূত হৈ নিত্য আনন্দত থাকে।
Verse 14
यस्मात् परं नापरमस्ति किञ्चित् यज्ज्योतिषां ज्योतिरेकं दिविस्थम् / तदेवात्मानं मन्यमानो ऽथ विद्वान् आत्मानन्दी भवति ब्रह्मभूतः
যাৰ ওপৰত একো নাই, আৰু যাৰ পৰা ভিন্নও একো নাই—সেই জ্যোতিসকলৰ জ্যোতি, পৰম ধামত অৱস্থিত এক প্ৰকাশ। তাকেই আত্মা বুলি জানি জ্ঞানী আত্মানন্দত স্থিত হৈ ব্ৰহ্মভূত হয়।
Verse 15
तदव्ययं कलिलं गूढदेहं ब्रह्मानन्दममृतं विश्वधाम / वदन्त्येवं ब्राह्मणा ब्रह्मनिष्ठा यत्र गत्वा न निवर्तेत भूयः
সেই অব্যয় ব্ৰহ্ম—সূক্ষ্ম, দুৰ্বোধ্য, দেহত গূঢ়—ব্ৰহ্মানন্দস্বৰূপ, অমৃত, বিশ্বধাম। ব্ৰহ্মনিষ্ঠ ঋষিসকলে এইদৰে কয়; তাত গ’লে পুনৰ উভতি অহা নাই।
Verse 16
हिरण्मये परमाकाशतत्त्वे यदर्चिषि प्रविभातीव तेजः / तद्विज्ञाने परिपश्यन्ति धीरा विभ्राजमानं विमलं व्योम धाम
পৰম আকাশ-তত্ত্বৰ হিৰণ্ময় জ্যোতিত যি তেজ শিখাৰ দৰে দীপ্ত হয়—সেই তত্ত্বৰ সত্য জ্ঞান লাভ কৰিলে ধীৰ সাধকে অন্তৰ্ব্যোমত থকা নিৰ্মল, উজ্জ্বল ধাম দর্শন কৰে।
Verse 17
ततः परं परिपश्यन्ति धीरा आत्मन्यात्मानमनुभूयानुभूय / स्वयंप्रभः परमेष्ठी महीयान् ब्रह्मानन्दी भगवानीश एषः
তাৰপিছত ধীৰ সাধকে পৰমক দর্শন কৰে—আত্মাত আত্মাক পুনঃপুনঃ প্ৰত্যক্ষ অনুভৱ কৰি। তেওঁ স্বয়ংপ্ৰভ, পৰমেষ্ঠী, অতি মহান; ব্ৰহ্মানন্দস্বৰূপ ভগৱান ঈশ্বৰ এই।
Verse 18
एको देवः सर्वभूतेषु गूढः सर्वव्यापी सर्वभूतान्तरात्मा / तमेवैकं ये ऽनुपश्यन्ति धीरास् तेषां शान्तिः शाश्वती नेतरेषाम्
এজন দেৱ সকলো জীৱৰ ভিতৰত গূঢ়—সৰ্বব্যাপী, সকলো ভূতৰ অন্তৰাত্মা। যিসকল ধীৰ সাধকে সেই এককেই প্ৰত্যক্ষ দেখে, তেওঁলোকেই শাশ্বত শান্তি পায়; অন্যে নাপায়।
Verse 19
सर्वाननशिरोग्रीवः सर्वभूतगुहाशयः / सर्वव्यापी च भगवान् न तस्मादन्यदिष्यते
ভগৱানৰ সকলো মুখ, সকলো শিৰ, সকলো গ্ৰীৱা; তেওঁ সকলো জীৱৰ গুহাসদৃশ হৃদয়ত অধিষ্ঠিত। তেওঁ সৰ্বব্যাপী ভগৱান—তেওঁৰ পৰা পৃথক বুলি একোৱেই স্বীকৃত নহয়।
Verse 20
इत्येतदैश्वरं ज्ञानमुक्तं वो मुनिपुङ्गवाः / गोपनीयं विशेषेण योगिनामपि दुर्लभम्
হে মুনিপুঙ্গৱসকল, এইদৰে তোমালোকক ঈশ্বৰ-সম্বন্ধীয় ঐশ্বৰ্য-জ্ঞান কোৱা হ’ল। ইয়াক বিশেষভাৱে গোপনীয় ৰাখিব লাগে, কিয়নো যোগীৰ বাবেও ই দুষ্প্ৰাপ্য।
Frequently Asked Questions
It asserts that nothing exists apart from Īśvara; the universe is not independent but appears through Māyā, which rests upon the Self. Thus Brahman remains partless and actionless in itself, while multiplicity is an appearance dependent on the Unmanifest and Māyā.
The chapter frames bondage as concealment by avidyā and liberation as direct knowledge of the one all-pervading inner Self. When the wise realize the Self within the self, they abide as Brahman (brahma-sthiti) and attain fearlessness and non-return.